Svacchandatantra [or Svacchandabhairavatantra]

kailāsaśikharāsīnaṃ bhairavaṃ vigatāmayam caṇḍanandimahākālagaṇeśavṛṣabhṛṅgibhiḥ // kumārendrayamādityabrahmaviṣṇupuraḥsaraiḥ stūyamānaṃ maheśānaṃ gaṇamātṛniṣevitam // sṛṣṭisaṃhārakartāraṃ vilayasthitakārakam anugrahakaraṃ devaṃ praṇatārtivināśanam // muditaṃ bhairavaṃ dṛṣṭvā devī vacanamabravīt yattvayā kathitaṃ mahyaṃ svacchandaṃ parameśvara // śatakoṭipravistīrṇaṃ bhedānantyavisarpitam catuṣpīṭhaṃ mahātantra catuṣṭayaphalodayam // na śaknuvanti manujā alpavīryaparākramāḥ alpāyuṣo 'lpavittāśca alpasattvāśca śaṃkara // tadarthaṃ saṃgrahaṃ tasya svalpaśāstrārthavistaram bhuktimuktipradātāraṃ kathayasva prasādataḥ // kīdṛśaṃ vai guruṃ vidyāt sādhakaṃ ca maheśvara bhayābhayapradātāraṃ śiṣyaṃ bhūmiṃ ca kīdṛśīm // mantrāṃścaiva samāsena kālaṃ caiva samāsataḥ yajanaṃ havanaṃ caiva adhivāsaṃ rajāṃsi ca // pañcagavyaṃ caruṃ caiva dantakāṣṭhaṃ ca maṇḍalam dīkṣā cādhvābhiṣekau ca samayānsādhanāni ca // kalimāsādya sidhyanti tathā brūhi maheśvara sādhu sādhu mahābhāge yattvayā paricoditam // anugrahāya martyānāṃ sāmprataṃ kathayāmi te ādau tāvatparīkṣeta ācāryaṃ śubhalakṣaṇam // āryadeśasamutpannaṃ sarvāvayavabhūṣitam śivaśāstravidhānajñaṃ jñānajñeyaviśāradam // devakarmarataṃ śāntaṃ satyavādidṛḍhavratam sattvavadvīryasampannaṃ dayādākṣiṇyasaṃyutam // tyāginaṃ dambhanirmuktaṃ śivaśāstreṣu bhāvitam īdṛśaṃ tu guruṃ prāpya siddhimuktī na dūrataḥ // krodhanaścapalaḥ kṣudro dayādākṣiṇyavarjitaḥ kekaro danturaḥ kāṇaḥ pāpiṣṭhaḥ śāstravarjitaḥ // atidīrghastathā hrasvaḥ kṛśaḥ sthūlaḥ kṣayānvitaḥ tārkiko dambhasaṃyuktaḥ satyaśaucavivarjitaḥ // anyaśāstrarato yastu nāsau muktiphalapradaḥ śiṣyo dayānvito dhīro dambhamāyāvivarjitaḥ // devāgnigurubhaktaśca śāstrabhakto dṛḍhavrataḥ guruśuśrūṣaṇaparaḥ suśāntendriyasaṃyutaḥ // īdṛśo vai bhavecchiṣ.yaḥ so 'trānugrahabhājanam māyānvitaḥ śaṭhaḥ krūro niḥsatyaḥ kalahapriyaḥ // kāmī ca lobhasampannaḥ śivabhaktivivarjitaḥ dūṣako guruśāstrāṇāṃ dīkṣito 'pi na muktibhāk // santāpaṃ krodhane vindyāc capale capalāḥ śriyaḥ mantrasiddhiṃ haret kṣudra ācāryastu varānane // dayāhīnena daurbhāgyam adakṣe dasyupīḍanam kekareṇa bhavedvyādhir danturaḥ kalikārakaḥ // kāṇo vidveṣajananaḥ khalvāṭaścārthanāśanaḥ śāstrahīne na siddhiḥ syād dīkṣādau vīravandite // dīrghe rājabhayaṃ jñeyaṃ hrasvaḥ putravināśanaḥ kṛśaḥ kṣayakaro jñeyaḥ sthūla utpātakārakaḥ // kṣayānvitena mṛtyuḥ syāt tārkike vadhabandhanam dāmbhikaḥ pāpajanako veditavyo varānane // mantāstasya na siddhyanti yaḥ satyādivivarjitaḥ sarve te na śubhā devi iha loke paratra ca // sitaraktapītakṛṣṇāṃ bhūmiṃ plavaviśodhitām viśalyāṃ lakṣaṇairyuktāṃ sarvakāmārthasādhikām // sugandhigandhasaṃyuktāṃ puṣpaprakaralālitām sudhūpāmodabahalāṃ vitānopariśobhitam // ācāryastu śucirbhūtvā candanāgurucarcitaḥ sudhūpitaḥ prasannātmā khaṭikākarasaṃyutaḥ // prāṅmukhodaṅmukho vāpi ekacittaḥ samāhitaḥ mātṛkāṃ prastarettatra ādikṣāntāmanukramāt // ādiḥ ṣoḍaśabhedena sākṣādvai bhairavaḥ smṛtaḥ kavargaścaṭavargau ca tapayāḥ śastathaiva ca // saṃhāreṇa samopetau yonirvai bhairavī smṛtā mātṛkābhairavaṃ devam avargeṇa prapūjayet // bhairavī kādinā pūjyā mātṛvargaiḥ prapūjayet avarge tu mahālakṣmīḥ kavarge kamalodbhavā // cavarge tu maheśānī ṭavarge tu kumārikā nārāyaṇī tavarge tu vārāhī tu pavargikā // aindrī caiva yavargasthā cāmuṇḍā tu śavargikā etāḥ sapta mahāmātṛḥ saptalokavyavasthitāḥ // sarvān kāmānavāpnoti devyevaṃ bhairavo 'bravīt ante 'sya uddharenmantrān yathākramaniyogataḥ // trayodaśaṃ binduyutam anantāsanamuttamam anena yojayetsarvaṃ somasūryāgnimadhyagam // brahmaviṣṇumaheśānaṃ śavāntaṃ parikalpayet mūrtiṃ haṃsākṣareṇaiva bindubhinnena kalpayet // ardhacandrakṛtāṭopāṃ svasvanāṃ tuhinaprabhām tadūrdhve sakalaṃ devaṃ svacchandaṃ parikalpayet // oṃkāramuccaretpūrvam aghorebhyo anantaram tha ghorebhyo samālikhya tato 'nyattu samālikhet // ghoraghoratarebhyaśca sarvataḥ śarva uccaret sarvebhyaḥ padamanyacca namaste rudra eva ca // rūpebhyaśca samālikhya namaskārāvasānakam mantrarājaḥ samākhyātaḥ aghoraḥ surapūjitaḥ // sakṛduccārito devi nāśayet sarvakilbiṣam janmakoṭīsahasraistu bhramadbhiḥ samupārjitam // smaraṇānnāśayeddevi tamaḥ sūryodaye yathā yakārādivakārāntāḥ saṃhāreṇa samāyutāḥ // bindumastakasambhinnā bhairavasya mukhāni ca brahmabhaṅgyā niyojyāni mūrdhādicaraṇāvadhi // punaścordhvaṃ mukhaṃ kalpyaṃ prāgdakṣiṇamathottaram aparaṃ kalpayitvā tu kalābhedena vinyaset // pūrvaṃ ca dakṣiṇaṃ caiva uttaraṃ paścimaṃ tathā ūrdhvamūrdhnā tu saṃyuktaṃ kṣakāraṃ tvīśarūpiṇam // evaṃ vaktraṃ caturdhā tu vaktreṣveva niyojayet pañcamaṃ yadbhavedvaktraṃ kṣakāreṇaiva nirdiśet // hṛdi grīvāṃsapṛṣṭhe tu nābhau ca jaṭhare tathā pṛṣṭhe corasi vinyased aghoreṇa yathākramam // guhye tathā gude caiva tathorvorjānunorapi jaṅghayośca sphijoḥ kaṭyāṃ pārśvayorubhayorapi // vinyaseccaiva vāmena śarīre tu yathākramam pādau hastau tathā nāsāṃ śiraścaiva bhujāvatha // sadyena kalpayeddevi sarvametadyathākramam tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ // tārā sutārā taraṇī tārayantī sutāraṇī īśānasya kalā pañca nirañjanapadānugā // nivṛttiśca pratiṣṭhā ca vidyā śāntistathaiva ca puruṣasya kalā hyetāś catasraḥ parikīrtitāḥ // tamā mohā kṣudhā nidrā mṛtyurmāyā bhayā jarā aghorasya kalā hyetā aṣṭau vai varavarṇini // rajā rakṣā ratiḥ pālyā kāmyā tṛṣṇā matiḥ kriyā ṛddhirmāyā ca rātriśca bhrāmiṇī mohanī tathā // manonmanī kalā hyetā vāmadeve trayodaśa siddhirṛddhirdyutirlakṣmīr medhā kāntiḥ sudhā sthitiḥ // sadyojātakalāstvevam aṣṭau samparikīrtitāḥ punaśca sādhako devi sarvāṅgeṣu yathākramam // navatattvaṃ tritattvaṃ ca dhruveṇa parikalpayet vidyāṅgāni punarnyasya teṣāṃ mantrān śṛṇu priye // aghorebhyo samālikhya tha ghorebhyo dvitīyakam ghoraghoratarebhyaśca tṛtīyaṃ parikalpayet // sarvataḥ śarva sarvebhyo caturthaṃ parikalpayet namaste rudrarūpebhyaḥ pañcamaṃ ca vidhānataḥ // oṃkāramuccaretpūrvaṃ juṃ saśca tadanantaram netratrayaṃ prakalpeta vidyādehasya bhāmini // vidyāṅgāni vijānīyāt nāmāni ca nibodha me sarvātmā tu brahmaśiro jvālinī piṅgalaṃ tathā // durbhedyaṃ pāśupatyaṃ ca jyotīrūpaṃ tathaiva ca kriyā jñānaṃ tathaivecchā tāsāṃ mantrānnibodha me // caturthasvarasaṃyuktaṃ hāntaṃ binduvibhūṣitam kriyāśaktiḥ samākhyātā sarvasṛṣṭiprakāśikā // śakārasya tṛtīyaṃ tu ṣaṣṭhayuktaṃ sabindukam jñānaśaktiḥ smṛtā hyeṣā prabodhajananī śubhā // kṣādiṃ dvisvarasambhinnaṃ tripañcena tu mūrchitam icchāśaktiḥ samākhyātā bhairavasyāmitātmikā // haṃsākhyo bindusaṃyuktaḥ ṣaṣṭhasvaravibheditaḥ bālendunādaśaktyantaḥ svacchando niṣkalaḥ smṛtaḥ // asyoccaraṇamātreṇa ye yuktāḥ sarvapātakaiḥ śuddhasphaṭikasaṃkāśāḥ padaṃ gacchantyanāmayam // sāntaṃ dīrghasvaraiḥ ṣaḍbhir bhinnajātivibheditam hṛcchiraśca śikhā varma locanāstraṃ prakalpayet // oṃkāro dīpanasteṣām ante jātiṃ prakalpayet namaḥ svāhā tathā vauṣaṭ huṃ vaṣaṭ phaṭ krameṇa tu // eṣa bhairavarājastu sarvakāmārthasādhakaḥ hara īma akāraśca ṅādirosvarasaṃyutaḥ // yānta ekārasaṃyuktaḥ ṣādirlāntavibheditaḥ lādistrisvarasambhinno haṃso bindusamāyuktaḥ // ṣaṣṭhasvarasamopetaḥ phaṭkārāntavikalpitaḥ aghoreśvarīti vikhyātā svacchandotsaṅgagāminī // bhairavāṅgasamopetā vaktrapañcakasaṃyutā hānto yādiryakārānto rādiḥ ṣaṣṭhakalānvitaḥ // bindunādasamāyogāt kapāleśaḥ prakīrtitaḥ sānto binduradho hyagniḥ ṣaṣṭhayuktastu kīrtitaḥ // śikhivāhanasaṃjñastu jñātavyo 'sau varānane saṃhāraḥ ṣaṣṭhasaṃyuktaḥ ṣaḍantena samanvitaḥ // krodharājaḥ samākhyātaḥ - - - - - - - - - - - - - - - tathānyaṃ kathayāmi te ñādiḥ ṣaṣṭhasvaropetas tripadena samāyutaḥ // bindumastakasambhinno vikarālo varānane sāntaḥ śādyena saṃyuktaḥ ṣaṣṭhasvarayuto 'pyadhaḥ // caturdaśasvarākrānto bindunādāntabhūṣitaḥ manmathaḥ kathito hyeṣa surasiddhanamaskṛtaḥ // yenedaṃ tu nijaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam hararādisamāyuktaḥ ūkārādhaḥ sabindukaḥ // meghanādeśvaro hyeṣa bhairavaḥ samprakīrtitaḥ kṣasāntarbindusaṃyuktaḥ pañcamena vibheditaḥ // someśvaraḥ samākhyāto janmamṛtyuvināśanaḥ kṣādiryāntasamopeto hāntenādhoniyojitaḥ // bhānto vādirlakārānto rādyo 'dho rudrayojitaḥ bindvardhendusamāyukto nādaśaktisamanvitaḥ // vidyārājaḥ samākhyāto mahāpātakanāśanaḥ bhairavāṣṭakametaddhi parivāraḥ prakīrtitaḥ // lokapālāṃstathoddhṛtya svanāmapraṇavādikān namaskārāvamānāṃśca sāstrānsamparikalpayet // iti svacchandatantre mantroddhāraprakāśanaṃ nāma prathamaḥ paṭalaḥ

dvitīyaḥ paṭalaḥ athārcanaṃ pravakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ śaucaṃ kṛtvā tataḥ snānaṃ kartavyaṃ tu mṛdambhasā // śucisthānānmṛdaṃ pūrvaṃ gṛhītvāstreṇa śodhitām prakṣālya jalatīraṃ tu sthāpayettāṃ varānane // bhāgadvayaṃ tato 'streṇa kartavyaṃ tu kṛśodari bhāgārdhena kaṭiṃ corū jaṅghe pādau tathaiva ca // kṣālayeta yathānyāyaṃ trirantaritayogataḥ avaśiṣṭaṃ tu bhāgārdhaṃ gṛhītvāstrābhimantritam // saptavārānvarārohe arkadīptaṃ tu kārayet śiraḥprabhṛti pādāntam āguṣṭhya snānamācaret // uttīryodakamadhyāttu upaspṛśya yathākramam saṃdhyāyā vandanaṃ kuryāc chāstradṛṣṭena karmaṇā // malasnānaṃ bhavedevaṃ vidhisnānaṃ pracakṣmahe bhāgārdhaṃ yatsthitaṃ pūrvaṃ tato bhāgatrayaṃ kuru // vāmahastasya pūrve ca dakṣiṇe cottare kramāt pūrvabhāgaṃ tato 'streṇa saptavārāṃstu mantrayet // dakṣiṇasthaṃ tathā vaktrair abhimantrya varānane uttaraṃ cābhimantryaivaṃ devenāṅgayutena ca // pūrvabhāgaṃ gṛhītvā tu daśadikṣu vinikṣipet uttareṇa tu bhāgena jalaṃ caivābhimantrayet // bāhumātrapramāṇena bhairaveśamanusmaran ātmānaṃ guṇṭhayitvā tu dakṣabhāgena suvrate // snāyādrājopacāreṇa sugandhāmalakādibhiḥ prāṇāyāmābhiṣekau tu kartavyau bhairaveṇa ca // uttīryodakamadhyāttu tadvāsaḥ parivartayet upaspṛśya kṛtanyāso mūlamantramanusmaran // tīrthaṃ saṃgṛhya deveśi ātmano 'gre nidhāpayet tatrastho vandayetsaṃdhyāṃ mārjanādiranukramāt // aghamarṣaḥ prakartavya upasthānaṃ divākare japaṃ kṛtvā nivedyaivaṃ praṇamya ca varānane // mantrāṇāṃ tarpaṇaṃ kṛtvā devānāmṛṣibhiḥ saha sarveṣāṃ bhūtasaṃghānāṃ tatastīrthaṃ tu saṃharet // mūlamantramanusmṛtya bhasmasnānamataḥ param malasnānaṃ prakartavyaṃ bhāvitenāntarātmanā // parivṛttya tato vāsaḥ saṃdhyāṃ prāgiva vandayet vidhisnānaṃ tataḥ kuryād bhairaveśamanusmaran // śiro vaktraṃ ca hṛdguhyaṃ pādāntaṃ ca vibhāgaśaḥ bhairaveṇāṅgayuktena samuddhūlyaṃ yathākramam // abhiṣekaṃ prakurvīta paraṃ tattvamanusmaran saṃdhyāyā vandanaṃ kuryād yathāpūrvaṃ varānane // tato yāgagṛhaṃ gatvā hastau pādau ca kṣālayet śikhāṃ baddhvā śikhāṃ smṛtvā upaspṛśya vidhānataḥ // sakalīkṛtadehastu puṣpamādāya suvrate diṅmātṛbhyo namaskṛtya dvāraṃ saṃprokṣya yatnataḥ // śivāmbhasāstramantreṇa vighnaproccāṭanaṃ bhavet dvāraśākhordhvato devaṃ gaṇeśaṃ ca śriyaṃ tathā // saṃpūjya gandhapuṣpādyair dhūpādibhiranukramāt arghyapādyopahāraiśca tato dvārasya cottare // nandigaṅge samabhyarcya mahākālaṃ ca dakṣiṇe kālindīṃ caiva saṃpūjya yathānukramayogataḥ // bhairavāstraṃ samuccārya puṣpaṃ saṃgṛhya bhāvitaḥ saptābhimantritaṃ kṛtvā jvaladagniśikhākulam // nārācāstraprayogeṇa praviśedgṛhamadhyataḥ nivāritaṃ tena sarvaṃ vighnajālamanantakam // tato rakṣārthamantraṃ ca daśadikṣu vinikṣipet madhye sampūjya brahmāṇaṃ gandhaiḥ puṣpairanukramāt // dakṣiṇāyāṃ tato mūrtau praṇavāsanasaṃsthitaḥ upaviśyāsanaṃ baddhvā svabhyastaṃ vai puraḥsthitam // gandhadigdhau karau kṛtvā astreṇa pariśodhayet kavacenāvaguṇṭhyaitau plāvayedamṛtena tu // parāṃ śaktiṃ tu saṃkṣobhya tato 'nantaṃ prakalpayet mūrtiṃ nyasyānuvaktrāṇi svacchandaṃ parikalpayet // aṅguṣṭhādikaniṣṭhāntaṃ vinyasedaṅgapañcakam bhairavānapi saṃkalpya paraṃ tattvamanusmaret // prāṇāyāmatrayaṃ kāryaṃ dehasaṃśuddhikāraṇam aśuddhaḥ svamarudrecyaḥ śuddhenāpūrayettanum // kumbhakaṃ recakaṃ kṛtvā vyomnyātmānaṃ nidhāpayet khadyotakanibhaṃ sūkṣmaṃ karaṇaistu vivarjitam // kāryeṇaiva vihīnaṃ ca māyāpradhvastagocaram śivīkāryastathātmaiva yathā bhavati tacchṛṇu // paraṃ bhāvaṃ tu saṃgṛhya tataḥ śoṣyā tanuḥ priye saṃhāreṇa yabhinnena rudrabījayutena ca // tenaiva dahanaṃ kāryam ūrdhvādho 'gniyutena ca adho viṣṇusamāyukto vāyuvarṇaḥ sabindukaḥ // utpūyanakaro hyeṣa plāvane vāruṇaḥ smṛtaḥ bindumastakasaṃbhinnaḥ śaktinyāsastato bhavet // ānayettaṃ yathānītaṃ plāvayedamṛtena tu malapradhvastacaitanyaṃ kalāvidyāsamāśritam // rāgeṇa rañjitātmāna kālena kalitaṃ tathā niyatyā yamitaṃ bhūyaḥ puṃbhāvenopabṛṃhitam // pradhānāśayasaṃpannaṃ guṇatrayasamanvitam buddhitattvasamāsīnam ahaṅkārasamāvṛtam // manasā buddhikarmākṣais tanmātraiḥ sthūlabhūtakaiḥ praṇavena tu sarvaṃ tac charīrotpattikāraṇam // nyasetkrameṇa deveśi triṃśadekaṃ ca saṃkhyayā ṣaṭtattvī tvātmasaṃbaddhā jñātavyātra varānane // pradhānāvaniparyantaṃ śarīraṃ ca vinirmitam caturviṃśatitattvāni caitanyarahitāni tu // draṣṭavyāni varārohe puruṣādhiṣṭhitāni tu sacetanāni sarvāṇi jñātavyāni sadaiva hi // pañcaviṃśakametacca prākṛtaṃ samudāhṛtam tato mūrtiṃ nyaseddevi mūlamantrasulakṣitam // sakalaṃ bhairavaṃ nyasya dvātriṃśārṇaṃ sulocane mukhāni kalpayetpaścān mūrdhādicaraṇāvadhi // vaktrāṇi kalpayetpaścād ūrdhvaṃ pūrvaṃ ca dakṣiṇam uttaraṃ paścimaṃ caiva yathāvatpravibhāgaśaḥ // kalābhedaṃ yathāpūrvaṃ śodhyādhvānaṃ prakalpayet navatattvaṃ tritattvaṃ ca vidyāṅgā locanatrayam // vargātītena kṣurikām ūrdhvādho 'gnipradīpitām ṣoḍaśāntarhatā sā tu rakṣi"kā vighnanāśikā // navakaṃ kalpayetpūrvaṃ mūrdhni vaktre ca kaṇṭhake hṛdaye nābhideśe ca guhya ūrvośca jānutaḥ // pādāntaṃ caiva vinyasya svadhyānaguṇasaṃyutam kriyājñāne tathecchā ca dakṣe vāme ca madhyataḥ // vidyārājaḥ smṛto hyeṣa bhairavo mantranāyakaḥ niṣkalaṃ tu tathāvāhya aṅgānyevaṃ yathākramam // gandhairdhūpaistathā puṣpair vividhairbhakṣyabhojanaiḥ pūjayeddevadeveśaṃ manasaiva prakalpitaiḥ // ātmānaṃ bhairavaṃ dhyātvā tato hṛdyāgamācaret nābhau kandaṃ samāropya nālaṃ tu dvādaśāṅgulam // hṛdantaṃ kalpayedyāvat tatra padmaṃ vicintayet aṣṭapatraṃ mahādīptaṃ kesarālaṃ sakarṇikam // kandaṃ śaktimayaṃ tatra nāle vai kaṇṭakāstu ye bhuvanāni ca tānyeva rudrāṇāṃ varavarṇini // māyātmako bhavedgranthir aśuddhādhvavyavasthitaḥ vidyāpadmaṃ mahādīptaṃ karṇikābījarājitam // puṣkarāṇi ca deveśi tatra vidyeśvarāḥ smṛtāḥ evaṃ dhyātvā mahāpadmaṃ sarvadevamayaṃ śubham // śaktinyāso bhavetpūrvaṃ kandaṃ tu tadanantaram aṅkuraṃ nālavinyāsam anantaṃ parikalpayet // tejomayaṃ mahāśubhraṃ sphuratkiraṇabhāsvaram dharmaṃ jñānaṃ ca vairāgyam aiśvaryaṃ ca kramānnyaset // sitaraktapītakṛṣṇā āgneyyādīśadiggatāḥ pādakāḥ siṃharūpāste trinetrā bhīmavikramāḥ // śivaśaktimayā mantrā nyastavyā vīravindate adharmājñānāvairāgyam anaiśvaryaṃ ca prāgdiśaḥ // uttarāntaṃ niveśyaṃ tu gātrakāḥ sitavarṇakāḥ saṃdhānakīlakāścaiva atasīpuṣpasaṃnibhāḥ // vedā yugāśca te caiva jñātavyāḥ kramaśaḥ priye adhaśchādanamūrdhvaṃ ca raktaṃ śuklaṃ vicintayet // madhye tamo vijānīyād guṇāstvete vyavasthitāḥ sitaṃ padmaṃ vijānīyāt kesarāṇi vicintayet // sitaraktaprapītāni mūlamadhyāgradeśataḥ karṇikā hemasaṃkāśā bījāni haritāni tu // vāmāṃ pūrvadale nyasya jyeṣṭhāṃ vahnidalāśritām raudrīṃ dakṣiṇapatre tu kālīṃ nairṛtagocare // kalavikaraṇīṃ devīṃ vinyasyedvāruṇe dale balavikaraṇīṃ devīṃ vāyavyadalamāśritām // balapramathanīṃ devīm uttare viniyojayet sarvabhūtadamanīṃ ca aiśānyāṃ viniyojayet // madhye manonmanīṃ devīṃ karṇikāyāṃ niveśayet śakracāpanibhaṃ devi dhyātavyaṃ śaktimaṇḍalam // madhye sūryasahasrābhāṃ cintayettu manonmanīm sūryādhvamaṇḍalaṃ patre somaṃ saṃyojya kesare // vahnimaṇḍalakaṃ devi karṇikāyāṃ niveśayet brahmā viṣṇurharaścaiva maṇḍaleṣvadhipāḥ smṛtāḥ // brahmā caturmukho raktaś caturbāhuvibhūṣitaḥ kṛṣṇājinottarīyaśca rājīvāsanasaṃsthitaḥ // kamaṇḍaludharo devi daṇḍahastastathaiva ca akṣamālādharo devaḥ padmahastaḥ sulocanaḥ // dhyātvā patreṣu taṃ nyasyet sarvakilviṣanāśanam atasīpuṣpasaṃkāśaṃ śaṅkhacakragadādharam // pītāmbaradharaṃ devaṃ vanamālāvibhūṣitam sphuranmukuṭamāṇikyaṃ kiṅkiṇījālamaṇḍitam // divyakuṇḍaladhartāraṃ garuḍāsanasaṃsthitam dhyātvā viṣṇuṃ mahātmānaṃ kesareṣu niveśayet // śaṅkhakundendudhavalaṃ śūlahastaṃ trilocanam daśabāhuṃ viśālākṣaṃ nāgayajñopavītinam // siṃhacarmaparīdhānaṃ śaśāṅkakṛtabhūṣaṇam nīlakaṇṭhaṃ vṛṣārūḍhaṃ rudraṃ dhyātvā varānane // niveśayetkarṇikāyāṃ mahāpātakanāśanam mahāpretaṃ nyasetpaścāt prahasantaṃ sacetanam // raktavarṇaṃ sutejaskaṃ netratrayavibhūṣitam praṇavena nyasetsarvam āsanaṃ bhairavasya tu // gandhaiḥ puṣpaiḥ samabhyarcya tato mūrtiṃ prakalpayet kadambakusumākārāṃ tuṣārakiraṇatviṣam // mūrtyūrdhve bhairavaṃ devaṃ sakalaṃ parikalpayet dvātriṃśadvarṇakacitaṃ sphurattaḍidivojjvalam // vaktrāṇi kalpayeddevi svadhyānena maheśvari mūrdhādicaraṇaṃ yāvat praṇavādinamontataḥ // aṣṭātriṃśatkalābhedaṃ śodhyādhvānaṃ prakalpayet navatattvaṃ tritattvaṃ ca navakaṃ bhairavābhidham // vidyāṅgā locanaṃ caiva kṣurikāṃ ca prakalpayet śaktitrayaṃ tato nyasyed dakṣadigvāmagocare // madhyapradeśe deveśi tato rūpamanusmaret tripañcanayanaṃ devaṃ jaṭāmukuṭamaṇḍitam // candrakoṭipratīkāśāṃ candrārdhakṛtaśekharam pañcavaktraṃ viśālākṣaṃ sarpagonāsamaṇḍitam // vṛścikairagnivarṇābhair hāreṇa tu virājitam kapālamālābharaṇaṃ khaḍgakheṭakadhāriṇam // pāśāṅkuśadharaṃ devaṃ śarahastaṃ pinākinam varadābhayahastaṃ ca muṇḍakhaṭvāṅgadhāriṇam // vīṇāḍamaruhastaṃ ca ghaṇṭāhastaṃ triśūlinam vajradaṇḍakṛtāṭopaṃ paraśvāyudhahastakam // mudgareṇa vicitreṇa vartulena virājitam siṃhacarmaparīdhānaṃ gajacarmottarīyakam // aṣṭādaśabhujaṃ devaṃ nīlakaṇṭhaṃ sutejasam ūrdhvavaktraṃ maheśāni sphaṭikābhaṃ vicintayet // āpītaṃ pūrvavaktraṃ tu nīlotpaladalaprabham dakṣiṇaṃ tu vijānīyād vāmaṃ caiva vicintayet // dāḍimīkusumaprakhyaṃ kuṅkumodakasaṃnibham candrārbudapratīkāśaṃ paścimaṃ tu vicintayet // svacchandabhairavaṃ devaṃ sarvakāmaphalapradam dhyāyate yastu yuktātmā kṣipraṃ sidhyati mānavaḥ // tataḥ paramabījena paraṃ paramakāraṇam suśāntaṃ niṣkalaṃ devaṃ sarvavyāpinirañjanam // āvāhayetsuhṛṣṭātmā tava devi vadāmyaham hṛtkaṇṭhatālubhrūmadhyanādāntāntasamāśritam // niṣkampaṃ kāraṇātītam āvāhya parameśvaram saṃsthāpya vidhivaddevam aṅgaṣaṭkaṃ tato nyaset // pādyamācamanaṃ cārghaṃ svāgataṃ tadanantaram saṃnidhānaṃ ca deveśi niṣṭhurayā nirodhayet // gandhaiḥ puṣpaistathā dhūpair dhūpayitvā tamarcayet mudrāṃ pradarśayetpaścāt tridhā traikālyakarmaṇi // tataḥ snānādikaṃ karma kṛtvā caiva varānane paridhāpya suvastrāṇi netrapaṭṭodbhavāni ca // vilipyāgurukarpūrair mukuṭādyairvibhūṣayet puṣpairnānāvidhaiḥ śubhrair arcayedbhūṣayetpunaḥ // arghaṃ dattvā maheśāni punarmudrāṃ pradarśayet praṇamya bhairavaṃ devaṃ svacchandaṃ viśvanāyakam // tato hyābharaṇaṃ bāhye viniveśyaṃ varānane aiśānyāṃ pūrvato yāmyāṃ uttarāpyāvasānakam // vinyasetpañca vaktrāṇi pañcavaktrayutāni ca bāhubhirdaśabhiścaiva śaśāṅkamukuṭaiḥ saha // dhyātavyāni svarūpāṇi varābhayakarāṇi tu agnīśarakṣovāyavyacaturdikṣu ca taṃ nyaset // hṛcchiraśca śikhā varma astraṃ ca pravibhāgaśaḥ hṛdayaṃ raktavarṇābhaṃ śiro gorocanaprabham // taḍidvalayasaṃkāśāṃ śikhāṃ devīṃ vicintayet ādhūmraṃ kavacaṃ vidyāt kapiśaṃ cāstrameva ca // jyotīrūpapratīkāśaṃ netraṃ madhye ca saṃsthitam pañcavaktrāḥ smṛtāḥ sarve daśabāhvindubhūṣitāḥ // nānābharaṇasaṃyuktā nānāsraggandhalepanāḥ nānāvastraparīdhānā mukuṭairujjvalaiḥ śubhaiḥ // ratnamālāvanaddhāśca hārakeyūrabhūṣitāḥ dviraṣṭavarṣakākārāḥ surūpāḥ sthirayauvanāḥ // bhairavādyāḥ smṛtā mantrāḥ pīṭheśāḥ pīṭhamardakāḥ yā sā pūrvaṃ mayā khyātā aghorī śaktiruttamā // bhairavaṃ pūjayitvā tu tasyotsaṅge tu tāṃ nyaset yādṛśaṃ bhairavaṃ rūpaṃ bhairavyāstādṛgeva hi // īṣatkarālavadanāṃ gambhīravipulasvanām prasannāsyāṃ sadā dhyāyed bhairavīṃ vismitekṣaṇām // dvitīyāvaraṇe devi vinyasedbhairavāṣṭakam kapālīśaṃ tu pūrvāyām āgneyyāṃ śikhivāhanam // dakṣiṇe krodharājaṃ tu vikarālaṃ tu nairṛte manmathaṃ paścime bhāge meghanādeśvaraṃ tathā // vāyavye devi vinyasya somarājaṃ tathottare vidyārājaṃ tathaiśānyāṃ vinyasettu subhāvitaḥ // pañcavaktrāstrinetrāśca daśabāhvinduśekharāḥ kapālamālābharaṇāḥ sphuranmāṇikyamaṇḍitāḥ // pūrvaṃ pītaṃ smṛtaṃ devi raktamāgreyagocare dakṣiṇe nīlameghābhaṃ nairṛtyāṃ jvalanaprabham // śyāmaṃ cāparadigbhāge dhūmraṃ vāyavyagocare candrabimbaprabhaṃ saumye īśāne sphaṭikaprabham // tṛtīye caiva lokeśān sāstrānsaṃparikalpayet nāmāni teṣāṃ vakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ // indrāgniyamanirṛtivaruṇāśca samīraṇaḥ somarājaḥ kuberaśca īśānaḥ parameśvaraḥ // bhairavāṣṭakarūpeṇa dhyātavyāstu varānane vajraṃ śaktistathā daṇḍaḥ khaḍgaḥ pāśastathaiva ca // dhvajo gadā triśūlaṃ ca lokapālayudhāni vai vajraṃ cānekavarṇāḍhyaṃ śaktiṃ hemasamaprabhām // daṇḍaṃ bhinnāñjanābhaṃ ca khaḍgaṃ nīlotpalaprabham kiṃśukābhaṃ tathā pāśaṃ dhvajaṃ śuklaṃ vicintayet // gadāṃ tu vidrumābhāṃ vai śūlaṃ vidyutsamaprabham saṃpūjyāvaraṇaṃ sarvaṃ saṃdhānaṃ mantranāyake // astrāṇi lokapālāśca bhairavāṣṭakameva ca pañca brahmānyathāṅgāni etānyāvaraṇāni tu // krameṇoccārayetsarvaṃ yāvattadgarbhamaiśvaram mūlamantreṇa kartavyaṃ nāḍīsaṃdhānameva ca // parāntaṃ yāvadābhāvya naivedyāni nivedayet ghārikā vaṭakāṃścaiva śaṣkulīrmodakāṃstathā // khaṇḍalaḍḍuśarāvāṇi bhakṣyāṇi vividhāni ca śālyodanaṃ mudgasūpam ājyāktaṃ saṃprakalpayet // kauśalyāṃ maṇḍakāpūpāṃs tathā kṣaudraśirāṃsi ca ghṛtāktāṃścillakāṃścaiva lavaṇānparikalpayet // avadaṃśānyanekāni kaṭūni madhurāṇi ca rasālāṃ ca dadhi kṣīram āsavaṃ vividhaṃ tathā // matsyamāṃsānyanekāni lehyapeyāni yāni ca agramāpūrayecchaṃbhor vittaśāṭhyavivarjitaḥ // paścādarghaḥ pradātavyaḥ surayā susugandhayā mudrāṃ pradarśayetpaścāt tridhā traikālyakarmaṇi // praṇipātaṃ tataḥ kṛtvā japaṃ paścātsamācaret akṣamālāṃ tu saṃgṛhya gandhaiḥ puṣpaiḥ samarcitām // vāṅnirudvaḥ sucittātmā rājīvāsanasaṃsthitaḥ mūlamantraṃ samuccārya nāde līnaṃ vicintayet // unmīlyākṣāṇi saṃcintya tatastu japamārabhet akṣarākṣarasantānaṃ na drutaṃ na vilambitam // japaḥ prāṇasamaḥ kāryaḥ dinastho muktikāṅkṣibhiḥ saṃhāraḥ sa tu vijñeyaḥ śivadhāmaphalapradaḥ // vyomni prāpto yadā nādaḥ punareva nivartate śarvarī sā tu vijñeyā hṛdabjaṃ yāvadāgataḥ // sṛṣṭireṣā samākhyātā sarvasiddhiphalodayā ātmano bhairavaṃ rūpaṃ sadā bhāvyaṃ varānane // tasya vighnā vinaśyanti japaśca saphalo bhavet japtvā nivedayeddevi bhairavāya varānane // pūrakeṇa prayogeṇa tristhaṃ ca tritayānvitam trisiddhisiddhidaṃ devi sarahasyamudāhṛtam // śāntike mānaso japya upāṃśuḥ pauṣṭike smṛtaḥ saśabdaścābhicāre 'sau prāgudagdakṣiṇāmukhaḥ // ātmā na śṛṇute yaṃ tu mānaso 'sau prakīrtitaḥ ātmanā śrūyate yastu tamupāṃśuṃ vijānate // pare śṛṇvanti yaṃ devi saśabdaḥ sa udāhṛtaḥ aṣṭottaraśatenaiva akṣamālā samerukā // rudrākṣaśaṅkhapadmākṣaputrajīvakamauktikaiḥ sphāṭikī maṇiratnotthā sauvarṇī vaidrumī tathā // daśākṣamālā deveśi gṛhasthānāṃ prakīrtitāḥ sūtraṃ dhyātvā parāṃ śaktim adhvabhāgāṃstato maṇīn // vyaktisthānaṃ śivasyādhvā tatastaddharmiṇīṃ smaret saptaviṃśatibhiḥ kuryād dviguṇairvā caturguṇaiḥ // samaistu saṃhatairekaṃ śivatattvātmakaṃ mukhe na taṃ vilaṅghayedvidvān sṛṣṭisaṃhārakāraṇam // vīrasthānaratānāṃ hi vīrāṇāṃ varavarṇini mahāśaṅkhākṣasūtraṃ tu sarvakāmaphalapradam // gṛhasthena na kartavyam udvegajananaṃ param tasmāttu sphāṭikī mālā japtavyā sādhakottamaiḥ // sādhayedvividhānkāmān adhamānmadhyamottamān evaṃ hṛdambujāvastho yaṣṭavyo bhairavo vibhuḥ // sabāhyābhyantaraṃ kṛtvā paścādyajanamārabhet tatrārghapātramādau vai sauvarṇaṃ rājataṃ tathā // śāṅkhaṃ śāmbūkaṃ śauktaṃ vā tāmraṃ mṛṇmayameva vā padmapatrapalāśotthaṃ gṛhītvā kṣālya vāriṇā // astrajaptena deveśi pralipyāgurucandanaiḥ mṛṣṭadhūpena saṃdhūpya vāriṇāpūrayettataḥ // vastrapūtena śuddhena tāḍayedastramuccaran varmāvaguṇṭhitaṃ kṛtvā yāgaṃ tatraiva vinyaset // pūrvoktena vidhānena prokṣyastena samāsataḥ yāgārtho dravyasaṃghātaḥ tato yajanamārabhet // śaktiṃ nyasya tataścādau vyomākārāṃ sujājvalām sakalavyāpikāṃ sūkṣmāṃ śivādhārāṃ tu sarvagām // oṃkāradīpitāṃ devīṃ namaskārāvasānikām anantaṃ caiva vinyasya dharmaṃ jñānaṃ tathaiva ca // vairāgyaṃ ca tathaiśvaryam āgneyyādikrameṇa tu adharmaṃ ca tathājñānam avairāgyamanaiśvaram // saṃdhānakīlakāṃścaiva adhaśchādanamūrdhvagam padmaṃ sakesaraṃ devi karṇikāṃ puṣkarāṇi ca // maṇḍalatritayaṃ devāñ śaktīścāpi śivāntakam mūrtiṃ brahmakalājālaṃ navatattvaṃ tritattvakam // bhairavāṣṭakavidyāṅgalocanaṃ kṣurikāṃ tathā śaktitrayaṃ paraṃ devam aṅgaṣaṭkasamanvitam // vinyasya bhāvayeddevi satataṃ vidhipūrvakam nirvartya tu yathānyāyaṃ prahṛṣṭenāntarātmanā // svāgataṃ cārdhyapādyaṃ ca sannidhānaṃ tathaiva ca rodhaṃ niṣṭhurayā kuryān mūlamantramanusmaran // pūjā suvipulā kāryā gandhadhūpasragādibhiḥ mudrāṃ pradarśayetpaścāt tridhā traikālyakarmaṇi // tata āvaraṇaṃ bāhye viniveśyaṃ varānane īśapūrvayāmyasaumyavaruṇāntaṃ prakalpayet // vaktrāṇāṃ pañcakaṃ devi svadhyānaguṇasaṃyutam āgneyaiśānarakṣaḥsu sāmīraindradiśorapi // uttarāntaṃ niveśyaṃ tu aṅgānāṃ pañcakaṃ tathā netraṃ tu karṇikāyāṃ vai pūrvasyāṃ diśi saṃsthitam // svamantreṇa tu sarveṣām ardhyaṃ pādyaṃ samāhitaḥ mantrasaṃkarapuṣpāṇi na kuryātsādhakaḥ sadā // na bāhuṃ pṛṣṭhato vāpi mantrāṇāṃ parikalpayet paripāṭyā tu dātavyaṃ na mantrāṃllaṅghayetkvacit // svamudrāmantrasaṃyuktān yugapatparikalpayet ardhyaṃ pādyaṃ ca dhūpaṃ ca nityaṃ tāvatsamācaret // sarveṣāmeva mantrāṇāṃ vidhireṣa prakīrtitaḥ bhairavāṣṭakalokeśān sāstrānsaṃparikalpayet // bāhye śmaśānavinyāsaṃ praṇavādinamontagam pūrvādīśānaparyantaṃ kalpayeta vidhānataḥ // āmardakaṃ ca pūrvaṃ vai śmaśānādhipatiṃ vibhum śmaśānaiḥ sakabandhaiśca saśūlodbandhabhīṣaṇaiḥ // citibhiḥ prajvalantībhiḥ śivārāvaiḥ subhīṣaṇaiḥ agnikaṃ dakṣiṇe bhāge kālākhyaṃ paścime tathā // ekapādaṃ tathā saumye āgneyyāṃ tripurāntakam nairṛtyāmagnijihvaṃ tu vāyavyāṃ tu karālinam // aiśānyāṃ bhīmavaktraṃ tu śmaśāneśāḥ prakīrtitāḥ tarpayenmatsyamāṃsādyair āsavairvividhaistathā // gandhaṃ puṣpaṃ tathā dhūpaṃ sarveṣāṃ tu pradāpayet praṇipātaṃ tataḥ kṛtvā japtvā mantraṃ subhāvitaḥ // recakena prayogena nivedya vidhipūrvakam huḍḍuṅkāranamaskārān kṛtvā caiva tato vrajet // agnikuṇḍasamīpaṃ tu arghahastaḥ subhāvitaḥ kuṇḍaṃ tu lakṣaṇopetaṃ prokṣayedastravāriṇā // kavacenāvaguṇṭhyaitad astradarbheṇa collikhet uddhṛtya prokṣayetpaścād astramantreṇa bhāmini // pūraṇaṃ tena kartavyaṃ samīkaraṇameva ca secanaṃ kuṭṭanaṃ caiva lepanaṃ tena kārayet // prokṣaṇaṃ śoṣaṇaṃ caiva tathāstreṇaiva kārayet pūjanaṃ gandhapuṣpādyaiḥ asinā cābhimantraṇam // vajrīkaraṇamastreṇa rekhāḥ pūrvāparāstrayaḥ yāmyasaumyamukhī caikā vajrametatprakīrtitam // Quoted, with attribution to the Svatantra, ad \Mrg\KP\ 6:2--4 in the form: vajrīkaraṇamastreṇa rekhāstisrastu pūrvagāḥ yāmyasaumyamukhā tvekā vajrametatprakīrtitam // asinaivāgnikuṇḍaṃ tad darbhaiḥ pūrvāgrasaṃstaraiḥ sabāhyābhyantaraṃ chādyaṃ gṛhahetvarthamīśvari // kuṇḍasya dakṣiṇe bhāge śuṣkagomayamāsanam darbheṇa viṣṭaraṃ puṣpaṃ praṇavena prakalpayet // svanāmapadasaṃyuktaṃ svadhyānena namontagam āmantraṇapadenaiva brahmāṇaṃ sthāpya pūjayet // puṣpādibhiḥ sudhūpādyair dhruveṇa tu yathākramam catuṣpathaṃ kuṇḍamadhye darbhābhyāṃ praṇavena tu // pūrvasaubhyāgrabhāgābhyāṃ viṣṭaraṃ tasya copari puṣpaṃ tasyopariṣṭāttu hṛdayenaiva pūjayet // vāgīśīṃ ca samāhūya praṇavādinamontagām nīlotpaladalaśyāmām ṛtumaccārulocanām // sarvalakṣaṇasaṃpūrṇāṃ sarvāvayavabhūṣitām dhyātvā caivaṃvidhāṃ devīṃ sthāpayetkuṇḍamadhyataḥ // ṛtukāla ivottānāṃ śirasaiśānasaṃsthitām pūjayedgaṃdhapuṣpādyair bhavamantramanusmaran // tato mudrāṃ darśayeta saṃnidhānāya mantravit tato 'gnipātramādāya śivāmbho 'streṇa prokṣayet // kavacenāvaguṇṭhyāpi praṇavenaiva pūjayet araṇyādisamudbhūtaṃ lokāgnyantaṃ vidhānataḥ // agniṃ tu śukravaddhyātvā caitanyaṃ praṇavena tu ṣaḍaṅgenaiva saṃpūjya amṛtatvaṃ dhruveṇa tu // ātmānaṃ bhairavaṃ dhyātvā agniṃ dhyātvā tu bījavat dhruveṇa kuṇḍabāhye tu tridhābhrāmyāvatārayet // yonau tu bījavatkṣiptvā bhairaveṇa śivāmbhasā astramuccārya saṃprokṣya yoniṃ pracchādayedbudhaḥ // darbheṇa dhruvamantreṇa akṣavāṭaṃ tato nyaset astreṇaiva caturdikṣu darbhaireva prakalpayet // saptavārāstramantreṇa darbheṇaiva tu kaṅkaṇam dakṣahaste tu badhnīyād astramantramanusmaran // rakṣārthamagnigarbhasya garbhādhānamato bhavet QUOTED in the \MrgV\ ad \KP\ 6:9ab thus: yaduktaṃ śrīmatsvatantre--- saptavārāstrajaptena darbeṇaivāstrakaṅkaṇam | badhnīyāddakṣiṇe haste mantramastramanusmaran | rakṣārthamastragarbhasya iti aparāsyatrirāhutyā pūjanaṃ hṛdayena tu // hṛdā trirāhutiṃ dattvā garbhādhānaṃ kṛtaṃ bhavet hṛdā vai jalabinduṃ tu darbhāgreṇātra pātayet // gandhapuṣpādibhiḥ pūjāṃ śikhayā kārayet tataḥ trirāhutiṃ cottareṇa śikhayā ca trirāhutim // puṃsaḥ kalpanamevaṃ hi na strī garbhe tu janyate sīmantaṃ dakṣiṇāsyena darbhāgreṇa prakalpayet // grīvāmaṃsau kaṭiṃ caiva bāhū jaṅghe prakalpayet pratyaṅgāni ca saṃkalpya sīmantonnayanaṃ bhavet // gandhapuṣpādibhiḥ pūjā śirasā cāhutitrayāt pūrvamadhyāparānvahnau trīnbhāgānparikalpayet // mukhahṛtpādadeśāṃstu homāttacca tritattvakam QUOTED in the \MrgV\ ad \KP\ 6:11c--12b thus: yathoktaṃ śrīmatsvatantre--- pūrvamadhyāpare vahnes trīnbhāgānsamprakalpayet | mukhahṛtpādadeśe tu tritattvāhutibhiḥ kramāt | śirāṃsi pañcāhutyaiva ūrdhvāsyena tribhistribhiḥ // pañcavaktraṃ tu saṃkalpya madhyaprāgyāmyasaumyakam aparaṃ cāpyāhutibhiḥ pūrvāsyena trisaṃkhyayā // vaktrāṇāṃ niṣkṛtiṃ tadvad āhutīnāṃ trisaṃkhyayā netraṃ netreṇa saṃkalpya mukheṣvevaṃ trayaṃ trayam // āhutitritayenaiva tilaiḥ sarvaṃ tu kārayet tataḥ kalāsamūhaṃ ca pañca cātha catuṣṭayam // aṣṭāṅgāni tathā trīṇi daśa cāṣṭāvanukramāt śeṣāsyaiḥ saṃprakalpyaivaṃ kalāmūrtistato bhavet // aṅgāni vinyasetpaścāt hṛdādyāni yathākramam trirāhutiṃ dakṣiṇena śirasā cāhutitrayam // sīmantonnayanaṃ hyevaṃ jātakarma tvathocyate astreṇa vījayedagnim astreṇaiva tu pūjayet // trirāhutiṃ tu pūrveṇa astreṇaivāhutitrayam evaṃ mantradvayenaiva jātakarma kṛtaṃ bhavet // QUOTED in the \MrgV\ ad \KP\ 6:12c--13b thus: yaduktaṃ tatraiva--- astreṇa vījayedvahnim astreṇaiva tu pūjayet | trirāhutiprayogeṇa jātakarma kṛtaṃ bhavet | astreṇa prokṣayetkuṇḍaṃ sadyaḥ sūtakaśuddhaye vaktrāṇyuddhāṭayetpaścād vaktreṇaivāhutitrayāt vaktrāṇi śodhyānyasinā āhutitrayayogataḥ // vaktrābhighāro vaktraistu vaktre vaktre trayaṃ trayam prokṣayetkuṇḍapārśvāni sāstreṇaiva śivāmbhasā // darbhānāstīrya pūrvāgrān dakṣiṇottarasaṃsthitān saumyāgrānpūrvavāruṇyoḥ paridhīnviṣṭarāṃstathā // astramantreṇa te sarve brahmāṇaṃ pūrvaviṣṭare rudra ca dakṣiṇe sthāpya viṣṇuṃ paścimaviṣṭare // sadāśivaṃ cottare 'tha svanāmapadacihnitam ādau dhruvaṃ smareddevi namaścānte prakalpayet // gandhapuṣpādibhiḥ pūjyāḥ svarūpaṃ teṣvanusmaret mekhalopari lokeśān pūjayetpraṇavena tu // rakṣārthaṃ jātabālasya brahmādyāḥ pūjitāstu ye tataḥ kaṅkaṇakaṃ muktvā dakṣahastavyavasthitam // puṣpaṃ saṃgṛhya devena śivāgnernāma kalpayet kavacenopacāraṃ tu gandhapuṣpādidhūpakaiḥ // ūrdhvāsyenāhutīstisraḥ kavacena trayaṃ punaḥ śivanāmāṅkitaṃ vahniṃ janayitvā surāṃstataḥ // visarjayettu svasthānaṃ sāvitrīṃ praṇavena tu puṣpādibhiḥ samabhyarcya homaireva tribhistribhiḥ // dhāmnaivedhmāstu hotavyā hastamātrapramāṇataḥ caturviṃśatisaṃkhyātāḥ śivāgnestarpaṇāya tu // srukstruvau saṃpratāpyāgnau śivāmbho 'streṇa prokṣayet kavacenāvaguṇṭhyaitau śivāgnau bhrāmayettridhā // astreṇa mārjayedadbhir darbhāgreṇātha saṃspṛśet punaragnau paribhrāmya prokṣayettau śivāmbhasā // darbhamadhyena saṃspṛśya bhūyo 'gnau bhrāmya tāpayet śivāmbhasā mārjayitvā darbhamūlena saṃspṛśet // sruksruvābhyāṃ tato mūlaṃ sthāpayettāvadhomukhau darbhāṇāṃ pṛṣṭhataḥ pūjyau dakṣiṇe 'gneḥ sadā budhaiḥ // ājyasaṃskaraṇaṃ kuryād ājyādhiśrayaṇādikam ājyaṃ saṃprokṣya cāstreṇa kavacenāvaguṇṭhayet // śivāgnau tāpyamastreṇa udvāsyaṃ kavacena tu kuṇḍasya parito devi tridhā bhrāmya tu sthāpayet // yonisaṃsthaṃ cājyapātraṃ udplavaṃ saṃplavaṃ tataḥ darbhāgradvayamādāya prādeśaṃ madhyagranthitam // pavaitrametadvihitam utplavaṃ tena saṃplavam aṅguṣṭhānāmikābhyāṃ tu gṛhītvaitatpavitrakam // parāṅmukhaṃ tu trīnvārān saṃmukhaṃ trīṃstathaiva ca astreṇaiva tu mantreṇa avadyotaḥ śivāgninā // darbholmukaṃ tu saṃgṛhya ājyapātraṃ nirīkṣayet nīrājanaṃ tataḥ kuryāt paryagnikaraṇaṃ tataḥ // dhāmnāstramantramuccārya tamagnāvulmukaṃ kṣipet dhāmnaiva vidhinā mantrī prokṣayedastravāriṇā // abhimantrya ṣaḍaṅgena amṛtatvaṃ śivena tu sakṛduccārayogena pūjayedbhairaveṇa tu // vaktrasaṃdhānakaṃ vaktrair āhutitritayena tu aparāsyena tadvaktrasaṃdhānaṃ tu samācaret // evaṃ saumyasya vaktrasya saṃdhānaṃ tu kṛtaṃ bhavet trirāhutiprayogeṇa dakṣiṇasyāpyayaṃ vidhiḥ // pūrvavaktre 'pyathaivaṃ syād ūrdhvavaktraṃ śivānvitam trirāhutiprayogeṇa vaktrasaṃdhiḥ prakīrtitaḥ // mukhyamūrdhvaṃ smṛtaṃ vaktraṃ guṇatvamitareṣu tu muktikāmasya dīkṣāyām ūrdhvavaktrasya mukhyatā // pādalepāñjanādyā vai siddhīstu vividhāśca yāḥ sadāśivāntagāḥ sarvāḥ pūrvavaktre tu homayet // māraṇoccāṭanādau tu vidveṣe stambhane tathā dakṣiṇe caiva vaktre tu homātsiddhiḥ parā bhavet // śāntikaṃ pauṣṭikaṃ caiva saubhāgyākarṣaṇāni ca saubhāgyārohasiddhiṃ tu uttare homayetsadā // paścime nityakarmāṇi viniyogaḥ prakīrtitaḥ ājyabhāgo hi hotavya ūrdhvavaktre tu paścime // ājyapātrasya madhye tu darbho vai bhairaveṇa tu nyasitavyo varārohe tato vai vartmakalpanā // uccārya bhairavaṃ pātre saṃpātaṃ pātya vartmanā nāḍītrayeṇa yugapat pātre bhāgatrayaṃ nyaset // suṣumnāṃ madhyamārgasthāṃ dakṣe piṅgāṃ prakalpayet iḍābhāge tu yattejo vāme saumyaṃ prakalpayet // evaṃ tribhāgaṃ saṃkalpya sruvamāpūrya homayet bhairaveṇaiva mantreṇāgnaye svāhāntameva ca // agnibhāgāttu saṃgṛhya sruveṇājyāhutiṃ kṣipet somabhāgastu somāya svāhetyante samuccaran // dhāmādipraṇavādyaṃ ca sruveṇājyāhutiṃ kṣipet agnīṣometi saṃjñe dve svāhānte dhāma cāditaḥ // praṇavādyājyamadhyāttu sruvamāpūrya homayet śuklapakṣe vidhirhyeṣa kṛṣṇapakṣe 'nyathā bhavet // somabhāge bhavetsūryo hy agnisaṃjñā tu pūrvavat agneḥ sūryasya madhyādvai āhutiṃ pratipādayet // yataḥ sūryasya madhye vai amāvasyāṃ viśecchaśī prāśanārthamato homo vaktrāṇāṃ bhairaveṇa tu // cūḍādyā ye tu saṃskārā agnerbālāntasaṃsthitāḥ prāpaṇārthāya sarveṣāṃ pūrṇāmekāṃ pradāpayet // bhairavaṃ tu samuccārya śivāgniḥ sarvasiddhidaḥ agniṃ tu proddharetpaścāt pātre saṃsthāpya rakṣayet // kuṇḍasya cottare bhāge viṣṭarasya ca bāhyataḥ praṇītaṃ kalpayettatra camasaṃ vāripūritam // puṣpākṣatatilairyuktaṃ pavitraṃ tatra vinyaset praṇavādi samāvāhya viṣṇunāma tato namaḥ // āmantraṇapadenaiva viṣṇuṃ saṃsthāpya pūjayet svāgatāsanapādyārghaiḥ tato vijñāpayettu tam // paśvarthaṃ yajña ārabdha ātmārthaṃ vātha sādhakaiḥ bhagavaṃstvatprasādena yāge niśchidratāstu naḥ // tato 'gnau yajanaṃ kṛtvā bhairavaṃ tu prapūjayet sthaṇḍiloktavidhānena anantādīnprakalpayet // dhyātvā vaktrāṇi pañcādau yena yatkarma vāñchitam tanmukhyavaktraṃ saṃkalpya mukhaṃ kuṇḍapramāṇataḥ // bhāvayennava jihvāsatu vaktrevaktre pratiṣṭhitāḥ prāgādyaṣṭau madhya ekā kāmyārthe diggatāstu yāḥ // rājyārthā dāhajananī mṛtyudā śatrukārikā vaśīkartryuccāṭanī syād arthadā muktidāyikā // sarvasiddhipradā madhye tasmānmadhye tu homayet pūṇā tu bhairaveṇaiva jihvānāṃ kalpanāya ca // punaḥ pūrṇāhutiṃ caiva bhairaveṇa pradāpayet jvālāgraṃ tu hṛdāgṛhya vahnicaitanyakalpitam // ātmahṛtsthaṃ tu saṃkalpya yogapīṭhaṃ tu kalpayet madhyajihvānusāreṇa agninābhau tu kandakam // nālaṃ hṛdavadhi dhyātvā padmaṃ tatra vicintayet patrāṣṭakasamopetaṃ sitavarṇaṃ sutejasam // anantaṃ kalpayettatra dharmādicaraṇāntikam oṃkāreṇa śivāntaṃ ca agnimūrtiṃ prakalpayet // śikhā hṛdi sthitā yā tu dhruveṇotkīlayetpunaḥ recakeṇa kṣipedvahnau sā mūrtirbhairavātmikā // mūrtibhūtaṃ prakalpyaivam aṣṭātriṃśatkalāyutam śodhyādhvānaṃ tu vinyasyed dīkṣākāle varānane // bhairavaṃ pūjayitvā tu śāstradṛṣṭena karmaṇā vaktrasaṃdhiśca vaktrabhyāṃ śivavaktrāgnivaktrayoḥ // saṃdhāya caivaṃ jihvābhyāṃ nāḍīsaṃdhirato bhavet mūlamantraṃ samuccārya agnināsāvinirgatam // sthaṇḍilasthaśivālīnam ekārthaṃ caiva saṃdhayet śuddhājyenāhutiśatam aṣṭotkṛṣṭaṃ varānane // bhairavasya tu hotavyaṃ vaktrāṅgānāṃ daśāṃśakam bhairavāṣṭakalokeśān daśamāṃśena homayet // mūlamantraṃ samuccārya pūrṇāmekāṃ prapātayet bhairavāpyāyanārthāya tathā pūrṇāṃ prapātayet // punarnyūnātiriktārthaṃ niśchidrakaraṇāya ca paścāddhomaḥ prakartavyo yathecchaṃ tu varānane // sarvakāmaprado homas tilaiḥ śasto ghṛtānvitaiḥ dhānyairdhanārthasiddhyarthaṃ ghṛtaguggulahomataḥ // jāyate vipulā siddhir adhamā madhyamottamā śvetāravindairājyāktaiḥ bilvaiśca śriyamāpnuyāt // kśīrāktatilahomena śāntikarma varānane sitaraktapītakṛṣṇaiḥ śamanākṛṣṭipauṣṭikam // māraṇaṃ ca varārohe krameṇa parikalpayet kundapuṣpaiḥ sutārthāya aśokaiḥ priyasaṃgamaḥ // jātikuṭmalakaiḥ kanyā gāndharvī bakulodbhavaiḥ nāgaistu nāgakanyā vai siddhārthaiḥ siddhakanyakā // caṇyakaiścāpyapsaraso narendraḥ phalguṣeṇa tu ghṛtāktena varārohe samantrī sapurohitaḥ // rājñī putrasamopetā vaśaṃ yāti varānane yakṣiṇī vaśamāyāti puṣpaiścaiva kadambajaiḥ // vidyādharī kuyyakaiśca sādhayennātra saṃśayaḥ mṛgīṃ baddhvā tilairhomaḥ padmabilvairadhiṣṭhitam // bhakṣyairgrāsapramāṇaistu dhanyaiḥ prasṛtisaṃmitaiḥ evaṃ homānusāreṇa sādhako vidhisaṃsthitaḥ // pūjāhomarato nityaṃ yānyānkāmānsamīhate tāṃstānsa sādhayatyeva bhairavasya vaco yathā // iti śrīsvacchandatantre dvitīyaḥ paṭalaḥ

tṛtīyaḥ paṭalaḥ adhivāsaṃ pravakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ vāriṇā suviśuddhātmā kṛtakṛtyaḥ prasannadhīḥ // bhasmoddhūlitadehastu mudrālaṅkārabhūṣitaḥ jihmajenopavītena savāsā vā digambaraḥ // sugandhigandhaliptāṅgaḥ puṣpasragdāmabhūṣitaḥ divyābharaṇasampannaḥ suprasannaḥ subhāvitaḥ // sudhūpitaḥ sutāmbūlaś candanāgurucarcitaḥ mahadvārapradeśe tu sthitvā prāgiva bhāvitaḥ // dvārādhyakṣān pūjayitvā puṣpaprakṣepaṇaṃ tataḥ humphaṭkāraprayogeṇa tālāśabdaṃ vidhāya ca // pārṣṇyadhohastasaṃyogād vighnaproccāṭanāya vai pārṣṇyā bhūmigatān hanyāt tālayā cāntarikṣagān // mantrairdivyān viśodhyaivaṃ yāgaharmyaṃ viśettataḥ rakṣāṃ pūrvavadastreṇa paritaḥ parikalpayet // varmaṇā māyārūpeṇāc chādyaiva tu makhālayam tato dakṣiṇadigbhāge upaviśya varānane // karanyāsaṃ yathāpūrvaṃ dahanotpūyane tathā plāvanāpyāyane caiva sakalīkaraṇaṃ tathā // pūrvavanmānasaṃ yāgam antardehe samācaret śaktyādhāramanantaṃ ca dharmādicaraṇāvadhi // gātrakāṇi tvadharmādyas tathā sandhānakīlakān adhaśchādanamūrdhvaṃ ca padmakesarakarṇikāḥ // puṣkarāṇi ca śaktīśca maṇḍalān maṇḍalādhipān śivāntamāsanaṃ dadyāt pūrvarūpaṃ dhruveṇa tu // mūrtibrahmakalāvyūhaṃ navatattvaṃ tritattvakam dvātriṃśadakṣaraṃ devaṃ bhairavāṣṭakameva ca // vidyāṅgāni tathā devīṃ kṣurikāṃ locanatrayam śaktitrayaṃ paraṃ devam aṅgaṣaṭkasamanvitam // mudrāmantrāṃśca dravyāṇi yathāsthānaṃ prakalpayet saṃkalpya ca yathānyāyaṃ yathāyogaṃ prakalpayet // sadyojātaṃ ca vāmaṃ ca aghoraṃ ca yaduktavān puruṣeśau ca devasya dalasthāṃścopakalpayet // hṛdayādīṃstataḥ pañca diśāsu vidiśāsu ca pūrvato yāvadīśāntaṃ bhairavāvaraṇaṃ bahiḥ // lokapālāṃstadastrāṇi pūrvādīśāntakāvadhi astrāṇi lokapālāṃśca bhairavāṣṭakameva ca // pañcabrahmāṇyathāṅgāni etānyāvaraṇāni hi krameṇoccārayet sarvān yāvattadgarbhamaiśvaram // mantrasandhānametaddhi paramīkaraṇaṃ śṛṇu uccārayettato devaṃ hrasvadīrghaplutānvitam // tāvaduccārayenmantraṃ yāvannirvāṇagocaram adhaḥśakteryāvadūrdhvaṃ somasūryapathāntarā // piṅgalāmadhyamārgeṇa varṇoccārakrameṇa tu devatāpañcakaṃ śaktiṃ vyāpinīṃ samanonmane // bhedayitvā kramāt sarvaṃ yāvadvai nidhanāntikam nistaraṅgaṃ niradhvākhyaṃ sakalavyāpi conmanam // tadadhyāsyānulomyena hṛtpadme viniveśayet sarveṣvāvaraṇeṣvevaṃ devi tadvyāpakaṃ nyaset // tena cādhiṣṭhitāḥ sarve sarvakāmaphalapradāḥ yathā svarūpasaṃsthānavarṇā ye kathitā mayā // tathā te viniyoktavyā mānase mānasena tu karṇikāyāṃ tu saṃsthāpya dvidhāvasthaṃ ca bhairavam // śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ sarvamantrairalaṃkṛtam tatrāpi parito jñeyam anirdeśyamanāmayam // yatra nāsti dvidhābhāvo na mantrādiprakalpanā oṃkārabindunādānāṃ vilayaṃ taṃ vinirdiśet // tatsthānaṃ durlabhaṃ matvā sambhavenna kadācana yasya nāgraṃ ca mūlaṃ ca diśo vidiśastathā // na śabdo nāpi cākāśaṃ dhyātvā tattu vimucyate prathamaṃ mānasaṃ yāgaṃ paścāddravyasamanvitam // ya evaṃ satataṃ kuryād daiśiko yāgatatparaḥ svahaste sthaṇḍile liṅge maṇḍale caruke tathā // jale cāgnau ca sampūjya samyag dīkṣāphalaṃ labhet akṛtvā mānasaṃ yāgaṃ yo 'nyaṃ yāgaṃ samārabhet // aśivaḥ sa tu vijñeyo na mokṣāya vidhīyate ātmayāge kṛte caiva dehaśuddhiḥ prajāyate // adhiṣṭhitaṃ śivenaiva tamācāryaṃ vinirdiśet ātmanirdahanaṃ caiva mānasaṃ ca yaduktavān // viditvā samyagācāryaḥ pāśahā sa śivaḥ smṛtaḥ yatra yatra sthito deśe yaścaivaṃ tu vidhiṃ yajet // brahmahāpi sa mucyeta kiṃ punaḥ śivatatparaḥ sarvāvasthāgataścaiva viṣayairanurañjitaḥ // sakṛt sampūjya mucyeta kiṃ punaryo dine dine etattantroktavidhinā yaduktaṃ vidhipūrvakam // ijyādi cānyatantre 'pi tadvaitat kāmikaṃ bhavet nānāsiddhiguṇairyuktaṃ nānākāmaphalapradam // yogasiddhiśca jāyeta muktiṃ ca labhate dhruvam sadāśivo 'pi jānāti devāścaivāsurādayaḥ // evaṃ tu mānasaṃ yāgaṃ kṛtvā bāhyaṃ samācaret parāṃ vṛttimanudhyāyan dravyāṇyādau vilokayet // sitacandanakarpūraṃ sudhūpaṃ sitavāsasī puṣpāṇi divyagandhīni tilavrīhighṛtādikam // cūtapallavadarbhāṃstu siddhārthān khaṭikāṃ tathā karaṇīṃ kartarīṃ caiva pāśabandhanasūtrakam // vārdhānīṃ śivakumbhaṃ ca tathedhmān paridhīnapi samidho dantakāṣṭhaṃ ca carusthālīṃ srucaṃ sruvam // taṇḍulāṃśca tathā kṣīram evamādīnyanekaśaḥ tato 'rghapātramādāya kṣālayedastravāriṇā // kavacenāvaguṇṭhyaiva praṇavena tu pūjayet udakādibhiraṣṭāṅgaḥ pūrayettu varānane // udakaṃ kṣīrakusumaṃ kuśasarṣapataṇḍulāḥ praṇavenāsanaṃ sarvaṃ tato mūrtiṃ nyaset priye // bhairavāvaraṇairyuktāṃ pūjayettāṃ yathākramam gandhaiḥ puṣpaistathā dhūpair mantrasandhānapūrvakam // mantavyaṃ paramaṃ tattvaṃ tataścaivāmṛtībhavet pātrāṇāṃ tritayaṃ kalpyaṃ nirodhārthe vidhau tathā // paśvarghe ca prakalpyaivaṃ śivahastaṃ prakalpayet mantrasandhānakaṃ prāgvan nāḍīsandhānameva ca // mūlamantramanusmṛtya hṛtkaṇṭhatālumadhyagam bhrūmadhyaṃ śabdakūṭaṃ tat turyasthānaṃ vibhedayet // vāmadakṣiṇamadhye tu viṣuvatsthena bhedayet dvādaśāntaṃ paraṃ nītvā karastho mantravigrahaḥ // tasyāpyanena nyāyena vilomena viśeddhṛdi ātmano recakenaiva pūrakeṇa viśeddhṛdi // nāḍīsandhānametaddhi śivena parikīrtitam vyāpakaṃ tu śivaṃ dhyāyen mantramūrtimadhiṣṭhitam // darbhaṃ saṃgṛhya cāstreṇa saptavārābhimantritam pañcagavyāya pātraṃ tu śodhayettu śivāmbhasā // astreṇa kṣālayettacca kavacenāvaguṇṭhayet darbhāsanaṃ dhruveṇaiva maṇḍalaṃ tu prakalpayet // tasyopari nyaset pātraṃ gomayādīni cāharet pṛthakpātrasthitānyeva prokṣyāstreṇa śivāmbhasā // gomayaṃ tu hṛdāmantrya gomūtraṃ śirasā dadhi śikhayā varmaṇā kṣīram astreṇājyaṃ kuśodakam // dhāmnā ca mantrayet paścād gomayādīni yojayet pūrvasaṃskṛtapātre tu svamantrairgomayādikam // saṃyojya mantrayetpaścāt taireva hṛdayādibhiḥ praṇavena tu saṃkalpya anantaṃ mūrtivigraham // dhāmāṅgāni ca bāhye tu sampūjyāvaraṇasthitim mantrasandhānakaṃ kṛtvā amṛtīkaraṇaṃ tathā // śivāmṛtaṃ tatsaṃcintya sampūjya sthāpayettataḥ astrābhimantritaṃ darbhaṃ gṛhītvollekhanaṃ kuru // yāvadbhūmau samantāttu saumyāsyo dakṣiṇe sthitaḥ tataścaivoddharecchalyam ājalāntaṃ vyavasthitam // recitaṃ bhāvayecchuddhaṃ mauktikādyaiḥ prapūrayet samīkaraṇamastreṇa kavacena tu secanam // ākoṭanamathāstreṇa tato mārjanalepane astreṇa pañcagavyena gandhatoyena copari // śivāmbhasāstrayuktena vikirāṇyabhimantrayet saptakṛtvo 'stramantreṇa sthitvā mantre tu prāgdiśaḥ // ūrdhvādho vikireddhānyāny astrabhūtāni cintayet cāmareṇa suśubhreṇa astramantreṇa saṃharet // aiśānyabhimukhānyeva nairṛtyā yāvadaiśvaram pañcagavyena samprokṣya gandhāmbhobhiḥ śivāmbhasā // dhruveṇa śriyamāvāhya padmahastāṃ sulocanām śuklapuṣpāṇi muñcantīṃ sarvalakṣaṇasaṃyutām // nīlotpaladalaśyāmāṃ yāgaharmyāvalokinīm brahmasthānopaviṣṭāṃ tu dvārābhimukhabhadradām // gandhapuṣpādibhiḥ pūjya śivakumbhaṃ prakalpayet aiśānīṃ diśamāśritya pañcagavyena maṇḍalam // gandhodakena saṃlipya śivāmbho 'streṇa prokṣayet anantādyāsanaṃ dattvā dhruveṇāmaṇḍalāvadhi // sarvadoṣavinirmuktaṃ kumbhaṃ candanalepitam svastikādyaiścārcayitvā yavasiddhārthadūrvabhiḥ // sitasūtreṇa saṃveṣṭya vastrapūtena cāmbhasā sampūrya sarvataśchannaṃ cūtāśvatthādipallavaiḥ // ratnagarbhauṣadhīyuktaṃ sahadevādibhirgaṇaiḥ prokṣya cāstreṇa saṃgṛhya kavacenāvaguṇṭhitam // āsanasyopari nyasyen mūlamantramanusmaran kalādhvabhairavādīni nyasyārghādīn prakalpayet // mudrāṃ baddhvā hṛdādīni pūjyānyagnidalādiṣu gandhapuṣpapavitrādyaiḥ sitavastreṇa bhūṣayet // vāmabhāge tu kumbhasya pañcagavyena maṇḍalam śivāmbhasā tu samprokṣya praṇavenāsanaṃ nyaset // samprokṣya ca śivāmbhobhir vārdhānīṃ maṅgalānvitām kumbhavaccārcayitvā tām āsanasyopari nyaset // gandhapuṣpapavitrādyaiḥ pūjayitvā tu vārdhanīm uccāryāstraṃ krameṇāgre dravyāṇāṃ vārdhanīṃ nayet // acchinnāmanulomena jaladhārāṃ tu pātayan tatsthānāttu samuddhṛtya yāvatkoṇaṃ tu śāṅkaram // ācāryaḥ kalaśaṃ paścād bhairaveṇa samuddharet nayedvārdhānimārgeṇa tasmin saṃsthāpayetpunaḥ // vārdhānīṃ sthāpayetpaścād astramantramanusmaran viśeṣapūjāmubhayor gandhapuṣpapavitrakaiḥ // mantrasandhānakaṃ kuryān nāḍīsandhimathobhayoḥ vikirān saṃhitān pūrvaṃ vārdhānyāḥ kalpayedadhaḥ // akṣatāstrāṇyanekāni śarakuntāsimudgarāḥ cakrapaṭṭisavajrāditriśūlāntānyanekaśaḥ // yogauko vyāpya sarvaṃ tu tiryagūrdhvamadhaḥ sthitāḥ vārdhānyastrasya sarve te raśmibhūtā vyavasthitāḥ // śiṣyasya dakṣiṇe haste vārdhānyastraṃ tu saṃhitam tenaitaṃ yajñarakṣārthaṃ yāgādau kalaśaṃ nyaset // naivedyaṃ vividhaṃ dattvā nutvā vijñāpayedvibhum bhagavaṃstvatprasādena yāgaṃ nirvartayāmyaham // sannidhānaṃ sadā tubhyam avighnārthaṃ sadā bhava anujñātotthito yāyād arghahasto digīśvarān // svanāmapadavinyāsān oṃkārādinamontagān gandhapuṣpapavitrādyaiḥ pūjayettān prayatnataḥ // indrādyanantaparyantāṃl lokapālān prapūjayet tato maṇḍalakaṃ madhye yāgabhūmau prakalpayet // pañcagavyena liptvādau gandhatoyena copari śivāmbhasāstramantreṇa samprokṣya tvavaguṇṭhayet // brahmasthānasya pūrveṇa gurūn pūjya vināyakam vāyavye pūjayeddevi gandhapuṣpairanukramāt // athaitāṃstu namaskṛtya ājñāṃ dattāṃ vibhāvayet tatastu madhyadeśasthaṃ yogapīṭhaṃ prakalpayet // pūrvoktena vidhānena bhairaveśaṃ varānane pūjayitvā pavitrādyais trirāvaraṇasaṃyutam // svadhyānaguṇasaṃyuktaṃ mudrālaṅkārabhūṣitam mantrasandhānakaṃ pūrvaṃ nāḍīsandhānameva ca // paramīkaraṇaṃ kuryād vyāpakena pareṇa tu naivedyān vividhākārān dattvā mudrāṃ pradarśayet // praṇipātaṃ japaṃ kṛtvā nivedya vidhipūrvakam paścādbaliḥ pradātavyo mātṛṇāṃ bhūtasaṃhate // bhūteśvarāṇāṃ deveśi kṣetrapālasya sarvataḥ tataḥ snāyādathoddhūlya athavācamya suvrate // tato 'gnikuṇḍaṃ gatvā tu pūrvavacchodhanaṃ tathā bhairavaṃ pūjayettatra vidhidṛṣṭena karmaṇā // agneḥ santarpaṇaṃ kuryāt sahasreṇa śatena vā tataścaruṃ ca śrapayet sthālīṃ saṃgṛhya nirvraṇām // śivāmbhasā tu prakṣālya kavacenāvaguṇṭhayet candanādyairvilimpettāṃ mṛṣṭadhūpena dhūpayet // sūtreṇa veṣṭayet kaṇṭhe varmabhūtena suvrate darbheṇāstrasvarūpeṇa kalpayenmaṇḍalaṃ priye // prokṣya caiva śivāmbhobhiḥ kavacenāvaguṇṭhayet āsanaṃ tatra vinyasyed anantādiśivāntakam // mūrtibhūtāṃ nyasetsthālīṃ tatrasthaṃ bhairavaṃ yajet trirāvaraṇasaṃyuktaṃ gandhapuṣpairanukramāt // mānasena prayogeṇa bhāvapuṣpairvarānane cullīṃ samprokṣya cāstreṇa kuṇḍavaccārcayettataḥ // tatra sthālīṃ samāropya paścādagniṃ nyasedadhaḥ kṣīraṃ prokṣya śivāmbhobhis taṇḍulāṃśca samāsataḥ // mantreṇāṣṭaśatenaiva prakṣipya pācayecchanaiḥ mūlamantreṇa deveśi ekacittaḥ samāhitaḥ // cālanodghāṭanādīni astramantreṇa kārayet taptābhidhāraṃ susvinne aṅgaiścaiva prakalpayet // tribhistribhirghṛtenaiva sruveṇa juhuyāt priye bhūmau maṇḍalakaṃ kṛtvā praṇavenāvatārayet // sthālīmājyopaliptāṃ tu śītāghāraṃ ca homayet bhairaveṇa ṣaḍaṅgena vaṣaḍjātiyutena ca // maṇḍalaṃ kuṇḍasāmīpye kṛtvā darbhāsanaṃ nyaset sthālyāṃ tasyopari nyasya sampātaṃ mantrasaṃhitām // Dwivedi prints sthā(lyāṃ līṃ) tasyopari japannekaikayāhutyā pātayed bhairaveṇa tu aṣṭotkṛṣṭaśatenaiva parāmṛtamanusmaran // rajasyādau tato devi kartaryāṃ karaṇau tathā khaṭikātilājyasampātaṃ mūlamantreṇa kārayet // tribhāgaṃ kalpayitvā taṃ caruṃ sthālyāṃ tu saṃsthitam śivāgnisādhakebhyaśca śivāyāgraṃ nivedayet // dvitīyaṃ homayedagnau sādhakebhyastṛtīyakam caruṃ pātre tu saṃgṛhya pūjayedbhairaveṇa tu // puṣpadhūpādibhirnītvā dhāmnaitaṃ vinivedayet hṛdādyāvaraṇasthānāṃ daśamāṃśaṃ nivedayet // kalaśe 'pyevamevaṃ tu agnau homyaścaruḥ srucā bhairavasya śataṃ homyam aṅgānāṃ tu daśāṃśakam // sādhakebhyastu yaccheṣaṃ pidhāya sthāpayet priye vināyake śataṃ homyaṃ bhūparigrahaṇe tathā // adhivāse tathaiveha aṣṭottaraśataṃ hutiḥ prāyaścittanimittaṃ tu anulomavilomake // nyūnātirikte deveśi aṣṭottaraśataṃ hutiḥ bhairavaṃ pūjayitvātha prārthyānujñāṃ varānane // śiśoḥ karma prakartavyaṃ yathā bhavati tacchṛṇu dvāre maṇḍalakaṃ kṛtvā darbhaṃ tasyopari nyaset // praṇavenāsanaṃ kalpyaṃ śiṣyaṃ tasminniveśayet samapādaṃ stabdhakāyaṃ saumyānanakṛtāñjalim // guruḥ pūrvamukho 'streṇa prokṣayettaṃ śivāmbhasā bhasmanā tāḍayenmūrdhni astramantreṇa cālabhet // nābhyūrdhvaṃ trīṃstathā vārān nabhyadhastrīn prakalpayet śivaṃ nyāsāṅgasahitaṃ pūjayedbhairaveṇa tu // vastraṃ samprokṣya cāstreṇa kavacenāvaguṇṭhayet pūjayedbhairaveṇaiva mukhaṃ pracchādayettathā // hastābhyāṃ taṃ gṛhītvātha viśejjavanikāntaram devasyābhimukhaṃ kṛtvā puṣpaṃ prāṇau pradāpayet // prakṣepayettato dhāmnā mukhamudghāṭya darśayet vidyāmantragaṇaiḥ sārdhaṃ kāraṇaṃ sasadāśivam // ajñānapaṭanirmuktaḥ prabuddhaḥ paśurīkṣate daṇḍavaddharaṇīṃ gatvā praṇipatya punaḥ punaḥ // kṛtakṛtyaḥ prahṛṣṭātmā prahṛṣṭanayanaṃ śiśum utthāpya hastān saṃgṛhya dakṣiṇāṃ mūrtimānayet // tatra maṇḍalakaṃ kṛtvā puṣpeṇa praṇavāsanam tasyopari śiśuṃ nyasya ūrdhvakāyamudaṅmukham // guruḥ pūrvānanaḥ sthitvā prokṣaṇādīni kārayet upaveśya tataḥ kṛtvā sakalīkaraṇe vidhim // viśeṣaphalasiddhyarthaṃ mumukṣoḥ sādhakasya vā gandhadigdhau karau kṛtvā astreṇa pariśodhayet // kavacenāvaguṇṭhyaitau plāvayedamṛtena tu anantamāsanaṃ kalpyaṃ bhairavāṅgāni vinyaset // vyomnyātmānaṃ yojayitvā śiśoḥ śoṣyā tanuḥ priye āgneyīṃ dhāraṇāṃ dhyātvā nirdahyāstreṇa taṃ śiśum // dhūmajvālāvinirmuktaṃ dagdhakāyaṃ vibhāvayet bhasmībhūtaṃ tataḥ śāntaṃ plāvayedamṛtena tu // vyomavaccintayeddehaṃ caitanyaṃ kanakāgnivat śaktinyāsaṃ nyasetpūrvaṃ kamalaṃ praṇavena tu // tasyopari tadātmānaṃ dhyāyejjyotirmayaṃ śubham mūrtimantraṃ samuccārya mūrtibhūtaṃ prakalpayet // pūrvoddhṛtena mantreṇa plāvayedamṛtena tu mantranyāso yathāpūrvam aṣṭātriṃśatkalāvadhi // kalādhvānaṃ nyaset paścāc chāntyatītādyanukramāt sphaṭikābhā tathā kṛṣṇā raktā śuklā ca pītakā // śāntyatītādikā jñeyās tattvabhūtāstu tāḥ kalāḥ dhāmnāvāhya tathāṅgāni nyasyāntaḥkaraṇaṃ bhavet // ātmāntaḥkaraṇe yadvat tadvatpūjāṃ samārabhet dhāma proccārya sandadhyāt sabāhyābhyantaraṃ punaḥ // śivahaste vibhuṃ dhyātvā mantragrāmaṃ sujājvalam dhāmoccārya ca sandhāya śiṣyamūrdhni karaṃ nyaset // adhomukhena hṛtpṛṣṭhe śivahastena cālabhet utthāpya dattvā puṣpaṃ tu añjalau bhairaveṇa tu // praveśyābhyarcayecchambhuṃ śivamuccārya nikṣipet nirgatya vandayeddevaṃ daṇḍavat triḥ pradakṣiṇam // śivakumbhāgnimadhyasthaṃ sthaṇḍilasthaṃ ca vandayan śivapūjāgnikāryādau sakalīkṛtavigrahaḥ // nānyathā prāksvarūpeṇa pūjanārho bhavettu saḥ nītvā kuṇḍasamīpaṃ taṃ śiṣyahastāviyogataḥ // ātmasavye 'tha digbhāge maṇḍalaṃ praṇavena tu praṇavenāsanaṃ dattvā tasyopari śiśuṃ nyaset // upaveśya kare darbhaṃ bhairaveṇa samarpayet mūlaṃ śiṣyasya hastasthaṃ sāgramācāryajaṅghayoḥ // piṅgalā madhyamā nāḍī śiṣyadehādvinirgatā saivātra darbhabhūtā tu gurunāḍyāṃ layaṃ gatā // nāḍīsandhānahetvarthaṃ bhairaveṇāhutitrayam tayā nāḍyā praveṣṭavyaṃ śiṣyasya hṛdaye sakṛt // grahaṇākarṣaṇārthaṃ tu gṛhṇan muñcan punaḥ punaḥ dīkṣākāle yataścaivaṃ tadarthaṃ nāḍisaṃhatiḥ // śiṣyasyātha śirobhūmau bhairaveṇa vidhāya tu sampātaṃ sarvamantraistu dhruveṇājyāhutiṃ kṣipet // mūlamantraṃ samuccārya svā ityagnau prapātayet heti śiṣyasya śirasi sampātaḥ śivacoditaḥ // śiṣ.yadehe tu ye mantrāḥ sabāhyābhyantaraṃ sthitāḥ kuṇḍasthāḥ pūjitā ye tu dhāmādyāvaraṇāntagāḥ // yugapattarpaṇaṃ teṣāṃ sampātastena kīrtitaḥ ekaikasyātra mantrasya āhutitritayena tu // utthāpya ca tataḥ śiṣyaṃ tadarthaṃ mantratarpaṇam bhairavāya śataṃ hutvā hṛdādau daśakaṃ hutiḥ // dhāmnā cotthāya hotavyaṃ pūrṇāhutyānutarpayet mantrāṇāṃ dīpanaṃ kuryād dhāmādyastrāvadhi kramāt // huṃkāradvayamadhye tu mūlamantraṃ samuccaran praṇavādiphaḍantena āhutīḥ pratipādayet // hṛdādīnāṃ ca sarveṣāṃ jātiruktātra dīpane pāśānāṃ bandhanārthāya mantrāṇāṃ dīpanaṃ smṛtam // mantrāḥ karaṇabhūtāstu paśukāryasya sādhane ācāryaḥ karaṇaṃ proktaḥ śivarūpo yataḥ smṛtaḥ // krūrakārye tu kartavye mantrān sandīpya yojayet krūrajātyanurūpeṇa vācakān yojayet sadā // bhrukuṭīkarālavadanān vācyarūpān vicintayet saumyajātiyutān saumye saumyarūpān vicintayet // pāśakarma tato vakṣye kanyākartitasūtrakam triguṇaṃ triguṇīkṛtya pāśabandhanasūtrakam // śivāmbho 'streṇa samprokṣya kavacenāvaguṇṭhayet pūjayitvā vidhānena gandhapuṣpādidhūpakaiḥ // prasārayedgṛhītvā tan mūrdhādyaṅguṣṭhakāvadhi śiṣyasya stabdhadehasya nāḍībhūtaṃ vicintayet // suṣumnā madhyamā nāḍī sarvanāḍīsamanvitā oṃkārādi svanāmnā tu namaskārāvasānakam // śiṣyadehasthitāṃ nāḍīṃ sūtre saṃgṛhya yojayet gandhapuṣpādibhiḥ pūjya kavacenāvaguṇṭhayet // sannidhānāhutīstisraḥ svanāmapadajātikāḥ śivāmbho 'streṇa samprokṣya śiṣyasya hṛdayaṃ punaḥ // tāḍayedastrapuṣpeṇa hṛdi citsaṃhṛtā bhavet huṃkāroccārayogena recakena viśeddhṛdi // nāḍīrandhreṇa gatvā tu caitanyaṃ bhāvayecchiṣoḥ kadambagolakākāraṃ sphurattārakasannibham // hṛtsthaṃ chittvāstrakhaḍgena humphaṭkārāntajātinā dhāmnā cāṅkuśarūpeṇa karṣecchaktyavadhi kramāt // dvādaśāntaṃ tu saṃgṛhya sampuṭya hṛdayena tu saṃhāramudrayā yojyaṃ sūtre nāḍīprakalpite // vyāpakaṃ bhāvayitvā tu kavacenāvaguṇṭhayet bhairaveṇāhutīstisraḥ sannidhānasya hetave // dvitīyaḥ sūtradehastu pāśā yatra sthitāstvime bandyāścedyāstathā dāhyāḥ sūtrasthāne na vigrahe // pāśāstu trividhā bhāvyā māyīyāṇavakarmajāḥ caitanyarodhakāstvete kāryakāraṇarūpiṇaḥ // malaḥ karma nimittaṃ tu naimittikamataḥ param ādhārarūpaṃ naimittaṃ śarīrabhuvanādikam // nimittamabhilāṣākhyaṃ vicitrairheturūpakaiḥ tāṃścāvalokayet sūtre bandhyabandhanahetutaḥ // pāśānāṃ tāḍanaṃ kāryaṃ humphaṭkārāntajātinā svanāmapraṇavādyena śāntyatītādyanukramāt // puṣpeṇa tāḍayenmūrdhni grāhyaṃ hūmādi yojayet huṃpha.kārāntayogenāgṛhya saṃhāramudrayā // dhāmnā tu yojayet sūtre namaskārāntayoginā evaṃ śāntyādikān pāśān sthānāt saṃgṛhya yojayet // bhāvayettrividhān pāśān pañcatattvādhvavyāpakān trayāṇāṃ vyāpikā śaktiḥ kriyākhyā pārameśvarī // śāntyatītādibhedena pañcasaṃjñāpratiṣṭhitā ādheyagraha ādhāraṃ gṛhītaṃ bhāvayet paśoḥ // gandhapuṣpādibhiḥ pūjya sūtre pāśāṃśtu tarpayet śāntyatītākrameṇaiva āhutīnāṃ trayaṃ trayam // sannidhānāya pāśānām ataḥ pāśāṃstu dīpayet svanāmajātiphaṭkāradhāmabhiśca trayaṃ trayam // viśleṣakaraṇārthaṃ tu pāśānāṃ dīpanaṃ bhavet dīptāḥ pāśāstato bandhyās tāḍanagrahaṇādinā // sūtrasthāṃstāḍayetpuṣpaiḥ svadehasthāniva kramāt dhāmnā ca sampuṭīkṛtya svanāmnā ca sakṛtsakṛt // bandhane tu prayogo 'yaṃ sūtre granthīn pradāpayet bandhane parimāṇaṃ ca karmaṇo viṣayasya ca // ṣaṭtriṃśattattvamadhyastho bhuṅkte bhogaṃ na cānyathā pāśān saṃsthāpya pātre tu saṃpātaṃ juhuyāt sakṛt // pātrasampuṭamadhyasthān sthaṇḍile vinivedayet nītvā samarpayet kumbhe pāśān saṃrakṣa he vibho // darbhaṃ vimocayecchiṣyaṃ puṣpaṃ pāṇau pradāpayet shtaṇḍile śivakumbhe ca śivāgnau ca prapūjayet // tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā daṇḍavannipatedbhuvi utthāpya pañcagavyādīn dadyādvai bhairaveṇa tu // gomayena śucau deśe kāryaṃ maṇḍalakatrayam ekasmin maṇḍale viṣṭaḥ pañcagavyaṃ śiśuḥ pibet // upaviśya dvitīye tu carukaṃ prāśayedbudhaḥ ācamya dantakāṣṭhaṃ tu tṛtīye maṇḍale sthitaḥ // bhakṣayitvā ca deveśi tataścaiva vinikṣipet pūrvaṃ paścāttathaiśordhvaṃ cottarasyāṃ ca śobhanam // anyasyāmaśubhaṃ viddhi tasya homaḥ śataṃ bhavet ācāryo juhuyāt paścāt prāyaścittaṃ śivena tu // vidhernyūnātiriktasya cittavikṣepakarmaṇi aṣṭottaraśataṃ hutvā prāyaścittād viśuddhyati // paścātsantarpayeddhomasahasreṇa śatena vā mantrāṃśca daśabhāgena vahnau naivedyadāpanam // viśeṣapūjanaṃ cārghaṃ mudrābandhaṃ varānane stotraṃ vādyaṃ tataḥ kṛtvā caruṃ prāśya visarjayet // nirodhārgheṇa cārghaṃ tu dattvā caiva varānane recakena tu saṃgṛhya bhairavaṃ tamanusmaran // muṣṭinā pūritaṃ nītvā pūjayitvā varānane agniṣṭhaṃ vai pūrakeṇa gṛhītvā sthāpayet punaḥ // tatrasthaṃ pūjayitvā ca kalaśe tu vinikṣipet kusumādibhirabhyarcya kumbha eva tu bhairavam // prakṣipya caiva nirmālyaṃ gomayena spṛśet priye śivāmbhasā tu samprokṣya śiṣye śayyāṃ prakalpayet // gṛhiṇo darbhaśayyāṃ tu yatervai bhasmanā priye pūrvāśirā gṛhī kāryo yatirvai dakṣiṇāśirāḥ // tatra sthitasya śiṣyasya śikhābandhaṃ varānane siddhārtharocanādyaiśca rakṣāṃ kuryādasiṃ smaran // bhasmanā rocanādyaiśca astraprākāracintanam kavacenāvaguṇṭhyaiva śiṣyaṃ tu svāpayettataḥ // tataścaiva tu nirgatya balikarma samārabhet balistu kalpitaḥ pūrvaṃ sarvabhūteṣvathādarāt // taṃ tu saṃgṛhya deveśi pūrvādīśāntakaṃ kṣipet bhūtā ye vividhākārā divyabhaumāntarikṣagāḥ // pātālatalasaṃsthāśca śivayāge subhāvitāḥ dhruvādisarvabhūtāśca aindrādyāśāsthitāśca ye // svāhākārasamāyogāt tṛpyantūccārayan kṣipet namaskāreṇa sampūjya gandhairdhūpairanukramāt // pūrvādīśānaparyantam adhaścordhvaṃ samantataḥ koṇasthān kṣetrapālāṃśca patitāñchvapacānapi // baliṃ dattvā tu sarvebhya ācamya ca varānane sakalīkaraṇaṃ kṛtvā krameṇa prāśayeccarum // sahāyaiḥ sahito vīra ekacittaḥ samāhitaḥ prāṅmukha udaṅmukho vā maṇḍalasthaḥ pṛthakpṛthak // pañcagavyaṃ pibet pūrvaṃ carukaṃ dantadhāvanam prāśyaivaṃ sakalīkṛtya rakṣāṃ pūrvavadeva ca // yāgabūmau svapet pāścāc chiṣyaiḥ saha varānane bhairavadhyānayogena samādhau jāgradeva vā // svacchandatantre 'dhivāsapaṭalastṛtīyaḥ

caturthaḥ paṭalaḥ pratyūṣe vimale kṛtvā śaucādyān purrvavatkramāt sakalīkaraṇaṃ kṛtvā pūrvavat praviśedgṛham // śiṣyaśca śucirācāntaḥ puṣpahastaḥ (...) guruṃ tataḥ praṇamya śirasā (...) hṛṣṭo guroḥ svapnānnivedayet // śubhān svapnān pravakṣyāmi aśubhāṃśca varānane svapneṣu madirāpānam āmamāṃsasya bhakṣaṇam // krimiviṣṭhānulepaṃ ca rudhireṇābhiṣecanam bhakṣaṇaṃ dadhibhaktasya śvetavastrānulepanam // śvetātapatraṃ mūrdhasthaṃ śvetasragdāma bhūṣaṇam siṃhāsanaṃ rathaṃ yānaṃ dhvajaṃ rājyābhiṣecanam // ratnāṅgābharaṇādīni tāmbūlaṃ phalameva ca darśanaṃ śrīsarasvatyoḥ śubhanāryavagūhanam // narendrairṛṣibhirdevaiḥ siddhavidyādharairgaṇaiḥ ācāryaiḥ saha saṃvādaṃ kṛtvā svapne prasiddhyati // nadīsamudrataraṇam ākāśagamanaṃ tathā bhāskarodayanaṃ caiva prajvalantaṃ hutāśanam // grahanakṣatratārāṇāṃ candrabimbasya darśanam harmyasyārohaṇaṃ caiva prāsādaśikhare 'pi vā // narāśvavṛṣapotebhataruśailāgrarohaṇam vimānagamanaṃ caiva siddhamantrasya darśanam // lābhaḥ siddhacaroścaiva devādīnāṃ ca darśanam guṭikāṃ dantakāṣṭhaṃ ca khaḍgapādukarocanāḥ // upvītāñjanaṃ caiva amṛtaṃ pāratauṣadhīḥ śaktiṃ kamaṇḍaluṃ padmam akṣasūtraṃ manaḥśilām // prajvalatsiddhadravyāṇi gairikāntāni yāni ca dṛṣṭvā siddhyati svapnānte kṣitilābhaṃ vraṇaṃ tathā // kṣatajārṇavasāṃgrāmataraṇaṃ vijayaṃ raṇe jvalatpitṛvanaṃ ramyaṃ vīravīreśibhirvṛtam // vīravetālasiddhaiśca mahāmāṃsasya vikrayam mahāpāśoḥ saṃvibhāgaṃ labdhvā devebhya ādarāt // ātmanā pūjayan devaṃ japan dhyāyan stuvannapi suhutaṃ cānalaṃ dīptaṃ pūjitaṃ vā prapaśyati // haṃsasārasacakrāhvamayūraśavarohaṇam mātṛbhirbhairavaścaiva mātṛrudragaṇaiḥ saha // bhairavaṃ bhairavīṃ dṛṣṭvā siddhyatyatra na saṃśayaḥ śubhāḥ svapnā mayākhyātā aśubhāṃśca nibodha me // tailābhyaṅgastathā pānaṃ viśanaṃ ca rasātale andhakūpe ca patanam atha paṅke nimajjanam // vṛkṣavāhanayānebhyaḥ patanaṃ harmyaparvatāt kartanaṃ karṇanāsābhyām atha vā hastapādayoḥ // patanaṃ dantakośānām ṛkṣavānaradarśanam vetālakrūrasatvānāṃ tathaiva kālapūruṣāḥ // kṛṣṇordhvakeśā malināḥ kṛṣṇamālyāmbaracchadāḥ raktākṣī strī ca yaṃ svapne puruṣaṃ tvavagūhayet // mriyate nātra saṃdeho yadi śāntiṃ na kārayet gṛhaprasādabhedaṃ ca śayyāvastrāsaneṣu ca // ātmano 'bhibhavaṃ saṃkhya ātmadravyāpahāraṇam kharoṣṭraśvasṛgāleṣu kaṅkagṛdhrabakeṣu ca // mahiṣolūkakākeṣu rohaṇam ca pravartanam bhakṣaṇam pakvamāṃsasya raktamālyānulepanam // kṛṣṇaraktāni vastrāṇi vikṛtātmā prapaśyati hasanaṃ valganaṃ svapne mlānasragdāmadhāraṇam // svamāṃsotkartanaṃ bandhaṃ kṛṣṇasarpeṇa bhakṣaṇam udvāhaṃ ca tathā svapne dṛṣṭvā naiva prasidhyati // aśubhā hyevamākhyātā vijñeyā deśikottamaiḥ śubhāstatrānumedyāstu aśubheṣu tu homayet // aṣṭottaraśataṃ dhāmnā prāyaścittādviśuddhyati pūrvavat sakalīkṛtya vighnoccāṭanarakṣaṇam // veṣṭanaṃ pūrvavat kuryāc chivambhaḥ śivahastakam lokapālāṃstu saṃpūjya śivakumbhaṃ ca sthaṇḍilam // agnikāryaṃ yathāpūrvaṃ pūrṇāhutiprapātanam prāyaścittaṃ tataḥ paścād dusvapnārthaṃ yaduktavān // evaṃ pūjādikaṃ kṛtvā visṛjya sthaṇḍilacchivam nirmālyāpanayaṃ kṛtvā bhūmiṃ saṃśodhya pūrvavat // nityakarma tataḥ kuryāt pūjāhomajapādikam nityāhnike samāpte tu naimittikamathācaret // upalipya śivāmbhobhir bramhmasthānaṃ prapūjayet bhāvena gandhapuṣ.pādyaiḥ tato maṇḍalamālikhet // karaṇīṃ khaṭikāṃ caiva bhairaveṇa prapūjayet dhāmnā tu rajasāṃ pātaḥ sitādyaśvāgamoditaḥ // niṣpanne maṇḍale snātvā nityakarma samācaret nityakarmasamāptau tu kuryānnaimittikaṃ budhaḥ // snānādi pūrvamantraiḥ sakalīkaraṇādikam ātmarakṣāstraprākāradvārapālādipūjanam // vighnoccāṭanadigbandhau bhūpātālakhavāsinām astraprākāramāropya kavacenāvaguṇṭhanam // udaṅmukhaṃ tūpaviṣṭaḥ karaśuddhyādi pūrvavat śivāmbhaḥ śivahastaṃ ca arghatrayaprakalpanam // lokapālāṃstu saṃpūjya śivakumbhaṃ prapūjayet maṇḍalasyāgrato bhūtvā maṇḍalaṃ prokṣya cāsinā // varmaṇā veṣṭayet paścāt praṇavenābhimantrayet aṣṭottaraśataṃ dhāmnā rajodoṣairviśuddhyati // caturdikṣvastraṃ saṃpūjya dvāre gandhādibhiḥ kramāt prākāraṃ bhāvayedastraṃ maṇḍalaṃ praviśet tataḥ // gurūn saṃpūjya vighneśaṃ puṣpādyaiḥ praṇavena tu anantamāsanaṃ prāgvac chivāntaṃ praṇavena tu // mūrtyādi pūrvannyasyed dhṛdādyāvaraṇāntagam pūrvoktavidhinā pūjya naivedyāni nivedayet // nirodhārgheṇa cārdhaṃ tu datvā caiva nirodhayet japadhyānādikaṃ kṛtvā agniṣṭhaṃ bhairavaṃ yajet // nāḍīsaṃdhānakaṃ triṣṭhaṃ kṛtvā saṃtarpayedvibhum ātmano niṣkaloccāraṃ kṛtvā kumbhe niveśayet // kalaśasthasya vāmena rocayet pūrayettataḥ maṇḍalasthasya savyena punarvāmena rocayet // agniṣṭhasya tu tattejo dakṣiṇena viśan smaret evaṃ sādhanakaṃ kṛtvā tatastarpaṇamārabhet // daśabhāgavibhāgena hutvā pūrṇāhutiṃ kṣipet prāyaścittaviśuddhyarthaṃ kuryādaṣṭottaraṃ śatam // vidheḥ pūrṇātiriktasya dhāmnā pūrṇāhutiṃ tataḥ ācāryoṭhārdhahastastu maṇḍalaṃ praviśettataḥ // saṃpūjya parameśānaṃ puṣpādyairardhapaścimam mudrāṃ baddhvā praṇamyādau jānubhyāmavaniṃ gataḥ // vijñāpayeta paśvarthaṃ prārabdhyoyaṃ makhottamaḥ snānādhivāsanādyaṃ yan maṇḍale 'gnau ca yatkṛtam // vidhānaṃ puṣkalaṃ samyak tvatprasādādihāstu tat idānīṃ śiṣyadehe tu sakalīkaraṇādikā // yojanyantādhvaśuddhistu tvatprasādāt prasiddhyatu evamastvityanujñātaḥ parameśena vīrarāṭ // labdhānujñaḥ prahṛṣṭātmā niṣkrāmenmaṇḍalādbahiḥ paśvarthāya kṛtaṃ yattu tadgṛhītvārdhapātrakam // dhāmnastu dakṣiṇe bhāge kārayenmaṇḍalaṃ guruḥ praṇavāsanaṃ kuśairnyasya śuciṃ śiṣyaṃ niveśayet // śivāmbho 'streṇa saṃtāḍya bhasmanā ca kuśaiḥ kramāt maṇḍale kalpite śiṣyaṃ mūrtibhūtaṃ prakalpayet // upaviśya karanyāsaṃ nirdāhādyastrapūrvakam sabāhyābhyantaraṃ nyāsaṃ mantrasaṃdhānameva ca // śivahastaḥ pradātavyo dhyātvā devaṃ sujājvalam mūrdhni saṃpātayettejaḥ pāśāṅkuravināśanam // utthāpya ca tato nītvā maṇḍalaṃ tu praveśayet vastraṃ saṃprokṣya toyena kavacenāvaguṇṭhayet // pūjayedgandhapuṣpādyair bhairaveṇābhimantrayet netre baddhā tu netreṇa puṣpaṃ pāṇau pradāpayet // akāmānnikṣipetpuṣpaṃ devasyābhimukhaṃ sthitaḥ puṣpapātavaśānnāma kuryādvai sādhakasya ca // mumukṣorgururicchātaḥ nāma vai sādhakasya vā mukhamudghāṭya taṃ śiṣyaṃ śivāya praṇipātayet // pradakṣiṇamataḥ kṛtvā maṇḍalegnau praṇamya ca agnikuṇḍasamīpe tu ācāryaḥ paśunā saha // ātmasavyetha digbhāge maṇḍalaṃ praṇavena tu pūrvannāḍisaṃdhānaṃ tad arthaṃ cāhutitrayam // saṃpātābhihutiṃ kṛtvā aṇutarpaṇameva ca pūrṇāhutiṃ tato dattvā prāyaścittāni homayet // dhāmnā cāṣṭaśataṃ paścāt pātayedāhutitrayam jātyuddhāre dhruveṇaiva dvijatvāpādane tathā // bījāhāre tathā deśabhāvaśuddhau dvijo bhavet praṇavenāhutīstisro rudrāṃśāpādane tathā // astreṇa prokṣayecchiṣyaṃ puṣpayuktena tāḍayet recakena tato gatvā śiṣyadehe viśeddhṛdi // oṃkārādi śivaṃ japtvā astramantraṃ phaḍantagam viśleṣakaraṇaṃ kṛtvā caitanyasya vidhānataḥ // chedayedastramantreṇa kavacenāvaguṇṭhayet aṅkuśena samākṛṣya dvādaśānte tu kārayet // tatrasthaḥ pudgalo grāhyaḥ saṃpuṭyaiva dhruveṇa tu saṃhāramudrayā samyak pūrakeṇa viśeddhṛdi // saṃskubhya sarasīkṛtya recayetpudgalaṃ punaḥ tyajantaṃ devatāṣaṭkaṃ tataścāpi svakaṃ padam // tatrasthaṃ pudgalaṃ gṛhya saṃpuṭya ca bhavena tu saṃhāramudrayoddhṛtya śiṣyasya hṛdi yojayet // bhairaveṇābhimantrya evam upavītaṃ śiśordadet ādhānādyāvadantyeṣṭiṃ dvijatve saṃskṛto bhavet // piṇḍasyāpādanaṃ jāteḥ āhutitritayena tu caitanyasyāpi saṃskāram ādhānāntyeṣṭitaḥ param // sūkṣmavijñānataḥ kṛtvā dvijatve saṃskṛto bhavet śatahomaṃ sahasraṃ vā hutvā pūrṇāhutiṃ tataḥ // samayī saṃskṛto hyevaṃ vacaneṣyārhatā bhavet śravaṇe 'dhyayane home pūjanādau tathaiva ca // caryādhyānaviśuddhātmā labhate padamaiśvaram atha dīkṣādhvaśuddhyarthaṃ bhuktimuktiphalārthinām // vidhānamucyate sūkṣmaṃ pāśavicchattikārakam guruḥ saṃpṛcchate śiṣyaṃ dvividhaṃ phalakāṅkṣiṇam // phalamākāṅkṣase yādṛk tādṛk sādhanamārabhe vāsanābhedataḥ prāptiḥ sādhyamantrapracoditā // mantramudrādhvadravyāṇāṃ homaḥ sādhāraṇaḥ smṛtaḥ vāsanābhedato bhinnaḥ śiṣyāṇāṃ ca gurostathā // sādhako dvividhastatra śivadharmyekataḥ sthitaḥ śivamantraviśuddhādhvā sādhyamantraniyojitaḥ // jñānavāṃścābhiṣiktaśca mantrārādhanatatparaḥ trividhāyāstu siddhervai so 'trārhaḥ śivasādhakaḥ // dvitīyo lokamārgastha iṣṭāpūrtavidhau rataḥ karmakṛtphalamākāṅkṣañ śubhaikastho 'śubhojjhitaḥ // tasya kāryaṃ sadā mantrair aśubhāṃśavināśanam gṛhastho vā yatirvāsāv āśramaikatamasthitaḥ // mumukṣurdvividhaḥ prokto nirbījo bījavānpunaḥ bālabāliśavṛddhastrībhogabhugvyādhitātmanām // eṣāṃ nirbījikā dīkṣā samayadivivarjitā vidvaddvandvasahānā tu sabījā kīrtitā priye // dīkṣānugrāhikā teṣāṃ samayācārasaṃyutā viśeṣasamayācārā mantrākhye ye prakīrtitāḥ // te 'tra pālyāḥ prayatnena mokṣasiddhimabhīpsatā sabījā sā tuvijñeyā putrakācāryayoḥ sthitā // gṛhastho vāśramī vātha yatiḥ saṃkalpya dīkṣayet pāśasūtrakamādāya śiṣyadehe 'valambayet // adhvānaṃ saṃdhayedagnau dhāmnā caiva vicakṣaṇaḥ kumbhamaṇḍalavahnisthaś cādhvātmasthaḥ śiśośca yaḥ // sūtrasthaścāpi caikatra adhvasaṃdhiḥ prakīrtitaḥ ṣaḍvidhasyādhvamārgasya sādhāraṇagatasya tu // kuṇḍe saṃkalpya saṃśodhyamadhvasaṃdhau tu homayet mūlamantrāṣṭaśatikamadhvasaṃdhānahetutaḥ // adhvāvalokanaṃ paścād vyāpyavyāpakabhedataḥ bhuvanavyāptitā tattveṣv anantādiśivāntake // vyāpakāni ca ṣaṭtriṃśat mantravarṇapadātmakāḥ tattvāntarbhāvinaḥ sarve vācyavācakayogataḥ // kalāntarbhāvinaste vai nivṛttyādyāśca tāḥ smṛtāḥ hṛdādyā vācakāstāsāṃ bījāmantrāḥ prakīrtitāḥ // ekikasyāḥ kalāyāśca pṛthagvyāptiṃ vibhāvayet pṛthivyādikalā jñeyā brahmādyāḥ kāraṇāśca te // evaṃ vyāptiṃ bhāvayitvā adhvopasthāpanaṃ bhavet trirāhutiṃ dhruveṇaiva adhvaśuddhirato bhavet // agnau tu pūjite deve adhvanyāse kṛte sati tadeva pādādārabhya pṛthivyādikramānnyaset // dhāmādhiḥ praṇavādiśca nivṛttyai ca namaḥ punaḥ upasthāpanamantro 'yaṃ vyāptiṃ dhyātvādhvasaṃsthitām // nivṛttyabhyantare pṛthvī śatakoṭipravistarā tasyāṃ ca bhuvanānāṃ ca śatamaṣṭottarāvadhi // aṣṭāviṃśatiḥ padāni varṇa eko 'tra saṃsthitaḥ mantrau dvāveva vijñeyau adhvaṣaṭkaṃ vibhāvayet // puṣpagandhādinā pūjya saṃnidhāvāhutitrayam māyīyā bhuvanākārā malāḥ karma ca saṃsthitāḥ // śarīrabhuvanākārā māyīyāḥ parikīrtitāḥ bhogahetuśca karma syād abhilāṣo malo 'tra tu // evaṃ pāśatrayaṃ bhāvyaṃ dīkṣāyāmadhvasaṃsthitam tadviśuddhyai ca dīkṣā ca kriyate sā yathāvidhi // ādau śaktiṃ nyaseddevi kalātattvasamanvitām hṛdā saṃkalpya vāgīśīṃ vyāpikāṃ sarvayoniṣu // śatarudrādyanantāntaṃ yonayo vividhāḥ sthitāḥ samakālamṛtutvena vāgīśīṃ saṃnidhāpayet // dhruveṇa pūjayetpuṣpair gandhadhūpairanukramāt oṃkāreṇāhutistisro vāgīśīsaṃnidhāpane // śiṣyaṃ saṃprokṣya cāstreṇa tāḍayedastramuccaran recakenātmano gatvā chindyāttasyāsinā hṛdaḥ // dhāmnākṛṣya tadātmānaṃ dvādaśānte nidhāpayet dhruveṇa tatsthaṃ saṃpuṭya caitanyaṃ mudrayātmani // pūrayedbhairaveṇaiva kumbhayedrecayettataḥ dvādaśāntāttu saṃgṛhya yojayedbhavamudrayā // ātmānamīśvaraṃ dhyātvā māyāṃ vāgīśvarīmapi saṃyojya tasyāṃ caitanyaṃ śarīrāṇyadhvani sṛjet // prākkarmavāsanāśeṣaphalabhogatvahetave yugapadbhinnabhogāni deśakālaśarīrataḥ // mantraśaktyā vipacyante pudgalāśca tathāvidhāḥ bhinādehā visṛjyante garbhe vāgīśiyoniṣu // dhāmnā ca yojayitvā ca juhuyādāhutitrayam yugapatsarvagarbheṣu dehā vividharūpakāḥ // bhairavecchāsusaṃpannaḥ śatarudrādyanantagāḥ garbheṣu garbhaniṣpatti bhairaveṇāhutitrayam // hutvā tu jananaṃ kāryaṃ punastenāhutitrayāt sarvayoniṣu dehāste yugapadvṛddhimāgatāḥ // bhoganiṣpattaye karma vyāparasahakāraṇam tadabhāvānna bhogaḥ syāt tadarthaṃ mārjanaṃ smṛtam // arjite [ārjite] sati bhoktavyo bhogo duḥkhasukhātmakaḥ layaḥ paramayā prītyā sukhaduḥkhādike 'pyalam // tisṛbhistisṛbhirhomaṃ dhāmnaiva triṣu kārayet āhutīnāṃ śataṃ homyaṃ dhāmnā niṣkṛtaye punaḥ // yatkarmabhogyarūpaṃ tu jātyāyurbhogalakṣaṇam niṣkṛtyante viśuddhyettad bhūlokasamavasthitam // saṃsārā daśacatvāraḥ saṃskārā aṣṭabhiḥ saha catvāriṃśad dvijatvāya vakṣyante bhuvanādhvani // yonirbījaṃ tathā bhāva āhāro deśa eva ca eteṣāṃ śodhanaṃ devi rudrāṃśāpādanaṃ tathā // atrāvalokanaṃ kṛtvā niṣ.kṛtyāmeva śuddhyati viṣayā bhuvanākārā ye kecidbhogyarūpiṇaḥ // bhuktakarmaphalāśeṣā niṣkṛtistena sā smṛtā viśleṣo niṣkṛterbhogāt bhogābhāve sa hi smṛtaḥ // bhoktṛtvaṃ viṣayāsaktir malakāryaṃ prakīrtitam bhoktṛtvābhāvastatraiva śarīreṇa tu yatkṛtam // viśleṣaḥ kriyate tasya paśormantraiḥ śivājñayā dhāmnā cāhutayastisro viśleṣakaraṇāya ca // āhutitritayaṃ dhāmnā pāśacchede 'pi dāpayet pāśā dehe tu māyīyāḥ kalādyā bhūtakāvadhi // śarīrakaraṇākārāḥ puruṣārthaprasiddhaye bhogābhāvādvipadyante śarīrāṇi sahasradhā // pāśacchede vidhistasya mantraiśca vidhicoditaiḥ evaṃ pāśatrayasyāpi viśleṣo dīkṣayocyate // śarīraśeṣabhaṅgena ekacaitanyabhāvanā pūrṇāhutiṃ śivenaiva vauṣaḍjātiyutena ca // śuddhatattvāgrasaṃsthaṃ tac caitanyaṃ kanakaprabham uddhārāyāhutīstisraḥ punardhāmnā tu dāpayet // tasmāt tattvādgṛhītvā tu caitanyaṃ malasaṃyutam mudrayā prāgvidhānena ātmasthaṃ pūrayedddhṛdi // kumbhitvā recya saṃgṛhya dvādaśāntād dhruveṇa tu śiṣyadehe niveśyaitan nāḍīrandhreṇa pūrvavat // tatsthīkaraṇahetvarthaṃ dhāmnā caivāhutitrayam kalāśuddhyavasāne tu brahmāṇaṃ kāraṇādhipam // svanāmapraṇavāhvānapūrvaṃ saṃtarpya cārpayet śabdasparśo tyajet tasmin dhruvādyau nāmasaṃyutau // svāhākāraprayogena tau brahmaṇi nivedayet tisṛbhistisṛbhirhomāt puryaṣṭāṃśaṃ nivedayet // āmantraṇavibhaktyā tu śrāvaṇāṃ tasya kārayet brahmāṇaṃ pūjayitvā tu homaṃ kṛtvā visarjayet // dhruveṇābhyarcya vāgīśīṃ saṃtarpya ca visarjayet hutvāvalokayettatra viśuddhaṃ pāśajālakam // prākkarmabhāvikasyātha abhāvaṃ bhāvayettadā mumukṣornirapekṣatvāt prārabdhrekaṃ na śodhayet // sādhakasya tu bhūtyarthaṃ prākkarmaikaṃ tu śodhayet prākkarmāgāmi caikasthaṃ bhāvayitvā ca dīkṣayet // śivadharmiṇyasau dīkṣā lokadharmiṇyato 'nyathā prāktanāgamikasyāpi adharmakṣayakāriṇī // lokadharmiṇyasau jñeyā mantrārādhanavarjitā prārabdhadehabhede tu bhuṅkte sa hyaṇimādikān // bhuktvā vrajedūrdhvaṃ guruṇā yatra yojitaḥ sakale niṣkale vāpi śiṣyācāryavaśādbhaved // nirvāṇe 'pi sabījāyāṃ karmābhāvādvipadyate samayācārapāśaṃ hi dīkṣitaḥ pālayettu yaḥ // taṃ pāśaṃ naiva śuddhyeta sā sabījā prakīrtitā samayācārapāśaṃ tu nirbījāyāṃ viśodhayet // dīkṣāmātreṇa muktiḥ syād bhakrimātrādguroḥ sadā sadyonirvāṇadā dīkṣā nirbījā sā dvitīyakā // atītanāgatārabdhapāśatrayaviyojikā dīkṣāvasāne śuddhiḥ syād dehatyāge paraṃ padam // evaṃ bhāvānusāreṇa śiṣyāṇāṃ guruṇā sadā phalaṃ tu vividhākāraṃ niṣpādyeta sudīkṣayā // acintyā mantraśaktirvai parameśamukhodbhavā kriyā kāle prayoktavyā guruṇā bhaktipūrvikā // viṣāṇamiva pāśānāṃ mantraiḥ kavalanaṃ dhruvam karoti mantratattvajñaḥ śivāveśī guruḥ kṣaṇāt // kalāsaṃdhānakaṃ kuryāc chuddhāśuddhadvirūpagam śuddhamuccārayedhrasvam aśuddhaṃ dīrghameva ca // ekatvaṃ bhāvayitvā tu līnaṃ śuddhaṃ vibhāvayet praṇavādinivṛttistu pratiṣṭhā tadanantaram // namaskārastadante tu kalāsaṃdhānakaṃ smṛtam āvāhya sthāpya saṃpūjyāhutīstisraḥ prapātayet // kalāsaṃdhānametaddhi vyāptiṃ tasyāvalokayet gulphādārabhya nābhyantaṃ śiṣyadehe 'dhvakalpanam // pratiṣṭhāyā bhavedvyāptiś caturviṃśatitattvikā ṣaṭpañcāśadbhuvanikā trayoviṃśativarṇikā // jñeyaikaviṃśatipadā trimantrā ca vidhīyate mukhyā hyete smṛtāḥ pāśāḥ sūkṣmānantarvibhāvayet // anyattantraprasiddhiṃ tu tanmātrendriyaśodhanam ṣaṭkośānviṣayān pañca tadantarbhāvayetsadā // viśeṣasthāpanaṃ kṛtvā pūjyā gandhādibhistataḥ bhairaveṇāhutīstisraḥ tasyā vāgīśikalpanā // svanāmāvāhanādyasya ardhahomādi pūrvavat prokṣaṇaṃ tāḍanaṃ cheda ākarṣagrahaṇe tathā // dhāmnāpūrya kumbhayitvā chittvātha grāhayetpunaḥ yojanaṃ garbhadhāritvaṃ jananaṃ pūrvavatkramāt // aiśvarīṃ mūrtimāsthāya tāḍanādīni kārayet adhikārasthathā bhogo layo niṣkṛtireva ca // śivarūpeṇa kartavyāḥ niṣkṛtiḥ śirasā punaḥ viśleṣaśca hṛdā homyaḥ pāśacchedastathāsinā // pūrṇāhutisamuddhāraṃ pūrvavadbhairaveṇa tu sadāśivatanau sthitvā viśleṣādīni kārayet // ātmasthaṃ pūrakeṇaiva tatsthaṃ recakavṛttitaḥ svanāmnoccārayedviṣṇuṃ dhyātvāvāhya tu sthāpayet // pūjayetpuṣpagandhādyaiḥ tarpaṇāhutitrayam rasaṃ puryaṣṭakāṃśaṃ tu arpayedviṣṇave sadā // visarjayettato viṣṇuṃ vāgīśīṃ ca visarjayet kalāsaṃdhiryathāpūrvaṃ hrasvadīrghaprayogataḥ // abhāvaṃ bhāvayettasmin pāśajāle tvanantake kalādvayavinirmuktaḥ paśurūrdhvagamotsukaḥ // tasyedānīṃ tṛtīyasyāṃ vidyāyāṃ yojya śodhayet sthāpayitvā saṃpūjya juhuyādāhutitrayam // evaṃ tu saṃmukhīkṛtya prāgivādhvāvalokanam puṃstattvādyāvanmāyāntaṃ vidyāyā vyāptiriṣyate // sapta tattvāni bhuvanasaptaviṃśatireva ca padaviṃśatirākhyātā varṇāḥ sapta prakīrtitāḥ // mantrau dvau ṣaḍvidhādhvānaṃ jñātvā vāgīśikalpanam praṇavena samāvāhya vyāpinīṃ sarvayoniṣu // samakālamṛtutvena dhyātvā saṃpūjya tarpayet tataḥ śivāmbhasā śiṣyaṃ prokṣya cāstreṇa tāḍayet // tenaiva cāstrabhūtena huṃphaṭkārayutena tu ātmano revakenaiva śiṣyadehe viśeddhṛdi // astramantreṇa saṃchedya viśeṣāśleṣyāstreṇa karṣayet dvādaśāntāttu saṃgṛhya ātmasthaṃ pūrvavatkuru // pūrakeṇātha saṃkumbhya recayitvā tu yojayet pūrvavaddvyāpakaṃ tasya caitanyaṃ sarvayoniṣu // yogādyaṃ layaparyantaṃ dhāmnā caivātra pūrvavat śikhayā śatahomāttu vidyāyā niṣkṛtirbhavet // praṇavādi tato rudram āvāhya sthāpya pūjayet tato 'sya vinyaseddevi gandharūpe dhruvāhutī // puryaṣakāṃśaṃ vinyasya visarjya rudradevatām vāgīśīṃ ca visarjyaivaṃ kalāsaṃdhiśca pūrvavat // hrasvadīrghavibhāgena vidyāṃ śāntau niyojayet saṃdhānārthaṃ tu mūlena juhuyādāhutitrayam // svanāmnāvāhanaṃ śānter vidhipūrvaṃ nivedanam prameyabhāvanāṃ kṛtvā pūjayet kusumādibhiḥ // trirāhutiṃ tu mūlena vidyātattvātsadāśivam tattvānāṃ tritaye vyāptir varṇānāṃ traya eva ca // padaikādaśikā jñeyā purāṇi daśa sapta ca mantrau dvau ṣaḍvidho 'dhvaivaṃ mukhyāḥ pāśā ime smṛtāḥ // sūkṣmapāśānanekāṃśca tadantarbhāvayetsadā vagīśīṃ kalpayettatra pūrveṇa vidhināhutiḥ // pūjanaṃ mūlamantreṇa tataḥ prokṣaṇatāḍanam chedākarṣagrahaṃ caiva yogadhāritvajanma ca // adhikārastathā bhogo layo vai pūrvavadbhavet sarve te mūlamantreṇa āhutitritayena tu // niṣkṛtau śatahomaṃ tu kavacena tu kārayet viśleṣaṃ pāśachedaṃ tu kuryādastreṇa daiśikaḥ // uddhārakaraṇātmasthatatsthīkārānbhavena tu svanāmnā praṇavādyena īśamāvāhya pūjayet // saṃpūjya hutvā saṃtarpya buddhyahaṃkṛtidyaṃśakam svanāmnā praṇavādyaṃ tu svāhānte buddhimarpayet // ahaṃkāraṃ tathāpyevaṃ hutvedaṃ kṣamayettataḥ vāgīśīṃ pūjayitvā tu tarpayitvā visarjayet // kalāsaṃdhānakaṃ pūrvaṃ śāntyatīte tu yojayet hrasvadīrghavibhāgena juhuyādāhutitrayam // dhruveṇa tattvasaṃdhānaṃ kartavyaṃ vidhivedinā kalopasthāpanaṃ paścād dhruveṇa juhuyātpriye // trirāhutiprayogeṇa svanāmapadamuccaran śāntyatītāṃ samāvāhya sthāpayetpūjayetpunaḥ // vyāptimālokya cādhvasthāṃ śivatattvagatāśca ye bindurnādastathā śaktiḥ śivatattve vyavasthitāḥ // padamekaṃ mantra eko varṇāḥ ṣoḍaśa kīrtitāḥ bhuvanāni tu sūkṣmāṇi śāntyatīte tu bhāvayet // śodhanīyā varārohe yāvatte śivaraśmayaḥ śivasyordhve śivo jñeyo yatra yukto na jāyate // ṣaḍadhvā caikato jñeyaḥ tasya saṃkhyāṃ punaḥ śṛṇu kalāśca pañca vijñeyās tattvaṣaṭtriśadeva tu // sacaturviṃśati jñeyaṃ bhuvanānāṃ śatadvayam ekāśītipadānyatra varṇārdhaśatikā smṛtā // mantrā ekādaśā jñeyā ityetaccādhvamaṇḍalam etasmiñśuddhimāpane muktimāpnoti dīkṣitaḥ // dhruveṇāvāhya vāgīśīṃ vinyaset pūrvavaddhutiḥ saṃpūjya kusumādayistu tadyonau pūrvavatpaśum // dhruveṇa sarvaṃ kartavyaṃ jananādilayāntakam niṣ.kṛtau śatahomaṃ tu mūlamantreṇa kalpayet // viśleṣapāśacchedābhyāṃ prāgvatkuryāddhruveṇa tu graheṇātmasthatatsthatvaṃ praṇavena paśoḥ smṛtam // sadāśivamathāvāhya mūlamantraṃ samuccaran namaskāreṇa saṃsthāpya puṣpaiḥ saṃpūjya tarpayet // manaḥ puryaṣṭakāṃśaṃ tu vinyasetkāraṇeśvare praṇavādi samuccārya manaḥsaṃjñāṃ namastathā // vinyasya pūjayetpaścāt saṃjñāsvāhāntameva ca āhutitritayaṃ hutvā puryaṣṭāṃśādviśuddhyati // tato visarjayeddevaṃ kāraṇaṃ ca sadāśivam puṣpādibhiḥ samabhyarcya vāgīśīṃ tadanantaram // tā tu saṃpūjya saṃtarpya vijñāpyā bhaktibhāvitā kṣamasva devadeveśi paśvarthaṃ kheditā mayā // idānīṃ noparoddhavyaṃ gaccha devi svaviṣṭapam visarjyaivaṃ kalā bhāvyā śāntyatītā layaṃ gatā // svaśaktyādhāraparyante susūkṣmābhāvasaṃsthite ātmatattvavibhāgena dhāmnā vai juhuyācchatam // saśaboccārayogena ātmatattve tu homayet māyātattvāvadhi jñeyaṃ daiśikena mahādhvare // vidhivaikalyakarmārthaṃ prāyaścittaviśuddhaye vidyātatve tu hotavyaṃ śatamaṣṭottaraṃ priye // upāṃśūccarayogena vidyātattve tu homayet sadāśivāntamadhvānaṃ vidyātattvaṃ vinirdiśet // mantroccaravolomena prāyaścittaṃ tu yadbhavet tadviśuddhyai sa homaḥ syād vidyātattve tu yaḥ kṛtaḥ // manovijñānavaikalyāt prāyaścittaṃ tu yadbhavet tacchuddhyarthaṃ śive tattve mūlamantreṇa homayet // mānasena prayogena śaktyante 'dhvani saṃsthitam tattvatrayaviśuddhyante śikhācchedaṃ tu kalpayet // adhvāntasthāṃ parāṃ śāntām anaupamyāmanāmayām vyāpinīṃ sarvatattvānāṃ sarvakāraṇakāraṇam // dhyātvā śiśoḥ śikhāgre tu puṣpāgre jalabinduvat kartarīṃ śikhayāmantrya śikhayā cchedayecchikhām // śikhāṃ samarpya cānyasya nirgacchetsa saśiṣyakaḥ snānaṃ samācarecchiṣyaḥ gurorācamanaṃ bhavet // snānamuddhūlanaṃ vātha ācaretsvecchayā guruḥ praviśya sakalīkṛtya pūrṇayā juhuyācchikhām // hutvā nirgamya cācamyākṣālya sruksruvakartarīḥ praviśya sakalīkṛtya śivahastānupūjanam // tatastu maṇḍale paścāt pūjayetparameśvaram puṣpādibhiraśeṣaistu tato vijñāpayecchivam // bhagavaṃstvatprasādena adhvaṣṭakavyavasthitam paśuṃ saṃgṛhya saṃśodhya śikhācchedāvasānakam // tvanmukhoktavidhānaṃ tu leśato vartitaṃ mayā tvacchaktyaiva tu gantavyam āśu dhruvapadaṃ śivam // idānīṃ yojane karma tavājñānuvidhāyinaḥ ājñā me dīyatāṃ nātha śiṣyaṃ saṃyojayāmyaham // labdhānujñātamātmānaṃ prahṛṣṭo nirgataḥ purāt ardhahasto vrajedagnim śiṣyamāhūya prokṣayet // pūrvavaccāsanasthasya sakalīkaraṇādikam antaḥkaraṇavinyāsaṃ nāḍīsaṃdhānapūrvakam // pūjanaṃ tarpaṇaṃ cāgnau mantrāṇāṃ ca śivasya ca daśabhāgavibhāgena yathā dravyānusārataḥ // mantrānsaṃśodhayetpaścāt sakalīkaraṇe sthitān sakṛdāhutiyogena adhikāro vivarjyatām // sakalīkaraṇatvena na kadācitpaśoḥ punaḥ yojanīyaṃ prayogaṃ tu adhunā kathayāmi te // jñātvā cārapramāṇaṃ tu prāṇasaṃcārameva ca ṣaḍvidhādhvavibhāgaṃ tu prāṇaikatra yathāsthitam // haṃsoccāraṃ tu varṇaiśca kāraṇatyāgameva ca śūnyaṃ samarasaṃ jñeyaṃ tyāgaṃ saṃyogamudbhavam // bhedanaṃ ca padārthānāṃ bhāvaprāptivaśātpunaḥ ātmavidyāśivavyāptim evaṃ jñātvā tu yojayet // tadvibhāgaṃ pravakṣyāmi yathā jñāyeta tattvataḥ ṣaṭtriṃśadaṅgulaścāro hṛtpadmādyāvaśaktitaḥ // tuṭiṣoḍaśamānena kālena kalitaḥ priye saṃcarantaṃ vibhāgena yathāvattaṃ śṛṇuṣva me // hṛtpadmādyāvadayanaṃ bhāgamekaṃ tyajettu saḥ nāsikāgre dvitīyaṃ tu śaktyante tu tṛtīyakam // tatrastho vinivarteta yāvattattvaṃ na vindati vidite tu pare tattve tatrastho 'pi na bādhyate // śaktyā cādho yadā gacched abudhastu tadā bhavet hṛdgataḥ punaruttiṣṭhed budhyamānaḥ sa ucyate // śaktiṃ prāpya budho jñeyaḥ vyāpinyaṃśe prabuddhatā atītaḥ suprabuddhastu unmanastvaṃ tadā bhavet // na kālo na kalā cāro na tattvaṃ naca kāraṇam sunirvāṇaṃ paraṃ śuddhaṃ gurupāramparāgatam // tadvoditvā vimucyeta gatvā bhūyo na jāyate adhvaṣṭkaṃ yathā prāṇe saṃsthitaṃ kathayāmi te // āpādānmūrdhaparyantaṃ citeḥ saṃvedanaṃ hi yat bhuvanādhvā sa vijñeyas tattvādhvā ca tathaiva hi // kalākalitasaṃtānaḥ prāṇaḥ saṃcarate sadā nivṛttiśca pratiṣṭhā ca adhobhāge pravartike // vidyā śāntistathā cordhve śāntyatītā tvadhiṣṭhikā tadatītaḥ paro bhāvaḥ tadūrdhvam. padamavyayam // evaṃ bindukalā jñeyā nādaśaktyātmikāśca yāḥ vyāpinyādyātmikā yāśca vyāpyavyāpakabhedataḥ // prāṇaikasaṃsthitāḥ sarvāḥ ṣaṭtyāgātsaptame layaḥ kalādhvaivaṃ samākhyāto varṇādhvānaṃ nibodha me // varṇāḥ śabdātmakāḥ sarve jagatyasmiṃścarācare sthitāḥ pañcaśatā bhedaiḥ śāstreṣvānantyakoṭiṣu // śabdātprāṇaḥ samākhyātas tasmādvarṇāstu prāṇataḥ utpadyante layaṃ yānti yatra śabdo layaṃ gataḥ // śabdātīto varārohe tattvena saha yujyate yuktaḥ sarvagato devi dharmādharmavivarjitaḥ // nādho nirīkṣate bhūyaḥ śivatattvaṃ gato yadā adho vai yātyadharmeṇa dharmeṇordhvaṃ vrajetpunaḥ // vijñānena dvayaṃ tyaktvā sarvagastu bhavediha varṇādhvaivaṃ samākhyātaḥ padādhvā procyate 'dhunā // ekāśītipadānyeva vidyārājasthitānyapi varṇātmakāni tānyatra varṇāḥ prāṇātmakāḥ sthitāḥ // tasmādevaṃ padānyatra tāni prāṇakrameṇa tu padādhvaivaṃ samākhyātaḥ mantrādhvānaṃ nibodha me // mantrikādaśikā yā tu sā ca haṃse vyavasthitā padikādaśikā sā ca prāṇe carati nityaśaḥ // akāraśca ukāraśca makāro bindureva ca ardhacandro nirodhī ca nādo nādānta eva ca // śaktiśca vyāpinī caiva samanaikādaśī smṛtā unmanā ca tato 'tītā tadatītaṃ nirāmayam // mantrā evaṃ sthitāḥ prāṇe haṃsoccārastathocyate hakārastu smṛtaḥ prāṇaḥ svapravṛtto halākṛtiḥ // akāreṇa yadā yukta ukāracaraṇena tu makāramātrayā yukto varṇoccāro bhavetsphuṭaḥ // binduḥ śiraḥsamāyogāt susvaratvaṃ prapadyate nādo 'sya vadanaṃ proktaḥ vadanaṃ śabdamīrayet // anenaiva ca yogena haṃsaḥ puruṣa ucyate brahmaviṣṇvīśamārgeṇa caranvai sarvajantuṣu // śaktitattve layaṃ yāti vijñānenordhvatāṃ vrajet vyāpinīṃ samanāṃ tyaktvā vrajedunmanayā śivam // śivatattvagato haṃso na caret vyāpako bhavet haṃsoccāraḥ samākhyātaḥ kāraṇaiśca samanvitaḥ // hakāraḥ prāṇaśaktyātmā akāro brahmavācakaḥ hṛdi tyāgo bhavettasya ukāro viṣṇuvācakaḥ // kaṇṭhe tyāgo bhavettasya makāro rudravācakaḥ tālumadhye tyajettaṃ tu binduścaiveśvaraḥ svayam // tyāgastatra bhruvormadhye nāde vācyaḥ sadāśivaḥ lalāṭānmūrdhaparyantaṃ tyāgastasya vidhīyate // śaktivyāpinīsamanās tāsāṃ vācyaḥ śivo 'vyayaḥ mūrdhamadhye tyajecchaktiṃ tadūrdhve vyāpinīṃ tyajet // samanāṃ unmanāṃ tyaktvā ṣaṭtyāgātsaptame layaḥ sūkṣmasūkṣmatarairbhāvair evamevaṃ tyajetpriye // sthūlasthūlatarairbhāvair nānāsiddhiphalapradaiḥ sūkṣmo 'tyantaṃ paro bhāvas tv abhāvaḥ sa vidhīyate // unmanā tvaparo bhāvaḥ sthūlastasyāparo mataḥ tasyāparaṃ punaḥ śūnyaṃ saṃsparśaṃ ca tato 'param // śabdo jyotiḥ tato mantrāḥ kāraṇā bhuvanāni ca pañcabhūtātmabhuvanaṃ kāraṇaiḥ samadhiṣṭhitam // bhuvanaṃ cintayedyastu vakṣyamāṇaikarūpakam bhuvaneśatvamāpnoti śivaṃ dhyātvā tu tanmayaḥ // brahmādikāraṇānāṃ ca sādhane vigrahaṃ smaran pūrvoktalakṣaṇaṃ yaśca tanmayatvamavāpnuyāt // mantriśca mantrasiddhistu japahomārcanādbhavet pūrvoktarūpakadhyānāt siddhyantyatra na saṃśayaḥ // jyotirdhyānāttu yogīndro yogasiddhimavāpnuyāt tanmayatvaṃ yadāpnoti yogināmadhipo bhavet // śabdadhyānācca śabdātmā vāṅmayāpūrako bhavet sparśadhyānācca sparśātmā jagataḥ kāraṇaṃ bhavet // śūnyadhyānācca śūnyātmā vyāpī sarvagato bhavet samanadhyānayogena yogī sarvajñatāṃ vrajet // unmanyā tu paraṃ sūkṣmam abhāvaṃ bhāvayetsadā sarvendriyamanotītas tv alakṣyo 'bhāva ucyate // abhāvaṃ bhāvyaṃ bhāvena bhāvaṃ kṛtvā nirāśrayam sarvopādhivinirmuktam abhāvaṃ labhate padam // eṣa te kāraṇatyāgaḥ kālatyāgaṃ nibodha me tuṭiṣoḍaśasaṃyuktaḥ prāṇastu samudāhṛtaḥ // tuṭadvayaṃ samāśritya ekaiko bhairavaḥ sthitaḥ ahorātravibhāgena kurvantyudayameva te // navamastu paro devaḥ tejasastūdayanti te sarvaṃ kālaṃ tyajetprāṇe yathāvatkathayāmi te // tuṭayaḥ ṣoḍaśaivoktāḥ kālasya karaṇaṃ tu tāḥ tadādiḥ saṃsthitaḥ kālaḥ sarvaṃ carati vāṅmayam // tuṭirlavo nimeṣaśca kāṣṭhā caiva kalā tathā muhūrtaścāpyahorātraḥ pakṣo māsa ṛtustathā // ayanaṃ vatsaraścaiva yugaṃ manvantaraṃ tathā kalpaścaiva mahākalpaḥ śaktyante taṃ parityajet // vyāpinyante paraḥ kālaḥ sa tadaṅgī tyajettu tam sa ca saptadaśo jñeyaḥ parārdhaparataḥ sthitaḥ // parārdhaḥ corr. so 'pi cāṣṭādaśo devi samanānte tu taṃ tyajet sarvakālaṃ tu kālasya vyāpakaḥ paramo 'vyayaḥ // unmanyante pare yojyo na kālastatra vidyate nityo nityodito vyāpī ādirūpaṃ na saṃtyajet // taṃ ca nityoditaṃ prāpya tanmayo jāyate sadā kālatyāgo bhavedevaṃ śūnyabhāvastvathocyate // ūrdhvaśūnyamadhaḥśūnyaṃ madhyaśūnyaṃ tṛtīyakam śūnyatrayaṃ calaṃ hyetat tadadho madhya ūrdhvataḥ // caturthaṃ vyāpinīśūnyaṃ samanāyāṃ ca pañcamam unmanāyāṃ tathā ṣaṣṭhaṃ ṣaḍete sāmayāḥ sthitāḥ // tattvenādhiṣṭhitāḥ sarve sāmayā api siddhidāḥ ṣaṭ śūnyāni parityajya saptame tu layaṃ kuru // tacchūnyaṃ tu paraṃ sūkṣmaṃ sarvāvasthāvivarjitam aśūnyaṃ śūnyamityuktaṃ śūnyaṃ cābhāva ucyate // abhāvaḥ sa samuddiṣṭo yatra bhāvāḥ kṣayaṃ gatāḥ sattāmātraṃ paraṃ śāntaṃ tatpadaṃ kimapi sthitam // yatra yatra ca nādādisthūlā anye 'pi saṃsthitāḥ tatra tatra paraṃ śūnyaṃ sarvaṃ vyāpya vyavasthitam // tadeva bhavati sthūlaṃ sthūlopādhivaśātpriye sthūlasūkṣmaprabhedena tadekaṃ saṃvyavasthitam // tatprāpya tanmayatvaṃ ca labhate nātra saṃśayaḥ śūnyabhāvaḥ samākhyātaḥ sāmarasyaṃ nibodha me // ātmanyekaḥ samaraso mantre jñeyo dvitīyakaḥ tṛtīyaṃ nāḍigaṃ kuryāc chaktau kuryāccaturthakam // vyāpinyāṃ pañcamaṃ proktaṃ samanāyāṃ tu ṣaṣṭhakam tātvaḥ samaraso devi saptamastu vidhīyate // śiṣyātmānaṃ tu saṃgṛhya pūrvoktavidhinā kramāt paścādātmani saṃyojya lolībhūtaṃ vicintayet // pūrakaṃ kumbhakaṃ kṛtvā samānena nirodhayet yāvatyo nāḍayo devi tiryagūrdhvamadhaḥsthitāḥ // samānena samākṛṣṭā ekībhūtā bhavanti tāḥ tāsu ye vāyavaste 'pi prāṇe samarasīgatāḥ // nāḍayastu suṣumnāyām ekībhūtā vyavasthitāḥ tato vai uccarenmantraḥ nāde līnaṃ vicintayet // mantra ātmā tathā nāḍī evaṃ samarasībhavet vāmadakṣiṇamadhye tu tato nādaṃ pramocayet // setubandhaṃ ca taṃ mārgaṃ yatra gatvā na jāyate brahmā viṣṇuśca rudraśca īśvaraḥ śiva eva ca // ete 'tra samatāṃ yānti anyathā tu pṛthak pṛthak tasminsamuccarennādaṃ yāvacchaktau layaṃ gataḥ // śaktimadhyagato nādaḥ śaktyātmā tu vidhīyate sarvaṃ śaktimayaṃ tatra sarvaṃ samarasībhavet // tadūrdhvaṃ vyāpinīṃ prāpya sarvaṃ tanmayatāṃ vrajet samantādvyāpnuyādyasmād vyāpinītyabhidhīyate // tadūrdhvaṃ samanāṃ vyāpya tanmayatvaṃ vrajetpunaḥ sā ca sarvagatā jñeyā sāmarasyena saṃsthitā // ṣaṣṭhaṃ samarasaṃ tyaktvā saptamaṃ tu tato vrajet taṃ prāpya tanmayatvaṃ hi nātra kāryā vicāraṇā // sa ca sarveṣu bhūteṣu bhāvatatvendriyeṣu ca sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva cetanācetanasthitam // adhvānaṃ vyāpya sarvaṃ tu sāmarasyena saṃsthitaḥ prasahya cañcalītyeva yogināmapi yanmanaḥ // yasya jñeyamayo bhāvaḥ sthiraḥ pūrṇaḥ samantataḥ mano na calate tasya sarvāvasthāgatasya tu // yatra yatra mano yāti jñeyaṃ tatraiva cintayet calitvā yāsyate kutra sarvaṃ śivamayaṃ yataḥ // viṣayeṣu ca sarveṣu indriyārtheṣu ca sthitaḥ yatra yatra nirūpyeta nāśivaṃ vidyate kvacit // evāṃ samarasaṃ jñātvā nāsau muhyet kadācana yasyaivaṃ sarvato bhāvaḥ so 'pi sarvagato bhavet // evaṃ samarasaḥ prokto viṣuvattu nibodha me prathamaṃ prāṇaviṣuvan mātraṃ jñeyaṃ dvitīyakam // tṛtīyaṃ nāḍiviṣuvat praśāntaṃ ca caturthakam pañcamaṃ śaktiviṣuvat ṣaṣṭhaṃ vai kāla ucyate // saptama tattvaviṣuvat pravibhāgastvathocyate ātmānaṃ ca manaḥ prāṇe saṃyojya viṣuvadbhavet // prāṇe viṣuvadākhyātaṃ māntraṃ viṣuvaducyate mantramuccārayettāvad yāvannānyamanā bhavet // parāparavibhāgena mantrātmā tu taducyate māntraṃ viṣuvadityuktaṃ nāḍisthaṃ tannibodha me // sarvāsāmeva nāḍīnāṃ madhye yā saṃvyavasthitā suṣumnā nāma sā jñeyā nābheḥ śaktyā śivaṃ gatā // tatra pravāhayennādaṃ nāḍīviṣuvaducyate praśāntaṃ viṣuvaccaivam adhunā kathayāmi te // ayane ṣaḍaṅgulaścāraḥ kāraṇānyaṅgule 'ṅgule tānyadhastātparityajya kāraṇāni ṣaḍeva tu // saptame tu praśāntaṃ vai praśāntendriyagocaram praśāntaḥ stimito jñeyaḥ stimito niścalaḥ smṛtaḥ // niścalo nistaraṅgaśca sthiraḥ pūrṇaḥ samantataḥ evaṃbhāvaṃ samāsthāya dīkṣā kāryā tu daiśikaiḥ // etatpraśāntaviṣuvat śaktyupādhiṃ nibodha me śaktimadhyagato nādo nādordhvaṃ ca caredyadā // tāvattu śaktiviṣuvat kālākhyaṃ tu nibodha me tuṭiḥ ṣoḍaśakā yā tu prāṇānte saṃvyavasthitā // kālo bhrūkṣepamātrastu tatrānte kīrtito mayā taṃ parāparabhāgena punareva tridhā kuru // aparaḥ ṣoḍaśo yāvat kālaḥ saptadaśaḥ paraḥ parāparastu yaḥ kālaḥ sa priye 'ṣṭādaśaḥ prabhuḥ // prāṇa evaṃ tridhā kālaṃ kṛtvā caiva tyajetpunaḥ aparaḥ śaktimūrdhastho vyāpinyāṃ ca dvitīyakaḥ // tṛtīyaḥ samanāsthāne tatkālaviṣuvatsmṛtam etatṣaṣṭhaṃ samākhyātaṃ saptamaṃ tātvvamucyate // unmanā parato devi tatrātmānaṃ niyojayet tasminyuktastato hyātmā tanmayaśca prajāyate // tattvākhyaṃ viṣuvaddevi sarveṣāṃ parataḥ sthitam viṣuvadevaṃvidhaṃ jñātvā ko na mucyeta bandhanāt // viṣuvatte samākhyātaṃ padārthabhedanaṃ śṛṇu tyāgaṃ cānubhavaṃ caiva yojanaṃ ca pare pade // padārthaikādaśī jñeyā unmanāntaḥ paro bhavet bhedayejjñānaśūlena jñānaṃ jñeyasya jñāpakam // jñāpakaṃ bodhamatulaṃ dīpavadyotanaṃ yataḥ dīpahasto yathā kaścid dravyamālokya cāharet // evaṃ jñānena ca jñeyaṃ tasmin kuryāttu saṃsthitam jñānaṃ vai lakṣaṇaṃ proktaṃ jñeyatatvasya suvrate // lakṣaṇaṃ guṇa ākhyātaḥ kalā tattvasya sarvadā na guṇena vinā tattvaṃ na tattvena vinā guṇaḥ // guṇaṃ gṛhṇanti sarvatra na tattvaṃ gṛhyate kvacit gṛhyate hyanumānena pratyak.ānubhavena ca // arthipratyarthibhāvena āgamena tu labhyate āgamo jñānamiyuktam anantāḥ śāstrakoṭayaḥ // śāstraṃ śabdātmakaṃ sarvaṃ śabdo haṃsaḥ prakīrtitaḥ haṃsayogaḥ purākhyātaḥ mātrāsaṃkhyā tvathocyate // mātrāyogo yathā cāsya pramāṇaṃ hṛdayādis.u nābherūrdhvaṃ vitastyante kaṇṭhādhastātṣaḍaṅgule // hṛdayaṃ madhyadeśe tu caturaṅgulasaṃmitam caturviṃśatitattvaistu brahmā tatra vyavasthitaḥ // kaṇṭhamaṣṭāṅgulaṃ viddhi viṣṇustatra vyavasthitaḥ tattvāṣṭakena saṃyuktaḥ tadūrdhvaṃ caturaṅgulam // māyātattvaṃ samāśritya rudrastālutale sthitaḥ aṅguladvayamānaṃ tu bhruvormadhyaṃ prakīrtitam // tatreśvaraḥ sthito devi tattvadvayasamanvitaḥ ekādaśāṅgule caiva mūrdhvaṃ devaḥ sadāśivaḥ // tattvadvayasamāyukto yāvadbrahmabilaṃ gataḥ tadūrdhvaikāṅgulā śaktiḥ śivastatra vyavasthitaḥ // tvakcheṣe vyāpinī proktā samanā conmanā tataḥ tatparaṃ tu paraṃ tattvaṃ pramāṇaparivarjitam // mātrāsaṃkhyā ca yogaścādhunā haṃsasya kathyate akāraśca hakāraśca dvāvetāvekataḥ sthitau // vibhaktirnānayorasti mārutāmbarayoriva ekamātraḥ sa vijñeyo hṛdayātsaṃpravartate // ukārastu dvimātro vai kaṇṭhasthāne samuccaret trimātrastu makāro vai tālumadhyagataścaret // binduścaivārdhamātrastu mātrārdhaṃ hi sa ucyate bhruvormadhye sa uccāras tasya devi vidhīyate // taccheṣāccārdhacandrastu pādamātrastvasau bhavet nirodhī cārdhapādastu lalāṭānte samuccaret // nādaḥ ṣoḍaśakāṃśastu mūrdhāntaṃ yāvaduccaret dvātriṃśadaṃśā śaktistu ṣaṭtriṃśānte samuccaret // vyāpinī catuḥṣaṣṭyaṃśā śaktestu parataḥsthitā samanā conmanā cordhvam amātraḥ paramo 'vyayaḥ // mātrāsaṃkhyā ca yogaśca pramāṇaṃ parikīrtitam evaṃ jñātvā varārohe padārthān bhedayettataḥ // bhedayenmatraśūlena mudrābhāvayutena ca mantro vai jñānaśaktiśca mudrā caiva kriyātmikā // bhāvaśca mana ityuktaṃ tanmano buddhipūrvakam paraśca manasā gamya icchāśaktyā tvadhiṣṭhitaḥ // yatra yatra bhavedicchā jñānaṃ tatra pravartate kriyākaraṇasaṃbandhāt tattvasyoccāraṇaṃ bhavet // kriyākaraṇahīnasya na caivoccāraṇaṃ bhavet kriyā karaṇabhedena sā caiva trividhā smṛtā // ekenoccārayettattvaṃ karaṇena vicakṣaṇaḥ nāḍīścātha dvitīyena dvārāṇi ca nirodhayet // tṛtīyaṃ karaṇaṃ divyaṃ kṛtvā vai tattvamuccaret pūrakaṃ kumbhakaṃ kṛtvā sarvadvārāṇi rodhayet // gudadvāreṇa ruddhena ruddhānyatra bhavanti hi dvāramekaṃ tataścordhve pravahattadvicintayet // nāḍayo granthipadmāśca ye 'dhomukhagatāḥ priye te kumbhakena saṃruddhā vikasanti samantataḥ // karaṇaṃ tu tataḥ kṛtvā lakṣaṇaṃ tasya vai śṛṇu jihvā tu tāluke yojyā kiṃcidūrdhvaṃ na saṃspṛśet // īṣatprasārya vaktraṃ tu kiṃcidoṣṭhau na saṃspṛśet dantapaṅktī tathaiveha dṛṣṭiścādhordhvavarjitā // kāyaṃ samunnataṃ kṛtvā karaṇaṃ divyamucyate divyaṃ ca karaṇaṃ kṛtvā tattvasyoccāraṇaṃ kuru // kumbhitaścaiva yaḥ prāṇo recayettaṃ śanaiḥ śanaiḥ nāḍayo granthipadmāśca dehe yāḥsaṃvyavasthitāḥ // recakena samākṣiptā ūrdhvasroto bhavanti te tato vai jñānaśūlena granthīnbhindan samuccaret // bhitvā hṛtpadmagranthiṃ tu tataḥ śabdaḥ prajāyate yadākāśasamāyogāt ghoṣaśabdopamo bhavet // kaṇṭhastho viramecchabdaḥ kaṇṭhaṃ prāpya varānane bhindataḥ kaṇṭhadeśaṃ tu śabdo dhugadhugāyate // tālumadhyagataḥ prāṇo yadā bhavati suvrate bindatastālugranthiṃ tu śabdo ghumaghumāyate // evaṃ te 'nubhavāḥ proktāḥ prāṇe carati suvrate trayaste 'ṣṭakalāḥ proktā uparyuparitaḥ kramāt // tiṣṭhetsa yatra vai prāṇa ātmā tadgatimāpnuyāt tattadrūpaṃ bhavettasya sthānabhāvānurūpataḥ // bhruvormadhyaṃ yadā gacchet sphoṭaśabdastu jāyate binduṃ bhedayato devi śabdo dhumadhumāyate // kapirvai nārikīlena ācāryaḥ saha bindunā abhinnena kuto mokṣaṃ sabāhyābhyantaraṃ priye // bhitvā binduṃ tato devi ardhacandraṃ vibhedayet bhidyataścārdhacandrasya lalāṭe jhimijhimāyate // ardhacandraṃ tu bhittvā vai bhedayettu nirodhinīm tasyāstu bhidyamānāyāḥ śabdaḥ simisimāyate // sthanatrayamidaṃ devi pañcapañcakalānvitam prāṇasya caratastatra yasminsthāne sa tiṣṭhati // tattadrūpo bhavedātmā tāṃ tāṃ gatimavāpnuyāt nirodhinīṃ bhedayitvā tato nādaṃ vrajedbudhaḥ // vaṃśaśabdasamaḥ śabdas tatra sūkṣmaḥ prajāyate bhedayennādasaṃsthānaṃ brahmarandhraṃ sudurbhidam // bhidyato brahmarandhrasya śabdaḥ śumaśumāyate śaktimadhyagataḥ prāṇo vaṃśanādāntasaṃnibhaḥ // tāṃ vai tu bhedayecchaktiṃ durbhedyāṃ sarvayoginām bhidyate ca yadā śaktiḥ śāntaḥ śumaśumastataḥ // śaktiṃ bhitvā tato devi yaccheṣaṃ vyāpinī bhavet anubhāvo bavettatra sparśo yadvatpipīlikā // sthānatrayamidaṃ devi pañcapañcakalānvitam yatra yatra caretprāṇas tattadrūpamavāpnuyāt // yatra yatrāvatiṣṭheta tāṃ tāṃ gatimavāpnuyāt tasmādvai suprayatnena bhitvā yāti parāṃ gatim // bhitvā vai vyāpinīṃ devi samanāyāṃ manastyajet manasā tu manastyaktvā jīvaḥ kevalatāṃ vrajet // jīvo vai kevalastatra ātmajñānakriyānvitaḥ bandhanāśeṣanirmuktaḥ sattāmātrasvarūpakaḥ // samastādhvapadātītaḥ śuddhavijñānakevalaḥ gṛhāṇāti nāparaṃ bhāvaṃ na paraṃ ca śivātmakam // parāparavinirmuktaḥ svātmanyātmā vyavasthitaḥ ātmavyāptirbhavedeṣā śivavyāptirataḥ param // bandhanāśeṣabhāvena sarvādhvopādhivarjitā aviditvā paraṃ tattvaṃ śivatvaṃ kalpitaṃ tu yaiḥ // ta ātmopāsakāḥ śaive na gacchanti paraṃ śivam ātmatattvagatiṃ yānti ātmatattvānurañjitāḥ // tasmādātmā parityājyo yadīcchecchivamātmanaḥ ātmatattvaṃ tatastyājyaṃ vidyātatve niyojayet // unmanā sā tu vijñeyā manaḥ saṃkalpa ucyate saṃkalpaḥ kramato jñānam unmānaṃ yugapatsthitam // tasmāt sā tu parā vidyā yasmādanyā na vidyate vindate hyatra yugapat sārvajñyādiguṇān parān // vedanānādidharmasya paramātmatvabodhanā varjanā paramātmatve tasmādvidyeti socyate // tatrastho vyañjayettejaḥ paraṃ paramakāraṇam parasmiṃstejasi vyakte tatrasthaḥ śivatāṃ vrajet // supradīpte yathā vahnau śikhā dṛśyeta cāmbare dehaprāṇasthito hyātmā tadvallīyeta tatpade // tadvadevābhimānastu kartavyo daiśikottamaiḥ ahameva paro haṃsaḥ śivaḥ paramakāraṇam // matprāṇe sa tu paśvātmā līnaḥ samarasīgataḥ mantrakaraṇakriyāyogād yojayāmi pare śive // evaṃ yo vetti tattvena agnivaddehamadhyataḥ yadvadvahniśikhātītā tadvadyojayate pare // tasminyuktaḥ pare tattve sārvajñyādiguṇānvitaḥ śiva eko bhaveddevi avibhāgena sarvataḥ // tattvatrayaṃ paraṃ khyātam aparaṃ cādhvamadhyagam bhedanaṃ tu padārthānāṃ tyāgānubhavayojanam // pūrvoktaṃ ca idaṃ sarvaṃ jñātvā tattve niyojayet saṃkṣepeṇa tu tattvasya vyāptiṃ śṛṇu sureśvari // vidyātattvāspadaṃ baddhvā bindutattvāsane sthitaḥ nādaśaktitanuścaiva vyāpinīkaraṇānvitaḥ // sarvajñatvāvabodhena samanāntaścarā tu sā tritatvaṃ yatparaṃ proktaṃ tena cāpūritā tanuḥ // aparā sā tanuḥ sthūlā ṣaṭviṃśattattvakalpitā tattvatrayaṃ paraṃ yacca sarvatattvādhvavarjitam // tena cāpūritāśeṣaṃ sā tattvādhvaparā tanuḥ evamācarate yastu ācāraṃ tu śivātmakam // śivena sahacāritvād ācāryastena cocyate tasya darśanasaṃbhāṣāsparśanātsmaraṇādapi // bhavatyevaiśvarī vyāptir na bhavettadadhogatiḥ tena saṃyojito jantuḥ brahmahāpi śivo bhavet // tatastena samo nāsti jagatyasmiṃścarācare śiva ācāryarūpeṇa lokānugrahakārakaḥ // tasmānna mānavīṃ buddhiṃ kārayeddeśakaṃ prati ācāryasya ca mantrasya śivajñāne śivasya ca // nānātvaṃ naiva kurvanti vidyeśāścakranāyakāḥ brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā vai vīravandite // ācāryatve niyuktā ye te sarve tu śivāḥ smṛtāḥ anyathā prāksvarūpeṇa ye paśyanti narādhamāḥ // narake te prapacyante sādākhyaṃ vatsaratrayam na tena saha saṃbhāṣā kartavyā tu śivārthinā // kṛtvā saṃbhāṣaṇaṃ tena narakaṃ so 'pi gacchati tasmācchivasamāḥ sarve draṣṭavyā muktimicchatā // bhuktimuktiphalāvāptir bhavatyeva tadājñayā ācāryaḥ svajānānāṃ ca kulakoṭisahasraśaḥ // jñānajñeyaparijñānāt samastāstārayiṣyati evamuktavidhānajño bhāvajñaścāpi daiśikaḥ // pūrṇāhutyaikayaivāsau paśūnyojayate pare pūrṇāhutiprayogaṃ tu kathayāmyadhunā tava // ūrdhvakāya ṛjugrīvaḥ samapādo vyavasthitaḥ nābhisthāne sruco mūlam uttānāgramukhaṃ samam // srucyupari sruvaṃ devi kṛtvā caivamadhomukham puṣpaṃ dattvā srugagre tu darbheṇa sahitau karau // muṣṭinā caiva hastābhyāṃ gṛhītvā yatnato 'pi ca agrato dakṣiṇaṃ hastaṃ vāmaṃ vai pṛṣṭataḥ priye // muṣṭibhyāṃ saṃgṛhītvā vai uttānakarayogataḥ tato ghṛtena saṃplāvya abhimānaṃ tu kārayet // ahameva paraṃ tattvaṃ parāparavibhāgataḥ tattvamekaṃ hi sarvatra nānyaṃ bhāvaṃ tu kārayet // yatkumbhe 'dhvātra vinyastaḥ ṣaṭprakāro varānane maṇḍale 'gnau śiśorantaḥ sādhāraṇavikalpitaḥ // srucyadhvānaṃ tamāropya prāṇasthaṃ nāḍimadhyagam prāṇadhāre samīkṛtya srucā dhārāṃ vinikṣipet // vasudhāraprayogeṇa prakṣipejjātavedasi nābhisthāne sruco mūlaṃ nayannāsāntagocaram // yathā yathā tyajeddhārāṃ tathā prāṇaṃ samuccaret prāṇo 'pi varṇatāṃ yāti ṣaḍvidhādhvamayastu saḥ // ṣaḍvidhedhvani nāto 'nyaḥ prameyo vidyate kvacit tasmānmāntre parāmarśe heyopādeyataḥ sthitāḥ // varṇaiḥ kāraṇaṣaṭkaṃ tu ṣaṭtyāgātsaptame layaḥ akāraśca ukāraśca makāro bindureva ca // ardhacandro nirodhī ca nādaścaivordhvagāminī śaktiśca vyāpinī hyetāḥ samanā ca tataḥ param // samanāntaṃ varārohe pāśajālamanantakam kāraṇaiḥ ṣaḍbhirākrāntaṃ mantrasthaṃ heyalakṣaṇam // atra pāśopari hyātmā vyomavadbindu[ccitsu]nirmalaḥ śivatattvaguṇāmodāc chivadharmāvalokakaḥ // pāśāvalokanaṃ tyaktvā svarūpālokanaṃ hi yat ātmavyāptirbhavedeṣā śivavyāptistato 'nyathā // sarvajñyādiguṇā ye 'rthā vyāpakānbhāvayedyadā śivavyāptirbhavedeṣā caitanye heturūpiṇī // ato dharmisvabhāvo hi śivaḥ śāntaśca paṭhyate unmanāśca manogrāhyaḥ ātmabodhe sthitonmanāḥ // vyāpāraṃ mānasaṃ tyaktvā bodharūpeṇa yojayet tadā śivatvamāyāti paśurmukto bhavārṇavāt // pare caiva niyuktasya sruvamāpūrayetpunaḥ sruco randhreṇa taddravyaṃ yāvadvahnau prayujyate // bahisthāṃ kumbhakaṃ tāvat pare tattve tu bhāvayet bahirnirodhabhāvena sāmarasyaṃ śivena ca // anyathā na bhaveddevi nadīvega ivārṇave sthitaḥ sa sāgaredbhistu sindhuḥ samarasībhavet // punarvibhāgaṃ nāpnoti tathātmā tu śivārṇave srucastu pūraṇaṃ yāvat tāvatkālaṃ samādiśet // anenaiva tu kālena bahiḥ kumbhakavṛttinā ātmā samarasatvena śivībhavati sarvagaḥ // guṇānāpādayetpaścāt ṣaṭ aṅgaparimāhutīn yathā nṛpatve saṃprāpte kalaśaiścābhiṣicyate // vandibhiśca guṇāste 'pi khyāpyante vasudhātale tathā śivatve saṃprāpte guṇānāpādayedbudhaḥ // sarvajño vai bhava svāhā paritṛptastathaiva ca anādibodho bhava ca tataḥ svātantryaśaktikaḥ // tathā tvaluptaśaktiścānantaśaktistataḥ punaḥ guṇānāpādya sarvāṃstān mūlamantramanusmaret // oṃhūmātmapadopetaṃ sarvajñāyetyapaścimam svāhākāraprayogeṇa āhutīḥ pratipādayet // tisraḥ pañca daśaikā vā tilairvātha ghṛtena vā dadyāt tato 'bhiṣekaṃ tu mūlamantreṇa suvrate // paraṃ śaktyamṛtaṃ kṣobhya śiṣyamūrdhni nipātayet turyadvāraṃ viśettaddhi sabāhyābhyantaraṃ smaret // mantraśaktibhirugrābhiḥ śeṣanirdahanādibhiḥ śarīraṃ śoṣyate tābhis tadarthamabhiṣecanam // dīkṣānirvartanātpūrvaṃ puṣpaṃ pāṇau pradāpayet darbhaṃ vimocayitvā ca śivāgnau kalaśe gurau // pradakṣiṇatrayaṃ kṛtvā daṇḍavannipatedbhuvi kṛtakṛtyaḥ prahṛṣṭātmā bhavottīrṇaḥ sunirmalaḥ // protphullanayanaḥ śāntas tṛptātmānaṃ tu bhāvayet iyaṃ nairvāṇakī dīkṣā nirbījā vā sabījikā // yeṣāṃ sabījikā dīkṣā kuryātteṣvabhiṣecanam śrutaśīlasamācārān deśakatve niyojayet // athābhiṣeka ācārye śivayogādanantaram pañcabhiḥ kalaśairbhadre sitacandanalepitaiḥ // śivakumbhavadabhyarcya ratnagarbhāmbupūritaiḥ ṛddhivṛddhyādibhiḥ pūtair oṣadhyakṣatapūritaiḥ // sitapadmamukhodgāraiś cūtapallavasaṃyutaiḥ pṛthivyādīni tattvāni pañca pañcasu vinyaset // kalaśeṣu mahādevi punaścaiva kalā nyaset nivṛttyādyāḥ kalāḥ pañca teṣu caivātra vinyaset // ekaikakalaśo vyāpyo hy anantādiśivāntakaḥ pūjayedbhairavaṃ devaṃ sarvasaṃbhārakaiḥ kramāt // ṣaḍaṅgāvaraṇopetaṃ mantrasaṃdhānasaṃyutam bhairaveṇābhimantreta ekaikaṃ kalaśaṃ priye // aṣṭottaraśatenaiva paratattvamanusmaran vāruṇyāṃ saumyayamyāyam endryāmaiśyāṃ tathaiva ca // saṃpūjyaivaṃ vidhānena abhiṣekaṃ samācaret yāgaharmyasya aiśānyāṃ pīṭhaṃ saṃkalpyayebudhaḥ // tatra maṇḍalakaṃ kṛtvā svastikādivibhūṣitam vitānoparisaṃchannaṃ dhvajaiśca pariśobhitam // tatrāsanaṃ nyaseddevi śrīparṇīcandanodbhavam tatrānantāsanaṃ nyasya mūrtibhūtaṃ śiśuṃ nyaset // pūrvavatsakalīkṛtya aiśānyabhimukhaṃ sthitam gandhapuṣpādinābhyarcya nirbhartsyaḥ kāñcikaudanaiḥ // mṛdbhasmagomayaiḥ piṇḍair dūrvāṅkurasamāśritaiḥ siddhārthadadhitoyaiśca nirājanasamanvitaiḥ // nirbhartsyaivaṃ vidhānena abhiṣekaṃ pradāpayet pṛthivyādighaṭāsayirvā dhāmānusmṛtya secayet // kramāddhyātvā kalaśeṣu ācāryaḥ susamāhitaḥ abhiṣikto 'nyavāsastu paridhāpyācanettataḥ // praviśya dakṣiṇāṃ mūrtiṃ yogapīṭhaṃ prakalpayet saṃsthāpya sakalīkṛtya adhikāraṃ prakalpayet // uṣṇīṣaṃ mukuṭādyāṃśca chatraṃ pādukamāsanam hastyaśvaśivikādyāṃśca rājāṅgāni hyaśeṣataḥ // karaṇīṃ kartarīṃ khaṭikāṃ sruksruvau darbhapustakam akṣasūtrādikaṃ dattvā caturāśramasaṃsthitāḥ // dīkṣyānugrahamārgeṇa dīkṣā vyākhyā tvayā sadā adyaprabhṛti kartavyety adhikāraḥ śivājñayā // utthāpya hastau saṃgṛhya maṇḍale tu praveśayet jānubhyāṃ dharaṇīṃ gatvā saṃpūjya bhairavaṃ tataḥ // vijñāpya bhagavannevam abhiṣiktastvadājñayā ācāryapadasaṃsthena tavānujñāvidhāyinā // kartavyaṃ yattadāyātam adhikāraṃ tu deśake śivatattvārthakathanaṃ śivasya purataḥ shitaḥ // nirgatya bhavanādaganau kalādhvānaṃ tu homayet mantratarpaṇakaṃ kṛtvā kalānāṃ pañca cāhutīḥ // pañca pañcasu sarvāsu hutvā pūrṇāhutiṃ guruḥ arghapūjādikaṃ kṛtvā praṇamya khyāpayetprabhoḥ // abhiṣikto mayācāryas tadarthaṃ mantratarpaṇam hṛdādyaiḥ pañcabhiścāṅgair dakṣiṇaṃ lāñchayetkaram // darbholmukaṃ śivāgnau tu kānīyasyādi lāñchayet puṣpaṃ pāṇau pradadyāttu maṇḍalāgnau prapātayet // bhairavaṃ kalaśaṃ cāgniṃ namaskṛtya tu daṇḍavat labdhādhikāro hṛṣṭātmā dṛṣṭādṛṣṭaphalānvitaḥ // sa guruḥ śivatulyastu śivadhāmaphalapradaḥ śāntyante bhūtidīkṣā ca sadāśivapadātmikā // śivadharmiṇyasau jñeyā lokadharmiṇyatoṇyathā śivadharmiṇyasau yeṣāṃ sādhakānāṃ prakīrtitā // teṣāṃ kṛtvābhiṣekaṃ tu sādhakatve niyojayet sādhakasyābhiṣeko 'yaṃ vidyādīkṣāta uttaraḥ // vidyādīkṣā bhavetsā tu vāsanābhedataḥ sthitā karmabhedo na vidyeta sarvatrādhvani saṃsthitaḥ // kṛtāni yāni karmāṇi sarvāṇyadhvagatāni tu tāni saṃśodhya vidhivat kalāpañcasthitāni tu // yojanyavasare bhedo vimarśaḥ sādhakasya tu prārabdaṃ karma pāścātyaṃ na caikasthaṃ tu bhāvayet // sādhakasya tu bhūtyarthaṃ prāk karmaikaṃ tu śodhayet dhāma proccārya sakalaṃ sadāśivatanau nyaset // vidyādehasvarūpeṇa dhyātvā devaṃ sadāśivam pūrṇāhutiprayogena aṇimādiguṇairyutam // aṇimādiguṇāvāptau mūlamantrasvasaṃjñayā aṣṭāvevāhutīrdattvā abhiṣiñcettu sādhakam // kalaśaiḥ pañcabhiḥ kuryāt nivṛtyādyāstriṣu nyaset śāntyatītāṃ pañcame ca śāntiṃ paścāccaturthake // śāntyā tu saṃpuṭīkṛtya pṛthivyādyaiśca pañcabhiḥ ekaikakalaśe paścāt sādhyamantraṃ tu vinyaset // vidyāṅgaiḥ sakalīkṛtya vidyāṅgāvaraṇaṃ nyaset saṃmantryāṣṭaśatenaiva ekaikaṃ kalaśaṃ tataḥ // bahirmaṇḍalake nyasya āsanaṃ praṇavena tu sādhakaṃ tatra saṃsthāpya sakalīkaraṇaṃ tataḥ // nirbhatsya pūrvavatsarvaiḥ sādhyamantreṇa secayet nivṛtyāditribhiḥ kumbhaiḥ snāpayetpūrvadiṅmukham // śāntyatītaṃ ghaṭaṃ paścād gṛhītvā secayecchiśum śāntiṃ paścāttu gṛhṇīyāt saṃpuṭenābhiṣecayet // sādhakasyābhiṣeko 'yam anulomavilomataḥ abhiṣicya praveśyainaṃ dakṣiṇāṃ mūrtimāsthitam // praṇavenāsanaṃ dattvā sakalīkaraṇaṃ bhavet sādhakasyādhikārārtham akṣamālādi kalpayet // mantrakalpākṣasūtraṃ ca khaṭikāṃ chatrapāduke uṣṇīṣarahitaṃ datvā praviśya śivasaṃnidhau // vijñāpya parameśānaṃ sādhako 'yaṃ mayā kṛtaḥ bhūyātsiddhistvadājñātas triprakārasya bhaktitaḥ // sādhyamantraṃ dadetpaścāt puṣpodakasamanvitam tasya haste samarpyeta siddhyarthaṃ sādhakasya tu // praṇamyobhau gṛhītvā tu mantraṃ hṛdi niveśayet prahṛṣṭavadanaḥ śiṣyo guruścāpi praharṣavān // agnyāgāre sāvadhānau tarpayenmantrasaṃhitām sahasraṃ vā śataṃ vāpi sādhyamantrasya tarpaṇam // evaṃ saṃtarpayitvā tu puṣpaṃ pāṇau pradāpayet tristhaṃ saṃpūjya devaṃ tu tato 'pi triḥpradakṣiṇam // praṇamya bhaktiyuktātmā aṇimādiphalaṃ labhet utthāpya sādhakaṃ brūyāt samayānpāhi yatnataḥ // dīkṣāvasāne te devi śrāvaṇīyā vipaścitā evaṃ dīkṣāṃ tu nirvartya sarvadaiva varānane // ātmatyāgaḥ prakartavyo yathā bhavati tacchruṇu vaijñānakī prākṛtī vā ācāryasya yadṛcchayā // vaijñānikīṃ susūkṣmāṃ tu vidhinānena kārayet tilājyādisamāyuktā adhvavāgīśikalpanā // kalābhiḥ pañcabhirvyāptam adhvānaṃ yugapannyaset pūjāhomopacārādyān kṛtvātmānaṃ niyojayet // śiṣyacaitanyavat yogād adhvānaṃ yugapannyaset puṣpādyaiḥ pūjayitvā taṃ yogārthamāhutitrayam // garbhadhāritvajanane arjane bhogatallaye yugapaddhomayeddevi mūlamantreṇa suvrataḥ // āhutīnāṃ trayaṃ homyaṃ pratikarma varānane hotavyā niṣkṛtirbhinnā pañcasthānakalātmasu // śatamekaṃ tadarthaṃ vā niṣkṛtiḥ parikīrtitā viśleṣapāśacchedādye dhāmnaiva yugapaddhutiḥ // uddhāre cātmatattvasthe pūrṇāhutiṃ tu pātayet ātmānaṃ yojayettattve śive paramakāraṇe // guṇān pūrvavadāpādya amṛtānpūrvavat kuru ātmadīkṣā samāptau tu prāyaścittanivṛttaye // atha vijñānarūpeṇa sakṛduccāralakṣaṇā heyopādeyapāśānāṃ yugapadbhairaveṇa tu // śāśvatī saṃsthitiḥ paścāt sūkṣmadīkṣā prakīrtitā viśeṣapūjanaṃ homaṃ yathāśakti prakalpayet // vādyagītasunṛtyādyaiḥ stutibhiḥ pūjayeddharam triḥ pradakṣiṇamāvartya kalaśāgnisamaṇḍalam // aṣṭāṅgapatanaṃ kṛtvā vijñapetparameśvaram bhagavanpaśuhetvarthaṃ yenmayāvāhito bhavān // tatkṣantavyaṃ sadā deva vidhisthasya mama prabho vidhinyūnamakāmasya pūjā śāstoditā yathā // na bhavedatibhūyiṣṭhā prākṛtairdravyasaṃcayaiḥ avalambya bhaktimātraṃ vidhānaṃ yatkṛtaṃ mayā // tatsarvaṃ saphalaṃ me 'stu suprasanne vibho tvayi prasannavadano hṛṣṭo varaṃ dattaṃ vibhāvayet // upaviśya tato yāgaṃ saṃhareta kramāt priye agraṃ saṃprārthya gṛhṇīyāt sthāpayeccāstrarakṣitam // viśeṣapūjanaṃ cārdhaṃ praṇipātaṃ tataḥ punaḥ nirodhārdhaṃ tato gṛhya ardhaṃ savyāpasavyataḥ // datvā visarjayeddevaṃ dhāmamantramanusmaran ātmano recakaṃ kṛtvā puṣpaṃ devāya ni.kṣipet // saṃhāriṇyā ca saṃgṛhya mantrān pārśvavyavasthitān vidyudvaccalitān dhyātvā dhāmadehe tu vinyaset // vidyādehaṃ bhairavasya tallīnaṃ binduvigrahe binduṃ tu nādaśaktisthaṃ śaktirūpaṃ tu grāhayet // śaktirūpaṃ vyapakena praṇavobhayasaṃpuṭam saṃhāriṇyā tu saṃgṛhya dvādaśāte tu yojayet // pūrakeṇa hṛdi nyasya svasthānasthaṃ tu bhāvayet sakalaṃ niṣkalaṃ rūpaṃ tathā sakalaniṣkalam // bhinnāvasthaṃ tu mantreṣu hṛtsthaṃ tatsaṃsmaretpriye visarjanavidhirhyevaṃ agnāvevaṃ prapūjayet // aṣṭottaraśataṃ hutvā pūrṇāhutiṃ prapātayet ardhāmācamanaṃ datvā praṇipatya kṣamāpayet // maṇḍalasthaprayogena recakāpūrakeṇa tu saṃgṛhya mantrasaṃghātaṃ yathāsthānaṃ prakalpayet // jāgarayettadāgniṃ tu nityakarmanimittataḥ nirmālyanayanaṃ kuryād rajāṃsyapaharetpriye // tataḥ praviśya vasudhāṃ prokṣayettaṃ śivāmbhasā bahirnirgatya bhūtānāṃ balikarma tu pūrvavat // ācamya sakalīkṛtya liṅginastarpayettataḥ guruṃ saṃpūjayecchiṣyo yathāvibhavavistaraiḥ // deśādhyakṣo grāmaśataṃ maṇḍaleśastadardhakam śatabhukpañca vai dadyād grāmaṃ viṃśatibhuktathā // dadyāttu grāmabhuk kṣetraṃ kṣetrabhoktā tu viṃśatim yena yena gurustuṣyet tatsarvaṃ vinivedayet // tatastvanṛṇatāṃ yāti vittaśāṭhyavivarjitaḥ tatastu samayāñśrāvyas tantre bhairavanirgate // carukaṃ prāśayetpaścāc cumbakaḥ sādhakaiḥ saha vāṅniruddhaḥ prasannātmā pṛthak pātravyavasthitaḥ // anukrameṇa dātavyaḥ tataḥ siddhimavāpnuyāt anenaiva vidhānena dīkṣitā ye varānante // brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdraścānye 'thavā priye sarve te samadharmāṇaḥ śivadharme niyojitāḥ // sarve jaṭādharāḥ proktā bhasmoddhūlitavigrahāḥ ekapaṅktibhujaḥ sarve samayinastu varānane // putrakāṇāṃ bhavedekā sādhakānāṃ tathā bhavet cumbakānāṃ bhavedekā na prāgjātivibhedataḥ // ekaiva sā smṛtā jātir bhairavīyā śivāvyayā tantrametatsamāśritya prāgjātiṃ na hyudīrayet // putrakāṇāṃ sādhakānāṃ tathā samayināmapi prāgjātyudīraṇāddevi prāyaścittī bhavennaraḥ // dinatrayaṃ tu rudrasya pañcāhaṃ keśavasya ca pitāmahasya pakṣaikaṃ narake pacyate tu saḥ // avivekī bhavettasmād yadīccheduttamāṃ gatim avivekena deveśi siddhirmuktirdhruvaṃ bhavet // svacchandatantre caturthaḥ paṭalaḥ

pañcamaḥ paṭalaḥ kalādīkṣā sureśāna kathitā parameśvara tattvadīkṣā samāsena kathayasva prasādataḥ // samāsāt kathayiṣyāmi tvatpriyārthaṃ varānane ṣaṭtriṃśattattvamukhyāni yathā śodhyāni pārvati // pṛthivyādiśivāntāni svavyāptyānuguṇaiḥ saha yathā śuddhyānti deveśi tathā te kathayāmyaham // vidyārājasya ye varṇā navasaṃkhyopalakṣitāḥ vācakāste ca tattvānāṃ kathayāmyanupūrvaśaḥ // dharitryādipradhānāntam ūkāro vācakaḥ smṛtaḥ puruṣasya yakāro vai rāgatattvānvitasya ca // Cf. Niśvāsa, uttara 1:7--8 niyāmikāṃ vakāreṇa vidyātattvasamanvitām kālaṃ kalāṃ lakāreṇa kalpayettu varānane // māyātattvaṃ makāreṇa vidyātattvaṃ kṣakārataḥ repheṇa caiśvaraṃ tattvaṃ hakāreṇa sadāśivaḥ // praṇavena tathā śaktir nyasitavyā varānane vyāpinīṃ samanāṃ cordhvaṃ tatraiva tu viśodhayet // śodhayitvā krameṇaiva mūlamantreṇa suvrate yojya ātmā pare tattve unmanātītasarvage // nirābhāse pare śānte īśāne cāvyaye tvaje ṣaṭtriṃśattattvamākhyātaṃ navatattvaṃ pracakṣmahe // prakṛtiḥ puruṣaścaiva niyatiḥ kāla eva ca māyā vidyā tatheśaśca sadāśivaśivau tathā // śodhayitvā tu vidhivad vyāptyātmānaṃ niyojayet pañcatattvī yadā śodhyā vaktramantrāstu vācakāḥ // dharitryādi khaparyantaṃ śodhayet tatkrameṇa tu kalānāṃ yāvatī vyāptis tattvānāṃ tāvadeva hi // tritattvamadhunā vakṣye yathā śodhyaṃ varānane akāra ātmatattvasya vācakaḥ parikīrtitaḥ // māyāntaṃ tadvijānīyāt vidyākhyasyāpyukārakaḥ sakalāvadhi tajjñeyaṃ śivasya tu makārakaḥ // khasvaraḥ khasvarūpasya śivatattvasya vācakaḥ śodhayitvā krameṇaiva pare tattve niyojayet // tattvadīkṣā samākhyātā caturbhedavyavasthitā paradīkṣāṃ pravakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ // vidyārāje tu ye varṇā navasaṃkhyopalakṣitāḥ pṛthagbhedena teṣāṃ tu vinyāsaṃ kathayāmi te // navanābhaṃ puraṃ kṛtvā navapadmopalakṣitam navahastaṃ likhedveśma aṣṭaparvādhikaṃ budhaḥ // saptabhāgīkṛtaṃ tattu dakṣiṇottarabhājitam caturaśraṃ vibhajyādau matsyaiścaivātra cihnitam // koṣṭhakaikonapañcāśat sūtreṇa tu samālikhet madhyame koṣṭhake sūtraṃ dvātriṃśāṅgulasammitam // samālikhya mahādevi caturbhāgavibhājite prathame karṇikāṃ kuryāt kesarāṇi dvitīyake // tṛtīye dalasandhīṃśca dalāgrāṇi caturthake dikṣu rekhāṣṭakaṃ dattvā pratidikṣu tathaiva ca // bhrāmayeccaturo vṛttāṃś caturaṅgulasammitān dvābhyāṃ pratidigrekhābhyāṃ madhye sūtraṃ nidhāpya tat // sūtrāgraṃ tu tato bhrāmyam ardhacandravidhānataḥ madhyasūtraṃ ca dātavyaṃ kiñjalkasthaṃ vipaścitā // pūrvapatraṃ prasādhyavam itarāṇyevameva hi kesarāṇi ca saṃlikhya caturviṃśatisaṃkhyayā // patrāgrato nyasellekhāṃ vartulāṃ tu suśobhanām tasyāntaṃ caturaśraṃ tu kartavyaṃ tatpramāṇataḥ // pūrvaṃ brahma prasādhyaṃ tu viṣuvatsthena helinā pūrvapaścāttataṃ sūtraṃ śaṅkunā sādhayet priye // dvādaśāṅgulamānena madhye śaṅkuṃ praropya tam pārśveṣu bhrāmayedrekhāṃ ṣoḍaśāṅgulasammitām // pūrvāhne grāhayecchāyām aparasthāṃ sucihnitām aparasthena sūryeṇa prākchāyāṃ lāñchayet priye // dhruveṇottaradakṣasthāṃ lāñchayettu varānane tataḥ samālikhet padmam aṣṭapatraṃ sakarṇikam // dikkoṣṭhakāṃśca saṃgṛhya aṣṭasaṃkhyopalakṣitam śeṣā lopyā varārohe ekāntaritayogataḥ // padmāṣṭakaṃ tato dikṣu bāhye dvārāṇi cālikhet vīthyardhasammitāṃ devi śobhāṃ caiva prakalpayet // upaśobhāṃ ca tanmānāṃ kapolāntaṃ samālikhet tathā kaṇṭhaṃ ca tanmānaṃ dvārametatprakīrtitam // dvārāṣṭakavibhāgena navanābhaṃ puraṃ smṛtam snātvā tu vidhivad devi praviśedbhavanaṃ guruḥ // pūrvoktena vidhānena sakalīkaraṇādikam tataḥ sampūjayeddevaṃ bhairavaṃ parameśvaram // praṇavenāsanaṃ dattvā śivāntaṃ varavarṇini madhye sampūjayeddevaṃ svacchandaṃ parameśvaram // pūrvoktena vidhānena aṅgaṣaṭkasamanvitam patrāṣṭake nyasedvarṇān pūrvādīśāṃśtataḥ kramāt // sadāśivaṃ hakāreṇety evamādi varānane prakṛtyantaṃ vijānīyān madhye pīṭheśakalpanā // dikpadmakarṇikāsaṃsthān aṣṭau devān prapūjayet tatsthāne bhairavaḥ pūjyaḥ śeṣā varṇairyathākramam // śodhayecca prakṛtyādiśivāntaṃ surasundari īśānadiśa ārabhya madhyapīṭhaṃ viśodhayet // yojayettu pare tattve śive paramakāraṇe evaṃ varṇāstathā mantrān bhuvanāni viśodhayet // kālāgnyādi śivāntaṃ tu kalāvidhi samāśrayet samayān śrāvayetpaścāt tantrāmnāyotthitān priye // na nindedbhairavaṃ devaṃ śāstraṃ vānyasamudbhavam sāṃkhyaṃ yogaṃ pāñcarātraṃ vedāṃścaiva na nindayet // yataḥ śivodbhavāḥ sarve hy apavargaphalapradāḥ smārtaṃ dharmaṃ na nindettu ācārapathadarśakam // brahmādidevatā yāśca mātaraścumbako giriḥ vīrāścaiva bhaginyaśca gāvo bhūtagaṇāstathā // devadravyaṃ na hiṃsyāttu siddhānte yadvyavasthitam gurorannaṃ na bhuñjīta adattaṃ parameśvari // madyaṃ māṃsaṃ tathā matsyān anyāni ca varānane sācārāśca nirācārāṃl liṅgino na jugupsayet // carukaṃ prāśayannityaṃ gurūn sampūjayet sadā upaskarān mahādevi pādena tu na saṃspṛśet // saṃhitāṃ cintayennityaṃ bhaktānāṃ śrāvayet sadā āhnikaṃ na vilumpettu sandhyākarma varānane // adīkṣitānāṃ purato noccarecchāstrapaddhatim trikālaṃ pūjayeddevaṃ japadhyānarataḥ sadā // samayān pālayannityam ubhayārthaphalepsayā ato vijñānadīkṣāṃ tu pravakṣyāmyanupūrvaśaḥ // adhyātmagaticāreṇa kevalena viśodhikām śiṣyātmānaṃ gṛhītvā tam ātmaprāṇe niyojayet // abhimānaṃ tathoccārya kuryādvai pūrvavattadā udghātaiśca tato 'dhvānaṃ śiṣyasya tu viśodhayet // tataḥ samuccaraṃstattvaṃ pṛthivyādyaṃ tu suvrate bhinnābhinnasvarūpeṇa ekaikaṃ tu yathākramam // sasvaraṃ hyakṣaroccāraṃ devatābhiḥ samanvitam bindunā śaktisaṃyogād udghātaḥ prathamaḥ smṛtaḥ // devatātrayanirmuktaḥ caturthāntasamanvitaḥ udghātaḥ sa tu deveśi dvitīyaḥ parikīrtitaḥ // haṃsākṣarasamuccāraḥ sudīrgho bindusaṃyutaḥ ardhacandrānnirodhinyām udghātastu tṛtīyakaḥ // bhinnodghātau yadā devi nādāntastu tadā bhavet udghātaḥ sa tu deveśi caturthaḥ parikīrtitaḥ // sa eva cākṣaroccāro vyāpinyante vyavasthitaḥ udghātaḥ sa tu deveśi pañcamaḥ parikīrtitaḥ // pañcodghātāṃstato dattvā pṛthivīṃ śodhayedbudhaḥ akārokāramakārāntam evaṃ śuddhyati nānyathā // śuddhe 'tha pārthive tattve cintitavyaṃ tu yogibhiḥ jalībhūtaṃ tadevaitad ātmanā saha yogataḥ // jalībhūte punarmantrī tadeva caturuccaret bindvantaṃ dhāraṇāyuktaṃ śiṣyādātmani cintayet // śodhite toyasaṃghāte tejobhūtaṃ vicintayet tejodghātāstrayasteṣu nirodhyantamavasthitāḥ // nāsti tejastato vāyur udghātadvayaśodhitaḥ ākāśe līyamānaṃ tam udghātena tu cintayet // naṣṭe vāyau tataḥ śūnyam udghātaikena yojayet vyāpinī sā tu vijñeyā pañcamānte vyavasthitā // samanāyāṃ tato hyātmā tattvavyāpī sa ucyate ātmavyāpī tataścordhvaṃ sarvavyāpī tataḥ punaḥ // tattvāntasaṃsthito hyātmā udghātaikena yogavit yojayetparame tattve unmanātītasarvage // yojanāṃ tu pare tattve śṛṇu devi vadāmyaham mantramuccārayeddevi hrasvaṃ dīrghaṃ plutaṃ param // parāparavibhāgena yāvattattvaṃ paraṃ gatam tridevaṃ bindusaṃyuktam ardhacandraṃ nirodhikām // nādaṃ ca śaktisaṃyuktaṃ vyāpinīsamanonmanāḥ unmanā ca paraścaiva sarvavyāpī śivo 'vyayaḥ // jñātvā sarvamaśeṣeṇa vidhimeṣāṃ yathākramam tadā tu yojayenmantrī anyathā naiva yojayet // bindusthaṃ tritayaṃ śabde caturtho bindureva hi brahmā viṣṇustathā rudraḥ trimāṇaṃ varṇa ucyate // īśvaro bindudevastu kaṇṭhe śabdaḥ pravartate tatra śabdaḥ kriyāntasthaḥ kriyāśaktiriti smṛtā // sa śabdastāluke devi īritaḥ sampravartate tasya kiṃcidgataḥ śabdo nāsikānte pravartate // jñānaśaktistuvijñeyā yatnataḥ parameśvari mūrdhasthānagataḥ śabdo lalāṭāntamavasthitaḥ // varṇaḥ śabdagataḥ teṣām udghātaḥ sa tu kīrtitaḥ tatrasthā vinivartante śivajñānavivarjitāḥ // pañcadhāvasthito bindur ardhacandro nirodhikā tasyātīto bhavennādaḥ avicchinnastvasau bhavet // īṣatprasārite vaktre devadevaḥ sadāśivaḥ caturvidho bhavecchabdo yaḥ suvegavahaḥ smṛtaḥ // pañcamo na vahecchabdaḥ ūrdhvagāminyasau smṛtā tasyātītā bhavecchaktiḥ pañcadhā tu vyavasthitā // sparśastatra bhaveddevi ātmavittatra pūrvavat vyāpinī parataścaiva pañcadhā tu vyavasthitā // vālāgramāśritaṃ sparśaṃ kadācidvetti vā na vā vyāpinī sā samuddiṣṭā na jñānaṃ parameśvari // tasyāpi samanātītā manastatra na kārayet unmanāpadamārohan śuddhātmā tu tato bhavet // śiṣyātmānaṃ guruvara unmanyante niyojayet tatra yuktaḥ pare śānte mahāśāntimavāpnuyāt // gurupāramparāyātaḥ sampradāyaḥ prakāśitaḥ yojane tu pare tattve upāyaḥ kathitastava // evaṃ jñātvā varārohe sarvakarmāṇi kārayet tattvādhvānaṃ kalādhvānaṃ bhuvanādhvānameva ca // varṇamantrapadādhvānaṃ kṛtvaivaṃ śuddhyati priye eṣā vai dhāraṇādīkṣā kartavyā yoginātra tu // mantrasiddhena vā devi kṛtā vai sukṛtā bhavet // iti svacchandatantre tattvadīkṣāprakāśanaṃ nāma pañcamaḥ paṭalaḥ

ṣaṣṭhaḥ paṭalaḥ samayācārayuktasya sādhakasya varānane jāyate vividhā siddhiḥ girigahvaramāśrite // suśuddhe bhūpradeśe tu sarvaśalyavivarjite pracchanne vijane ramye bhairavaṃ tatra pūjayet // japitvākṣaralakṣaṃ tu bahurūpasya suvrate pañcapraṇavasaṃyogāj japataḥ siddhyate dhruvam // mucyate na tu sandeho bhedanāt praṇavasya tu hrasvaṃ dīrghaṃ plutaṃ sūkṣmam atisūkṣmaṃ paraṃ śivam // praṇavaṃ pañcadhā jñātvā bhittvā mokṣo na saṃśayaḥ praṇavaḥ pañcadhāvasthaḥ haṃsena saha saṃyuktaḥ // yatkiñcidvāṅmayaṃ loke śivajñāne pratiṣṭhitam śivajñānaṃ ca tatrasthaṃ haṃsaḥ praṇavasaṃyutaḥ // vinā praṇavasaṃyogāj jīva eko vyavasthitaḥ yathāprakṛti saṃyukto na ca tiṣṭhati caikataḥ // tathā ṣaṣṭhena sambhinno dehe jīvaḥ pravartate coditastu yadā tena tadā cordhvaṃ pravartate // pratyakṣamapi tattattvaṃ mahāmāyāvimohitāḥ kathitaṃ nābhijānanti vinā śāstreṇa codanām // ṣaṣṭhaścordhvavaho jñeyaḥ svabhāvamukhasaṃsthitaḥ aprakāśaḥ svadehastho guṇabhūtaḥ pravartate // nirguṇastu yadā deva ekākī kālavarjitaḥ vijñātavyaṃ na kiñcitsyāt kevalo niṣkalastu saḥ // tasya rūpaṃ śarīraṃ ca nāsti varṇaḥ kriyā tathā sa kathaṃ gṛhyate sūkṣma agrāhyo nityamavyayaḥ // etasmātkāraṇāddevi ṣaṣṭhaṃ bījaṃ niyojitam pañcapañcakasaṃyukto dehe sakalaniṣkalaḥ // grahaṇaṃ tu yadā tasya yogī yogavicintakaḥ yogenāvāhitasyāpi bhāvamātraṃ tu bhāvayet // yadā karoti sṛṣṭiṃ ca ūrdhvaṃ binduḥ pravartate bindūpari ca yacchāntaḥ śivaḥ paramakāraṇam // tatra bindurlayaṃ yāti tatsthānaṃ durlabhaṃ suraiḥ ṣaṣṭhasvarasamāyogād abhyāsādacirāllabhet // ṣaṣṭhaśca pañcamaścaiva tasya devi guṇāḥ smṛtāḥ saguṇaḥ sakalo jñeyo nirguṇo niṣkalaḥ śivaḥ // sakalo grahasaṃyukto niṣkalo bhāvamāśritaḥ sakale japyamāne tu japto bhavati niṣkalaḥ // surāsurāṇāṃ devena yajanopāyahetunā rūpaṃ tu sakalaṃ tasya dvidhāvasthaṃ prakāśitam // prathamaṃ prākṛtaṃ rūpaṃ vikṛtaṃ ca dvitīyakam prakṛtirvikṛtiścaiva ubhe ṣaṣṭhena saṃyute // ye padārthāḥ purā proktās tatrāsāvucchvasan muhuḥ pravartate ca etena punastena nivartate // praṇavaḥ pañcadhāvasthaḥ trivarṇaśca tridaivataḥ bindunādasamāyuktaḥ praṇavaḥ paripaṭhyate // akāraśca ukāraśca makāraśca tṛtīyakaḥ varṇatrayamidaṃ proktaṃ brahmādyā devatāstrayaḥ // bindunādasamāyogād īśvaraśca sadāśivaḥ ete vai praṇavāḥ pañca haṃsaḥ prāṇayutaḥ sadā // paramātmā śivo haṃsas tv apareṇa samanvitaḥ parataḥ praṇavān pañca punareva vadāmyaham // śaktiśca vyāpinī caiva samanātmā ca niṣkalaḥ unmanā ca tathā devi praṇavāḥ pañca kīrtitaḥ // parataḥ paramo haṃsaḥ sarvaṃ vyāpya vyavasthitaḥ ete vai praṇavāḥ pañca parāparavibhāgaśaḥ // parāpareṇa haṃsena nityameva praṇāmitāḥ pravartante hi sarvatra bhuktimuktiphalapradāḥ // pañcabhistu yutastvebhiḥ sa pañcapraṇavātmakaḥ tatrasthaḥ ekarūpastu niṣkalastattvataḥ smṛtaḥ // tadyogādapi tadbījaṃ sarvabījaprarohakam pravartate 'yato yasmād devāsuraniketanam // tatra mantrāśca varṇāśca pratiṣṭhāṃ yānti nānyathā tasya boddhādvimucyante ahikañcukavat priye // tāvadbhramati saṃsāre yāvattattvaṃ na vindati vidite tu pure tattve na bhūyo jāyate kvacit // akṛtārtho narastāvad yāvaddhaṃsaṃ na vindati praṇavena samāyuktaṃ kṛtārtha iti nirdiśet // uccāraṃ ca tato jñātvā uccarettaṃ varānane uccārastrividho devi haṃsasya samudāhṛtaḥ // hakārokārasaṃyuktabindvante tu tṛtīyakaḥ sṛṣṭinyāsena tūccāraḥ saṃhārayoga ucyate // evamādikrameṇaiva mantramuccārayedbudhaḥ bindusthaṃ tritayaṃ kṛtvā vaktramudghāṭayettataḥ // īṣadudghāṭite vaktre tadā nādaṃ vijānata nādasthaṃ pañcadhā caiva śaktisthaṃ pañcadhā punaḥ // vyāpinyāṃ pañcadhā caiva samanāniṣkalātmanoḥ unmanā ca paraṃ tattvaṃ sarvaṃ vyāpya vyavasthitam // evaṃ jñātvā vimucyante śivatattvavido janāḥ anyathā naiva mucyante bindvante ye vyavasthitāḥ // jyotīrūpaṃ tu bindusthaṃ nādasthaṃ śabdarūpakam śaktisthaṃ sparśagaṃ caiva tadūrdhvaṃ śūnyarūpakam // brahmādipañcakaṃ yacca teṣāṃ śūnyaṃ ca tatpadam parāparavibhāgena te sarvatra vyavasthitāḥ // śūnyātītā tu samanā śuddhātmā tūnmanā tathā sarvātītaṃ paraṃ tattvaṃ sarvaṃ vyāpya vyavasthitam // mantrarūpāśca vijñeyā bindudharmāttu devatāḥ tatrasthā sarvakarmāṇi sādhayanti na saṃśayaḥ // tattvaṃ ca unmanātmā tu samanā śūnyameva ca sparśaścaiva tathā śabdo rūpaṃ ca tadanantaram // mantrātmani sthitāḥ sarve jñātavyā daiśikena tu tatrasthā jñānayogaṃ ca prayacchanti varānane // karmakāle tu sakalān śiraḥ pāṇyādibhiryutān japet tu sakalān devi niṣkalena samanvitān // dhyāyejjyotirmayān sarvān śabdasiddhipradāyakān śaktisthāḥ śaktidāḥ proktāḥ śūnyasthā vyāpakāḥ smṛtāḥ // kramājjñānapradāste vai samanāsthā varānane kaivalyadāstataścordhve sarvajñāśconmane pade // tattvena vedhitāḥ sarve ye mayā parikīrtitāḥ tajjñātvā siddhidāḥ sarve muktidāśca na saṃśayaḥ // pañcapraṇavasaṃyuktaṃ tattvaṃ te kathitaṃ mayā pañcapraṇavapūrveṇa oṃkārādyayutena tu // namaskārāvasānena bahurūpeṇa suvrate japataḥ siddhimāpnoti lakṣenākṣarasaṃkhyayā // praṇavādyena saṃyuktaṃ mantramevaṃ japet sadā japānte tu punarhomaṃ daśamāṃśena kārayet // nṛmāṃsaṃ purasaṃyuktaṃ ghṛtena ca pariplutam tataḥ siddhimavāpnoti adhamāṃ madhyamottamam // triguṇena tu japyena svacchandasadṛśo bhavet brahmaviṣṇvindradevānāṃ siddhadaityorageśinām // bhayadātā ca hartā ca śāpānugrahakṛd bhavet darpaṃ harati kālasya pātayed bhūdharānapi // sphoṭayedbilvayantrāṇi diggajānapi cālayet brahmarākṣasavetālān krūragrahavināyakān // smaraṇānnāśayeddevi avadhyastridaśairapi prākṛtānyapi karmāṇi siddhyanti japalakṣataḥ // tāni samyakpravakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ mohanā sahadevā ca bhūdhātrī cakralāñchanā // rāmavallyā sahaikatra ātmabījena poṣayet bhakṣe pāne ca dātavyaṃ vaśīkaraṇamuttamam // uttavāraṇimūlaṃ tu puṣyarkṣeṇa tu grāhayet ātmendriyeṇa saṃyuktaṃ vaśīkaraṇamuttamam // śravaṇākṣimalaṃ lālā rudhirendriyasaṃyutam bhūkadambasamopetaṃ dātavyaṃ payasā niśi // apravāse pradātavyaṃ mriyate viraheṇa sā ṣaṣṭiṃ kanakabījāni ṣoḍaśa maṇicandrikāḥ // naragodantasaṃyuktāḥ pradadyādyasya bhāminī eṣa kāpāliko yogo gacchantamanugacchati // śvetārkamūlaṃ mañjiṣṭhā caṭakasya śirastathā gṛhodbhavasya kuṣṭhaṃ ca svaraktendriyasaṃyutam // bhakṣye pāne pradātavyaṃ vaśīkaraṇamuttamam mohanā caiva kāntārī mayūraśikhayā yutā // ātmalālendriyairyuktaṃ vaśīkaraṇamuttamam lajjālukā ca gorambhā caṇḍālīkarmakaṃ tathā // nāgendrapadamiśraṃ tad ātmabījasamanvitam eṣa yogavaro divyo dīyate yasya suvrate // madhureṇa samāyukto yāvadāyurvaśī sa tu caṇakā māṣamudgāśca apānena vinirgatāḥ // vāntaṃ ghṛtaṃ tathā retaḥ strīrajo hṛnmalaṃ tathā mūtraṃ raktaṃ tathā keśo lālā caiva varānane // putrajāniḥ kṛtāhvā ca nāgendrapadasaṃyutā mohanā viṣṇukrāntā ca dhātrī caivaikataḥ sthitā // puṣyarkṣeṇa niyuñjīta garvitānāṃ varānane bhakṣye pāne pradātavyo yogastridaśapūjitaḥ // uccāṭanaṃ pravakṣyāmi śatrūṇāṃ garvitātmanām kākolūkasya pakṣāṃśca kharoṣṭramūtramṛttikā // kṛtvā pratikṛtiṃ prājñaḥ kākaraktena lepayet kākolūkasya pakṣāṃśca gude tasya vinikṣipet // tāṃ catuṣpathe nikhanet śmaśānāgnimathopari prajvālya homayettatra kākapakṣāṃśca suvrate // udbhrāntapatrasahitān kharamūtreṇa bhāvitān yasya nāma samuddiśya yakārādyantarodhitam // mantrāvasāne vinyastaṃ visargāntaṃ pracāṭayet bhramate kākavat pṛthvīṃ śatrurvyādhinipīḍitaḥ // piṇyākaṃ nimbapattrāṇi mṛtkiṇvaṃ tu tuṣāṇi ca śatroḥ pratikṛtiṃ kṛtvā akṣapuṣpaistu veṣṭitām // śmaśāne nikhanettāṃ tu vahniṃ prajvālya copari puṣpairvibhītatarujair yasya nāmnā tu homayet // vidviṣṭo vai bhavecchatruḥ kāmadevasamo 'pi yaḥ priyaṅgulatikāmiśraṃ gugguluṃ ghṛtavedhitam // hṛtvā tvaṣṭaśataṃ devi subhagaḥ samprajāyate jātikuṭmalakairmiśrais trimadhvaktaistilairhutaiḥ // subhagatvamavāpnoti rūpahīno 'pi yo naraḥ tilairlavaṇasammiśrais trimadhvaktairhutaiḥ priyaiḥ // saptāhādvaśamāyāti yā strī rūpeṇa garvitā rājikā lavaṇaṃ caiva madhukṣīraghṛtaplutam // homayennāmasammiśraṃ yasyākarṣettu taṃ drutam narasya rocanāṃ gṛhya dviradasya madena tu // bhāvayitvābhimantryaitan mantreṇāṣṭaśataṃ japet snāne vilepane madye gandhe vā yasya dīyate // sa vaśyo bhavati kṣipraṃ dhanadaḥ prāṇadastathā athavā mārayetkṣipraṃ śatruṃ niścitamātmanaḥ // apakāraśatairyuktaṃ kṛtaghnaṃ duṣṭacetasam kapāladvayamādāya nāma śatroḥ samālikhet // kapālasampuṭasthaṃ tad viṣāṅgāreṇa bhāvitam rudhireṇa samāyuktaṃ humphaṭkāravidarbhitam // mahāpretavanaṃ gatvā svacchandaṃ pūjayettataḥ kṛṣṇamālyopahāraiśca tataḥ karma samārabhet // vijñāpya bhairavaṃ devaṃ śatruṃ me vinipātaya anujñātastu devena gṛhittvā tacchirodvayam // tatra gatvā mahādevi kapālāsanasaṃsthitaḥ tatrastho roṣasampūrṇo dakṣiṇābhimukhaḥ sthitaḥ // ātmano bhairavaṃ rūpaṃ jñātvā ghoraṃ subhīṣaṇam kruddhaḥ samuccarenmantrī dvātriṃśākṣarasammitam // vilomena mahābhāge śatrunāma tato 'ntagam humphaḍdvayaṃ samuccārya kādye cāsphālayedbhṛśam // khaṇḍaśaścūrṇite yāvat tāvacchaturvinaśyati saptarātreṇa deveśi prayogastvanivartakaḥ // evaṃ śatasahasrāṇi anyakalpotthitāni ca prayogāṇāṃ karotyeṣa mantrarājeśvareśvaraḥ // anulomagataṃ devaṃ vauṣatkārāntasaṃsthitam kṣīraṃ tu homayeddevi śāntyarthe hitakārakam // vaṣadāpyāyane śastaṃ svāhāntaṃ vaśakarmaṇi mantrāṇāṃ tarpaṇārthaṃ ca natyantaṃ cārcane smṛtam // etaddhi kathitaṃ devi sādhakasya sumedhasaḥ kriyākālāṃśayuktasya akleśāttu sukhāvaham // iti svacchandatantre pañcapraṇavādhikāraḥ ṣaṣṭhaḥ paṭalaḥ

saptamaḥ paṭalaḥ kriyā jñātā mayā deva tvatprasādānmaheśvara kālāṃśakaṃ ca deveśa kathayasva prasārataḥ // kālo dvidhātra vijñeyaḥ sauraścādhyātmikaḥ priye suvārakaraṇe lagne suyoge sudine priye // tejo 'pacayarāśau tu dakṣiṇāyanamuttaram grahaṇaṃ candrasūryābhyāṃ kālaśca ṛtavastathā // pakṣo māsaśca velā viṣuvadrāśyantaraṃ tathā puṇyāpuṇyodayo devi saura eṣa prakīrtitaḥ // ādhyātmikaṃ punardevi kathayāmi nibodha me ṣāṭkośikastu yo deho bhūtatanmātrasaṃyutaḥ // sa manobuddhyahaṅkārabuddhikarmendriyairguṇaiḥ sarvatattvaistathā devaiḥ samadhiṣṭhitavigrahaḥ // tatrātmā prabhuśaktiśca vāyurvai nāḍibhiścaran nābhyadhomeḍhrakande ca sthitā vai nābhimadhyataḥ // tasmādvinirgatā nāḍyas tiryagūrdhvamadhaḥ priye cakravat saṃsthitāstatra pradhānā daśa nāḍayaḥ // dvāsaptatisahasrāṇi nāḍyastābhyo vinirgatāḥ punarvinirgatāścānyā ābhyo 'pyanyāḥ punaḥ punaḥ // yāvatyo romakoṭyastu tāvatyo nāḍayaḥ smṛtāḥ yathā parṇa palāśasya vyāptaṃ sarvatra tantubhiḥ // śarīraṃ sarvajantūnāṃ tadvadvyāptaṃ tu nāḍibhiḥ mārutāpūritāḥ sarvā ātmaśakticarāḥ sadā // pṛthagvṛttiprabhedena bhinnāścāraprabhedataḥ cāravṛttiprabhedena saṃjñābhedo varānane // nāḍināṃ caiva vāyūnāṃ bhedo jñeyaḥ sahasraśaḥ pradhānā daśa yāḥ proktā nāḍayaśca varānane // tāsāṃ madhye tu deveśi vāyavo ye vyavasthitāḥ nāḍīnāṃ caiva vāyūnāṃ saṃjñāvṛttīrnibodha me // iḍā ca piṅgalā caiva suṣumnā ca tṛtīyakā gāndhārī hastijihvā ca pūṣā caiva yaśasvinī // alambusā kuhūścaiva śaṃkhinī daśamī smṛtā etāḥ prāṇavahāḥ proktāḥ pradhānā daśa nāḍayaḥ // prāṇo 'pānaḥ samānaśca udāno vyāna eva ca nāgaḥ kūrmo 'tha kṛkaro devadatto dhanañjayaḥ // vāyavo nāḍayaścaiva cakravatsaṃsthitāḥ priye tāsu saṃcarataḥ siddhiṃ yogaṃ caiva varānane // japataśca varārohe japasiddhimavāpnuyāt daśānāṃ tu paraṃ devi nāḍītrayamudāhṛtam // bindunādātmake dve vai madhye śaktyātmikā smṛtā hṛccakre tu samākhyātāḥ sādhakānāṃ hitāvahāḥ // prāṇo vai carate tāsu ahorātravibhāgataḥ tathā te kathayiṣyāmi pravibhajya yathāsphuṭam // prabhuśaktisamākṛṣṭā marutprāṇātmasaṃsthitāḥ traya ete 'vibhāgena saṃcarante samantataḥ // adha ūrdhvaṃ vahedyasmāt sarvanāḍīḥ pravāhayan vṛttisaṃjñāprabhedena varṇarūpāṇyanekadhā // dvāsaptatisahasrebhyo jāyante daśa vai priye koṭidhāto varārohe sa ekaḥ saṃvyavasthitaḥ // prāṇāpānamayaḥ prāṇo visargāpūraṇaṃ prati nityamāpūrayanneva prāṇināmurasi sthitaḥ // prāṇanaṃ kurute yasmāt tasmāt prāṇaḥ prakīrtitaḥ ahorātragatiṃ prāṇe adhunā kathayāmi te // tuṭayaḥ ṣoḍaśa prāṇe pūrvaṃ hi kathitā mayā bāhye naiva tu kālena te lavāḥ parikīrtitāḥ // tābhiścatasṛbhirdevi prāṇe yāmo vidhīyate taireva praharairdevi caturbhistu dinaṃ bhavet // rātriścaturbhirvijñeyā ahorātrastvato 'ṣṭabhiḥ śivo dharmeṇa haṃsastu sūryā haṃsaḥ prabhānvitaḥ // ātmā vai haṃsa ityuktaḥ prāṇo haṃsasamanvitaḥ tasyodayātkaletkālaḥ grahāṇāmudayo bhavet // ṛkṣāṇi rāśayaścaiva tārāstvaṃśāstathaiva ca prāṇe vai udayantyete ahorātreṇa suvrate // ahorātrodayastyaiva vibhāgaṃ kathayāmi te hṛdayordhve tu kaṇṭhādho yāvadvai pravahet priye // aṅgulena vihīne tu prathamaḥ praharaḥ smṛtaḥ dvitīya ūrdhve vijñeyo madhyāhnastālumadhyataḥ // atra homo japo dhyānaṃ kṛtaṃ vai mokṣadaṃ bhavet nāsāgryatryaṅgulordhve tu yāvatprāptastu suvrate // praharastu tṛtīyo 'sau bhavedvai varavarṇini śaktyante ca caturthastu praharo 'haḥ prakīrtitam // caturthānte tu deveśi prāṇasūryaḥ sadāstagaḥ tato 'stamayasandhyātra tuṭyardhaṃ tu bhavet priye // tatkālaṃ tu vilambyaivaṃ punaścādhaḥ pravartate sa ca candrodayo devi rajanī ca vidhīyate // pūrvoktakramayogena yāmeṣvevaṃ caratyasau tāluke cārdharātrastu punarevaṃ vidhīyate // hṛtpadmaṃ tu yadā prāptaḥ prabhātasamayastadā tuṭyardhaṃ tu varārohe pūrvasaṃdhyā bhavettataḥ // tasmātsamudayaścaiva sūryasya sa bhavetpunaḥ pūrvavat kramayogena sa careddhi sadā śubhe // vāsare tu caretsūryo dhārāyāṃ saṃcarecchaśī candrasūryodayo hyeṣa mayā te parikīrtitaḥ // bhaumādyāśca grahā hyevaṃ caranti pravibhāgaśaḥ prāṇe cāpyudayantyete prahare prahare priye // velā vāro bhavedyasya sa caretpraharadvayam rāhuścarati somena ketuścarati bhāsvatā // ye grahāste ca vai nāgā lokapālāṣṭakaṃ ca te mūrtayaścaiva te cāṣṭāv aṣṭau te ca gaṇeśvarāḥ // te ca pañcāṣṭakā rudrās tathā yogāṣṭakāḥ pare anantādiśikhaṇḍyantās te ca vidyeśvarāṣṭakāḥ // sakalādyāni tattvāni sthitāni paratastviha pūrvoktā bhairavāścāṣṭau sarve te ca vyavasthitāḥ // grahādīnsamadhiṣṭhāya sarveṣūdayakārakāḥ rāśibhiḥ saha nakṣatrais ta udyanti aharniśam // madhyāhne cārdharātre ca udayo 'bhijito bhavet abhīpsitaṃ phalaṃ tatra sādhakānāṃ bhavediha // ahorātravibhāgo 'yam evaṃ te kathito mayā adhunā pakṣamāsāṃśca varṣāṇi kathayāmi te // ādhyātmikāhorātreṇa bāhye kāṣṭhā vidhīyate māsenādhyātmikenaiva bāhye caiva kalā bhavet // tatra triṃśadahorātrā māsastu varavarṇini māsaidvadaśabhiścaiva bāhye 'tha ghaṭikā bhavet // śatāni trīṇyahotrātrāḥ ṣaṣṭireva tathādhikā varṣametat samākhyātaṃ bāhye vai ghaṭikā ca sā // ghaṭikāḥ ṣaṣṭistvahorātre bāhye tu pravahanti vai tā evāntaracāreṇa ṣaṣṭiḥ saṃvatsarāḥ smṛtāḥ // prāṇasaṃkhyāṃ punasteṣu kathayāmyadhunā tava ṣaṭ śatāni varārohe sahasrāṇyekaviṃśatiḥ // ahorātreṇa bāhyena adhyātmaṃ tu saradhipe prāṇasaṃkhyā samākhyātā jñātavyā sādhakena tu // praṇahaṃse sadā līnaḥ sādhakaḥ paratattvavit tasyāyaṃ japa uddiṣṭaḥ siddhimuktiphalapradaḥ // adhaḥ pravahaṇe siddhir hṛtpadmaṃ yāvadāgataḥ muktiścaiva bhavedūrdhve paratattve tu suvrate // mano 'pyanyatra nikṣiptaṃ cakṣuranyatra pātitam yathā pravartate prāṇas tv ayatnādeva sarvadā // nāsyoccārayitā kaścit pratihantā na vidyate svayamuccarate haṃsaḥ prāṇināmurasi sthitaḥ // māsavatsarasaṃkhyā tu eṣā te kathitā mayā candrasūryoparāgaṃ tu kathayāmi tataḥ param // ahorātrastu yaḥ proktaḥ prāṇe 'sminsurasundari sa eva pakṣadvitayaṃ māsaṃ ca kathayāmi te // tuṭyardhaṃ cāpyadhaścordhvaṃ viśramaḥ parikīrtitaḥ madhye pañcadaśoktā yās tithayastāḥ prakīrtitāḥ // prathamodaye tu hṛtpadmāt tuṭyardhaṃ tu dinaṃ bhavet dvitīye caiva tuṭyardhe yadā carati śarvarī // rāśayo grahanakṣatrāṇy udayanti yathākramam asminnevamahorātre pūrvavacca varānane // tuṭibhiḥ pañcadaśabhiḥ pakṣaḥ sa tu vidhīyate tithicchede ṛṇaṃ jñeyaṃ vṛddhau caiva dhanaṃ bhavet // ṛṇaṃ caiva bhavetkāso niḥśvāso dhana ucyate kṛṣṇapakṣordhvacāreṇa saṃhāraḥ saṃkṣayo bhavet // krūrakarmāṇi vai tatra kurvansiddhimavāpnuyāt śubhakarmāṇi kṛṣṇe ca na ca siddhyanti suvrate // śaktiṃ vai viśati prāṇe yā tuṭistu vidhīyate amāvasyā tu sā jñeyā kṛṣṇapakṣe varānane // śaktermadhyordhvabhāge tu tuṭyardhaṃ yatprakīrtitam pakṣasaṃdhistvasau jñeyo 'māvasyārdhapratipadā // tithicchedena vai tatra sūryasya grahaṇaṃ bhavet ravibimbāntare devi candrabimbaṃ tadā bhavet // tadantare bhavedrāhur amṛtārthī varānane amṛtaṃ sravate candro rāhuśca grasate tu tam // pītvā tyajati tadlimbaṃ tadā muktaḥ sa ucyate ādityagrahaṇaṃ caiva loke tadupadiśyate // rāhurādityacandrau ca traya ete grahā yadā dṛśyante samavāyena tanmahāgrahaṇaṃ bhavet // sa kālaḥ sarvalokānāṃ mahāpuṇyatamo bhavet tatra snānaṃ tathā dānaṃ pūjāhomajapādikam // yatkṛtaṃ sādhakairdevi tadanantaphalaṃ bhavet tāṃ caivārdhatuṭiṃ tyaktvā śuklapakṣodayo bhavet // śaktigarbhādadhaḥ sṛṣṭis tasmādvṛddhiḥ prajāyate tadārabhya ca karmāṇi śubhānyabhyudayāni ca // dhyānamantrādiyuktasya siddhinte nātra saṃśayaḥ prāṇahaṃso yadā prāptas tv adhastāṃ prathamāṃ tuṭim // pūrvamardhaṃ tvahaḥ proktaṃ tuṭyardhamaparaṃ niśā rāśayo graha ṛksāṇi yogāśca karaṇāni ca // pūrvavatkramayogena tānyudyanti tvaharniśam pratipatsā tu vijñeyā candraścaikakalo bhavet // dvitīyāyāṃ dvitīyā tu vṛddhimeti krameṇa tu tithayaścaivamārabhya yāvatpañcadaśī tuṭi // paurṇamāsī tu vijñeyā tithirvai sādhakena tu tatra pūjā japo dhyānaṃ saṃpūrṇaṃ saphalaṃ bhavet // saṃpūrṇaśca bhavettasyāṃ candro vai cārulocane tasyāścārdhatuṭiryā tu pakṣasaṃdhyā tu sā smṛtā // tasyārdhaṃ paurṇamāsī tu pratipadardhena saṃsthitā hṛtpadmasaṃdhimadhye tu somasya grahaṇaṃ bhavet // ādityena vinā loke somagrahaṇamucyate tatraiva ca mahatpuṇyaṃ dhyānahomajapādibhiḥ // pakṣadvaye 'pi deveśi grahaṇaṃ candrasūryayoḥ nānādiddhipradaṃ hyetat sādhakasyābhiyoginaḥ // mokṣaścaiva punarbhadre pakṣadvayasamujjhitaḥ pakṣadvayaṃ parityajya pūvoktakaraṇena tu // unmanyante sthito nityaṃ paravṛttyavalambakaḥ parityajya tvadhaḥ sarvaṃ dhyānamāsthāya yojayet // tasya muktirna saṃdehas tv anyathā siddhibhāgbhavet pakṣadvaye 'pi grahaṇaṃ bhavedvai sarvadehinām // evametatsamākhyātaṃ yāvadāyurvarānane atraivādhyātmāhorātre tv athābdodaya ucyate // hṛtpadmādūrdhvaparyantaṃ rāśayaḥ ṣaḍ vyavasthitāḥ aṅgulaiḥ ṣaḍbhirekaiko hṛtpadmādyāva śaktitaḥ // aṅgule aṅgule hyatra tithayaḥ pañca saṃsthitāḥ tasyāpyardhaṃ dinaṃ pūrvam aparārdhaṃ niśā bhavet // ṣaṭpañcakāstithīnāṃ ye te ḥorātrāstu māsikāḥ triṃśatā tairahorātrair dvipakṣo māsa ucyate // māsi rāśyudaye hyeṣa adhordhvaprāṇasaṃcare hṛdayādudayasthānāt saṃkrāntirmakare sthitā // ṣaḍaṅgulānyadhastyaktvā kumbhe saṃkramate punaḥ kaṇṭhordhve dvyaṅgulaṃ tyaktvā mīne saṃkramate punaḥ // galordhvādyāvattālvantaṃ tyaktvā meṣe 'tha saṃkramet nāsāntaṃ yāvatsaṃkrāntir aṅgulāni ṣaḍeva hi // eṣā vai viṣusaṃkrāntir uttare saṃvyavasthitā japahomārcanadhyānān mahābhyudayakārikā // nāsāgraṃ tu parityajya prāṇahaṃso vṛṣe caret ṣaḍaṅgulāni saṃtyajya saṃkramenmithune punaḥ // śaktyantaṃ yāvadadhvānaṃ saṃkrāntirmithune smṛtā makarācca samārabhya mithunāntaṃ ca suvrate // uttarayaṇamatraitad aihikīsiddhivarjitam snānaṃ dhyānaṃ tathā dānaṃ pūjāhomajapādikam // sādhakādyaiḥ kṛtaṃ yacca sahastrānekadhā bhavet iha janmani nāpnoti paratraivopatiṣṭhate // dināni tatra vardhante makarānmithunāntikam tatkāle saṃharedvīryaṃ jagatyasmiṃścarācare // haṃso raśmibhirākṛṣya garbhasthaṃ kārayettu tam garbhasthānekadhārūpaṃ yadgṛhītaṃ purātanam // karkaṭādeḥ samārabhya sarvaṃ varṣati tatpunaḥ tasmādārabhya makarād dhyānahomajapādikam // paralokanimittāya tadanantaphalaṃ bhavet puraścaryānimittāya mantragrahavrataṃ ca yat // mīnādāvārabhetsarvaṃ mantrasiddhyarthamātmanaḥ bāhye 'pi taravo loke ṛtuṣaṭkasamīritam // kusumānandamāyānti kusumāyudhadīpakam mantrāḥ kālānurūpeṇa vratacaryādineritāḥ // jñeyabodhapradīptāśca siddhimuktiprasādhakāḥ adhyātmaśabdarūpātmā ṣaḍrasāsvādaneritaḥ // haṃsabodhapradīptastu galake mīnamāśritaḥ śabdasaṃvedanaṃ tasya sphuṭaṃ tatra bhavedyataḥ // tadārabhya japāttasya sarvameva pravartate mithunāntaṃ ca deveśi tataḥ siddhiḥ prajāyate // sahaṃso binduśaktisthaḥ siddhidvārairadhomukhaḥ karkaṭādau sa varṣettu tulāntaṃ tālukāntare // kaṇṭhādadhastato dehī hṛtpadmātsarvato vrajet tasmādihātmasiddhyarthaṃ puṣṭyarthaṃ caiva sādhayet // dakṣiṇāyanaje kāle yasmātsṛṣṭiḥ prajāyate śaktyadho hṛdaye haṃsaḥ saṃkrametkarkaṭe priye // ṣaḍaṅgulāni saṃtyajya siṃhe vai saṃkrametpunaḥ ṣaḍaṅgulaiḥ punastyaktaiḥ kanyāṃ saṃkramate punaḥ // nāsikāgrāttu tālvantaṃ tyaktvaivaṃ viṣuvadbhavet tulāsaṃkrāntireṣoktā dakṣiṇaṃ viṣuvadbhavet // sādhanaṃ yat kṛtaṃ tatra iha janmani kāmadam mṛtyorjayaṃ tathā śāntiṃ puṣṭiṃ tasmātsamārabhet // tasmātsa ṣaḍrasāhāro galādhaḥ prīṇayettanum ṣaḍaṅgulāni tyaktvā tu vṛścike kramate punaḥ // kaṇṭhordhvaṃ dvyaṅgulaṃ tyaktvā kaṇṭhādhaścaturaṅgulam vṛścikaṃ tu parityajya dhanvisaṃkrāntirucyate // ṣaḍaṅgulādadhastāttu dhanvisthaścarate hṛdi hṛtpadmāntaṃ tu vai haṃsaś caritvā ūrdhvagodayaḥ // makarādiṣu saṃkrāntau dvādaśaivaṃ caretsadā amunoktakrameṇaiva āyurvai sarvadehinām // aihikāmuṣmikī siddhir adhamā madhyamottamā ayanadvayamākhyātaṃ mokṣasiddhirdvayojjhitā // ayanadvayaparyanta unmanyante sadā sthitaḥ tatrastho vai japadhyānān mokṣasiddhimavāpnuyāt // mokṣaṃ gatvā tu nāgacchet pratijñā bhairavasya tu asminnabdodaye bhūyo dvādaśābdodayaṃ śṛṇu // caitrasaṃvatsare yasmān māsānāmudayo bhavet tadādi sādhakaistasmāt kartavyaṃ mantrasādhanam // dvādaśābdaḥ sa vijñeyaś caitramāsādvarānane lakṣaṇaṃ tasya vakṣyāmi prāṇo 'sminpravibhāgaśaḥ // tatra saṃvatsareṇaiva amunoktena suvrate ahorātrastu yaḥ prokto dvādaśāṃśaṃ bhajetpriye // dvādaśa te ahorātrā dvādaśābde bhavanti vai pañcabhistāṃstu saṃguṇya dvādaśābda ṛturbhavet // tameva dviguṇaṃ kṛtvā kālastu sa vidhīyate triguṇenaitadayane vatsaraḥ ṣaṅguṇena tu // saṃkrāntayo dvādaśātra yadvadabde prakīrtitāḥ dvādaśābdodaye prāṇe vatsarāste prakīrtitāḥ // dvādaśābde tvahorātrāḥ teṣāṃ saṅkhyāṃ nibodha me sahasrāṇi tu catvāri triśatī viṃśatistathā // dvādaśābdodaye devi prāṇe 'sminkathitā mayā ṣaṣṭyabdodayamatraiva punaśca kathayāmi te // ānandādyāstu te jñeyāḥ ṣaṣṭyabdāstu varānane te cādha ūrdhvage prāṇe ekasminsurasundari // caranti pravibhāgena tathā te kathayāmyaham ānandaprabhṛterdevi mantramārādhayettu yaḥ // tasyānandastu deveśi mantreṇa saha jāyate dvādaśābde tvahorātraṃ pañcadhā bhedayecca tam // ṣaṣṭyabde te tvahorātrāḥ pañcaiva parikīrtitāḥ te vai ṣaṅguṇitāstatra māsa ekaḥ prakīrtitaḥ // taiśca dvādaśabhirdevi varṣamekaṃ vidhīyate aṅgule tu sapañcāṃśe mānametatprakīrtitam // ṣaḍaṅgulaistu pañcābdāḥ ṣaṣṭyabda udayanti te hṛtpadmādyāva śaktyūrdhvaṃ triṃśadabdodayo bhavet // śaktyadho yāvaddhṛtpadmaṃ triṃśadabdodayo bhavet ṣaṣṭyabde ye tvahorātrāḥ saṅkhyāṃ teṣu vadāmyaham // viṃśatistu sahasrāṇi sahasraṃ ṣaṭśatādhikam ahorātrāstu ṣaṣṭyabde saṅkhyātāstu varānane // ṣaṣṭyabdodaya ākhyātaḥ prāṇa ekatra te mayā candrasūryoparāge ca pakṣamāsāyaneṣu ca // yugādiṣu yugānteṣu yacca saṃvatsare 'pyatha varṣadvādaśake caiva ṣaṣṭyabde 'tha varānane // snānadānena yajñaiśca pūjāhomajapena ca jñānayogādibhiścaiva bāhye kāle tu yatkṛtam // amunokte varārohe tatphalaṃ labhate mahat prāṇahaṃsagatiṃ cāre jñātvaikasmiṃstu tadbhajet // svasaṃvedyo bhaveccāro nāḍīcārajayātsphuṭam athavā sa japādevam atyarthamupabṛṃhitaḥ // mantrī yogaṃ vijānāti jñātvā sarvajñatāṃ vrajet punareva pravakṣyāmi nāḍitrayavibhāgataḥ // dakṣinottarasaṃkrāntau viṣuvaccāratastathā yathā caratyasau haṃso jagatyasmiṃścarācare // antaḥsthaḥ kālarūpeṇa kalābhiḥ kalayañjagat nāḍitrayakṛtādhāro mārgatrayavyavasthitaḥ // guṇatrayasamāviṣṭas tridhāvasthāvyavasthitaḥ kāraṇaiḥ ṣaḍbhirākrāntaḥ śaktitritayasaṃyutaḥ // icchājñānakriyāviddhaḥ somasūryāgnimadhyagaḥ dakṣanāsāpuṭe caiva nāḍī vai piṅgalā smṛtā // iḍā caiva tu vāmena suṣumnā madhyataḥ sthitā dakṣiṇe devamārgastu pitṛmārgastathottare // madhyamaḥ śivamārgastu tatra gatvā na jāyate dakṣiṇe sattvajāgratsthaḥ svapnastho vāmato rajaḥ // madhye tamastu vijñeyaṃ suṣuptāvastha eva ca brahmeśvaraśca dakṣastho vāme viṣṇusadāśivau // madhye rudraśivau proktau sarvātītaḥ paraḥ śivaḥ jyeṣṭhājñāne ca dakṣe ca kriyā vāmā tathottare // raudrī cecchā ca madhyasthā parā śaktiḥ parāparā dakṣiṇo tu sthitaḥ sūryo vāme somo virājate // pāke prakāśakatve ca madhyasthaścaiva pāvakaḥ pācayetsarvapākaṃ hi somādiguṇasambhavam // prakāśayetsvasāmarthyāt paratattvamanāmayam rāśayaśca grahāḥ sarve ṛkṣayogādayaśca ye // candrasūryapathenaiva te carantyanupūrvaśaḥ sūryasomau ca te sarve bhuñjate kramaśaḥ priye // somasūryātmakāste vai pathitrayavyavasthitāḥ vāyati tapati sūryaḥ somo varṣati cāmṛtam // somasūryātmakaṃ yasmāj jagatsthāvarajaṅgamam sauro dakṣiṇamārgastu uttarāyaṇasaṃjñitaḥ // vāmaḥ saumyastu yaḥ proktas tatra vai dakṣiṇāyanam somasūryātma viṣuvat puṭadvayaviniḥsṛtam // udaksaṃkrāntayaḥ pañca pañca vai dakṣiṇāyane dakṣiṇottarayormadhye saṃkrāntyā viṣuvaddvayam // sauraśca dakṣiṇo mārgas tv abhicāraprasiddhidaḥ āpyāyane tathā puṣṭau śāntike saumya uttaraḥ // dakṣiṇāduttaraṃ yāti uttaraddakṣiṇaṃ yadā dakṣiṇottarasaṃkrāntiḥ sā caivaṃ saṃvidhīyate // dakṣiṇasyāṃ yadā nāḍyaṃ saṃkrāmettu yadottaram yāvadardhaṃ tu tatrasthaṃ madhyenottarato vahet // tāvattadviṣuvatproktam uttaraṃ tūttarāyaṇe uttarāddakṣiṇāyāṃ tu saṃkrāmansa varānane // yāvadardhaṃ vahettatra ardhaṃ dakṣiṇato vahet viṣuvaddakṣiṇaṃ tāvad dakṣiṇāyanajaṃ priye // tatra pūjā japo homo yatkṛtaṃ muktidaṃ bhavet dhyānayogena dīkṣāyāṃ tatstho vai mocayedguruḥ // bāhye caiva tvahorātre adhyātmaṃ tu varānane caturviṃśatisaṃkrāntīḥ prāṇahaṃsastu saṃkramet // ahani dvādaśa proktā rātrau vai dvādaśa smṛtāḥ pūrvāhṇe viṣuvattvekaṃ madhyāhne tu dvitīyakam // tṛtīyaṃ cāparāhṇe vai ardharātre caturthakam caturdhā viṣuvatproktam ahorātreṇa muktidam // caturviṃśatisaṃkrāntyaḥ samadhātoḥ svabhāvataḥ śatāni nava vai haṃsa ekāmekāṃ vahetsadā // etanmānaṃ samākhyātaṃ anyathā pravahedyadā iṣṭaṃ caivāpyaniṣṭaṃ ca tadā saṃsūcayettu saḥ // ātmārthaṃ vā parārthaṃ vā tasmādyogī nirūpayet pūrvodaye tu saṃprāpte bhāskarasya varānane // jīvitaṃ maraṇaṃ caiva tadārabhya vicārayet susaṃyatamanā yogī vīro yogāsanasthitaḥ // saṃsmarannātmajaṃ prāṇaṃ suṣumnāntargataṃ priye supraśāntastadā tiṣṭhet prāṇaikagatamānasaḥ // prāṇasaṃkrāntikālo vai piṅgalaikasthito vahet pravāhe viṣuvaddevi jñātvā kālaṃ samādiśet // ekābdaṃ jīvitaṃ jñeyam ahorātreṇa suvrate abdadvayaṃ sa jīvettu ahorātradvayena tu // tryabdaṃ tu tribhirevātra caturbhiścaturabdakam pañcābdaṃ pañcadivasaiḥ ṣaḍbhiḥ ṣaḍvarṣameva ca // saptabhiḥ sapta varṣāṇi jīvedaṣṭāṣṭabhirdinaiḥ navabhirnavavarṣāṇi daśabhirdaśa eva ca // dinaikādaśakenaiva varṣaikādaśakaṃ priye dinairdvādaśabhiryogī jīvedvarṣāṇi dvādaśa // saptayāmapravāheṇa ṣaṇmāsānatha jīvati praharānṣaḍvahedyasya māsāṃstrīnvai sa jīvati // pañcapraharavāhena dvayardhamāsāyurva saḥ caturbhiḥ praharaidevi māsamekaṃ sa jīvati // praharatrayavāhena māsārdhaṃ caiva jīvati praharadvayaṃ vahedyasya dinānyaṣṭau sa jīvati // caturaḥ praharāñjīvet praharaṃ tu vahedyadā praharārdhaṃ vahedyasya sa jīvetpraharadvayam // sadyo mṛtyurbhavettasya yasya haṃsastrimārgagaḥ yadārabhya nirūpyeta prāṇe vai kālamīśvaram // māsaḥ pakṣo dinaṃ varṣaṃ tadahaḥ prabhṛti priye saṃlakṣyaivaṃ prayatnena tatkāle niścayo bhavet // uttarāyaṇaje kāle evaṃ te kathitaṃ mayā ayuktasyāpi ca prāṇe mṛtyujñānaṃ nibodha me // karṇarandhrakṛtāṅguṣṭho ghoṣaṃ na śṛṇute yadā maraṇaṃ tasya deveśi ṣaṇmāsena vinirdiśet // ghoṣamadhye paraṃ śabdaṃ cīravākciñcinīravam māsamekaṃ sa jīvettu na śṛṇoti yadā priye // utpāṭaṃ caiva kāṇaṃ ca mṛtyuyogaṃ ca me śṛṇu saṃkrāntipañcakaṃ prāṇo mukharandhre vahedyadā // tamutpāṭaṃ vadedyogaṃ sthānātsthānāntaraṃ vrajet vittanāśastathodvego rogavṛddhiśca jāyate // suhṛdgṛhavināśaśca tejohāniśca jāyate dakṣiṇe puṭa ekasmin dakṣiṇāyanavarjite // saṃkrāntyaṣṭakavāhena kāṇayogo bhaveddhi saḥ bhagandharo 'nugranthaśca netrarogaśca kāmalā // śūlaṃ visphoṭikā duḥkham urodoṣā bhavanti ca vāmanāsāpuṭenaiva saṃkrāntīśca trayodaśa // jvaraḥ śiro 'rtiḥ śūlaṃ ca arśāsi stambha eva ca mūtrakṛcchraṃ pramehaśca pāṇḍurogaśca jāyate // iḍāsthaḥ śleṣmaṇā vyādhiṃ prakopayati suvrate yasmiṃścāre nirūpyeta tatkāladivase pare // vyādhibhiḥ pīḍyate sarvair vāmavāmetaretare athānyatsparśavijñānaṃ nāsādhastāttathopari // ūrdhvena spṛśataścordhvaṃ rugdoṣāḥ prākpracoditāḥ vācākrośābhibhavanaṃ dakṣiṇena vahedyadā // madhye madhyapuṭasparśī parābhibhavatāṃ vrajet itaścetaśca bahudhā saṃkrāntyekā vahedyadā // pūjanaṃ bahusaṃmānaṃ lābhastasya bhavettadā mandacāre suṣumnāyāṃ prāṇahaṃso vahedyadā // bhūlābho dharma aiśvaryaṃ bhaveccātra priyāgamaḥ dvādaśaiva tu saṃkrāntīr vahedviṣuvataikataḥ // tadaikavatsareṇaiva maraṇaṃ tu samādiśet hrasetsaṃkrāntirekaikā māsa eko hrasettadā // saṃkrāntyekā varārohe triṃśatprāṇakṣayodayā dine dine vahedbāhye yāvattriṃśaddināni tu // māsānte tu bhavenmṛtyuḥ sadya eva varānane mṛtyuyogaḥ samākhyāto mayā te varavarṇini // abdaṃ māsaṃ tathā pakṣaṃ tithiṃ velāṃ yadābhyaset yatkālāttu samārabhya tatkālaṃ tu samādiśet // iḍāsuṣumnāmārgeṇa prāṇacāraṃ vidurbudhāḥ dakṣiṇāyanaje kāle evaṃ te kathitaṃ śubham // evaṃ śarīraje kāle mṛtyuṃ cāśubhameva ca jñātvā yogī jayenmṛtyum aśubhānyapyaśeṣataḥ // dhyātvā kāleśasvacchandaṃ haṃsaṃ vā sakaleśvaram nāsikārandhramārgasthaḥ sa sṛjetsaṃharejjagat // tatrasthaḥ kalayetsarvaṃ sarvabhūteṣvavasthitaḥ tatsthaṃ dhyātvā jayenmṛtyuṃ nākalasthaṃ kaletprabhuḥ // dhyānayuktasya ṣaṇmāsāt sarvajñatvaṃ pravartate kālatrayaṃ vijānāti kālayuktastu yogavit // kālahaṃsaṃ sa tu japan dhyāyanvāpi maheśvari sa bhavetkālarūpī vai svacchandaḥ kālavaccaret // hatamṛtyurjarāṃ tyaktvā rogaiḥ sarvabhayojjhitaḥ vijñānaṃ śravaṇaṃ dūrān mananaṃ cāvalokanam // sarvaiśvaryaguṇāvāptir bhavetkālajayātsadā dakṣanāsāpuṭe dhyātvā brāhmaiśvaryamavāpnuyāt // tadāyustatsamaṃ vīryaṃ bhūtakālaṃ ca vettyataḥ bhaviṣyajjño bhavedvāme viṣṇutulyabalaśca saḥ // tatsamaṃ caitadaiśvaryaṃ tadāyuryogirāḍbhavet bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyacca sarvaṃ jānāti madhyataḥ // nityaṃ vai dhyānayogena rudrasya samatāṃ vrajet āyuṣā balavīryeṇa rūpaiśvaryeṇa tatsamaḥ // brahmaṇaḥ parabhāvena aiśvaraṃ padamāpnuyāt viṣṇoḥ sadāśivaiśvaryaṃ parabhāvādavāpnuyāt // rudrasya yaḥ paro bhāvo dhyātvā taṃ tu śivo bhavet evaṃ mṛtyujayaḥ khyātaḥ amṛtaṃ dhyāyato jayaḥ // nāḍibhinnālarandhrasthaṃ hṛtpadmaṃ ṣoḍaśacchadam dhyātvā sitaṃ suvikacaṃ kalāṣoḍaśakānvitam // saṃpūrṇāvayavaṃ candraṃ karṇikākāravigraham tanmadhye cintyamātmānaṃ śuddhasphaṭikanirmalam // śrīrāmṛtārṇavāvasthakallolāmṛtapūritam upariṣṭāddvitīyābjaṃ śaktāmṛtamahodadhau // taccādho mukhapadmaṃ tu paripūrṇendukarṇikam tanmadhye cintayeddhaṃsam adho binduśikhānvitam // varṣantamamṛtaṃ divyaṃ samantātsaṃvicintayet ātmordhvarandhramārgeṇa praviṣṭaṃ tacca cintayet // sitaṃ subahulaṃ sāndram amṛtaṃ mṛtyunāśanam tenāplāvitamātmānaṃ pūryamāṇaṃ vicintayet // padmanālanibaddhaiśca nāḍīrandhramukhaiḥ sadā amṛtāpūritaṃ dehaṃ sarvameva vicintayet // evaṃ vai nityayuktātmā amṛteśasamo bhavet vyādhīnmṛtyuṃ jarāṃ tyaktvā krīḍate tvaṇimādibhiḥ // evaṃ tasyāmṛtadhyānāt kālamṛtyujayo bhavet athavā paratattvasthaḥ sarvakālairna bādhyate // cintayetparamaṃ tattvaṃ kālacāravivarjitam kalākalaṅkanirmuktaṃ niṣkalaṃ paramaṃ padam // niṣkalaṃ cātmatattvaṃ tu kalaṅko deha ucyate saṃyuktaḥ kāraṇaiḥ ṣaḍbhiḥ sarvatattvasamanvitaḥ // varṇo bindustathā nādo vyāpinīśaktisaṃyutaḥ samanāvadhiparyantaḥ kalaṅkādhāra ucyate // ādheyaḥ paramo hyātmā tatparāpyunmanā smṛtā tasyāścānte paraṃ tattvaṃ sakalākalavarjitam // vyāpakaṃ sarvatobhadraṃ sarvāntaḥ sarvatomukham pañcapañcakatattvastham aṣṭādaśaguṇānvitam // yadyasmiṃstu paraṃ vetti tadā mucyeta bandhanāt kāraṇāni ca mantrāśca nivṛttyādyāḥ kalāstathā // binduścaivārdhacandraśca nirodhī nāda ūrdhvargaḥ śaktiśca vyāpinī caiva samanātmā tathonmanā // pañcapañcakametaddhi kathitaṃ te varānane tattvānyeva tu ṣaṭtriṃśat guṇāṃścaiva nibodha me // ahaṃkāro dhīrmanaśca indriyārthāstathaiva ca grahaṇaṃ sparśa ādhāraḥ śaktiścaivāṣṭamī smṛtā // ete cāṣṭau guṇāḥ aṣṭau bhairavā bhairavāvṣṭakam prāṇahaṃsastathā śaktiḥ guṇā aṣṭādaśa tvime // eteṣu tatparaṃ tattvam uccārālambanādṛte akṣarākṣaranirmuktaṃ paraṃ tattvamanakṣaram // akṣareṣu kuto mokṣa ākāśo kusumaṃ kutaḥ yāvaduccāryate vācā yāvallekhye 'pi tiṣṭhati // tāvatsa sakalo jñeyo niṣkalo bhedavarjitaḥ sṛṣṭisaṃhāranirmuktaḥ kriyākālavivarjitaḥ // adhaścāre bhavetsṛṣṭir ūrdhve saṃhāra ucyate adhaścāreṇa jāto 'sau urdhve caiva mṛto bhavet // sūtakaṃ mṛtakaṃ tyaktvā tiṣṭhedvai tattvavṛttitaḥ tattvavṛttiśca vyākhyātā sarvādhvopādhivarjitā // tattvādhvadharmanirmukhtaḥ kāraṇaiśca vivarjitaḥ tattvavṛttau sthito yogī sarvārambhavivarjitaḥ // rāgadveṣavinirmukto viṣādānandavarjitaḥ nākāṅkṣenna ca nindettu viṣayāṃśca kadācana // samaḥ śatrau ca mitre ca brāhmaṇe śvapace samaḥ tulyadarśī bhavennityaṃ sarvaṃ śivamayaṃ smaret // ātmānaṃ ca tathaivaivaṃ sarvathaiva sadā smaret sarvatattvāni bhūtāni varṇā mantrāśca ye smṛtāḥ // nityaṃ tasya vaśāste vai śivabhāvanayānayā nacāsau kurute puṇyaṃ naiva pāpaṃ ca suvrate // kṛtakṛtyaḥ prasannātmā kṛtyaṃ cāsya na vidyate iha loke parasmiṃśca paripūrṇastu sarvadā // dharmādharmavinirmuktaḥ puṇyapāpavivarjitaḥ na cāsya bhakṣyābhakṣyaṃ hi na peyāpeyameva ca // nāpavitraṃ hi tasyāsti na pavitraṃ hi suvrate nirapekṣo hyasau nityaṃ sarvāpekṣāvivarjitaḥ // nāsya kṣetraṃ nāsya tīrthaṃ niyamo yama eva ca kṣetraṃ tasya parā śaktir yataḥ sarvaṃ prasūyate // sarvādhvāno yato devi tatrasthāḥ pracaranti vai tīrthaṃ caiva paraṃ śāntaṃ nityaṃ cānandaviśvagam // yena vyāptamidaṃ viśvam anantaṃ viśvaśaktibhiḥ nityaṃ viraktiḥ saṃsārād yamo 'yam parikīrtitaḥ // niyamo bhāvanā nityaṃ paratattvaikatānatā nātmano bhāvayejjātiṃ na kulaṃ na ca bāndhavān // ācaretsarvavarṇatvaṃ na ca varṇeṣu vartayet parabhāvanayā nityaṃ paradharmeṇa vartayet // sarvajñaḥ paritṛptaśca paripūrṇaḥ svabhāvataḥ svatantro 'luptasāmarthyas tv anādinidhanāśritaḥ // anādibodho hyatulaḥ kālavelāvivarjitaḥ cāroccāravinirmuktas tv ahorātravivarjitaḥ // na divā jāgaraṃ kuryān na ca rātrau svapetkvacit svabhāvenaiva saṃtiṣṭhad dinarātrivivarjitaḥ // evaṃ vai vartate yogī pareṇa samatāṃ vrajet na ca taṃ kalayetkālaḥ kalpakoṭiśatairapi // jīvanneva vimukto 'sau yasyaiṣā bhāvanā sadā śivo hi bhāvito nityaṃ na kālaḥ kalayecchivam // yogī svacchandayogena svacchandagaticāriṇā sa svacchandapade yuktaḥ svacchandasamatāṃ vrajet // svacchandaścaiva svacchandaḥ svacchando vicaretsadā evaṃ vai mṛtyuliṅgāni riṣṭānyanyāni yāni ca // yogājjānāti yogīndro nādajāntargatāni ca nirjityaitāni yogena evamuktavrameṇa tu // ayogī yāni jānāti ayukto vāpi suvrate bahirliṅgāni tānyatra aṅgāriṣṭāni me śṛṇu // śuṣkatālvoṣṭhakaṇṭhaśced akasmāddhūsaracchaviḥ skandhau ca bhaṅgamāyātaḥ ṣaṇmāsānmṛtyumāpnuyāt // sunīlaṃ maṇḍalaṃ vyomni yaḥ paśyati dine dine sitaṃ haritakṛṣṇaṃ ca vatsarārdhānmriyeta saḥ // viraśmiṃ paśyati raviṃ somaṃ vai lakṣmavarjitam tārāṃ jyotsnāṃ ca kṛṣṇāṃ vai paśyetṣaṇmāsajīvitaḥ // hiraṇyavarṇaṃ puruṣaṃ piṅgalaṃ kṛṣṇameva ca svapne saṃpaśyate yo vai ṣaṇmāsānso 'pi jīvati // ātmano hyaśiracchāyāṃ paśyetṣaṇmāsajīvitaḥ tailābhyaṅgaṃ tathā pānaṃ raktasraganulepanam // raktāmbarāṇi kṛṣṇāni svapne paśyati vai yadā pretaiḥ piśācai rakṣobhiḥ śvagomāyukasūkaraiḥ // vṛtaṃ yātaṃ gṛddhrakākair mahiṣairuṣṭragardabhaiḥ aṅgabhakṣaṇamudvāhaṃ nagnaṃ cātīva vihvalam // svapne ca paśyate yo vai varṣamekaṃ sa jīvati śaṃkhāvarte bhujāmadhye gulphayormarmasandhiṣu // so 'vaśyaṃ vadhamāyāti yasyaitatspandanaṃ na hi somārkamaṇḍalaṃ dehe dhruvaṃ caiva tvarundhatīm // na paśyati mahāyānaṃ so 'vaśyaṃ mriyate naraḥ tālurandhragato dhūmo mahāyānaṃ taducyate // jihvā tvarundhatītyuktā nāsāgraṃ dhruva ucyate netrānte karajākrānte maṇḍalaṃ somasūryayoḥ // na paśyedgagane 'pyetat so 'vaśyaṃ mriyate naraḥ sthūlo 'kasmācca jāyeta akasmādvai bhavetkṛśaḥ // atikruddho 'tibhītaśca varṣamekaṃ sa jīvati kṛṣṇāmbaradharaṃ kṛṣṇaṃ lohadaṇḍakarodyatam // naraṃ cābhimukhaṃ svapne dṛṣṭvā māsatrayāyuṣam hṛdayaṃ śuṣyate yasya snātamātrasya tatkṣaṇāt // gātraṃ caivāpyanuṣṇaṃ ca ṛtumekaṃ sa jīvati dhanurniśi divā colkā vyabhre vidyutpradarśanam // digdāho 'pluṣṭadeśe 'pi māsamekaṃ sa jīvati cakṣuṣī sravato yasya śabdaṃ na śṛṇuyāt sphuṭam // nāghrāti gandhaṃ vāgjāḍyaṃ māsamekaṃ gatāyuṣaḥ raktapadmopamaṃ vaktraṃ jihvā kṛṣṇā ca yasya vai // gātre varṇānyanekāni hṛdayaṃ yasya roditi tālukampo 'tha nābheśca ardhamāsaṃ sa jīvati // pratyakṣakākanāsīro dīpadhūmaṃ na jighrati pūrvadṛṣṭaṃ na jānāti caturmāsaṃ sa jīvati // binduṃ yastu na paśyettu nityaṃ vaktrānugaṃ hitam nityaṃ vahati hikkāṃ tu varṣamekaṃ sa jīvati // bahirliṅgāni caitāni aṅgāriṣṭāni yāni ca pūjayā japahomena dhyānadhāraṇayā priye // kṛtarakṣāvidhānena jīyante nātra saṃśayaḥ nāḍīnāṃ śodhanaṃ caiva vāyūnāṃ ca jayaḥ katham // sthānaṃ rūpaṃ ca śabdaṃ ca karma brūhi mama prabho paramo yogasadbhāvo guhyādguhyataraḥ priye // yo na kasyacidākhyātas taṃ yogaṃ śṛṇu tattvataḥ supraśaste bhūpradeśe nāgnitoyasamīpataḥ // vālukāśarkarāhīne śuṣkavṛkṣavivarjite niḥśabdakīṭavalmīke ītibhiḥ parivarjite // puṇye dharmiṣṭhasaṃvāse tatra yogaṃ samabhyaset devadevaṃ samabhyarcya bhairavaṃ savināyakam // pūrvācāryānnamaskṛtya yukto dhyānaparāyaṇaḥ āsanaṃ svastikaṃ baddhvā padmakaṃ bhadrameva vā // sāpāśrayaṃ sārdhacandraṃ yogapaṭṭaṃ yathāsukham dahanotpūyane kṛtvā plāvayedamṛtena ca // sabāhyābhyantareṇaiva sakalīkaraṇaṃ tataḥ antaryāgaṃ yathāpūrvam uccāryaṃ ca paraṃ tathā // daśadhā yogamārgeṇa haṃsasvacchandamabhyaset mantraṃ bindumatītaṃ tu nādāntajyotirākṛtim // saṃkalpya kalpanālakṣyaṃ dhyāyedvai tena sarvagam apasavyena pūryeta savyenaiva virecayet // nāḍīsaṃśodhanaṃ caitan mokṣamārgapathasya ca recanātpūraṇādrodhāt prāṇāyāmasridhā smṛtaḥ // sāmānyā bahirete tu punaścābhyantare trayaḥ ābhyantareṇa recyeta pūryetābhyantareṇa tu // niṣkampaṃ kumbhakaṃ kṛtvā kāryāścābhyantarāstrayaḥ nābhyāṃ hṛdayasaṃcārān manaścendriyagocarāt // prāṇāyāmaścaturthastu supraśānta iti śrutaḥ prāṇarodhe tu saṃpūrṇe nābhau nītvā samucchvasan // śanairvimocayedvāyuṃ vāmanāsāpuṭena tu vāyavī dhāraṇāṅguṣṭhe āgneyī nābhimadhyataḥ // māheyī kaṇṭhadeśe tu vāruṇī ghaṇṭikāśrayā ākāśadhāraṇā mūrdhni sarvasiddhikarī smṛtā // ekadvitricatuṣpañcasaṃkhyoddhātaiḥ prasiddhyati saṃniruddhe tu vai prāṇe mūrdhni gatvā nivartate // sa udghāta iti prokto jñātavyo yogibhiḥ sadā rāgadveṣau prahīyete prāṇāyāmaiḥ sudhāritaiḥ // dhāraṇābhirdahetpāpaṃ pratyāhāre 'kṣasaṃyamaḥ hṛdgude nābhikaṇṭhe ca sarvasandhau tathaiva ca // prāṇādyāḥ saṃsthitā hyete rūpaṃ śabdaṃ ca me śṛṇu drutatāranibho rakta indragopakasaṃnibhaḥ // kṣīrābhaḥ sphaṭikābhaśca pañcānāṃ rūpalakṣaṇaṃ ghaṇṭākaṃsābdamadhuro gajanādo mahādhvaniḥ // prāṇādināṃ tu pañcānām ayaṃ śabda udāhṛtaḥ jalpitaṃ hasitaṃ gītaṃ nṛttaṃ yuddhagatiḥ kalāḥ // śilpaṃ ca sarvakarmāṇi prāṇasyaiva viceṣṭitam praveśayedannapānaṃ tanmalaṃ srāvayedadhaḥ // andhatvaṃ śrotrarogaṃ ca apānastu kariṣyati aśitaṃ līḍhapītaṃ ca samānaḥ samatāṃ nayet // kṣobho hikkā tathā chikkā udānasya viceṣṭitam svedaśca romaharṣaśca śūlaṃ dāho 'ṅgabhañjanam // vyānasyaitāni karmāṇi sparśaṃ caiva sa vindati aṅguṣṭhajānuhṛdaye locane mūrdhni saṃsthitāḥ // nāgādyāḥ bahurūpāśca karma tveṣāṃ nibodha me āhlādodvegajanakaḥ śoṣaṇastrāsanastathā // nāgaḥ kūrmaśca kṛkaro devadattaśca pañcamaḥ atinidrākaraścānyo yojakaśca dhanaṃjayaḥ // śvāsasaṃkocanacchedā ghurghurotkramaṇaṃ tathā nāgādīnāṃ tu pañcānāṃ mṛtyukāle viceṣṭitam // na caiva yāti cotkrāntau tanuṃ tyaktvā dhanañjayaḥ ākuñcayati vai kūrmaḥ śoṣayecca kalevaram // prāṇameva jayetpūrvaṃ jite prāṇe jitaṃ manaḥ jite manasi śāntasya paraṃ tattvaṃ prakāśate // prāṇāpānaṃ gude dhyāyet prāṇasamānaṃ nābhitaḥ prāṇodānaṃ tu kaṇṭhe tu prāṇavyānaṃ tu sarvagam // nāgādyāḥ prāṇasaṃyuktāḥ svasthāneṣu nirodhayet niruddhasya ca yaḥ kālas taṃ vakṣyāmi nibodha me // tālātprabhṛti taṃ dhyāyed yāvatpañcaśataṃ gatam jito 'nilo bhavatyeva saṃkrāntyutkrāntikarmaṇi // divyā kāntiḥ śubho gandhaḥ prajñā cāsya vivardhate divyā dṛṣṭiśca śravaṇaṃ divyā vākca prajāyate // vāyuvadvicarellokān siddhāndevāṃśca paśyati manasā cintitāvāptiḥ pravarteta guṇāṣṭakam // sarvakāmasusaṃpūrṇaḥ sarvadvandvavivarjitaḥ saṃsārabandhanirmuktaḥ śivatulyaśca jāyate // prāṇāpānau tu saṃyojya hrasvakoṭisamanvitau nābhyādhāre ca yogīndraḥ svedaḥ kampaśca jāyate // punareva tu hṛtsthau hi prāṇāpānau nirodhayet dīrghakoṭisamāyogāt tatkṣaṇācca patedbhuvi // kaṇṭhasthaṃ ca tathaiveha prāṇameva nirodhayet plutakoṭisamāyogāt svapnavṛttistato bhavet // bhrūmadhye binduyogena prāṇarodhaṃ tu kārayet suṣuptaṃ jāyate tatra kṣaṇāccaiva prabuddhyate // mūrdhadvāraṃ samāśritya niṣkalaṃ dhyānamārabhet evamabhyasatastasya pratyayastu tadā bhavet // pipīlakaṇṭakāvedho mūrdhvadvāraṃ vibhindataḥ bhittvā krameṇa sarvaṇi unmanyantāni yāni tu // pūrvoktalakṣṇairdevi tyaktvā svacchandatāṃ vrajet jāyate unmanastvaṃ hi dehenānena sādhake // saṃkrāmetparadeheṣu kṣuttṛṣṇābhyāṃ na bādhyate atītānāgataṃ caiva trailokye yatpravartate // pratyakṣaṃ tadbhavettasya sarvajñatvaṃ ca jāyate prasaṅge 'dhyātmakālasya jñānaṃ vijñānameva ca // sarvametatsamākhyātam aṃśakāṃśca nibodha me // iti svacchandatantre saptamaḥ paṭalaḥ

aṣṭamaḥ paṭalaḥ aṃśakaṃ ṣaḍvidhaṃ devi kathayāmyanupūrvaśaḥ bhāvāṃśakaḥ svabhāvāṃśaḥ puṣpapātāṃśa eva ca // mantrāṃśakaḥ smṛtaścānyas tv aṃśakāpādanaṃ dvidhā devānusmaraṇaṃ bhāvaḥ sahajaṃ taṃ vijānata // svabhāvaśca bhavecceṣṭā kathayāmyanupūrvaśaḥ brahmāṃśo vedabhaktastu rudrāṃśaṃ ca nibodha me // rudrabhaktaḥ suśīlaśca śivaśāstrarataḥ sadā viṣṇvaṃśo viṣṇubhaktaśca candrāṃśaḥ priyadarśanaḥ // sarvadevarataḥ śānto yakṣāṃśo dhanasaṃgrahī lubdho garvitamṛṣṭāśī vātāṃśaścapalaḥ smṛtaḥ // sarpavisrambhagāmī syān nāgāṃśo dīrghaśāyyatha dīrgharoṣaḥ pūtivaktro gurukṣīraruciḥ sadā // gāndharvo gāyano nityaṃ śivabhakto varānane vidyādharāṃśakaḥ prāṇī daityāṃśo dveṣaṇaḥ smṛtaḥ // kāmāṃśo rūpavāṃścaiva subhago gaṇikāpriyaḥ rakṣoṃśaḥ krūranistriṃśo devadveṣī dvijeṣu ca // piśācāṃśaśchalānveṣī vāsare bhīrukātaraḥ agnyaṃśaḥ paruṣastīvra uṣṇādaḥ piṅgalastathā // savitraṃśaśca tejasvī pūrtadharmarataḥ sadā iṣṭāni kurute nityaṃ dayāluḥ śivabhāvitaḥ // svasiddheḥ phaladāḥ sarve svadhyānajapahomataḥ bhairavāṅgasamālabdhāḥ sarve devā varānane // bhairavāstu smṛtāḥ sarve sarvasiddhiphalapradāḥ svabhāvāṃśaḥ samākhyātaḥ sādhakānāṃ hitāya vai // puṣpapātavaśānnāma kartavyaṃ surasundari sa mantraḥ siddhyate tasya tamevārādhayedyadi // aṃśakāpādanaṃ devi kathayāmi samāsataḥ vaihāyasaṃ dhvaja caiva homayedyastu sādhakaḥ // sa mantraḥ siddhyate tasya aryanto 'pi hi suvrate anaṃśako 'pi yo mantro jñātacihnairvarānane // tadā yāgaṃ purā kṛtvā agnau homaṃ tu kārayet śiṣyasya pūrvavatkarma kṛtvā tu vidhipūrvakam // pūrṇāhutiprayogeṇa yojayecchāśvate pade paratattvamabhidhyāyan sādhayenmanasepsitam // mantrāṃśaṃ gaṇayitvā tu gṛhṇīyātsuvicāritam hīnamadhyasamutkṛṣṭaṃ kathayāmi samāsataḥ // hīnaṃ śatruṃ vijānīyān madhyamaṃ sādhyarūpiṇam siddhaṃ caiva susiddhaṃ ca uttamaṃ parikīrtitam // mantrākṣaraṃ tu viśleṣya mātrābindusamanvitam ātmanāmākṣaraṃ tadvad adhobhāge 'sya yojayet // ātmavarṇātsamārabhya yāvanmantrārṇamāgatam yasminsa nipateddevi tamāyaṃ parikalpayet // rekhāṅguligataṃ taṃ tu kathayāmi samāsataḥ parvaṇi prathame siddhaḥ sādhyaścaiva dvitīyake // tṛtīye tu susiddhaḥ syād arirjñeyaścaturthake arisādhyau parityajya dātavyaścumbakena tu // siddharūpaḥ susiddhaśca bhuktimuktiphalapradaḥ yastvaṃśakaviśuddhaḥ syād bhairavo 'tra varānane // taṃ madhyamasthaṃ saṃpūjya tatsthāne madhyamaṃ nyaset yataḥ sarvagato devaḥ sarveṣvantargataḥ smṛtaḥ // tatsiddhimuktidātāsau na varṇāḥ paramārthataḥ kathitaṃ sarahasyaṃ te guhyādguhyataraṃ param // atastantrāvatārārthaṃ kathayāmi samāsataḥ adṛṣṭavigrahāyātaṃ śivātparamakāraṇāt // dhvanirūpaṃ susūkṣmaṃ tu suśuddhaṃ suprabhānvitam Note however that when Kṣemarāja refers forward to this passage in his commentary on SvaT1:1--4b, he quotes it as follows: yadvakṣyati--- adṛṣṭavigrahācchāntāc chivātparamakāraṇāt | dhvanirūpaṃ viniṣkrāntaṃ śāstraṃ paramadurlabham | tadevāpararūpeṇa śivena paramātmanā // mantrasiṃhāsanasthena pañcamantramahātmanā puruṣārthaṃ vicāryāśu sādhanāni pṛthak pṛthak // laukikādiśivāntāni parāparavibhūtaye tadanugrahayogyānāṃ sve sve viṣayagocare // anuṣṭupchandasā baddhaṃ koṭyarbudasahasradhā guruśiṣyapade sthitvā svayaṃ devaḥ sadāśivaḥ // pūrvottarapadairvākyais tantramādhārabhedataḥ tajjñānamīśvare 'dāttad īśvareṇa śivecchayā // vidyāyāḥ kathitaṃ pūrvaṃ vidyeśebhyastathādarāt māyāniyatiparyantais tasmādrudrairavāpi tat // śrīkaṇṭheneśvarātprāptaṃ jñānaṃ paramadurlabham tenāpi tadadhaḥ proktaṃ rudrāṇāmīśvarecchayā // pradhānācchatarudrāntaṃ dīkṣayitvā vidhānataḥ mamāpi ca purā dīkṣā tathā caivābhiṣecanam // śrīkaṇṭhena purā dattaṃ tantraṃ sarvārthasādhakam mayāpi tava deveśi sādhikāraṃ samarpitam // tvamapi skandarudrebhyo dadasva vidhipūrvakam brahmaviṣvindradevānāṃ vasumātṛdivākṛtām // loke saṃgṛhya nāgānāṃ yakṣāṇāṃ parameśvari kathayasva ṛṣīṇāṃ ca ṛṣibhyo manujeṣvapi // evaṃ tantravaraṃ divyaṃ siddharatnakaraṇḍakam tvayā guptataraṃ kāryaṃ na deyaṃ yasya kasyacit // iti svacchandatantre 'ṃśakādhikāro 'ṣṭamaḥ paṭalaḥ samāptaḥ

navamaḥ paṭalaḥ ataḥ paraṃ pravakṣyāmi rahasyamidamuttamam yanna kasyacidākhyātaṃ tatte vakṣyāmi suvrate // mahābhairavadevasya krīḍamānasya bhāmini sṛṣṭisaṃhārakartāraṃ hṛdayāttu vinirgataḥ // kalpāntavahnivapuṣaṃ pralayāmbudaniḥsvanam taḍitpuñjanibhoddaṃṣṭraṃ jaṭājvālāsamaprabham // candrasūryāgninayanaṃ koṭarākṣaṃ subhīṣaṇam bṛhadvakṣaḥ sthalābhogaṃ nāgayajñopavītinam // sphuranmāṇikyamukuṭaṃ sarpakuṇḍalabhūṣitam sarpahārakṛtāṭopaṃ sarpakaṅkaṇanūpuram // siṃhacarmaparīdhānaṃ sarpamekhalamaṇḍitam gajacarmāvṛtapaṭaṃ śaśāṅkakṛtaśekharam // pañcavaktraṃ śavārūḍhaṃ daśabāhuṃ trilocanam kapālamālābharaṇaṃ khaḍgakheṭakadhāriṇam // pāśāṅkuśadharaṃ devaṃ śaraśārṅgāvatānitam kapālakhaṭvāṅgadharaṃ varadābhayapāṇikam // bhinnāñjanacayaprakhyaṃ sphuritādharabhāsvaram brahmendraviṣṇunamitaṃ tridaśairapi durlabham // evaṃ taṃ bhairavaṃ devaṃ svacchandaṃ parikīrtayet smaraṇānnāśayeddevaḥ pāpasaṃghātamulbaṇam // asya mantraḥ purākhyāto dvātriṃśākṣarasaṃmitaḥ pañcapraṇavapūrvāntaṃ tatra līnaṃ japenmanum // tasya kalpaṃ pravakṣyāmi samāsānna tu vistarāt pūrvoktabhūpradeśe ca viśuddhe śubhalakṣaṇe // puṣpaprakarasaṃkīrṇe gandhadhūpādhivāsite tatra maṇḍalamālikhya pūrvoktairvarṇakaiḥ śubhaiḥ // ekahastaṃ dvihastaṃ vā caturhastāṣṭahastakam susūtritaṃ samaṃ kṛtvā caturasraṃ samantataḥ // pūrvavatsādhayitvā tu digbhāgāṃstu varānane caturdvārasamopetam aṣṭapatraṃ sakarṇikam madhye padmaṃ samālikhya kesarairupalakṣitam // dvātriṃśadakṣaraṃ bāhye cakramālikhya śobhanam evaṃ susūtritaṃ kṛtvā bāhye caiva tu vartulam // caturasraṃ tadāsannaṃ bāhye vīthiṃ prakalpayet madhyapadmapramāṇena dvāraṃ kalpyeta pūrvavat // bhasmoddhūlitadehastu mudrālaṅkārabhūṣitaḥ keśayajñopavītī ca digvāsāḥ saṃyatendriyaḥ // śaṅkhārghapātrahastastu sakalīkṛtavigrahaḥ parito 'straṃ pravinyasya bhairavaṃ pūjayetpriye // praṇavāsanasaṃsthaṃ tu mūrtiṃ haṃsākṣareṇa tu tameva sakalaṃ devaṃ svacchandaṃ parameśvaram // yattatparamanirbhāsam anāmayamarūpakam tena cāvāhayeddevi hṛcchiraśca śikhāṃ tathā // varma netre tathāstraṃ ca tenaiva parikalpayet sthāpanaṃ saṃnidhānaṃ ca nirodhārdhādipūjanam // sarvaṃ tenaiva kartavyam uktānuktaṃ varānane madhyasthaṃ bhairavaṃ pūjyam aṅgaṣaṭkasamanvitam // tataḥ patrasthitā devīr dvātriṃśārṇairniveśayet pūrvārakātsamārabhya yāvadante vyavasthitāḥ // tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi dvatriṃśatparisaṃkhyayā aruṇā ghoṣā devī ca revatī bhogadāyikā // sthāpanī ghorasaṃjñā ca rakṣā bhārabhareti ca ghorarūpā ravā ghoṇā ratistārātha rūpiṇī // bhayahānistu caṇḍā vai sarvadā ca tathā varā takṣakī ca tathā śārvī barbarā sarvagā tathā // raudrī ca bhrāmaṇī caiva nāginī ca manoharā stambhanī roṣaṇī caiva drāvā rudrā praśāsinī // bhayāpahāriṇī devī jñeyā dvātriṃśa tatkramāt praṇavādistato varṇo devīnāma natistathā // sarvāsāṃ tu vidhirhyeṣa kartavyo vidhivedinā hemābhaṃ prākcatuṣkaṃ tad indracāpasamaprabham // caturmukhaṃ caturbāhu vajrahastaṃ sugarvitam kapālamālābharaṇaṃ prahasattu vicintayet // āgneyaṃ raktavarṇābhaṃ śaktihastaṃ sadā smaret daṇḍahastaṃ smaredyāmyāṃ kṛṣṇavarṇaṃ subhīṣaṇam // nīlamindīvarābhāsaṃ nairṛtaṃ khaḍgahastakam śyāmaṃ vāruṇadigbhāge pāśahastaṃ vicintayet // dhūmraṃ sāmīradigbhāge dhvajahastaṃ sucañcalam uttaraṃ dhavalaṃ jñeyaṃ gadākheṭakadhāri ca // sphaṭikābhaṃ tathaiśānyāṃ triśūlāyudhapāṇikam evaṃ dhyānaparo yastu cakrametatsadābhyaset // vatsarārdhādvarārohe tasya siddhistridhā bhavet mahendre malaye sahye pāriyātre 'rbude tathā // vindhye śrīparvate caiva tathā kolagirau priye gaṅgāyamunāsaṃbādhe kurukṣetre varānane // gaṅgādvāre prayoge ca brahmāvarte samāsthitaḥ antarvedyāṃ supuṇyāyāṃ narmadāyāṃ tathaiva ca // susnigdhadeśe bhūbhāge padmaṣaṇḍairmanorame yeṣu yeṣu pradeśeṣu svayaṃbhūrbhagavāñchivaḥ // teṣu sthāneṣu deveśi niyamastho jitendriyaḥ vāṅniruddhaḥ prasannātmā lakṣākṣarajape rataḥ // śākabhakṣaḥ phalāhārī nīvārādyaśane rātaḥ trikālapūjānirato 'thāgnikāryaparāyaṇaḥ // bhāvitātmā mahāsattvo rakṣāyāśca vidhānavīt tasya mantraḥ prasiddhyettu sādhayetsacarācaram // kālāgnirnarakāścaiva pātālā hāṭakeśvaraḥ saptalokaṃ sabrahmāṇḍaṃ pañcāṣṭakamataḥ param // devayonyaṣṭakaṃ caiva pradhānapuruṣāntakam niyatiḥ kālatattvaṃ ca rāgo vidyā kalā tathā // māyā vidyeśvaraṃ tattvaṃ sādākhyaṃ śaktigocaram sarvaṃ siddhyatyanāyāsān mantrarājaprabbhāvataḥ // pūrvoktaṃ karma vai kṣipram adhamaṃ madhyamottamam sādhayennātra saṃdeho bhairavasya vaco yathā // athaikavīramāśritya aṅgaṣaṭkasamanvitam jātiyogayutaṃ kṛtvā aṣṭapatre kuśeśaye // pūjayetpūrvavidhinā japahomārcane rataḥ dhyāyanneva mahādevi svacchandaṃ parameśvaram // prāpnoti cintitānkāmān devi nāstyatra saṃśayaḥ atha rakṣāvidhāneṣu aghoraṃ yojayedyathā // tathāhaṃ kathayiṣyāmi tadekāgramanāḥ śṛṇu dvātriṃśadarasaṃyuktaṃ cakramālikhya bhāmini // nābhikesarasaṃyuktaṃ susamaṃ tu varānane gorocanāṃ tu saṃgṛhya siddhālaktakasaṃyutām // dūrvākāṇḍena deveśi haritena samālikhet vidyārājaṃ karṇikāsthaṃ bindunādasamanvitam // śaktyavasānaṃ deveśi tasminsādhyaṃ samālikhet kaṣamadhye varārohe nayanādyantarodhitam // īkāraveṣṭitaṃ kṛtvā arakasthā niveśayet pūrvoktadevatā devi tadgarbhe sādhyamālikhet // bhavagarbhe tu tatkṛtvā īkārākhyena veṣṭayet trīnvārāṃstu varārohe dhyānayogasamāśritaḥ // ūrdhve caiva tu saṃrodhya kroṃkāreṇa varānane indunācchuritaṃ kṛtvā puṣpadhūpaiḥ prapūjayet // veṣṭayeccaiva tadbhūrjam arandhraṃ nirvraṇaṃ samam pañcaraṅgakasūtreṇa veṣṭayitvā varānane // sikthena muṭayetpaścāt kṣaudramadhye nidhāpayet yadā mṛtyuvaśāghrātaṃ kālena kalitaṃ priye // ariṣṭacihnitaṃ jñātvā rakṣāmetāṃ samālikhet tasya mṛtyurna jāyeta ityevaṃ bhairavo 'bravīt // kapālīśasya garbhe tu nāma yasya samālikhet bhūrjapatre varārohe rocanāyā rasena tu // oṃkārapuṭamadhyasthaṃ rodhitaṃ nayanākṣaraiḥ vauṣaḍjātiprayogeṇa tasya mṛtyurna jāyate // śikhyāhvena tu deveśi sādhyanāma vidarbhayet analārṇamadhaścordhve sādhyārṇeṣu niyojayet // tasya vai jāyate dāhaḥ phaṭkārādyantarodhitam jvalantaṃ cintayetsādhyaṃ dinānāṃ saptakaṃ yadi // tatkṣaṇājjāyate dāho bhairavasya vaco yathā krodharājaniruddhaṃ tu śmaśānapaṭamadhyagam // śmaśānādalinā lekhyaṃ viṣaraktānvitena tu yasya nāma varārohe huṃphaṭkāravidarbhitam // mārayetisamāyogāt krūrajātisamanvitam mriyate saptarātreṇa yo rakṣābhiḥ surakṣitaḥ // vikarālo mahādevi ūrdhvādhaḥ pāśasaṃsthitaḥ sādhyanāmnastu deveśi huṃphaṭkāravidarbhiṇaḥ // na kṣāmayatyayatnena tasya śatrorbhayaṃ bhavet manmathena yutaṃ kṛtvā sādhyanāma varānane // dhruvādyaṃ svāhayāntena raktadhyānasamanvitam amuko 'tra varārohe taddiśo 'bhimukhaḥ sthitaḥ // amukasya vaśaṃ yātu japahomau samācaret saptāhādvaśamāyāti iti śāstrasya niścayaḥ // meghanādāvasāne tu nāma yasya samālikhet yakārādyantasaṃruddhaṃ mantraṃ phaḍdvitayānvitam // pretasthāne nidhāpyaitad bhairavaṃ tatra pūjayet akṣapuṣpairvarārohe taddiśo 'bhimukhaḥ sthitaḥ // tamuccāṭayate kṣipraṃ devi nāstyatra saṃśayaḥ somarājena deveśi ādimadhyāntasaṃyutam // nāma yasya samālikhya vaṣaḍjātisamanvitam saṃnidhāpya trimadhure sthāpayetsurasundari // saptarātraprayogeṇa trikālāṣṭaśatena ca asādhyaṃ sādhayatyāśu dhanaṃ ca vipulaṃ labhet // pañcāṅgena piśācasya krodharājāvasānikām saṃjñāṃ samuccareddevi krūrajātisamanvitām // unmatto jāyate sādyo homena ca japena ca mṛtyunñjayaṃ pravakṣyāmi tamekāgramanāḥ śṛṇu // bhūrjapatraṃ samādāya nīrandhraṃ nirvraṇaṃ samam tasminsamālikhetpadmam aṣṭapatraṃ sakarṇikam // tasminvai karṇikāmadhye sādhyanāma samālikhet saṃveṣṭayāṣṭau diśo devi svacchandena kṛśodari // praṇavena tu saṃveṣṭya patreṣvevaṃ samālikhet patrāṣṭake 'pyaghorasya nāmādhastātsamālikhet // vaktavyaṃ deva saṃrakṣa śaraṇaṃ tvāmupāgatam ādau tryakṣaravinyāsaṃ svacchandaṃ tadanantaram // janmanāma tu sādhyasya akṣarāntaritaṃ likhet punastryakṣaravinyāsaṃ vaṣaḍantaṃ niyojayet // muṭitvā sikthakenaiva kṣīramadhye tu prakṣipet jāyate paramā śāntiḥ punaranyannibodha me // juṃsaḥ saṃpuṭamadhyasthaṃ praṇavobhayasaṃyutam nāma kṛtvā varārohe prakṣipenmadhuratraye // parāṃ śāntimavāpnoti mṛtyurogairna bādhyate bhūrjapatraṃ samādāya rocanāyā varānane // mātṛkāntaritaṃ nāma dūrvākāṇḍena cālikhet tadabhyantaragarbhe tu svarairantarītaṃ kuru // punargarbhe samālikhya sādhyanāma varānane dhruveṇa veṣṭayetpaścād vakāreṇa tataḥ priye // sakāraṃ ca kṣakāraṃ ca likhecca tadanantaram punarveṣṭaya ṭhakāreṇa māyābījena suvrate // aṅkuśena niruddhyeta rakṣāṃ mṛtyuvināśinīm svacchandasahitāṃ devi praṇavenādiyojitām // vaṣaḍjātisamopetāṃ karpūrakṣodacarcitām gandhapuṣpādinā pūjya prakṣipenmadhuratraye // jāyate paramā śāntir nātra kāryā vicāraṇā athavā guṭikāṃ kṛtvā kaṇṭhe bāhau ca dhārayet // tasya vyādhirna jāyeta ityevaṃ bhairavo 'bravīt tryakṣaraṃ mūlamantraṃ ca vaṣaḍjātisamanvitam // bhojanodakapāne tu mantrayitvāśnataḥ sadā na tasya jāyate mṛtyur bhairavasya vaco yathā // athā hinā mahādevi dūṣitaḥ sādhako yadā mūlamantrasamopetam aghoraṃ tatra yojayet // ātmano bhairavaṃ rūpaṃ kṛtvā caiva sudāruṇam daṃṣṭrākarālavikaṭaṃ jvālāmālopaśobhitam // sarpairlalallambamānaiḥ khaḍgahastaṃ subhīṣaṇam pūrvarūpasamopetaṃ sūryakoṭisamaprabham // tenākrāntaṃ mahādevi daṣṭakaṃ tu vicintayet tajjvālābhiḥ sudīptābhir dagdhaṃ saṃcintayedviṣam // tatkṣaṇāddevadeveśi nirviṣaḥ sa tu jāyate graheṣvevaṃ vidhaṃ dhyānaṃ yaḥ kuryānmocayetkṣaṇāt // atha dhyāne hyakuśalo yadā kaścinnaro bhavet tadāgadairmahādevi nirviṣaṃ kurute kṣaṇāt // kumāridvitayaṃ gṛhya nāginyā tu sahaikataḥ gokarṇikāsitaṃ mūlaṃ somāhvāmūlasaṃyutam // āmagokṣīrasaṃpiṣṭaṃ bhakṣayennirviṣo bhavet gonimbasya ca mūlena nirviṣatvaṃ prajāyate // aśvamārasya mūlaṃ tu udakena tu peṣayet pāne nasye pradātavyaṃ tadā bhavati nirviṣaḥ // āragvadhasya mūlaṃ tu udakena ca peṣayet pāne nasye pradātavyaṃ tadā bhavati nirviṣaḥ // madhukasya tu sāraṃ yan nasye pāne prayojayet nirviṣastu prajāyeta bhairavasya vaco yathā // jambulāsikamūlaṃ tu pāne nasye prayojayet nirviṣastu bhaveddevi nātra kāryā vicāraṇā // ṣaḍbindupaṭakharjūrasūkṣmacūrṇaṃ tu kārayet mayūrapittasaṃyuktaṃ guṭikāṃ kārayetpriye // trilohaveṣṭitāṃ kṛtvā kare kaṇṭhe nidhāpayet na viṣaṃ kramate tasya yaśca daṣṭo mahoragaiḥ // agadānghṛtasaṃyuktān pibedvai viṣadūṣitaḥ na viṣaṃ kramate tasya iti śāstrasya niścayaḥ // evamanye 'pi ye yogāḥ svacchandena vinirmitāḥ kālāgnirnarakāścaiva pātālā hāṭakeśvaraḥ // [pradadyādbhāvitātmā ca siddhyante nātra saṃśayaḥ svacchandeneti sarvaṃ hi parameśvareṇa pravartitam] // iti svacchandatantre navamaḥ paṭalaḥ samāptaḥ

daśamaḥ paṭalaḥ adhvāyaṃ tu mahādeva sūcito na tu varṇitaḥ kathayasva prasādena sādhakānāṃ hitāya tam // adhvānaṃ saṃpravakṣyāmi sādhakānāṃ hitāya vai atha kālāgnirudrādhaḥ kaṭāhaḥ saṃvyavasthitaḥ // koṭiyojanabāhulyaḥ tasyordhve bhuvanāni tu navanavatikoṭyaścāpy aṇḍānāṃ tu sahasrakam // koṭīnāṃ saptatirlakṣāṇy ayutānāṃ sahasrakam arbudānyatha vṛndāni kharvāṇi ca tathaiva ca // padmāni cāpyasaṃkhyānīty evamādīnyanekaśaḥ teṣāṃ vai nāyako hyatra tv anantaḥ parameśvaraḥ // tena śuddhena śuddhāni tv aṇḍānyatrohakaiḥ saha śaktyādhārāśrayaireva dvātriṃśatparisaṃkhyayā // koṭikoṭiparīvārās tv anaupamyaguṇānvitāḥ divyāṅgānaughasaṃkīrṇā bhrūbhaṅgalalitekṣaṇaiḥ // sūryāyutapratīkāśās toraṇāṭṭālamaṇḍitāḥ na tatra diḥkhitaḥ kaścin muktvā diḥkhamanaṅgajam // ramante tatra vai vīrā nārībhiḥ saha līlayā bhuvaneṣu vicitreṣu yonyākāreṣu saṃsthitāḥ // bhuvanānyevamuktāni bhuvanāntaravāsinām sarvāṇi śuddhimāyānti tānyanante viśodhite // athopariṣṭātkālāgniḥ śrīkaṇṭhena niveśitaḥ adhikāraṃ prakurute tadājñānuvidhāyakaḥ // anekarudrakoṭībhir upetastiṣṭhati priye adhunā saṃpravakṣyāmi pramāṇaṃ śivanirmitam // yojanānāṃ varārohe yathā bhavati tacchṛṇu avyaktāddaśabhirbhāgair mahānsthūlo vibhāvyate // dvipañcabhāgo mahato bhūtādiḥ sthūla ucyate bhūtādeḥ parimāṇaṃ ca bhāvagrāhyaṃ na cākṣuṣam // bhūtāderyaddaśaguṇam aṇīyo dṛśyate rajaḥ jālāntaragate bhānau paramāṇuḥ sa ucyate // aṣṭānāṃ paramāṇūnāṃ samavāyastu yo bhavet trasareṇuḥ sa vikhyātaḥ tatpadmaraja ucyate // trasareṇavaśca yetvaṣṭau vālāgraṃ tu vidhīyate vālāgrāṇi tathātvaṣṭau likṣeti parikīrtitā // likṣāścāṣṭau viduryūkāṃ yūkāścāṣṭau yavo bhavet aṣṭau yavā varārohe parvāṅguṣṭhamathāṅgulam // dvādaśāṅgulamānena vitastistāla ucyate tāladvayaṃ bhaveddhastaś caturviṃśatikāṅgulaḥ // caturhasto dhanurdaṇḍo nālikā yūpa eva ca dhanuḥ sahasre dve pūrṇe krośaḥ samabhidhīyate // krośadvayena gavyūtir gavyūtī dve tu yojanam anena parimāṇena yojanānāṃ yaśasvini // siṃhāsanaṃ mahādīptaṃ sahasradvayavistṛtam sahasramucchritaṃ tasya mahāpīṭheṣu suvrate // tiṣṭhate tatra deveśaḥ kālo dvādaśalocanaḥ sitaraktapītakṛṣṇaś caturvaktro mahābalaḥ // raktāṅgo 'tha karālaśca piṅgabhrūśmaśrulocanaḥ vaktrajvālā jaṭājvālā lomajvālāḥ sujājvalāḥ // jvalantyasyāyudhajvālāḥ sutīvrāḥ karamadhyagāḥ jvalatparvatavaddīpto jvalajjvālābhirājitaḥ // daśabāhurmahātmā vai khaḍgakheṭakadhārakaḥ śaraśārṅgavihastaśca pāśāṅkuśadharastathā // kapālakhaṭvāṅgadharo varadābhayapāṇibhṛt daśayojanalakṣāṇi śarīraṃ bhāti bhāsvaram // koṭiyojanamānena bhuvanaṃ cāsya jājvalam saṃbhṛtaṃ rudrakanyābhī rudrairjvalitaśūlibhiḥ // nānārūpavimānaiśca prajvaladbhiḥ samāvṛtam jvālāstasya viniṣkrāntāḥ koṭayo daśacordhvataḥ // tasyopariṣṭāddeveśi pañcakoṭyo varānane na kaścinnavasatyatra dhūmoṣmaparivāritaḥ // ataḥ paraṃ varārohe narakāḥ parikīrtitāḥ pañcāśatkoṭayo devi kathitāhyanupūrvaśaḥ // pradhānaṃ saṃpravakṣyāmi śataṃ tatra varānane catvāriṃśatsamopetaṃ kathitaṃ nāmataḥ śṛṇu // avīcī rauravaścaiva mahāraurava eva ca tāmisraścāndhatāmisraḥ saṃjīvanasujīvanau // padmaścaiva mahāpadmaḥ kālasūtrastathaiva ca sūcīmukhaḥ mahākāyaḥ kṣuradhāro 'siparvataḥ // asistālo drumaścaiva drumamastaka eva ca drumārāmaśca vikhyātaḥ kumbhīpākastathaiva ca // ambareṣo 'ṅgārarāśiḥ tīkṣṇatuṇḍastathaiva ca vajratuṇḍaśca śakuniḥ mīnodarakharodarau // sandaṃśaḥ vajrakāyaśca medakaśca varānane uṣṭragrīvo mahākāyo vetālo vaḍavāmukhaḥ // asṛkpūyahradaścaiva bhramaro maṣakastathā saṃgrahaśca kapālaśca taptakavaca eva ca // gajapādo mahāvaktraḥ kūrmākhyonakulastathā pīḍanaścaivakumbhīraḥ krakacaḥ śūlameva ca // anaṅgaścāṅgārodgāraḥ pradīptastrimukhastathā pañcavaktraḥ śatāsyaśca jalauko biladhūmakaḥ // sutapto jatupaṅkaśca ghorarūpo 'tidāruṇaḥ asthibhaṅgaḥ pūtimāṃsaḥ dravyaścaiva tvamedhyakaḥ // ulūkaḥ paraśurdaṇḍaḥ kākākhyaśca tathaiva ca socchvāsaśca nirucchvāsaḥ vṛkāsyaśca tathaiva ca // aśvāsyo gopalādaśca aloko dahanastathā śvavaktro 'tha davāgniśca kṣārakūpastathā tamaḥ // ahīnāṃ nicayaścaiva taptapāṣāṇa eva ca virūpo rūpavāṃścaiva citrī citradharastathā // kṛṣṇapiṅgalaraktāsyaḥ mahiṣo rākṣasastathā kubjaḥ uttaptatailākhyaḥ aśanī vṛṣṭimudgarau // musalaḥ anātapaścaiva yamalādristathaiva ca krimikūṭaḥ bahuśākhaḥ śalmaliśca phaḍistathā // nigaḍo loharajjuśca lohapañjara eva ca tanubhedaścoragaśca vṛścikaḥ kāla eva ca // vajrakaṇaḥ kaṭāhaśca paṭṭaḥ saṃkula eva ca ghoraścājagaraścaiva mahāvaitaraṇī tathā // gṛddhraśca kuraraścaiva kukkuṭaśca pramardakaḥ kardamaḥ durduraścaiva lamboṣṭho vajranāsikaḥ // cipiṭaḥ khañjarīṭaśca śavalo nīla eva ca kākaḥ kaṅkumamukhaścaiva śivārāvastataḥ paraḥ // gajanādo mahānādaḥ siṃhanādastathaiva ca mahāgrāhastathā nakro mūṣikākīṭasāgaraḥ // avākśirāḥ trirāvartaḥ cakrapīḍanakastathā trapulepastrapukūpaḥ ikṣuyantraḥ girerlatā // kaṭaṅkaṭaścavikhyātaḥ taptavāluka eva ca ete 'tighorā narakās trikoṇāḥ parikīrtitāḥ // asatkarmaratānāṃ ca prāṇināṃ pātanāya tu nistriṃśakarmakartṝṇāṃ śaṭhānāṃ pāpināṃ tathā // nirdayādhamajātīnāṃ parahiṃsāratātmanām paradāraratānāṃ ca śivaśāstrasya dūṣiṇām // devadravyāpahartṝṇāṃ brahmaghnapitṛghātinām goghnānāṃ ca kṛtaghnānāṃ mitravisrambhaghātinām // suvarṇabhūmihartṝṇāṃ śaucācāranivartinām dayādākṣiṇyahīnānāṃ paiśunyānṛtacetasām // narakāstu samākhyātās tv akarmapathavartinām śubhakarmaratā lokā narake na patanti hi // tatsamāsena vakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ satyaṃ kṣāntirahiṃsā ca śaucaṃ snānamakalkatā // dayālaulyaṃ ca yasyāsau narakānnādhigacchati śānto dāntaḥ suhṛṣṭātmā tv anahaṃkāravānsamaḥ // adrohī cānasūyaśca paraiśvarye ca niḥspṛhaḥ amātsaryamamānitvaṃ śivabhaktiracāpalam // japadhyānaratiḥ sthairyaṃ kārpaṇyasya ca varjanam vratāni niyamāścaiva svādhyāyaśca tridaṃdhyatā // sarvatra śraddadhānatvam ārjavaṃ hrīrmanasvitā tejaḥ praśāntiḥ saṃtoṣo 'priyavākyavivarjanam // samīkṣyakāritā nityaṃ manohaṃkāranigrahaḥ adambhitvamamāyitvam akalko jñānaśīlatā // pitṛdevārcane bhaktir gobrāhmaṇa śaraṇyatā agnau homo gururdānaṃ jñānināṃ paryupāsanam // ekānte ca ratirdhyānam ātmanyeva ca tuṣṭatā avyāpāraḥ parārtheṣu audāsīnyamanāgasaḥ // akrodhitvamanālasyām ete dharmāḥ prakīrtitāḥ yastvetānbhajate bhāvān so 'mṛtatvāya kalpate // naśyanti pauruṣāḥ pāśā ye 'pyanantāḥ prakīrtitāḥ śivācāraratānāṃ tu dhārmikāṇāṃ hi dehinām // tasmādevaṃ tu vijñāya mano dharme niyojayet yasya cittamasaṃbhrāntaṃ nirvikalpamakalmaṣam // sa yāti paramāṃllokān narakāṃśca na paśyati yasya buddhirasaṃmūḍhā sarvabhūteṣvapātakī // akalkavānsattvavānyo narakānsa na paśyati jitāni yenendriyāṇi mano yasya vaśe sthitam // tajjayena jitaṃ sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram svakārye parakārye vā yasya buddhiḥ sthirā bhavet // etadeva hi pāṇḍityaṃ śeṣāḥ pustakavācakāḥ ityeṣa tāntriko nyāyaḥ kathitastu samāsataḥ // atāntrikāṇāmanyeṣāṃ parisaṃkhyā na vidyate śivaśāstraratā ye tu gurubhaktiparāyaṇāḥ // paratattvavido ye tu na teṣāṃ duritaṃ bhavet eteṣāṃ narakāṇāṃ tu pradhānāni nibodha me // pañcatriṃśattu narakāḥ caturbhedāḥ prakīrtitāḥ catvāriṃśacchataṃhyetat samāsātparikīrtitam // tairviśuddhairviśuddhyanti pañcāśatkoṭayastu tāḥ pañcatriṃśadyadā vaite dvātriṃśadvā viśodhitāḥ // catvāriṃśacchataṃ śuddhaṃ tadetatsyādvarānane tribhiḥ śuddhaistu dvātriṃśac chuddhā eva bhavanti hi // teṣāṃ nāmāni vakṣyāmi trayāṇāṃ varavarṇini avīciścaiva vikhyātaḥ kumbhīpākaśca dāruṇaḥ // mahārauravarājaśca sthānaṃ teṣāṃ nibodha me adhomadhyordhvabhāgeṣu saṃsthitāste yathākramam // vyāptiṃ teṣāṃ pravakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ narakaikādaśagatam avīciṃ śodhayetpriye // ātmanā dvādaśaṃ devi kumbhīpākaṃ viśodhayet mahārauravasaṃjñaṃ cāpy evameva na saṃśayaḥ // pañcatriṃśatpravakṣyāmi samāsena varānane avīciḥ kriminicayo nadī vaitaraṇī tathā // lohaśca śalmaliścaivāpy asiparvata eva ca socchvāsaśca nirucchvāsaḥ pūtimāṃsaḥ parastathā // taptatrapuḥ kṣārakūpo jatulepastathaiva ca antarbhūtā avīcau tu kumbhīpākasya śrūyatām // asthibhaṅgaḥ krakacachedaḥ kūpaścāpi kaṭaṅkaṭaḥ vasāmiśrohyayastuṇḍas trapulepaḥ prakīrtitaḥ // kumbhīpākaśca vijñeyas tīkṣṇāsiśca tathaiva ca tapralohaśca vijñeyaḥ kṣuradhārapathastathā // aśaniśca sutaptaśca dvādaśaite prakīrtitāḥ ekādaśāntarvijñeyāḥ kumbhīpākasya dāruṇāḥ // mahārauravarāje ca ata ūrdhvaṃ nibodha me kālasūtro mahāpadmaḥ kumbhaḥ saṃjīvanekṣukau // pāśo 'mbareṣakaścaiva ayaḥpaṭṭastathaiva ca daṇḍayantrastvamedhyaśca ghorarūpastathāparaḥ // mahāraurava eteṣām upariṣṭādvyavasthitaḥ avīcau kṛminarakān kumbhīpāke sudāruṇān // mahārauravake 'medhyān antarbhūtānvicintayet dvātriṃśannarakāṇāṃ ca mānaṃ caiva nibodha me // navanavatirlakṣāṇi ekaikasyocchrayaḥ smṛtaḥ lakṣamātrāntarā jñeyā dvātriṃśaccāpyanukramāt // eteṣāmupariṣṭāttu prabhutvena varānane yogaiśvaryaguṇopetaḥ kūṣmāṇḍādhipatiḥ sthitaḥ // navanavatirlakṣāṇi puraṃ tasya prakīrtitam tasyopariṣṭātpātālān kathayāmi samāsataḥ // ābhāsaṃ varatālaṃ ca śarkaraṃ ca gabhastimat mahātalaṃ ca sutalaṃ rasātalamataḥ param // sauvarṇamaṣṭamaṃ jñeyaṃ sarvakāmasamanvitam ābhāsādyāvatsauvarṇaṃ pramāṇaṃ kathayāmi te // sahasranavakotsedham ekaikaṃ tu purottamam ekaikasyāntaraṃ jñeyaṃ sahasraparisaṃkhyayā // chatrākārāṇi sarvāṇi teṣāṃ vai bhuvanāni tu sarvakāmaiḥ sametāni guṇaiḥ sarvairyutāni tu // hemaprākāraśikharaiś chatradhvajasamākulaiḥ kiṅkiṇījālamukharais toraṇāṭṭālamaṇḍitaiḥ // nirgamaiḥ sagavākṣaiśca divyavastravibhūṣitaiḥ tantrīmurajavādyaiśca geyatūryaravākulaiḥ // nānābhuvanapaṅktyoghaiḥ sarvaratnasamujjvalaiḥ prāsādaistuṅgaśikharaiś candrātapasamaprabhaiḥ // rathyāmārgavarārāmaiḥ sadāpuṣpaphalānvitaiḥ kokilārāvamadhuraiḥ śikhiṣaṭpadasevitaiḥ // haṃsakāraṇḍavākīrṇaiś cakravākopaśobhitaiḥ sārasārāvasaṃghuṣṭapadminīṣaṇḍamaṇḍitaiḥ // taḍāgaiḥ svacchatoyāḍhyair dīrghikābhiryutāni tu puruṣaiśca mahākāyair mahābalaparākramaiḥ // sarvaiśvaryasvarūpāḍhyaiḥ sarvalakṣaṇasaṃyutaiḥ divyavastraiḥ sutāmbūlair divyagandhānulepanaiḥ // divyābharaṇasaṃyuktair mukuṭai ratnamaṇḍitaiḥ śivārādhanasaktā ye tatprasādena sādhakāḥ // te viśanti mahādevi pātālaṃ siddhasevitam rasaṃ rasāyanaṃ divyaṃ siddhadravyaṃ labhanti te // krīḍanti cānye satataṃ divyānāṃ yoṣitāṃ gaṇaiḥ kāminaḥ kāmarūpaistu mattamātaṅgagāmibhiḥ // sarvābharaṇasaṃyuktaiḥ kāmaśāstrasupeśalaiḥ divyavastraparīdhānaiḥ stanabhārasamānataiḥ // madhyakṣāmaiḥ prasannāsyais taralāyatalocanaiḥ sakiṅkiṇīnitambaiśca hārakeyūraśobhitaiḥ // sugandhigandhaliptāṅgaiḥ kāñcīmekhalamaṇḍitaiḥ evaṃ te kathitā devi pātālāntaravāsinaḥ // trayo 'surāstathā nāgā rākṣasāśca vibhāgataḥ ekaikatra ca pātāle kathitāste varānane // pātālasaptake jñeyās tathānye bhuvanādhipāḥ balohyatibalaścaiva balavānbalavikramaḥ // subalo balabhadraśca balādhyakṣaśca kīrtitāḥ etaiḥ śuddhairime śuddhāḥ saptapātālavāsinaḥ // yadūrdhve caiva sauvarṇaṃ pātālaṃ parikīrtitam tatra vasatyasau devo hāṭakaḥ parameśvaraḥ // purakoṭisahasraistu samantātparivāritaḥ siddhairudragaṇairdivyair bhaginīmātṛbhirvṛtaḥ // yoginīyogakanyābhī rudraiścaiva sakanyakaiḥ siddhadravyasamairmantraiś cintāmaṇirasāyanaiḥ // siddhavidyāsamṛddhaṃ vai hāṭakeśasya mandiram haṭhatpraveśayellokāṃ stadbhāvagatamānasān // tenāsau hāṭakaḥ prokto devadevo maheśvaraḥ tasyordhve tu sahasrāṇi yojanānāṃ tu viṃśatiḥ // bhūkaṭāhaḥ samuddiṣṭaḥ samantāttu varānane ato bhagavatī pṛthvī nānājanapadākulā // tasyā madhye mahāmeruḥ sauvarṇaśca varānane tasyācalasya vistāram ūrdhvādhaḥ kathayāmi te // yojanānāṃ sahasrāṇi caturaśītirucchritaḥ ṣoḍaśaiva sahasrāṇi adhobhāge praropitaḥ // tānyeva mūlavistāraḥ dviguṇo mūrdhavistaraḥ tasyordhve tu sabhā divyā nāmnā caiva manovatī // caturdaśasahasrāṇi yojanānāṃ pramāṇataḥ sarvaratnasuśobhāḍhyā strīsahasrasamanvitā // sarvabhogagaṇopetā brahmaṇastu mahātmanaḥ siddhavidyādharākīrṇā ṛṣibhiḥ parivāritā // tasyā īśānadigbhāge jyotiṣkaṃ śikharaṃ smṛtam sūryakoṭipratīkāśaṃ gaṇaprathamasevitam // sarvartukusumopetaṃ devagandharvasevitam strīsahasrasamākīrṇaṃ sarvaiśvaryasamanvitam // tatrāste bhagavāndevas tryambakaḥ parameśvaraḥ lokapālairvṛto 'sau hi brahmaviṣṇvindranāyakaḥ // mamāṃśaṃ taṃ vijānīyāḥ surasiddhanamaskṛtam adhikāraṃ prakurute parecchāsaṃpracoditaḥ // sabhāyā brahmaṇo 'dhastāt sahasrāṇi caturdaśa yojanānāṃ parityajya cakravāṭaḥ samantataḥ // svargāṣṭakaṃ samuddiṣṭaṃ tatra tiṣṭanti lokapāḥ pūrveṇendrasya vikhyātā purī nāmnāmarāvatī // tejovatī tathāgneyyāṃ citrabhānoḥ prakīrtitā dakṣiṇe yamarājasya nāmnā saṃyamanī purī // kṛṣṇāṅgārā tu naiṛtyāṃ rākṣaseśasya kīrtitā paścimena jaleśasya nāmnā śuddhavatī smṛtā // vāyavyāṃ tu purī vāyor nāmnā gandhavahā priye uttareṇāpi somasya purī nāmnā mahodayā // aiśānyāmīśarājasya purī nāmnā yaśovatī etāsāmuttare devi śṛṇu ṣaḍviṃśatiṃ purīḥ // dakṣiṇenāmarāvatyāḥ kāmavatyapsaraḥ purī sauvarṇī siddhasaṅghānāṃ tasyā vai dakṣiṇena tu // tasyā vai dakṣiṇenānyā padmarāgopaśobhitā ādityānāṃ purīkhyātā nāmnācāṃśumatī śubhā // sādhyānāṃ rājatī divyā khyātā vai kusumāvatī vahneḥ paścimadigbhāge viśveṣāṃ revatī purī // tasyāstu paścime devi divyā vai viśvakarmaṇaḥ paścime dharmarājasya mātṛnandā purī smṛtā // krīḍanti mātarastatra madhupānavighūrṇitāḥ rudrāṇāṃ paścime tasyā rohitā nāma kāñcanī // tatra śūladharā rudrā yamasya paricārakāḥ tasyāḥ paścimato jñeyā nāmnā guṇavatī purī // ekādaśānāṃ rudrāṇāṃ vajraprākāratoraṇā nirṛteḥ pūrvabhāge tu piṅgalā nāma vai purī // svakarmasaṃjñā deveśi piśācāstatra saṃsthitāḥ nairṛtyuttarasāmīpye purī kṛṣṇāvatī smṛtā // nistriṃśā nāma tatraiva vasanti rākṣasāḥ sadā tasyā apyuttare bhāge purī haimī sukhāvatī // mitro vasati tatraiva bahubhṛtyajanāvṛtaḥ tasyā apyuttare haimī gāndharvī nāma viśṛtā // vasanti tatra gandharvā divyakanyāsamāvṛtāḥ daśakoṭisahasrāṇi teṣāṃ saṃkhyā prakīrtitā // bhūtānāṃ siddhasenā tu varuṇasya tu dakṣiṇe hemasaṃjñā vasūnāṃ tu varuṇasyāpi cottare // tasyāstūttarato devi nāmnā siddhavatī purī sarvavidyādharāṇāṃ tu sā purī parikīrtitā // vāyordakṣiṇato devi siddhā nāmnā purī smṛtā vasanti kinnarāstatra purairhemārkasaprabhaiḥ // vāyoḥ pūrveṇa gāndharvī haimī citrarathasya tu gandharvarājamukhyasya divyagandharvanāditā // āste bhagavatī sākṣāt saprasvaravibhūṣitā grāmatrayaparīdhānā jātimekhalamaṇḍitā // mūrcchanātānacitrāṅgī nānātālakalodayā lakṣaṇavyañjanopetā madhyamenāvaguṇṭhitā // gandharvairgīyamānā sā tatra devī sarasvatī nāradādyaiśca ṛṣibhir nāgakinnarasevitā // tasyāḥpūrveṇa citrā vai tumbururnāradasya ca somasya paścātpramadā guhyakānāṃ purī smṛtā // pūrveṇaiva tu somasya nāmnā citravatī purī sarvadhātumayī citrā kuberasya mahātmanaḥ // ṣaḍviṃśatisahasraistu koṭīnāṃ parivāritaḥ yakṣāṇāmuttamaḥ śrīmān āste bhogairanuttamaiḥ // tasyā pūrve śubhā nāmnā jāmbūnadamayī purī tatra vai karmadevāstu devatvaṃ karmaṇā gatāḥ // paścimeneśarājasya viṣṇorvai śrīmatī purī tatrāste śrīpatiḥ śrīmān atasīpuṣpasannibhaḥ // śaṅkhacakragadāpāṇiḥ pītavāsā janārdanaḥ īśasya dakṣiṇebhāge nāmnā padmavatī purī // mahāpadmopaviṣṭasya padmamālādharasya tu padmapatrāyatākṣasya brahmaṇaḥ padmajanmanaḥ // tasyā dakṣiṇato devi nāmnā kāmasukhāvatī aśvinau tatra deveśi tathā dhanvantariḥ sthitaḥ // uttaretvamarāvatyā mahāmegheti viśrutā vināyakānāṃ sā divyā vasatistatra kalpitā // daśakoṭisahasrāṇi vīryavantaḥ śubhāstathā vināyakā mahādīptā agnijvalitatejasaḥ // asurāṇāṃ vadhārthāya aṅguṣṭhānnirmitā mayā evaṃvidhairadhaścordhvaṃ meruḥ puravarairvṛtaḥ // puryaśca yāḥ samākhyātā meroścaiva samantataḥ purakoṭisahasraistu sarvāstāḥ saṃbhṛtāḥ priye // sarvaiśvaryasusaṃpūrṇāḥ sarvaratnasamujjvalāḥ divyastrībhiḥ samākīrṇā divyapuṃbhiḥ samākulāḥ // ānandaḥ satataṃ devi devānāṃ ca pure pure vimānanagarārāmaiś caturodyānamaṇḍapaiḥ // chatradhvajapatākābhir gajavājisamākulaiḥ dvandvabhīnandiśabdaiśca śaṅkhakāhalaniḥsvanaiḥ // gītanṛttaistathākīrṇaṃ devānāṃ mandiraṃ sadā iṣṭāpūrtaratā devi ye narā puṇyabhārate // tryambakaṃ sakṛdarcanti meruṃ gacchanti te narāḥ gaṅgātoyasusaṃsiktāḥ krīḍanti surasattamāḥ // kathaṃ gaṅgāsamutpannā surasiddhanamaskṛtā kathayasva prasādena samāsātsurasattama // gaṅgāyāśca samutpattiṃ kathayiṣyāmi suvrate jaganmātā mahādevi mama patnī purā hi sā // mamanetrodakaṃ caiva karajaiśchādite mama punarudghāṭite netre jaganmātaḥ purā tvayā // mannetrebhyo 'sravattoyaṃ tvadīyāṅgulibhiḥ priye daśadhā niḥsṛtā gaṅgā kapālāvaraṇe mama // saptaiva saṃsthitāstatra ekā viṣṇupure sthitā dvitīyā brahmalokordhve tṛtīyā satyalokagā // svarge caivapunaḥ sā vai saṃsthitā somamaṇḍale somāccaiva viniḥ sṛtya purakāśe vyavasthitā // tato 'haṃ saṃstuto devi brahmaviṣṇupuraḥsaraiḥ gaṅgānadīṃ mahāpuṇyāṃ martyānāṃ hitakāmyayā // avatārya mahādeva martyalokaṃ visarjaya tato mayā sureśāni proktā sā tvaparājitā // lokānāṃ tu hitārthāya āgaccha surasundari āgatya mama mūrdhānaṃ merumūrdhni punargatā // tasmānnirgatya deveśi caturdikṣūdadhiṃ gatā pūrve sītā samuddiṣṭā suvahā dakṣiṇena tu // sunandā paścime bhāge bhadrasomā tathottare mandarastu mahādevi gandhamādanasaṃjñakaḥ // vipulaśca supārśvaśca pūrvādyā uttarāntakāḥ viṣkambhāśca samākhyātāḥ varṇāṃścaiva nibodha me // sitaṃ caiva haridrābhaṃ nīlaṃ dāḍimasaprabham prāgviṣkambhasamīpe tu nāmnā citrarathaṃ vanam // tatrāruṇodakaṃ nāma taḍāgaṃ padmamaṇḍitam gandhamādanasāmīpye nandanaṃ tu mahāvanam // tasyamadhye 'mbujacchannaṃ mānasaṃ tu sarovaram vipulasya samīpe tu vaibhrājaṃ tu mahāvanam // sitodaṃ tasya madhye tu taḍāgaṃ vimalodakam vanaṃ pitṛvanaṃ nāma svapārśvasya samīpataḥ // tasyāntastu mahābhadraṃ taḍāgaṃ ca manoramam kalpadrumāṃśca caturaḥ kathayāmi nibodha tān // mandare 'tha kadambaṃ syān mastake tu vyavasthitam sahasrayojanāyāmaṃ śākhāpañcaśatocchritam // puṣpaiḥ kumbhapramāṇaiśca bhrājate tatsupuṣpitam tatpramāṇā smṛtā jambūr gandhamādanamūrdhani // tasyāḥ phalasamūhottho raso jñeyo 'mṛtopamaḥ tena jambūnadī jātā priye vegavatī bhṛśam // meruṃ pradakṣiṇīkṛtya jambūmūlaṃ viśetsvakam tatsaṃparkātsamutpannaṃ kanakaṃ devabhūṣaṇam // tena jāmbūnadaṃ loke jñāyate bhūṣaṇottamam tatra vṛkṣālatāgulmāḥ pakṣiṇaḥ śvāpadādayaḥ // jāmbūnadamayāḥ sarve ye cānye tatravāsinaḥ vipule 'pi tathāśvatthaḥ ketumāla iti śrutaḥ // tasyendreṇāsurāñjitvā ratnamālā pralambitā tenāsau ketumāleti khyātaḥ siddhaniṣevitaḥ // nyagrodhaśca supārśve tu tattulyaḥ parikīrtitaḥ anekaguṇasaṃpanno meruḥ khyātaḥ samāsataḥ // tatpārśvasthānpriye deśān kāthayāmi samāsataḥ merumadhyāccaturdikṣu lakṣārdhaṃ tu samāsataḥ // lavaṇodadhiparyantaṃ jambudvīpaṃ samantataḥ parvatāntaritāstatra nava bhāgā bhavanti hi // dakṣiṇe caiva digbhāge trayo jñeyā mahīdharāḥ niṣadho hemakūṭaśca himavāniti te trayaḥ // uttare cāpi merustu nīlaḥ śveto 'tha śṛṅgavān prāk paścimāyātā hyete ṣaḍeva tu mahīdharāḥ // nīlaśca niṣadhaścaiva lakṣayāmau prakīrtitau śvetaśca hemakūṭaśca sahasranavatiḥ smṛtau // himavān śṛṅgavāṃścaiva sahasrāśītireva tu lavaṇodadhiparyantāḥ sahasradvayavistṛtāḥ // kailāsayukto himavāṃs triśṛṅgaśca sajārudhiḥ śṛṅgavāṃścandrakanibhaḥ sitaḥ śveto virājate // nīlaratnamayo nīlo niṣadhaḥ padmarāgabhaḥ sauvarṇo hemakūṭaśca himābho himavāniti // pūrveṇa mālyavānmeroḥ parvatastu virājate catustriṃśatsahasrāṇi yojanānāṃ sureśvari // yāmyottarāyato bhāti sahasraṃ tasya vistṛtiḥ tathaivāparadigbhāge tattulyo gandhamādanaḥ // nīlaśca niṣadhaścaiva mālyavāngandhamādanaḥ catvāriṃśatsahasrāṇi yojanānāṃ samucchritāḥ // caturdikṣu gatau meror dvau dvau sīmāntaparvatau jaṭharo hemakūṭastu pūrvabhāge vyavasthitau // kailāso himavāṃścaiva dakṣabhāge vyavasthitau niṣadhaḥ pāriyātraśca apareṇa mahīdharau // jārudhiḥ śṛṅgavāṃścaiva uttareṇa vyavasthitau meroḥ samantato ramyam ilāvṛtamudāhṛtam // adhastāccakravāṭasya navasāhasravistṛtam yojanānāṃ caturdikṣu caturaśraṃ samantataḥ // nātapo bhānujastatra na ca somasya raśmayaḥ prabhavanti hi lokānāṃ merorbhāsā prabhāsitam // pratyagrāmbujapatrābhā janāścātīva komalāḥ jambūrasaphalāhārā jarāmṛtyuvivarjitāḥ // trayodaśābdasāhasraṃ teṣāmāyuḥ prakīrtitam devagandharvasiddhāśca ṛṣayo 'tha vināyakāḥ // gaṇamātṛbhaginyaśca vetālā rākṣasādayaḥ evamādyairasaṃkhyātair vṛtaṃ caitadilāvṛtam // gandhamādanavāruṇyāṃ samudrasya ca pūrvataḥ ketumālamiti khyātaṃ varṣaṃ sarvaguṇottamam // nīlotpaladalaśyāmā janāstatra suśobhanāḥ panasasya rasaṃ pītvā jīvantyayutameva ca // jayanto vardhamānaśca aśoko hariparvataḥ viśālaḥ kambalaḥ kṛṣṇas tatra sapta kulādrayaḥ // mālyavatpūrvabhāgena samudrasyāpareṇa tu varṣaṃ bhadrāśvasaṃjñaṃ ca tatrāpi tvayutāyuṣaḥ // janāścandrapratīkāśāḥ kālāmraphalabhojanāḥ kaurañjaḥ śvetaparṇaśca nīlo mālāgrakastathā // padmaścaiva samākhyātās tatra pañca kulādrayaḥ dvātriṃśattu sahasrāṇi pūrvapaścāyate smṛte // catustriṃśatsahasrāṇi dakṣiṇodaksamāyate varṣe dve tu samākhyāte kuruvarṣanivāsinaḥ // kuravonāmalokāste kuruvṛkṣaphalāśinaḥ trayodaśasaharāṇi jīvanti sthirayauvanāḥ // yugmaṃ yugmaṃ prasūyante viyogabhayavarjitāḥ śyāmāpuṣpanibhāḥ snigdhāḥ surūpāḥ puruṣāḥ striyaḥ // sarvaratnamayī bhūmir himavālukayā citā navayojanasāhasraṃ dhanvākāraṃ prakīrtitam // sūryakāntendukāntau ca dvau tatra kulaparvatau kalpavṛkṣaḥ kururnāma tatraiva kusumojjvalaḥ // tasya nāmnā tu tajjñeyaṃ kuruvarṣaṃ suśobhanam tasyacottaradigbhāge praviśya lavaṇodadhim // pañcayojanasāhasraṃ candradvīpaṃ prakīrtitam tathā vāyavyadigbhāge praviśya lavaṇodadhim // yojanānāṃ sahasrāṇi catvāryeva varānane daśayojanasāhasraṃ dvīpaṃ bhadraṃ prakīrtitam // bhadrākāramiti jñeyaṃ sarvakāmaphalapradam ayutāyuṣo janāstatra divyāmṛtaphalāśinaḥ // candrākhye 'pyayutaṃ cāyur jīvanti phalabhojinaḥ śvetaśṛṅgavatoścaiva madhye jñeyaṃ hiraṇmayam // lakucasya phalaṃ prāśya janāstatrendusannibhāḥ jīvantyabdasahasrāṇi mānenārdhatrayodaśa // nīlasyottaradigbhāge tathā śvetasya dakṣiṇe ramyakaṃ nāma varṣaṃ tu nyagrodhaphalabhojanāḥ // nīlotpaladalaśyāmā jarārogavivarjitāḥ dvādaśābdasahasrāṇi teṣāmāyuḥ prakīrtitam // navasāhasravistāraṃ ramyakaṃ ca hiraṇmayam hemakūṭasya saumyena dakṣiṇe niṣadhasya tu // harivarṣaṃ samākhyātaṃ raupyābhāstatra jantavaḥ dvādaśaiva sahasrāṇi jīvantīkṣurasāśinaḥ // atīva śobhanaṃ tacca navasāhasravistṛtam hemakūṭasya yāmyena himavatastvathottare // varṣaṃ kiṃpuruṣaṃ nāma tatrahemanibhā janāḥ navavarṣasahasrāṇi jīvanti plakṣabhojanāḥ // navaiva tu sahasrāṇi vistārastatra kīritaḥ yāmye himācalendrasya uttare lavaṇodadheḥ // bhārataṃ nāma varṣaṃ tu tatra cālpaṃ sukhaṃ smṛtam janā rogabhayatrastā duḥkhitā mandasaṃpadaḥ // surūpā mandarūpāśca subhagā durbhagāḥ pare bhogino mandabhogāśca tathānye 'tyantaduḥkhitāḥ // gaurāḥ śyāmāstathā kṛṣṇā babhravaḥ śvetapiṅgalāḥ varṇajātiprabhedena nānākarmānurūpataḥ // caturvarṇā antyajāśca jāyante bhāratāhvaye svadeśabhāṣāyuktāni dvīpadvīpāntarāṇi ca // paṇḍitāśca tathā mūrkhāḥ śilpavijñāninastathā yogino jñāninaścaiva dharmiṣṭhāḥ pāpino 'pare // yācakāścāpi jāyante dātāraścāpare janāḥ preṣyā dāsāśca bahavo mānavāḥ satataṃ priye // guṇastvekaḥ sthitastatra śubhāśubhaphalārjanam naṣṭāsu vidyate kācid yugatrayamayī sthitiḥ // caturyugavatī jñeyā bhāratākhye varānane tatraiva yatkṛtaṃ karma śubhaṃ vā yadi vāśubham // vasanti tena lokāśca śivādyavīcimadhyagāḥ mahākālastathaikāmram evamādi varānane // tīrthānāṃ koṭiruddiṣṭā mahāpuṇyaphalodayā gaṅgādīnāṃ nadīnāṃ ca tatra pañca śatāni ca // navayojanasāhasraṃ dhanvākāraṃ nibodha tam nava bhedāḥ smṛtāstatra sāgarāntaritāḥ priye // ekaikasya tu dvīpasya sahasraṃ parikīrtitam śatāni pañca vijñeyaṃ sthalaṃ pañca jalaṃ tathā // parasparamagamyāste teṣāṃ nāmāni me śṛṇu indradvīpaṃ kaśeruṃ ca tāmravarṇaṃ gabhastimat // nāgadvīpaṃ ca saumyaṃ ca gāndharvaṃ vāruṇaṃ tathā dvīpaṃ kumārikākhyaṃ ca navamaṃ parikīrtitam // bindusaraḥ prabhṛtyeva kumāryāhvaṃ prakīrtitam yojanānāṃ sahasraṃ tu nānāvarṇāśramānvitam // ye pūrvoktā guṇā loke bhārate varavarṇini te tatraiva sthitā loke kumārīsaṃjñake priye // bhūdharāḥ sapta vijñeyās tatraiva tu suśobhanāḥ mahendro malayaḥ sahyaḥ śaktimānṛkṣaparvataḥ // vindhyaśca pāriyātraśca bhāntyete kulaparvatāḥ dakṣasāgaramadhyasthāny upadvīpāni ṣaṭ priye // aṅgadvīpaṃ yavākhyaṃ ca malayaṃ śaṅkhasaṃjñakam kumudaṃ ca varāhaṃ ca ityevaṃ parikīrtitam // kathito malayadvīpe malayo nāma parvataḥ tasyapāde trikūṭo vai laṅkā tasyoparisthitā // cāmīkaramayī śubhrā catvārodyānamaṇḍitā citraprākāraracitā vajravaiḍūryamaṇḍitā // anantavibhavāstatra rākṣasā devakanyakāḥ ramante kanyakāsaktā mahābalaparākramāḥ // agastyaśikharaṃ tatra malaye bhūdharottame tatrāśramo mahāpuṇya āgastyaḥ sphāṭikaprabhaḥ // tatrānyonyaviruddhāstu sattvāḥ krīḍantyaśaṅkitāḥ na tatra jāyate mārī nākālaḥ saṃpravartate // na jarā na ca śokaśca nopasargabhayaṃ kvacit na vadatyanṛtaṃ kaścid rāgadveṣau na kutracit // agastyasya prabhāveṇa tv ajñānaṃ dūrato gatam tatra vai ṛṣayo vīrā jñānayogakṛtāśramāḥ // japādhyayana homādi pūjāstutiparāyaṇāḥ tryambakasya mahādevi nityamārādhane ratāḥ // agastyasahitāḥ sarve mokṣābhyudayavādinaḥ tiṣṭhanti bhāvitātmānaḥ śāpānugrahakāriṇaḥ // lakṣayojanavistīrṇaṃ jambudvīpaṃ samantataḥ lakṣayojanavistīrṇaṃ lavaṇāmbhaḥ sthitaṃ bahiḥ // triguṇaṃ pariṇāhena sthitaṃ vai maṇḍalākṛti vṛtrāribhayasaṃtrastāḥ praviṣṭāstatra parvatāḥ // dvādaśaiva mahāvīryās tānbravīmi samāsataḥ vṛṣabho dundubhirdhūmraḥ praviṣṭāḥ pūrvabhāgataḥ // candraḥ kaṅkastathā droṇaḥ praviṣṭā uttareṇa tu aśoko 'tha varāhaśca nandanaśca tṛtīyakaḥ // apareṇa nagāstatra praviṣṭā lavaṇodadhim cakro mainākasaṃjñaśca tṛtīyastu balāhakaḥ // dakṣiṇena varārohe praviṣṭāścaiva bhūdharāḥ cakramainākayormadhye tiṣṭhedve vaḍavāmukhaḥ // jambūdvīpaṃ samākhyātaṃ prabhavastvadhunocyate svāyaṃbhuvo manurnāma tasya putraḥ priyavrataḥ // tasyātha daśa putrā vai jātā vīryabalotkaṭāḥ agnīdhraścāgnibāhuśca medhā medhātithirvapuḥ // jyotiṣmān dyutimān havyaḥ savanaḥ satra eva ca medhāḥ satro 'gnibāhuśca ete pravrajitāstrayaḥ // saptadvīpeṣu ye śeṣā abhiṣiktā mahābalāḥ jambudvīpe tathāgnīdhrāḥ tasya putrā nava smṛtāḥ // nābhiḥ kiṃpuruṣaścaiva hariścaiva ilāvṛtaḥ bhadrāśvaḥ ketumālaśca ramyakaśca hiraṇmayaḥ // navamastu kururnāma navavarṣādhipāḥ smṛtāḥ agnīdhratastu jātā vai śūrāścātibalotkaṭāḥ // teṣāṃ nāmāṅkitānīha navavarṣāṇi pārvati nābheḥ putro mahāvīryo vṛṣabho dharmatatparaḥ // tasyāpi hi suto jñeyo bharatastu pratāpavān tannamnaiva tu vijñeyaṃ bhārataṃ varṣamuttamam // tasyāpyaṣṭau punaḥ putrā jātā kanyāparā priye bhārate tvaṣṭadvīpe 'tra aṣṭau putrā niveśitāḥ // navamastu kumāryāhvaḥ kumāryāḥ pratipāditaḥ teṣāṃ nāmnā tu te dvīpā bharatena prakīrtitāḥ // jambudvīpaṃ ca śākaṃ ca kuśaṃ krauñcaṃ ca śālmalim gomedaṃ puṣkaraṃ caiva sapta dvīpāni pārvati // adhunā saṃpravakṣyāmi samudrāṃstava suvrate kṣāraḥ kṣīraṃ dadhi ghṛtaṃ tathā ikṣuraso 'pi ca // madirodaśca svādūdaḥ samudrāḥ sapta kīrtitāḥ jambudvīpaṃ smṛtaṃ lakṣaṃ yojanānāṃ pramāṇataḥ // parimaṇḍalato jñeyaḥ kṣārodastatsamo bahiḥ evaṃ dviguṇavṛddhyātra samudrā dvīpasaṃsthitāḥ // agnīdhraśca samākhyāto jambudvīpe varānane śāke medhātithirnāma vapuṣmān kuśasaṃjñake // rājā krauñce 'tha jyotiṣmān śālmalau dyutimānsmṛtaḥ gomede havyanāmā tu savanaḥ puṣkare tathā // tretāyugasamaḥ kālaḥ śākagomedavāsinām tathā varṇāśramācārā jñeyāstatra nivāsinām // medhātitheḥ sapta putrāḥ śākadvīpe 'bhiṣecitāḥ śānto 'bhayastvaśiśiraḥ sukhado nandakaḥ śivaḥ // kṣemakaśca dhruvaśceti varṣanāmnā tu te 'ṅkitāḥ varṣāṇi sapta khyātāni parvatāṃśca nibodha me // gomedaścandrasaṃjñaśca nārado dundubhistathā somaka ṛṣabhaścaiva vaibhrājaśca kulādrayaḥ // sukṛtā cānasūyā ca sumukhī ca tṛtīyakā vipāśā tridivā kumbhī tathā cāmṛtanālikā // etā eva mahānadyo giriṣveteṣu nirgatāḥ pūrvādārabhya niṣkrāntāḥ praviṣṭāḥ kṣīrasāgaram // śākadvīpe tu ye lokāḥ kṣīrāhārāḥ phalāśinaḥ candrakāntasamāḥ sarve surūpāḥ priyadarśanāḥ // krīḍanti divyanārībhiḥ sarvaiśvaryasamanvitāḥ kuśe vapuṣmatā pūrvaṃ sapta putrā niveśitāḥ // śvetalohitajīmūtā harito vaidyutastathā mānasaḥ suvrataśceti varṣanāmnaiva cāṅkitāḥ // kumudaścorvadaścaiva vārāho droṇakaṅkatau mahiṣaḥ kusumaścaiva sapta sīmantaparvatāḥ // śvetatoyā tathā kṛṣṇā candrā śuklā ca locanī vīvṛtā ca vivṛndā ca saptaitāstu saridvarāḥ // dadhyudakaṃ praviṣṭāstā nimnagāḥ pāvanodakāḥ janāstu sukhinastatra dadhnāmṛtaphalāśinaḥ // divyabhogaratāḥ sarve krīḍantyete sayoṣitaḥ jyotiṣmatā sapta putrāḥ krauñcadvīpe niveśitāḥ // udbhijjaśca samākhyāto veṇurmaṇḍala eva ca rathakāraśca lavaṇo dhṛtimānsuprabhākaraḥ // kapilaśceti rājāno varṣanāmnā ca te 'ṅkitāḥ vaidrumo hemanābhaśca dyutimān puṣpadantakaḥ // kuśalo harimardaśca saptaite tu kulādrayaḥ mahī dhātā śivāpāpā pavitrā saṃtatadyutiḥ // dambhā ceti samākhyātāḥ saptaitāḥ saritaḥ srutāḥ ghṛtodaṃ praviśantyetāḥ sarvāḥ pāpaharāḥ priye // janāstadvāsinaḥ sarve surūpāstejasotkaṭāḥ ghṛtāmṛtaphalāhārāḥ sutṛptāḥ smarapīḍitāḥ // krīḍanti vanitāyuktāḥ padmapatrāyatekṣaṇāḥ sapta dyutimatā putrāḥ śālmalāvabhiṣecitāḥ // manonugastathoṣṇaśca pāvano hyandhakārakaḥ munirdundubhināmā ca kuśalaśceti te smṛtāḥ // varṣanāmāni teṣāṃ vai saptānāṃ sapta tu kramāt krauñco 'tha vāmanaścaivāpy andhakāro divākṛtiḥ // dvibinduḥ puṇḍarīkaśca dundubhiśca kulādrayaḥ pauṇḍarī kauśikī gaurī siddhā caiva kumudvatī // sandhyā rātrī ca vikhyātā samāsātparikīrtitāḥ nadyastāḥ śailaniṣkrāntā gacchantīkṣurasārṇavam // pibantīkṣurasaṃ tatra ye janāstannivāsinaḥ divyakāntiyutāḥ śāntāḥ surūpāḥ priyavādinaḥ // nānānārīsamākīrṇāḥ sarvakāmasukhodayāḥ havyarājaḥ sutānsapta gomode cābhyaṣecayat // jaladaśca kumāraśca sukumāro marīcakaḥ kumudaśconnataścaiva mahābhadra iti smṛtāḥ // teṣāṃ nāmnā ca varṣāṇi aṅkitāni svamānataḥ udayaḥ kesaraścaiva jaṭharo 'tha suraivataḥ // śyāmo 'mbikeyo meruśca śailāḥ sīmantagāstvime gabhastī sukumārī ca kumārī nālinī tathā // veṇukā cāpyathekṣū ca dhenuketi saridvarāḥ madirodaṃ vahantyetāḥ puṇyāḥ puṇyajalodvahāḥ // amṛtopamāni svādūni phalānyatra varānane bhakṣayanti ca tallokāḥ pibanti madirāmṛtam // sarvakāmasamṛddhāśca surūpā vyādhivarjitāḥ nānāyuvativṛndaiśca rūpayauvanagarvitaiḥ // madālasaiḥ pānamattair amante satataṃ priye ataśca puṣkarākhye ca savanastatra nāyakaḥ // dvau putrau tena vikhyātau puṣkarākhye niveśitau parvato valayākāro mānasottarasaṃjñitaḥ // pañcāśaducchrayastasya vistāraḥ pañcaviṃśatiḥ yojanānāṃ varārohe sarvaratnasamanvitaḥ // dhātakī madhyame rājā mahavīto bahirnṛpaḥ īrṣyayā rāgatṛṣṇābhir ītibhiśca vivarjitāḥ // sarve te sukhinastatra tasminvarṣadvaye janāḥ cakrākārastu boddhavyo mānasastu varānane // caturṇāṃ lokapālānāṃ purīstvatra bravīmi te harervasvekasārākhyā yāmyā saṃyaminī purī // sukhāhvā vāruṇī caiva somasya tu vibhāvarī puṣkaradvīpaguṇitaḥ svādūdo 'nte vyavasthitaḥ // pañcāśattu sahasrāṇi tripañcāśattathaiva ca yojanānāṃ tu lakṣāṇi koṭidvitayameva ca // mervardhādyāvatsvādūdaṃ pramāṇaṃ parikīrtitam tato hemamayī bhūmir daśakoṭyo varānane // devānāṃ krīḍanārthāya lokālokastvataḥ param parvato valayākāro yojanāyutavistṛtaḥ // lakṣamātrasamutsedho yojanānāṃ varānane sarvaratnasamopeto hemavarṇaḥ prakīrtitaḥ // tasyāntarbhāsayedbhānur na bahiḥ surasundari lokapālāḥ sthitāstatra rudrāścāmoghaśaktayaḥ // virujo vasudhāmā ca śaṃkhapāt kardamastathā hiraṇyaromā parjanyaḥ ketumān bhājanastathā // jāmbūnadamaye śubhre siddhāmaraniveśane pūrvādārabhya kramaśo yāvadīśānagocaraḥ // lokapālāḥ sthitāste vai pālayanta imāḥ prajāḥ asya madhye varārohe yonayastu caturdaśa // ceṣṭante vividhākārāḥ svakarmaparirañjitāḥ lokālokopariṣṭāttu saviturdakṣiṇāyanam // tathottarāyaṇaṃ tatra uttareṇa prakīrtitam ardharātro 'marāvatyām astameti yamasya ca // madhyāhnaścaiva vāruṇyāṃ saumye sūryodayaḥ smṛtaḥ yadaiva cāmarāvatyām udayastasya dṛśyate // tadāstameti vāruṇyām ityādityagatāgatam suvīthī uttare tasya ajavīthī ca dakṣiṇe // pitṛdevapathohyeṣa kathitastu mayā tava asya bāhye tamo ghoraṃ duḥprekṣyaṃ jīvavarjitam // pañcatriṃśatsmṛtāḥ koṭyo lakṣāṇekonaviṃśatiḥ catvāriṃśatsahasrāṇi yojanānāṃ varānane // saptasāgaramānaṃ tu garbhodastatsamaḥ smṛtaḥ brahmaṇo 'ṇḍakaṭāhena yuktā vai merumadhyataḥ // pañcāśatkoṭayo jñeyā daśadikṣu samantataḥ evametacchataṃ jñeyaṃ koṭīnāṃ pārthivaṃ mahat // ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi pramāṇaṃ varavarṇini atha vātra mahādevi paripāṭyā samantataḥ // dīkṣākāle tu saṃskārāḥ kramaṃ teṣāṃ nibodha me śaktiṃ tattvaṃ ca bhuvanaṃ yoniṃ caiva niveśayet // teṣāṃ gandhopacāraṃ tu kṛtvā caiva yathākramam anantaṃ caiva kālāgniṃ narakāṃśca yathākramam // pātālāni tataścordhve śodhayedanupūrvaśaḥ upasthānaṃ tataḥ kuryād bhuvarlokasya varānane // tato vāgīśvarī devī saṃpūjya kusumādibhiḥ tataḥ paśustu saṃprokṣya stāḍyo viśleṣya eva ca // chedanaṃ ca tathākarṣo grahaṇaṃ yojanaṃ tataḥ garbhadhāritvajanane adhikāraṃ tathaiva ca // yogaṃ bhogaṃ layaṃ caiva tato yoniviśodhanam caturdaśa samāsena kathayāmyanupūrvaśaḥ // paiśācaṃ rākṣasaṃ yākṣaṃ gāndharvaṃtvaindrameva ca saumyaṃ tathā ca prājeśaṃ brāhmaṃ caivāṣṭamaṃ viduḥ // saṃhārakramayogena śodhanīyāḥ śivādhvare paśupakṣimṛgāścaiva tathānye ca sarīsṛpāḥ // sthāvaraṃ pañcamaṃ caiva ṣaṣṭhaṃ mānuṣayonikam devayonisamāyuktaṃ proktaṃ saṃsāramaṇḍalam // caturdaśavidhaṃ caiva bhūrloke tu viśodhayet ātmā saṃsaratihyatra māyādyavanigocare // saṃsāraḥ procyate tasmāt paryaṭetsa yatastataḥ sukhaṃ duḥkhaṃ tathā mohaṃ bhuṅkte caivādhvamadhyagaḥ // bandhatrayasamāyukto vāmaśaktyātvadhiṣṭhitaḥ īśvareṇa nimittena sṛṣṭisaṃhāravartmani // punaḥ punaścādhvamadhye yujyate sa śubhāśubhaiḥ adhvamadhye tu ye pāśā jñeyāścānantakoṭayaḥ // pradhānaguṇabhedena yāvaccānāśritaṃ padam tasmādevaṃ vijānīyāt adhvā bandhasya kāraṇam // caturdaśavidhaṃ yacca proktaṃ saṃsāramaṇḍalam tasya bhedāhyanantāśca bhidyante karmabhedataḥ // karmavallyohyanantāśca karmeśānādikārakāḥ ātmanā badhyatehyātmā muñcennātmānamātmanā // kośakāro yathā kīṭa ātmānaṃ veṣṭayeddṛḍham nacodveṣṭayituṃ śakta ātmānaṃ sa punaryathā // tathā saṃsāriṇaḥ sarve baddhāḥ svaireva bandhanaiḥ na ca mocayituṃ śaktāḥ paśavaḥ pāśabandhanāḥ // svayameva svamātmānaṃ yāvadvai nekṣate śivaḥ śivaśaktinipātāttu mucyante pāśabandhanāt // anyathā naiva jānanti svarūpaṃ yatsunirmalam yattatsvābhijanaṃ śuddham anaupamyamanāmayam // mohitā malamohena baddhāḥ karmakalādinā nigūḍhāstatra tiṣṭhanti kāṣṭhe vahniryathā tathā // uddhṛtastu yathā vahnir manthakasya vaśātsphuṭam svasvarūpaṃ prapaśyeta bhāsvaraṃ yatsunirmalam // anyeṣāmapi jantūnāṃ timirākrāntacakṣuṣām prakāśayati vastūni hatvā vai raśmibhistamaḥ // tathātmā tu vijānāti yatsvarūpamanādimat manthakasya vaśāddevi nānyathā tu kathaṃcana // manthakastviha deveśi svayameva sadāśivaḥ ācāryatanumāsthāya sadā cānugrahe sthitaḥ // mantrā manthanavajjñeyā adhvā cātrāraṇiryathā vāgīśī yonisaṃsthānā dhūmo jñeyo malādivat // ātmā vai vahnivajñeyo bodhakastu paraḥ śivaḥ udbodhito yathā vahnir nirmalo 'tīva bhāsvaraḥ // na bhūyaḥ praviśetkāṣṭhaṃ tathātmādhvana uddhṛtaḥ malakarmakalādyaistu nirmukto vigataklamaḥ // tatrastho 'pi na badhyeta yato 'tīva sunirmalaḥ rasavahnisamāyogāt tāmraṃ kālikayā yathā // viśleṣitaṃ tu tattvajñair hematvaṃ pratipadyate na bhūyastāmratāṃ yāti tathātmā na kadācana // rasavanmantraśaktistu kriyā jñeyā tu vahnivat tajjñaścaiva śivo jñeya ācāryatanuvigrahaḥ // ātmā vai hemavajjñeyo malo jñeyastu kālikā mantradravyakriyāyogād vahnyādhāre tathā priye // guruṇā tantraviduṣā hy ātmā vai nirmalīkṛtaḥ na bhūyo malatāṃ yāti śivatvaṃ yāti nirmalam // evaṃ jñātvā varārohe dīkṣā kāryā yathā purā śodhayenmukhyapāśāṃśca ye proktāste mayā purā // guṇabhūtāstu ye pāśās te 'pi śuddhyanti tadvaśāt caturdaśavidhaṃ caiva yaduktaṃ tu mayā purā // saṃsāramaṇḍalaṃ devi śoddhyaṃ tadavanītale tadvakṣyāmi kramātsarvaṃ yathā śodhyaṃ śivādhvare // brahmādistambhaparyantaṃ prādhānyena viśodhayet brāhmaṃ caiva tu prājeśaṃ saumyamaindraṃ tathaiva ca // gāndharvaṃ cāparaṃ yākṣaṃ rākṣasaṃ ca tathāparam paiśācaṃ kramataḥ śodhyaṃ sthāvaraṃ mānuṣaṃ tathā // saptacchadaṃ sthāvarāṇāṃ sarpāṇāṃ vāsukiṃ tathā pakṣiṇāṃ garuḍaṃ caiva mṛgāṇāṃ siṃhameva ca // paśūnāṃ caiva goyoniṃ manuṣyāṃśca viśodhayet antyajāñchūdraviṭ kṣatra brāhmaṇāṃśca viśodhayet // pañcabhirbrahmabhirdevit vadhikārānviśodhayet daśāhutiprayogeṇa antyajān brāhmaṇāvadhi // brāhmaṇasyādhikārāṣṭau catvāriṃśatameva ca garbhaḥ puṃsavanaṃ caiva sīmanto jātakarma ca // nāma niṣkramaṇaṃ caiva annaprāśanacūḍakam anenaiva varārohe śodhyāstvaṣṭau prakīrtitāḥ // etairnivartitairdevi tato 'sau jāyate dvijaḥ navamo vratabandhastu sa cāṅgī parikīrtitaḥ // aṅgāni saṃpravakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ mekhalā dantakāṣṭhaṃ ca ajinaṃ tryāyuṣaṃ tathā // saṃdhyāṃ vahnerupāsāṃ ca bhikṣāṃ vai saptamaṃ viduḥ niyantṝṇi ca dṛṣṭāni dīkṣākāle varānane // bhauteśaṃ pāśupatyaṃ ca gāṇaṃ gāṇeśvaraṃ tathā unmattakāsidhāraṃ ca ghṛteśaṃ saptamaṃ viduḥ // saptaitāni tu dṛṣṭāni vratāni brahmacāriṇām caryāvratāni bodhyāni aṅgatve kīrtitāni tu // ebhistu sahitaṃ hyekaṃ navamaṃ vratabandhanam tasyāntarbhūtamevaitat kathitaṃ vratasaptakam // caturdaśa vratānyevaṃ hotavyāni varānane vedavratāni catvāri hotavyāni na saṃśayaḥ // aiṣṭikaṃ pārvikaṃ caiva bhautikaṃ saumikaṃ tathā vrateśvarāstu catvāro brahmacāriniyāmakāḥ // trayodaśavijānīyāt tato vai vedabhājanam tato bhavati godānaṃ taccaturdaśakaṃ priye // snāta udvāhayedbhāryāṃ jñānasiddhaḥ kumārikām kṛtvā darbhamayīṃ patnīṃ tayā saha yajetkratūn // tajjñeyaṃ pañcadaśamaṃ tataḥ pākamakhāḥ kramāt naimittikāṃśa tānāhuḥ pravakṣyamyanupūrvaśaḥ // aṣṭakāḥ pārvaṇī śrāddhaṃ śrāvaṇyāgrāyaṇī tathā caitrī cāśvayujī ceti sapta pākamakhāḥ kramāt // etaiḥ saha vijānīyād dvāviṃśatparisaṃkhyayā āgneyaṃ cāgnihotraṃ ca darśaṃ caiva tataḥ param // paurṇamāsī tathā jñeyā cāturmāsyaṃ tathaiva ca paśubandhaḥ samuddiṣṭaḥ sautrāmaṇirataḥ param // haviryajñāḥ samākhyātāḥ saptaite pāvanāḥ priye ebhiḥ saha vijānīyāt saṃskāraikonatriṃśakam // agniṣṭomātyagniṣṭomau ukthaḥ ṣoḍaśikā tathā vājapeyo 'tirātrastu āptoryāmastu saptamaḥ // somasaṃsthāḥ samākhyātāḥ ṣaṭtriṃśatparisaṃkhyayā hiraṇyapādaḥ prathamas tathā guhyahiraṇyadhṛt // hiraṇyameḍhro hiraṇyanābhir hiraṇyagarbha eva ca hiraṇyaśrotro hiraṇyatvag ghiraṇyākṣastathaiva ca // hiraṇyajihvastacchṛṅgo daśa yajñāḥ prakīrtitāḥ śatena tu ghṛtaṃ cātra ekaikaṃ tu vijāyate // ete sarve sahasreṇa śuddhyante saptatriṃśakaḥ aśvamedhaṃ tataḥ paścāj juhuyāttu yathākramam // evaṃ kṛtaistu taiḥ sarvais tataścaiva gṛhī bhavet aṣṭātriṃśattamaṃ taṃ tu vānaprasthaṃ tato bhavet // pārivrājyaṃ tato 'nteṣṭim evaṃ brāhmaṇyamāpnuyāt ata ātmaguṇānaṣṭau kathayāmi samāsataḥ // dayā sarveṣu bhūteṣu kṣāntiścāpyanasūyatā śaucaṃ caivamanāyāso maṅgalaṃ cāpyataḥ param // akārpaṇyaṃ cāspṛhā cety aṣṭāvātmaguṇāḥ smṛtāḥ catvāriṃśadathāṣṭau tu saṃskārāśca samāsataḥ // etaiḥ śuddhaistu śuddhyanti asaṃkhyā ye 'pi suvrate ato 'nteṣṭiṃ tu hutvā vai guṇānāpādayecchiśoḥ // pañca pañcāhutīrhutvā brahmabhiścāpyanukramāt tilairghṛtena vātāṃśca ūrdhve tu viniyojayet // ūrdhvaśabdena cāśuddhaṃ yatkarma parikīrtitam tasmin saṃyojanaṃ kāryaṃ nacānyatra vidhīyate // tasmānnoddharaṇaṃ kāryaṃ na cāpi nayanaṃ kvacit yattatra paripāṭyā tu karma tatra niyojayet // tato 'ṇimādirāpādyo brahmabhiścāpyanukramāt pañcāhutiprayogeṇa bhogārthaṃ caivamātmanaḥ // ūrdhvaśabdena tajñeyaṃ yadbhūrlokaṃ samāśritam tasminyuktasya kartavyaṃ nacānyasminkadācana // anuddhṛte kathaṃ yogaḥ yāvat karma na bhujyate tasmāttu yogaśabdena tattatkarmaikacintanā // nivartyate mahādevi niṣkṛtiṃ juhuyāttataḥ śivenāṣṭaśatāhutyā tatastu bhuvanādhipān // bhuvanāntarnivāsāṃśca bhuvanānāṃ yathākramam homenaiva tu saṃśodhya viśleṣaṃ chedanaṃ tathā // pūrṇaṃ caiva samuddhāraṃ tatsthatvaṃ cāpyanukramāt prāyaścittaṃ tato hutvā nyūnādhikanimittataḥ // evamādikrameṇaiva dhāmāntaṃ ca viśodhayet bhūrlokastu samākhyāto bhuvolokaṃ nibodha me // bhūpṛṣṭhadyāvadādityaṃ lakṣamekaṃ pramāṇataḥ daśa vāyupathā madhye tv ayutāyutasaṃkhyayā // ādye vāyupathe meghān kathayāmi yathāsthitān pañcāśadyojanādūrdhvam ṛtarddhirnāma mārutaḥ // yo vivardhayate puṣṭim oṣadhīnāṃ balaṃ tathā bṛṃhayecca mahīṃ sarvām āpyāyayati cāvyayaḥ // divā haṃsaḥ sa vai vāyur manujānāṃ sukhāvahaḥ yato gṛddhrāndhārayati tena gṛddhradharaḥ smṛtaḥ // prācetaso nāma vāyuḥ pracetobhivinirmitaḥ sa vai nāśayate vṛkṣān kadācitsaṃpravartayet // agniḥ prācetaso nāma tenaiva saha tiṣṭhati yadā dahati veśmāni tadāsau samudāhṛtaḥ // sukhī samudre vasati sa jalānnopaśāmyati yojanānāṃ śatādūrdhvaṃ senānīrvāyurucyate // vidyudvanto mūkameghā vasantyasmiṃśca mārute te bhuvaḥ krośamātreṇa tiṣṭhanto 'pasṛjantyapaḥ // yojanānāṃ śatādūrdhvaṃ meghāḥ sattvavahāḥ smṛtāḥ matsyamaṇḍūkakūrmāṃśca varṣantyete ca durdine // yojanānāṃ śatādūrdhvaṃ vāyuroghaḥ prakīrtitaḥ tasmiṃstu rogadā meghā varṣanti ca viṣodakam // tenopasargā jāyante mārakāḥ sarvadehinām tasmādūrdhvaṃ tu tāvadbhyo devyamoghaḥ sthito marut // tasmiṃste mārakā meghā amoghe saṃpratiṣṭhitāḥ vajrāṅgo nāma vai vāyuḥ pañcāśadyojanasthitaḥ // tasmiṃstūpalakā nāma meghāstūpalavarṣiṇaḥ tāvadbhiryojanaireva tato vai vaidyuto 'nilaḥ // meghāśca vaidyutāstasmin nivasanti tu vaidyute aśanirvāyusaṃkṣobhāt teṣvasau jāyate mahān // tadūrdhvaṃ yojanānāṃ ca pañcāśadraivataḥ smṛtaḥ tasminpuṣṭivaho nāma puṣṭiṃ varṣati dehinām // saṃvarte rogadā meghās te rogodakavarṣiṇaḥ pañcāśadyojane te vai tasmiṃstiṣṭhanti toyadāḥ // viṣāvarto nāma vāyuḥ pañcāśadupari sthitaḥ tasminkrodhodakā nāma meghā vai saṃpratiṣṭhitāḥ // te krodharāgabahulaṃ saṃgrāmabahulaṃ tathā rājñāṃ kṣayakaraṃ caiva prajānāṃ kṣayadaṃ tathā // varṣaṃ caivātra kurvanti yadā varṣanti te ghanāḥ aghopyamegho vajrāṅgo vaidyuto raivatastathā // saṃvartaśca viṣāvarto vāyavo ghoraveginaḥ agho vasanti vai divyāḥ piśācāḥ skandadehajāḥ // triṃśatkoṭisahasrāṇi skandasyānucarāḥ smṛtāḥ te vai divyaiśca kusumair arcayanti harātmajam // amoghe vināyakā ghorā mahādevasamudbhavāḥ triṃśatkoṭisahasrāṇi tasmin vāyau pratiṣṭhitāḥ // ye haranti kṛtaṃ karma narāṇāmakṛtātmanām vajrāṅge 'pi tathā vāyau mātaṅgāḥ krūrakarmiṇaḥ // bhinnāñjananibhā ghorās tāpanā nāma viśrutāḥ vidyādharāṇāmadhamā manaḥ pavanagāminaḥ // ye vidyāpauruṣe ye ca vaitālādīñśmaśānataḥ sādhayitvā tataḥ siddhās te 'smin vāyau pratiṣṭhitāḥ // vaidyute 'psarasastasmin vāsavena prayojitāḥ tiṣṭhanti sarvadā tatra pṛthivīpurapālane // bhṛgo vahnau jale vāpi saṃgrāmeṣvanivartakāḥ gograhe bandimokṣe vā mriyante puruṣottamāḥ // te vrajanti tatastūrdhvaṃ vimānairmaṇicihnitaiḥ patākādīrghikākīrṇair divyaghaṇṭānināditaiḥ // strīsahasraparīvārair vimānaistānnayanti tāḥ raivate tu mahātmānaḥ siddhā vai saṃpratiṣṭhitāḥ // gorocanāñjane bhasma pāduke ajinādi ca sādhayitvā mahātmānaḥ siddhāste kāmarūpiṇaḥ // te vasanti mahātmāno divyāṃ siddhimavasthitāḥ saṃvarte 'pi mahāvāyau vidyādharagaṇāḥ smṛtāḥ // daśa triṃśacca koṭyaste divyābharaṇa bhūṣitāḥ divyagandhānuliptāste divyasragdhāmabhūṣitāḥ // āgneyā dhūmajā meghāḥ śītadurdinadāḥ smṛtāḥ viṣāvartaṃ nāvamiva te vāyuṃ yānti miśritāḥ // tatra gandharvakuśalā gandharvasahadharmiṇaḥ vaṃśavīṇāvidhijñāśca pakṣiṇaḥ kāmarūpiṇaḥ // brahmajā nāma vai meghā brahmaniḥśvāsasaṃbhavāḥ upariṣṭādyojanaśatād durjayasyopari sthitāḥ // tatra vai durjayā nāma indrasya parirakṣakāḥ parāvahābhidhaṃ vāyuṃ te samāśritya saṃsthitāḥ // mahāvīryabalopetā daśa koṭyaḥ prakīrtitāḥ puṣkarāvartakā nāma meghā vai padmajodbhavāḥ // śakreṇa pakṣā ye cchinnāḥ parvatānāṃ mahātmanām parāvahastānvahati manujāniva vāraṇaḥ // tasminvāyugamā nāma gandharvā gaganālayāḥ ekādaśa tu vai koṭyas teṣāṃ tu samudāhṛtāḥ // jīmūtā nāma ye meghā devebhyo jīvasaṃbhavāḥ dvitīyamāvahaṃ vāyuṃ meghāste ca samāśritāḥ // tasmiñjīmūtakā nāma vidyādharagaṇā daśa āvahastu tato vāyur yatra droṇāḥ samāśritāḥ // tasmindroṇāḥ samākhyātā meghānāṃ parirakṣakāḥ hitārthaṃ tu prajānāṃ vai nirmitāste mayā purā // upariṣṭātkapālotthāḥ saṃvartānāma vai ghanāḥ mahāparivaho nāma vāyusteṣāṃ samāśrayaḥ // ādye vāyupathehyevaṃ meghā vai vāyubhiḥ saha siddhāśca patayaścaiva kathitā meghacāriṇaḥ // dvitīye vāyupathe jñeyā agnikanyāśca mātaraḥ tā vasanti guṇopetā rudraśaktyātvadhiṣṭhitāḥ // tṛtīye vāyupathe caiva vasante siddhacāraṇāḥ svakarmabhogasaṃsiddhāḥ sarvasiddhairadhiṣṭhitāḥ // caturthe pathi caivātra vasantyāyudhadevatāḥ nārācacakracāparṣṭi śūlaśaktīṣumudgarāḥ // pañcame pathi deveśi vasantyairāvatādayaḥ airāvato 'ñjanaścaiva vāmanaśca mahāgajaḥ // supratīko gajendraśca puṣpadantastathaiva ca kumudaḥ puṇḍarīkaśca sārvabhaumo 'pi cāṣṭamaḥ // diggajā iti vikhyātāḥ svasu dikṣu vyavasthitāḥ ṣaṣṭhe vāyupathe devi pakṣirājo mahābalaḥ // garutmāniti vikhyāto durjayo 'tīva vīryavān saptame vyomagaṅgā tu nānājalacarānugā // divyāmṛtajalā puṇyā tridhā sā parikīrtitā sā bhrāntā nabhaso madhye samantātparimaṇḍalā // ākāśagaṅgā prathitā devānāṃ satatotsavā puṣpamāleva sā bhāti nabhasaḥ śirasi sthitā // tatra siddhairmahābhāgair vidyādharagaṇaistathā gandharvairapsarobhiśca sādhyairviśvairmarudgaṇaiḥ // rudrairvasubhirādityaiḥ pitṛdevamaharṣibhiḥ rakṣobhirguhyakaiścaiva divyastutiparāyaṇaiḥ // stuvadbhiśca japadbhiśca gāyadbhiśca mahātmabhiḥ nṛtyadbhirvalgamānaiśca divyadundubhiniḥsvanaiḥ // bherīmṛdaṅgavādyaiśca vallakīnāṃ ca niḥsvanaiḥ vaṃśavāditranādaiśca manovāyusamīritaiḥ // vaidūryanālaiḥ kamalair hemapatraiḥ sugandhibhiḥ kesaraiḥ padmarāgaiśca mahācakrapramāṇakaiḥ // nṛtyantīva saricchreṣṭhā vimānaśatamaṇḍitā maṇḍitā ca vanairdivyair dharmādhārā mahānadī // mama netrādviniṣkrāntā kriyāśaktiḥ parā hi sā mahāmandākinī devī tridaśaiḥ paryupāsitā // mahāvimānakoṭībhir nirantaramavasthitaiḥ śobhitāsau bhagavatī nityamāste nabhastale // tatraiṣā meruśirasi mama vai mastakāccyutā papāta dharaṇīpṛṣṭhe lokānāṃ hitakāmyayā // akṣobhyā sāpyasau gaṅgā tiṣṭhatyaniladhāritā yojanānāṃ śataṃ pūrṇaṃ vistāro 'syāḥ prakīrtitaḥ // pariṇāhastataḥ koṭyaḥ mahāvegavatī śubhā sā bhramantīva saṃtiṣṭhet samantātparimaṇḍalā // dhruvamāpūrya sā devī tv atyadbhutamavasthitā divyāmṛtavahā puṇyā sarvapāpapraṇāśinī // aṣṭame vṛṣarājastu sapatnīkaḥ sanandanaḥ vasati tvapratīghātaḥ pratyakṣo dharma eva saḥ // navame pathi cātrāste dakṣo nāma prajāpatiḥ brahmaiva sākṣādvasati brahmaśaktyā tvadhiṣṭhitaḥ // daśame vāyupathe devi vasurudradivākarāḥ atra cāṅgārakaḥ sarpir nairṛtaḥ sadasatpatiḥ // sadasaspatiḥ? budhaśca dhūmaketuśca vikhyātaśca jvarastathā ajaśca bhuvaneśaśca mṛtyuḥ kāpālikastathā // ekādaśa smṛtā rudrāḥ sarvakāmaphalodayāḥ dhātā dhruvaśca somaśca varuṇaścānilo 'nalaḥ // pratyūṣaśca pradoṣaśca vasavo 'ṣṭau prakīrtitāḥ vasavaḥ kathitāhyete ādityāṃśca nibodha me // aryamā indravaruṇau pūṣā viṣṇurgabhastimān mitraścaiva samākhyātas tv ajaghanyo jaghanyakaḥ // vivasvāṃścaiva parjanyo dhātā vai dvādaśaḥ smṛtaḥ kāśyapeyānvidustvetān teṣāṃ tejonidheratha // amṛtodbhavo 'rtho divyaḥ sarvadevasamanvitaḥ yajñaścakraṃ rathe tasmin sarvajñānamayī ca dhūḥ // saptāśvāśca svarāḥ sapta vedahūṃkāraniḥsvanāḥ nāgā yoktrāṇi teṣāṃ vai aruṇaścaiva sārathiḥ // satyaṃ ca mañcakaṃ tasya vāyurvego rathasya tu navayojanasāhasro vigraho bhāskarasya tu // triguṇaṃ maṇḍalaṃ tasya trailokye bhāti bhāsvaram jñānaśaktiḥ parāhyeṣā tapatyādityavigrahā // māsavāraprayogeṇa saṃcaranti śivecchayā ahorātraṃ bhramantyete bhuvarlokaṃ samantataḥ // tataḥ somastu lakṣeṇa ādityoparisaṃsthitaḥ āpyāyayañjagatsarvaṃ sudhādhārāpravarṣaṇaiḥ // candrarūpeṇa tapati kriyāśaktiḥ śivasya tu indūrdhve lakṣamātreṇa sthitaṃ nakṣatramaṇḍalam // lakṣadvayena tasyordhvaṃ saṃsthito bhūminandanaḥ lakṣadvayena tasyordhve saṃsthitaḥ somanandanaḥ // surācāryo 'pi tasyordhve dvilakṣeṇaiva saṃsthitaḥ tasyordhve 'pi dvilakṣeṇa tiṣṭhate bhṛgunandanaḥ // tasyopari dvilakṣeṇa sauriḥ sarpati līlayā lakṣamātreṇa tu ṛṣīn kathayāmi samāsataḥ // atriścaiva vasiṣṭhaśca pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ bhṛgvaṅgirāmarīciśca ṛṣayaḥ saṃprakīrtitāḥ // yamaniyamatohyete śāpānugrahakārakāḥ bhītāśca parapīḍāyāḥ śūrāḥ śāstravicāraṇe // jñānakhaḍgodyatāḥ sarve tv ajñānapaṭalāpahāḥ mantrayogakriyācāryā saṃnaddhā duratikramāḥ // yogaiśvaryaguṇopetāḥ śivārādhanatatparāḥ tebhyo lakṣādhruvo devi tārakāḥ sa caturdaśa // śarīraṃ ghaṭitaṃ tābhir dhruvasya varavarṇini brahmaivāpararūpeṇa brahmasthāne niyojitaḥ // tasyajyotirgaṇo devi nibaddhobhramate sadā niścalaḥ sa tu vijñeyaḥ śivaśaktyātvadhiṣṭhitaḥ // daśapañca ca lakṣāṇi dhruvāntaṃ bhūmimaṇḍalāt vāyuskandhānsthitāṃstvatra kathayāmi samāsataḥ // āmeghādbhāskarātsomān nakṣatrādgrahamaṇḍalāt ṛṣisaptakanirdeśād ādhruvāntaṃ ca saptamaḥ // ādityādighruvāntaśca svarlokaḥ parikīrtitaḥ atra rājā mahendro vai tiṣṭhate surapūjitaḥ // ṛṣidevaiḥ sagandharvair vṛtaścāpsarasāṃ gaṇaiḥ agnihotraṃ kratūnvāpi kṛtvā jñānavivarjitāḥ // svarlokaṃ tu narā yānti punarāyānti mānuṣam svarlokasyoparisṭāttu dve koṭī yojanāni tu // pañcāśītiśca lakṣāṇi maharloko varānane ṛṣayaścaiva siddhāśca mārkaṇḍādyā vasanti vai // koṭyaṣṭakaṃ mahādevi yojanānāṃ varānane maharlokopariṣṭāttu janalokovyavasthitaḥ // ekapādo 'tha jahnuśca kapilaścāsuristathā bhautiko vāḍvaliścaiva janalokanivāsinaḥ // dvādaśaiva tathā koṭyo janalokordhvataḥ priye tapolokaḥ samākhyāta ṛṣiyogeśvarākulaḥ // sanakaścasanandaśca sanatkumāraḥ sanandanaḥ śaṅkuścaiva triśaṅkuśca tapolokanivāsinaḥ // padmāḥ ṣaṭpañcapañcāśat koṭyo lakṣāṇi viṃśatiḥ bhūrlokāntaṃ samārabhya yāvatsatyaṃ varānane // iyaṃ saṃkhyā samākhyātā bhuvanānāṃ varānane koṭyaḥ ṣoḍaśamānena tapolokordhvataḥ priye // satyalokaḥ samākhyāto yatra brahmā svayaṃ sthitaḥ krīḍate bhagavāndevo vṛta ātmasamairdvijaiḥ // karmajñānena saṃsiddhā advaitapariniṣṭhitāḥ ānandapadasaṃprāptā ānandapadamāgatāḥ // ṛgvedomūrtimāṃstasminn indranīlasamadyutiḥ divyagandhaviliptāṅgo divyābharaṇabhūṣitaḥ // saṃsthitaḥ pūrvatastasya dīpyamānaḥ svatejasā uttareṇa yajurvedaḥ śuddhasphaṭikasaṃnibhaḥ // divyakuṇḍaladhārī ca mahākāyomahābhujaḥ sthitaḥ paścimadigbhāge sāmavedaḥ sanātanaḥ // raktāmbaradharaḥ śrīmān padmarāgasamaprabhaḥ sragdāmadhārakaścitram ālābhūṣaṇabhūṣitaḥ // atharvāñjanavacchyāmaḥ sthito dakṣiṇatastathā piṅgākṣo lohitagrīvo harikeśo mahātanuḥ // ṣaḍaṅgānītihāsāśca purāṇānyakhilāni tu vedopaniṣadaścaiva mīmāṃsāraṇyakaṃ tathā // svāhākāravaṣaṭkārau rahasyāni tathaiva ca gāyatrī ca sthitā tatra yatra devaścaturmukhaḥ // bhogasthānaṃ brahmaṇaḥ syāt paraṃ brahma tato vrajet koṭiyojanamānena satyalokordhvataḥ priye // brahmāsanamitikhyātaṃ japāsindūrasaprabham raktendīvaramadhyasthaḥ padmarāgasamaprabhaḥ // caturmukhaścaturvedaś caturyugavaśānugaḥ brahmavidbhiḥ samākīrṇo brahmā muniniṣevitaḥ // aiśvaryāṣṭakasaṃyuktaḥ ṣaḍvidhasṛṣṭikārakaḥ dharmādiphalasaṃbandhapradātā ca yuge yuge // tiryaṅnārakisattvānāṃ divyānāṃ manujaiḥ saha sraṣṭā ca sarvabhūtānāṃ sadevāsuramānuṣe // koṭidvayaṃ tadūrdhve tu yojanānāṃ varānane nīlendīvarasaṃkāśā indranīlasamaprabhā // brahmalokātparatvena viṣṇoścaiva purīsmṛtā sarvakāmasamopetā sarvaratnasamujjvalā // marakatastambhasopānā nīladhvajasamākulā ghaṇṭāvitānavistīrṇā cārucāmaraśobhitā // nīlotpaladalaprakhyaiḥ kanyāvṛndaiḥ samāvṛtā kāmakārmukanirghoṣavitrastamṛgalocanaiḥ // nūpurārāvamukharaiḥ skhaladbhirmṛduvibhramaiḥ manobhavaśarāyāsa nipātaśatajarjaraiḥ // sughūrṇitamadāyāsaviloladhavalekṣaṇaiḥ saṃsevyate sa bhagavān viṣṇuḥ kamalalocanaḥ // indranīlasamākāro nilotpaladalaprabhaḥ caturbhujo mahākāyaḥ pīnavakṣā gadādharaḥ // kirīṭīkuṇḍalīśaṅkhī prajāpālanatatparaḥ saṃsevyate sa bhagavān nikāyairātmavikramaiḥ // viṣṇubhaktāśca ye nityaṃ dhyānapūjājape ratāḥ te tu gacchanti tatsthānaṃ viṣṇoramitavikramāḥ // saptakoṭyastadūrdhvaṃ vai rudraloko vyavasthitaḥ śuddhasphaṭikasaṃkāśaś catvarodyānamaṇḍitaḥ // sahasrabhūmikābhiśca harmyamālābhirūrjitaḥ vimānaiḥ puṣpakairyukto haṃsakundendunirmalaiḥ // vanopavanaṣaṇḍaiśca sarvartukusumojjvalaiḥ mārutāḥsukhasaṃsparśā vartikarpūragandhayaḥ // nadīnadahradākīrṇaḥ padminīṣaṇḍamaṇḍitaḥ vareṇyāvaradācaiva variṣṭhā varavarṇinī // vasiṣṭhā ca varāhā ca varārohā ca saptamī gaṅgāhyetāḥ samākhyātā rudralokavahāḥ sadā // lakṣapatradalāḍhyaiśca sitapadmairvibhūṣitāḥ indranīlanibhairnālair yojanāyatagandhibhiḥ // strīsahasrakadambāḍhyāḥ puṣpaprakaradhūsarāḥ śaradindunibhānāryo navanītasukomalāḥ // subhrūlalāṭavadanāḥ kṛśodaryo madālasāḥ alipuñjanibhaiḥ keśair mṛgāmodasugandhibhiḥ // pralambaśravaṇādhārāḥ padmapatrāyatekṣaṇāḥ dāḍimīpuṣpasaṃkāśair oṣṭhairutpalagandhibhiḥ // rambhānibhābhirjaṅghābhir bāhubhirbisakomalaiḥ aśokapallavākāraiḥ pādaiḥ padmadalopamaiḥ // nakhaiśca ketakīprakhyair daśanairmauktikojjvalaiḥ svabhāvasusugandhāḍhyaiḥ prasravadbhirivāmṛtam // hārakeyūrakaṭakaiḥ sīmantamaṇijālakaiḥ kāñcīḍoraiḥ suraktaiśca kusumairbhūṣitāḥ sadā // tārakumbhanibhākārair unnataiśca payodharaiḥ suvṛttaiḥ pīnapārśvaiśca pīnakaṇṭhasamāśritaiḥ // guruśreṇībharākrāntā muktāvalivirājitāḥ rājahaṃsagatispardhi mattamātaṅgavibhramāḥ // nūpurārāvamukharapraskhalanmṛduvikramāḥ hāsyalāsyavilāsāḍhyabhrūbhaṅgataralekṣaṇāḥ // hlādayantīva gātrāṇi rudrāṇāṃ tannivāsinām kāmagrahagrahāviṣṭā ghūrṇantyo madavihvalāḥ // ghūrṇantyo? pariṣvajanamātreṇa modayantyo gaṇeśvarān yadyapyevaṃvidhānāryaḥ nijabhartṛbhayāturāḥ // vitrastamṛganetrāstu bharturutsaṅgamāgatāḥ avagūhya ca sarvāṅgair āpīya vadanairmukham // krīḍantirudrabhavane rudrakanyāḥ sarudrakāḥ rudrāścaivaṃvidhākārā jñānayogabalotkaṭāḥ // mukuṭaiḥ kuṇḍalaiścitrair mahāratnasamujjvalaiḥ keyūrakaṭakairḍoraiḥ puṣpavastravibhūṣaṇaiḥ // muktāphalāvalīhārair brahmasūtrottarīyakaiḥ mahākāyā mahoraskās trinetrāḥ śūlapāṇayaḥ // candrāyutapratīkāśāḥ karpūrakṣodadhūsarāḥ surasiddhanutāḥsarve suprasanna varapradāḥ // haralabdhavarāstṛptā daśabāhvindumaulayaḥ na tatra mṛtyurna jarā na śoko 'sti viyogajaḥ // krīḍantisārdhaṃkanyābhiḥ saṃsārabhayavarjitāḥ adhikārakṣaye rudrā rudrakanyāsamāvṛtāḥ // śrīkaṇṭhasyecchayā sarve śivaṃyāntitanukṣaye gatvā bhūyo na jāyante kalpakoṭiśatairapi // evaṃvidhairasaṃkhyātair vimānarathagāmibhiḥ mahāvṛṣagajārūḍhaiḥ siṃhavājisuvāhanaiḥ // lakṣāyutasahasraistu rudrakoṭibhirāvṛtam tanmadhyesarvatobhadraṃ siṃhadvāraiḥ sutoraṇaiḥ // svacchamauktikasaṃkāśaprākāraśikharāvṛtam nandīśvaramahākāla dvārapālagaṇairvṛtam // kiṃkiṇījālamukharaiḥ patākādhvajasaṃkulaiḥ vitānacchatraṣaṇḍaiśca muktāhārapralambitaiḥ // ghaṇṭācāmaraśobhāḍyaṃ darpaṇaiścopaśobhitam kalaśairdvāranyastaiśca ratnapallavasaṃyutaiḥ // racitaiścitraśāstrajñair atnacūrṇasamujjvalaiḥ svastikaiḥ patravalyāḍhyaiś citritaṃ bhuvanājiram // śatasiṃhāsanākīrṇaṃ vedikāratnabhūṣitam gopurāṭṭālarathakair vīthībhiśca bhramāntrakaiḥ // sarvaratnavicitrāḍhyair dvārabaddhaiḥ suśobhanam nirgamaiḥsugavākṣaiśca viṭaṅkaiḥsphaṭikaprabhaiḥ // stambhaiḥsopānabaddhaiśca vajravaiḍūryasaprabhaiḥ pūrṇacandranibhākārair aṇḍaiḥ śikharamaṇḍitaiḥ // muktāphalaprabhābhiśca bhūmibhiśca sahasraśaḥ nāṭyaśālaiḥ suśobhāḍhyair nṛttagītaravākulaiḥ // maṇḍapairatnacitrāḍhyaiḥ sabhāmaṇḍalanirbharaiḥ āsīnairudravṛndaiśca rudrakanyākadambakaiḥ // mattavāraṇakai ramyaiś candraśālāsuśobhanaiḥ dhūpitaṃ dhūpavartībhiḥ kuṅkumodakasecitam // citrapaṭṭaistu saṃchannaṃ puṣpaprakarasaṃkulam tūryaśabdajayadhvānakāhalākūjitena ca // vaṃśavīṇāmṛdaṅgaiśca gomukhairmukhavādanaiḥ paṇavaistālavādyaiśca śaṅkhabherīraveṇa ca // dundubhīnādaśabdena murajasphālanena ca karasphoṭamahāśabdaiḥ siṃhanādapraguñjitaiḥ // garjadbhirgaṇavṛndaiśca meghastanitaniḥsvanaiḥ vandināṃstotraśabdena sāmavedaraveṇa ca // huḍuṅkārāṭṭahāsaiśca geyajhaṃkārayojitaiḥ vṛṣananditaśabdena gajavājiraveṇa ca // kāñcīnūpuraśabdena nadatīva mahatpuram sarvasaṃpatkaraṃ śrīmacchaṅkarasya tu mandiram // atrāsaubhagavānrudro brahmaviṣṇvindrapūjitaḥ gaṅgāyāsnapitonityaṃ divyavastrāmbaracchadaḥ // pṛthivyāgandhaliptāṅgaḥ śriyāpuṣpaiḥ supūjitaḥ saptasvarapramukhyaiśca sarasvatyā ca saṃstutaḥ // pūrṇendurātapatraṃ ca svayameva vyavasthitaḥ gaṅgātūttarikācchatre sarvādityāśca dīpakāḥ // puṣpadantagaṇeśādyair āsanaṃ tasya saṃvṛtam kapilaḥ karkaṭaścaiva vimardaḥ kaṅkaṭastathā // vikramaścadṛḍhaścaiva niṣkampo niṣkalastathā aṣṭau te harayaḥproktās trinetrā bhūrivikramāḥ // siṃharūpāḥsutejaskāḥ saṭāvikaṭabhāsvarāḥ śaktirūpadharairmantrair yogaiśvaryasamanvitaiḥ // āsanaṃvivṛtaṃtaistu mahotsāhairbalotkaṭaiḥ tatrabhadrāsane rudraḥ sthitaścandrārdhaśekharaḥ // sarvalakṣaṇasaṃpūrṇaḥ sarvābharaṇabhūṣitaḥ tryakṣodaśabhujodevo jaṭāmukuṭamaṇḍitaḥ // pīnavakṣaḥsthaloruśca pīnaskandho mahābhujaḥ baddhapadmāsanāsīnaḥ karpūrakṣodadhūsaraḥ // varadābhayapāṇiśca sarvāyudhadharastathā śatapatrāṅkitaiścaiva hastapādaiḥ sukomalaiḥ // candrabimbanakhābhābhir aṅgulībhiralaṃkṛtaiḥ suśliṣṭajānugulphaiśca pādaiścaiva samunnataiḥ // pūjitairgaṇarudraiśca brahmaviṣṇvindravanditaiḥ cāmaravyajanokṣepai rudrastrībhiḥ samantataḥ // vījatastu sadā śrīmāṃś candrakoṭisamaprabhaḥ jñānāmṛtasutṛptātmā yogaiśvaryapradāyakaḥ // dhyāto vai yogibhirnityaṃ prasannavadanekṣaṇaḥ prahasansa ivābhāti nirmalajñānaraśmibhiḥ // ajñānatimiraṃ hatvā darśayetparamaṃ vapuḥ sarvasaukhyapradātā ca rudramātṛgaṇāvṛtaḥ // tasyotsaṅgagatā devī taptakāñcanasuprabhā pūjitā yoginīvṛndaiḥ sādhakaiḥ surakinnaraiḥ // sarvalakṣaṇasaṃpūrṇā sarvābharaṇabhūṣitā yogasiddhipradā nityaṃ mokṣābhyudayadāyikā // devasyābhimukhī nityam umā tu lalitekṣaṇā śaktiścāpararūpeṇa śaktimāṃśca harastathā // brahmāṇḍe sṛṣṭisaṃhārau karoti ca śivecchayā dīkṣājñānavihīnā ye liṅgārādhanatatparāḥ // te prayānti harasthānaṃ sarvaiśvaryasukhāvaham jarāmaraṇanirmuktā vyādhiśokavivarjitāḥ // nādhoyānti punardevi saṃsāre duḥkhasāgare śivaṃyānti tataścordhvaṃ śrīkaṇṭhenasamīkṣitāḥ // rudralokaḥ samākhyātas tataścordhvamume śṛṇu uttarottaravṛddhyā ca bhuvanaṃ bhuvanaṃsthitam // brahmāṇḍasyāpyadhobhāge rudralokasyacordhvataḥ daṇḍapāṇeḥ puraṃjñeyaṃ nānārudragaṇāvṛtam // daṇḍapāṇistu bhagavān yogaiśvaryabalānvitaḥ daṇḍaḥ pāṇitalenaiva dhṛtoyena śivecchayā // vivṛṇoti ca brahmāṇḍe mokṣamārgaṃ sudurbhidam vidhinārādhitaścaiva anudhyānācchivecchayā // saptalokeṣu ye rudrā kathayāmi samāsataḥ śarvorudrastathā bhīmo bhava ugrastathaiva ca // mahādevastatheśāno rudralokādhipastvamī brahmalokesthitobrahmā viṣṇurvai vaiṣṇave pure // rudralokesthitorudraḥ sarveṣāṃ nāyakaḥ smṛtaḥ kālāgner daṇḍapāṇyantam aṣṭānavatikoṭayaḥ // yojanānāṃvarārohe tv adhvāyamupavarṇitaḥ kaṭāhastu adhaścordhvaṃ brahmāṇḍasya varānane // koṭiyojanamānena ghanākāreṇasaṃsthitaḥ pañcāśatkoṭayaścordhvaṃ bhūpṛṣṭhāttu varānane // pañcāśacca adhojñeyā yojanānāṃ samantataḥ evaṃ koṭiśataṃ jñeyaṃ pārthivaṃ tattvamucyate // śatarudrāvadhijñeyaṃ sauvarṇaṃ parivartulam vajrasārādhikasāraṃ durbhedyaṃ tridaśairapi // huṃphaṭkāraprayogeṇa bhedayettu varānane śatarudrānato vakṣye samāsena kṛśodari // daśa daśakrameṇaiva daśadikṣu samantataḥ pūrvādikramayogena kathayāmyanupūrvaśaḥ // kapālīśohyajobadhno vajradehaḥ pramardanaḥ vibhūtiravyayaḥ śāstā pinākī tridaśādhipaḥ // indrasyabalamākramya prabhuśaktisamanvitāḥ vicarantimahādevā indreṇa ca supūjitāḥ // agnirudrohutāśī ca piṅgalaḥ khādako haraḥ jvalanodahanobabhrur bhasmāntakakṣayāntakau // agnerbalaṃsamākramya prabhuśaktisamanvitāḥ vicarantimahādevā agnirājasupūjitāḥ // yāmyomṛtyurharodhātā vidhātākartṛsaṃjñakaḥ saṃyoktā ca viyoktā ca dharmo dharmapatistathā // yamasya balamākramya prabhuśaktisamanvitāḥ vicarantimahādevā yamarājasupūjitāḥ // nairṛtomarutohantā krūradṛṣṭirbhayānakaḥ ūrdhvakeśovirūpākṣo dhūmalohitadaṃṣṭrakau // nairṛtaṃbalamākramya prabhuśaktisamanvitāḥ vicarantimahādevā nairṛtendrasupūjitāḥ // balohyatibalaścaiva pāśahasto mahābalaḥ śveto 'tha jayabhadraśca dīrghabāhurjalāntakaḥ // meghanādī sunādī ca samāsātparikīrtitāḥ vāruṇaṃbalamākramya prabhuśaktisamanvitāḥ // vicarantimahādevā varuṇendrasupūjitāḥ śīghrolaghurvāyuvegaḥ sūkṣmastīkṣṇo bhayānakaḥ // pañcāntakaḥ pañcaśikhaḥ kapardī meghavāhanaḥ vāyostu balamākramya prabhuśaktisamanvitāḥ // vicarantimahādevā vāyurājasupūjitāḥ nidhīśorūpavāndhanyaḥ sau,yadeho jaṭādharaḥ // lakṣmīratnadharaḥkāmī prasādaśca prabhāsakaḥ saumyasya balamākramya prabhuśaktisamanvitāḥ // vicarantimahādevāḥ somarājasupūjitāḥ vidyādhipo 'tha sarvajño jñānadṛgvedapāragaḥ // śarvaḥ sureśo jyeṣṭhaśca bhūtapālo baliḥpriyaḥ īśānānumatā devāś ceṣṭante surapūjitāḥ // vicarantimahādevā īśaśaktyātvadhiṣṭhitāḥ vṛṣovṛṣadharo 'nantaḥ krodhano mārutāhvayaḥ // grasanoḍambareśau ca phaṇīndro vajradaṃṣṭrakaḥ viṣṇostubalamākramya prabhuśaktisamanvitāḥ // vicarantimahādevā anantena supūjitāḥ śaṃbhurvibhurgaṇādhyakṣas tryakṣaśca tridaśeśvaraḥ // saṃvāhaścavivāhaśca nalolipsustrilocanaḥ brahmaṇobalamākramya prabhuśaktisamanvitāḥ // vicarantimahādevā brahmaṇaiva supūjitāḥ ekaikasya sahasraṃ tu parivāro 'bhidhīyate // śatarudrā iti khyātā brahmāṇḍaṃvyāpyasaṃsthitāḥ asaṃkhyātāḥ sahasrāṇi ye ca ūrdhvādidiggatāḥ // svacchandāviśvagā devāḥ kalpamanvantareṣvapi pūrvādidaśadigrudrāḥ sthitā daśa daśaiva tu // ekaikamadhipaṃcaiva kathayāmi varānane sthito vai pūrvato 'ṇḍasya śveto vai nāma nāmataḥ // rudrāṇāṃ tu śatairyukto mahāvīryaparākramaḥ dīptimadbhirmahātīvrair mayūkhairiva bhāskaraḥ // āgneyyāmagnisaṃkāśo vaidyuto nāma viśrutaḥ so 'pi vidyutprabhairudra śataistu parivāritaḥ // yāmye 'ṇḍasya mahākālo yugāntānalasaṃnibhaḥ śatarudrairvṛto devi tiṣṭhatyamitavikramaiḥ // nairṛto vikaṭonāma śatenaparivāritaḥ saṃtiṣṭhate mahātejā dvitīya iva bhāskaraḥ // paścime 'ṇḍasya yo rudro mahāvīrya iti śrutaḥ śatarudrairvṛtaḥ so 'pi tiṣṭhatyamitavikramaḥ // vāyavyadiśicāṇḍasya vāyuvego mahābalaḥ śatena ca vṛtaḥ śrīmāṃs tiṣṭhatyatra mahābalaḥ // subhadranāmottarataḥ śatenaparivāritaḥ mahāvīryabalopetas tiṣṭhatyatra mahābalaḥ // pariviṣṭo marīcībhis tatratiṣṭhati vīryavān vidyādharo nāma rudra aiśānyāṃ vai pratiṣṭhitaḥ // śatarudrairvṛtaḥ so 'pi pariviṣṭa ivoḍurāṭ mahāvīryabalopetas tiṣṭhate 'nantavikramaḥ // adhaḥ kālāgnirudro 'nyaḥ sthitastvatra dvitīyakaḥ samāvṛto rudraśataiḥ sthitaistvatra varānane // śataiḥ samāvṛto rudra mayūkhairiva bhāskaraḥ vīrabhadro vṛtorudrair uparyaṇḍasya saṃsthitaḥ // ekādaśo mahākāyai rudrakrodhasamudbhavaiḥ evaṃte 'tramahātmāna ekaikaṃ tu śatena ca // daśaite veṣṭitādevi śatarudraiśca suvrate eṣāmaparisaṃkhyeyaḥ parivāro mahātmanām // āvṛtyāṇḍaṃ sthitāhyete madhu yadvanmadhuvratāḥ kadambakusumaṃyadvat kesaraiḥ parivāritam // parivāritaṃ tathāhyaṇḍaṃ rudrairamitavikramaiḥ gṛhaiḥ satoraṇāṭṭālair nānāratnavicitritaiḥ // jāmbūnadamayaiścitraiḥ samantātsamalaṃkṛtam divyanārībhirākīrṇaṃ sarvakāmasamanvitam // brahmāṇḍametadākhyātaṃ pāśajālāvatāritam janmavyādhijarāmṛtyumahodadhipariplutam // guṇatrayamalacchannaṃ nānājātisamākulam paśujñānaparikrāntaṃ gatitrayasamākulam // anityā eva gatayaḥ sarveṣāmeva vādinām parāparavibhāgaṃ tu naivajānanti mohitāḥ // hemāṇḍaṃ tu purāsṛṣṭaṃ kṣayātma bhuvanākṛti īśamāyāsamāviṣṭasyātmavargasya bhūtaye // athopariṣṭāttattvāni udakādiśivāntakam uttarottarayogena daśadhā saṃsthitāni tu // ahaṃkāraḥ tadūrdhvaṃ tu buddhistu śatadhāsthitā ūrdhvaṃ sahasradhā jñeyaṃ pradhānaṃ varavarṇini // pauruṣaṃ daśasāhasraṃ niyatirlakṣadhā smṛtā tadūrdhvaṃ daśalakṣāṇi kalā yāvattu suvrate // māyā tu koṭidhāvyāpya sthitā sarvaṃ carācaram daśakoṭiguṇā vidyā māyāṃvyāpya vyavasthitā // śatakoṭiguṇenaiva vyāptāsāvīśvareṇa tu sādākhyaṃ koṭisāhasraṃ bindunādaṃ tadūrdhvataḥ // yojanānāṃ tu vṛndaṃ vai śaktirvyāpya vyavasthitā vyāpinī sarvamadhvānaṃ vyāpyadevi vyavasthitā // aprameyaṃ tato jñeyaṃ śivatattvaṃ varānane bhuvanāni pravakṣyāmi aptattvādāvanukramāt // ākāraṃ vibhavaṃ caiva bhuvanānekavistaram yanna dṛṣṭaṃ paśujñānaiḥ kupathabhrāntadṛṣṭibhiḥ // yanna sāṃkhyairna yogairvā na caiva pāñcarātrikaiḥ svabhāvavādibhirnāpi na ca karmapravādibhiḥ // nāpi saṃśayavādaiśca nagnakṣapaṇakādibhiḥ na bhūtavādibhiścaiva nāpi syāllokikairapi // na cātmacintakairvāpi na ca tarkapravādibhiḥ na ca vaiśeṣikairvā.api ṣaṭpadārthaparāyaṇaiḥ // na cāpi nyāyavādaiśca hetudṛṣṭāntavādibhiḥ nāpyekajanmavādaiśca nacāpyekatvavādibhiḥ // na dhūrtavādairlokairvā suparijñātamaiśvaram ityevaṃvādināṃ teṣāṃ vādānāṃ tu śatatrayam // triṣaṣṭiradhikāścānye vādināṃ bhrāntacetasām ajñānatimirādhānām unmīlanakṛduttamam // saṃsārapaṅkamagnānāṃ naurivottāraṇaṃ param mahāmohatamo 'ndhānāṃ tamonudamidaṃ param // parameśamukhodbhūtaṃ yanmayā prāptamadbhutam jñānāmṛtamidaṃ divyaṃ nanabhuvanavistaram // śṛṇuṣvaikamanā devi vicitrākāramadbhutam ananto bhuvanavrātas tv avyucchedādvyavasthitaḥ // madhukośajālakavat tathā bhūricayāvṛtiḥ mīnaśaṃkhakulāyābhaṃ dāṣimībījavatsthitam // kadambakesaranibhaṃ purāṇāṃ tu samūhakam mahāsenāvāsakavad vane tarusamūhavat // nirantaramanantāni bhuvanāni varānane nānākārāṇi citrāṇi sarvaratnamayāni ca // parimaṇḍalāni dīrghāṇy ardhacandrākṛtīni ca puruṣākṛtīni cānyāni nandyāvartākṛtīni ca // parvatākṛtirūpāṇi gajayuthākṛtīni ca śarāvākṛtīni cānyāni jvālārūpākṛtīni ca // mahāvimānarūpāṇi triśūlākṛtimanti ca murajākṛtīni cānyāni tryaśrākṛtipurāṇi ca // mahāpuruṣarūpāṇi śataśṛṅgākṛtīni ca sahasraśṛṅgāvartāni tathānyāni varānane // koṭiśṛṅgāṇi cānyāni asaṃkhyaśikharāṇi ca vṛttāni caturaśrāṇi trikoṇānyaparāṇi ca // divyacitrapatākāni divyaghaṇṭādhvajāni ca bherinādasvarāḍhyāni divyagītadhvanīni ca // divyadundubhinādāni mahāveṇusvanāni ca nānāvāditraghoṣāṇi bhuvanāni ca sarvadā // śuklāni sphaṭikābhāni padmarāgākṛtīni ca candrakāntasavarṇāni muktādāmanibhāni ca // lākṣārasasavarṇāni kānicidvaravarṇini indragopakavarṇāni indranīlanibhāni ca // nīlotpalasavarṇāni vidyutpuñjanibhāni ca bālādityasavarṇāni padmagarbhanibhāni ca // candraprabhāni cānyāni candrakoṭinibhāni ca madhyāhnārkasavarṇāni sūryakoṭinibhāni ca // aśokastavakābhāni haritālanibhāni ca śakracāpasavarṇāni gokṣīradhavalāni ca // sindūrakuṅkumābhāni gorocananibhāni ca taptahemasavarṇāni nirdhūmāgninibhāni ca // śaṅkhapāṇḍuravarṇāni kānicidbhuvanāni ca nānāvarṇāni cānyāni nānārūpākṛtīni ca // eteṣāṃ parato devi vyāpakaṃ paramaṃ padam aprameyamasaṃkhyeyam agamyaṃ sarvavādinām // vinā prasādādīśasya jñānametanna labhyate nacāpi bhāvo bhavati dīkṣāmaprāpya dehinām // yadā tu kāraṇācchaktir bhavennirvāṇakārikā śivecchayā prapadyeta dīkṣāṃ jñānamayīṃ śubhām // mantrayogātmikā divyāṃ tato mokṣaṃ vrajetpaśuḥ nānyathā mokṣamāyāti api jñānaśatairapi // yasya prakāśitaṃ sarvaṃ śivenānantarūpiṇā sa eva mokṣaṃ vrajati śivaḥ sarvamaheśvaraḥ // tenedaṃ jñānamukhyaṃ tu purā proktaṃ mayā tava saṃsārārṇavamagnānāṃ naurivottāraṇaṃ param // mahāmāyāñjanātītaṃ ajñātaṃ paśugocare anantaṃ pāramakṣobhyaṃ subodhaṃ parameśvaram // parameśamukhodgīrṇaṃ yan mayā prāptamadbhutam vakṣye jñānāmṛtamidaṃ śṛṇuṣvaikamanāḥ priye // ūrdhvaṃ vai brahmaṇo 'ṇḍasya puraikādaśakaṃ sthitam ekādaśānāṃ rudrāṇāṃ yugāntāgnisamatviṣām // athordhve bhuvanaṃ devyāḥ kathayāmi varānane indranīlamayaṃ divyaṃ samantātparimaṇḍalam // tasminbhagavatī devī bhadrakālī vyavasthitā vasatīndīvaraśyāmā snigdhakaṅkuṣṭasaprabhā // sūryamaṇḍalarūpābhyāṃ kuṇḍalābhyāmalaṅkṛtā paurṇamāsyāṃ yathā sandhyā candrarkābhyāṃ virājate // rājate ca mahāhāraḥ stanābhyāmantare sthitaḥ asitāñjanaśailābhyāṃ madhye srotovahā yathā // caturbhiśca dhṛtaṃ pīṭhaṃ siṃhairamitavikramaiḥ sarvavajramaye divye divyaratnavibhūṣite // āsane suprabhe devī jātyañjanasamaprabhā śukle himavataḥ śṛṅge nīlamegha iva sthitā // sarvaratnamayī divyā raśanāsyā virājate pītamālyāṃśukavatī śarvarīvāruṇodaye // tṛtīyaṃ nayanaṃ tasyā lalāṭasthaṃ virājate udayastha ivādityo raśmijālavibhūṣitaḥ // ucchritenātapatreṇa sā śvetena virājate kṛṣṇameghoparisthena candreṇeva vibhāvarī // koṭikoṭisahasreṇa strīṇāṃ tu parivāritā āvṛtā candralekheva nakṣatraistu nabhastale // kumudotpalavarṇāśca hemaśyāmāśca yoṣitaḥ priyaṅgukalikāśyāmāś candragauryaḥ sayauvanāḥ // padmāvadātarūpiṇyaḥ pīnaśroṇipayodharāḥ hāvabhāvavidhijñāstu nṛttagītaviśāradāḥ // vīṇāveṇumṛdaṅgādyair vaṃśavāditraniḥsvanaiḥ upāsīnāstu tāṃ devīṃ ramante tatra yoṣitaḥ // evaṃ viddhi jayaṃ nāma bhuvanaṃ tu varānane yā durgeti smṛtā loke brahmāṇḍodaravartinī // viṣṇunā tapasā pūrvam ārādhya parameśvaram avatāritā vadhārtāya mahiṣasya mahātmanaḥ // yena caikena śṛṅgeṇa bhagavān himavān giriḥ śuṣkaparṇamiva kṣiptaḥ bhagavatyā vināśitaḥ // sā taṃ vināśāyeddevī tamaḥ sūrya ivotthitaḥ sā devī sarvadevīnāṃ nāmarūpaiśca tiṣṭhati // yogamāyāpraticchannā kumārī lokabhāvinī acintyā cāprameyā ca anyatra paripaṭhyate // viṣṇunā sahitā devī kalpe kalpe punaḥ punaḥ bhaginītvena cāyāti nāmarūpaviparyayaiḥ // manvantare manvantare tathā caiva yuge yuge rakṣaṇārthaṃ hi lokānāṃ māteva hitakāriṇī // ityākhyātaṃ tu bhuvanaṃ jayaṃ nāma varānane tadbhaktāstatra gacchanti tasyā maṇḍaladīkṣitāḥ // nacaitattapasā prāpyaṃ nayajñairbhūridakṣiṇaiḥ na dānairvividhaiścāpi śakyaṃ prāptuṃ varānane // prasādāddevadevasya śaśāṅkāṅkitamaulinaḥ dīkṣāṃ prāpya prāpnuvanti maṇḍalaṃ cakravartinām // nirbījadīkṣayā mokṣaṃ dadāti khalu dehinām sā muktidīkṣā paramā vidhivatparikīrtitā // vidyeśāvaraṇe dīkṣā yavatī kriyate nṛṇām tāvatīṃ gatimāpnoti bhuvane 'tra varānane // bhuvanāni tadīśāṃśca saṃsthānāni yathākramam kathayiṣyāmi te sarvaṃ śṛṇuṣvaikamanāḥ priye // bhadrakālyāṃ paro devo rudrakrodhasamudbhavaḥ koṭimātreṇa deveśi yugāntāgnisamaprabhaḥ // yugāntāmbudavṛndotthagarjitadhvaniniḥsvanaḥ śatabāhurmahātejā divyābharaṇabhūṣitaḥ // śirasīndudharaḥ śyāmo nīlāñjanasamadyutiḥ śikhikaṇṭhanibhaḥ kiñcit kiñcidāpāṇḍulohitaḥ // cāṣajīmūtavarṇaśca atasīpuṣpasaṃnibhaḥ indranīlanibhaḥ kiñcit kiñcidbhṛṅganibhākṛtiḥ // jātyañjananibhākāro rudraikādaśikānvitaḥ yutaṃ koṭisahasreṇa rudrāṇāṃ ca mahātmanām // bhuvanaṃ tasya devasya vijayaṃ nāma viśrutam indranīlanibhaṃ divyaṃ sarvavajranibhaṃ mahat // daśakoṭisahasrāṇi rudrāṇāṃ varavarṇini antarbhuvanasaṃghātair anyaiśca parivāritam // nīlotpaladalaśyāmaiḥ śikhikaṇṭhanibhaistathā rudrairdivyairmahāvīryaiḥ samantātparivāritam // stutibhirmaṅgalairgītair nṛttāvāditravāditaiḥ paṇavairveṇuvīṇābhir bherījhallari gomukhaiḥ // paṭahaiḥ kāhalaiścaiva śaṅkhadundubhipīlukaiḥ mṛddalaistaṭṭarībhiśca tālakairmurajaistathā // maundakāhalaṭaṅkaiśca tamiladraghaṭādibhiḥ vāditrairvalgitaistālai roṭanairmukhamṛddalaiḥ // bhūtairbhūtagaṇai rudrair jalpitaiḥ paṭhitaistathā dhyāyādbhiśca japadbhiśca dhāvadbhiśceṣṭitaistathā // mayūrakokilārāvān muñcadbhiśca tathāparaiḥ nānārutavilāsaiśca vikurvadbhirmahātmabhiḥ // āvṛtastairmahātejā mayūkhairiva bhāskaraḥ gajavaktraiḥ siṃhavaktrair aśvavaktraiḥ śubhānanaiḥ // gokarṇairgomukhaiścānyair dvīpiṛkṣamukhaistathā vyāghravānaravakaiś ca bhagavānparyupāsyate // vīrabhadro mahātejā yugāntāgnisamaprabhaḥ āsanaṃ tasya devasya sarvavajramayaṃ mahat // daśayojanavistīrṇaṃ caturasrānalaprabham rājate 'trāṣṭabhiḥ siṃhair vṛtaṃ bhīmaparākramaiḥ // atra te puṇyakarmāṇaḥ ye smaranti maheśvaram jale marutsvathāgnau vā śiraśchedena vā mṛtāḥ // te yānti caiśvaraṃ bodhaṃ vīrabhadraṃ mahādyutim bhuvanasyāsya deveśi hy uparyāvaraṇaṃ mahat // ammayaṃ tu ghanaṃ cāpi śakracāpamiva sthitam vitānamiva tadbhadram antare samavasthitam // tatra cāste mahātmāsāv aṅguṣṭhāgrapramāṇakaḥ tatra yojanakoṭirvai viṣkambhādūrdhvamucyate // tiryaktriguṇavistāram āpyamāvaraṇaṃ priye āvṛtaṃ tena tatsarvaṃ mahāmbhodhivisāriṇā // rudrāṇḍa iti vikhyātaṃ rudrāloka iti priye vīrabhadraniketaśca bhadrakālyālayastathā // trayodaśabhiranyaiśca bhuvānairupaśobhitam nānārudragaṇairdivyair nirantaramalaṃkṛtam // aṇḍaṃ vai vīrabhadrasya brahmāṇḍasadṛśaṃ priye ataḥ paraṃ pravakṣyāmi dharitryā bhuvanaṃ mahat // dhātrī yasminbhagavatī dharāloke sanātanī hairaṇyamatulaṃ prāptā ādhāraṃ yatra saṃsthitā // cakravartivimānaiśca bahubhiḥ parivāritam āvṛtaṃ bhūtasaṃghātair ācāryaistatparāyaṇaiḥ // divyagītaninādāḍhyair vāditraśataniḥsvanaiḥ antarbhuvanasaṃghātai rudrāṇāṃ parivāritam // bhuvanasyāsya madhye tu udayādityasaṃnibhaḥ raktotpalanibho divya aśokastabakacchaviḥ // padmarāgamayo divyaḥ prāsādo bahubhūmikaḥ tasya madhye bhagavatī dharitrī lokadhāriṇī // mālayā raktapuṣpasya lambayā nityabhūṣitā candrārkamaṇḍalākārakapolatalabhūṣitā // pītahemāṃśukavatī mahāhāravibhūṣitā śatayojanavistīrṇe kūrmapṛṣṭhe vyavasthitā // caturvaktrā cāṣṭabhujā divyābharaṇabhūṣitā rūpayauvanasaṃpannā nṛttagītaviśāradāḥ // parivāryopāsate tāṃ divyā vai mānasāḥ striyaḥ triṃśatkoṭyastu tāsāṃ vai divyābharaṇabhūṣitāḥ // utpāditāstu śarveṇa tadarthaṃ hitamicchatā taptajāmbūnadanibhā divyābharaṇaśobhitāḥ // ucchritenātapatreṇa dhriyamāṇena śobhitāḥ puraḥsthito mahātejā yo 'sau merurmahāgiriḥ // upāsīnastu tāṃ devīṃ tatrāste sa nagādhipaḥ nīlotpaladalaśyāmo nīlajīmūtasaṃnibhaḥ // nīlo nāma mahāśailaḥ pītavāsā mahādyutiḥ atikāntena rūpeṇa kaiṭabhāririvāparaḥ // upāsyamāno divyābhir nagarībhirnagādhipaḥ tasyottare candranibho nānālaṃkārabhūṣitaḥ // śvetātapatrī tejasvī śveto nāma mahāgiriḥ tasyottareṇa sūryābho mukuṭādivibhūṣitaḥ // pītāmbaradharaḥ śrīmān śṛṅgavāniti viśrutaḥ atikāntena rūpeṇa kusumāstra ivāparaḥ // dakṣiṇenāpi vakṣyāmi śṛṇuṣvāvahitā priye candrāvadātadīptaujā divyābharaṇabhūṣitaḥ // śuklāmbaradharaḥ śrīmān niṣadho nāma viśrutaḥ taptahemapratīkāśo divyābharaṇabhūṣitaḥ // atiśubhreṇa dehena pitāmaha ivāparaḥ pītāmbaradharaḥ śrīmān pītamālyānulepanaḥ // hemakūṭo mahātejās tejasāmiva saṅgrahaḥ rājate bhagavān śailaḥ sandhyāvṛta ivāṃśumān // pāṇḍurābhrapratīkāśaḥ śaṅkhagokṣīrasaṃnibhaḥ śuklāmbaradharaḥ śrīmān divyakuṇḍalabhūṣitaḥ // ātapatreṇa mahatā dhriyamāṇena mūrdhani himavāniti vikhyāto dvitīya iva bhāskaraḥ // indragopakasaṃkāśaḥ paścime gandhamādanaḥ raktāmbaradharaḥ śrīmān astādristha ivāṃśumān // śuddhasphaṭikasaṃkāśaḥ śuklāmbaradharaḥ śubhaḥ kirīṭī kuṇḍalī śrīmān mālyavānnāma parvataḥ // ityevamādibhiścānyaiḥ parvataiḥ parivāritā lokālokāvasānaiśca tathānyaiḥ kulaparvataiḥ // divyarūpadharā devī tanurvai pārameśvarī dhāraṇāṃ gandhatanmātre prāṇāṃstyaktvā tu yoginaḥ // te yānti tādṛśīṃ mūrtiṃ dharitryāḥ paramāṃ tanum ataḥ parataraṃ devi sāmudraṃ bhuvanaṃ mahat // sarvavajramayaṃ divyaṃ nānāścaryaśatānvitam nīlotpalasamacchāyaṃ sarvataḥ parimaṇḍalam // madhye tu bhuvanasyāsya maṇḍalaṃ candrasaṃnibham śatayojanasāhasraṃ samantātparimaṇḍalam // tasya madhye tu puruṣo rukmavarṇo mahādyutiḥ kirīṭī kuṇḍalī sragvī divyābharaṇabhūṣitaḥ // apāṃ nidherbhagavato varuṇasya parā tanuḥ taṃ tu devaṃ mahātmānaṃ parivārya samantataḥ // rūpayauvanasaṃpannāḥ satataṃ paryupāsate śuklāmbaradharā devī śuklagandhānulepanā // śuklayajñopavītā ca śuklahāropaśobhitā śuklainaivātapatreṇa dhriyamāṇena mūrdhani // gaṅgā hyuttaratastasya sthitā vai paramā tanuḥ nīlāmbaradharā devī nīlagandhānulepanā // nīlasragdāmakaṇṭhā ca yamunā tasya dakṣiṇe evamādyā mahānadyaḥ parivārya mahādyutim // samudrāṣṭakaṃ ca deveśi svanadībhiḥ samāvṛtam upāsate sadā bhaktyā vāruṇīṃ paramāṃ tanum // nānāsarāṃsi tīrthāni tadbhaktāścāpi saṃsthitāḥ rasatanmātra atraiva kṛtvā samyaktu dhāraṇām // apāṃ yoniṃ parāṃ prāptāḥ vāruṇī sā parā tanuḥ ataḥ paraṃ pravakṣyāmi bhuvanaṃ varavarṇini // śrīniketa iti khyātaṃ padmagarbha iti śrutam vimānaśatasaṃghātair nirantaramavasthitaiḥ // śobhitaṃ bhuvaneśaiśca rudrai rudragaṇaistathā sarobhirmānasairdivyair dīrghikābhiśca śobhitam // rathacakrapramāṇaiśca maṇikāñcanamaṇḍitaiḥ vaidūryanālaiḥ kamalair divyagandhasugandhibhiḥ // mṛdubhiḥ kāntimadbhiśca candramaṇḍalasaṃnibhaiḥ saṃśobhitaṃ vicitraistair vikacairvajrakesaraiḥ // udyānairvividhaiścāpi nānāvihagakūjitaiḥ nānākāmapradairvṛkṣaiḥ samantātsamalaṅkṛtam // nānāmaṇimayairdivyaiḥ krīḍāśailaiśca mānasaiḥ mānasībhiśca nārībhir divyayauvanakāntibhiḥ // hāvabhāvavilāsāḍhyadivyastrībhiralaṃkṛtam vicitrairmaṇipadmaiśca sitapatraiśca suvrate // vibhūṣitaṃ gajendrasthaiḥ stutimaṅgalavādibhiḥ gāyadbhiścātha nṛtyadbhir divyastraiṇaiḥ samākulam // tasmiṃstu bhuvane divye padmagarbhasamaprabhe śaradindunibhaṃ divyaṃ maṇḍalaṃ raśmisaṃkulam // tasya madhye bhagavatī śrī svayaṃ lokabhāvinī candrakoṭisahasrāṇāṃ yā kāntimativartate // ekatra yugapattejas tejasāṃ tu virājate nirvāṇamiva yā śāntā sarvānandamanoharā // rūpiṇī paramā devī mūrtiravyabhicāriṇī śatayojanavistīrṇe uditādityasaprabhe // candrakāntamaye padme vajrakesarakarṇike koṭipatre mahādivye gandhapuṣpaguṇānvite // padmāsane bhagavatī padmagarbhasamaprabhā upaviṣṭātra sā nityaṃ vibhūtyā parayā yutā // mahāratnaiśca sragdhāma pralambamurasā śubham vahantī sā tu śuśubhe jyotsneva tripathāpatham // sphuranmayūkhacalane kapolatalamaṇḍale sūryamaṇḍalasaṃkāśe dhārayantī ca kuṇḍale // sphuranmayūkhasaṃghātāṃ raśanāṃ sā tu bibhratī hemābhā pītavasanā mahāhāravibhūṣitā // candrābbhenātapatreṇa dhriyamāṇena rājitā upagītā ca gandharvair mānasai rudrasambhavaiḥ // parivāritā bhagavatī sā tanuḥ pārameśvarī yā prāptā tapasārādhya viṣṇunā prabhaviṣṇunā // dattā prītena rudreṇa viṣṇorurasi vāhinī ardhena sā bhagavatī viṣṇoraṅge pratiṣṭhātā // pādenendrasya devasya pādārdhena divi sthitā tadardhena punardevi pārthiveṣu vyavasthitā // tadardhena manuṣyeṣu yā sthitā vyāpya mūrtibhiḥ svarūpā kāmarūpā ca dvidhā sā parikīrtitā // acalā sā tanuḥ sūkṣmā akṣobhyā tatra tiṣṭhati rudrakrīḍāvatāreṣu prayāgādiṣu suvrate // śrīgirau ca viśeṣeṇa mṛtastadbhuvanaṃ vrajet satsvanyeṣvapi bhāgeṣu tv iyaṃ sā gaditā gatiḥ // prāpya tāmīdṛśīṃ devīm aiśvaryamaṇimādikam bhūtvā tu sāṣṭadhā divyā deveṣvapi ca tiṣṭhati // siddheṣvapi ca sā devī uttamā siddhirucyate yadarthaṃ tārakādyaiśca saṃgrāmastridaśeśvaraiḥ // kṛto ghorastvasaṃkhyeyaḥ tāṃ śriyaṃ prāptumicchubhiḥ asaṅkhyeyāśca saṃgrāmāḥ kṛtā vai cakravartibhiḥ // sā bandha evamuktānām abudhānāṃ parā smṛtā śrīpuraṃ tu samākhyātaṃ yathāvacca varānane // ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi bhuvanaṃ ca nibodha me sārasvatamiti khyātaṃ gāndharvamiti ca smṛtam // padmagarbhapuraṃ cāpi koṭimātreṇa suvrate yojanānāṃ samākhyātaṃ pramāṇena samantataḥ // sārvaratnamayaṃ divyaṃ sarvaiśvaryasamanvitam vimānairvividhākārair nānāratnamayaiḥ śubhaiḥ // gāndharvairmānasaiścāpi gāyadbhiścāpyanekadhā nṛtyadbhiśca tathānyaiśca gaṇaiḥ pārśvagataistathā // strībhiḥ surūpiṇībhiśca gandharvaiśca samākulam tasya madhye tu deveśi śaraccandranibhaṃ śubham // raśmimālākulaṃ divyaṃ maṇḍalaṃ parimaṇḍalam tasya madhye bhagavatī sthitā sākṣātsarasvatī // śaraccandrasahasrasya yā kāntimativartate pītāmbaradharā devī padmapatrāyatekṣaṇā // nīlotpaladalaśyāmā divyābharaṇabhūṣitā hemapaṭṭaparīdhānā divyakuṇḍaladhāriṇī // urasā tu mahāhāram udvahantī śaśiprabham sphuranmayūkhasaṃghātakuṇḍaladvayamaṇḍitā // grāmatrayavalīmadhyā saptasvaratanuḥ śubhā tānamūrdhāruhā devī mūrcchanāṅgaruhodvahā // padāsanā tālapādā gītavarṇaprabhāvatī aṅgulyaḥ sandhayaścaiva lakṣaṇāni varānane // āsane parame divye vṛtā bhūtagaṇeśvaraiḥ sthitā sthitirivābhāti sarvasya jagataḥ śubhā // mānasībhiśca nārībhir gandharvairmānasairvṛtā hāhā hūhūścitrarathas tumbururnāradastathā // viśvāvasurviśvarathaḥ divyagītavicakṣaṇāḥ saṃyojya manasātmānaṃ tyaktvā karmaphalaspṛhām // te vai sārasvataṃ sthānaṃ prāptā vai surapūjite ye ca vāgdhāraṇāṃ dhyātvā prāṇānmuñcanti dehinaḥ // te vai sārasvataṃ lokaṃ prāpnuvanti narottamāḥ eṣā sarasvatī devī mūrtirvai pārameśvarī // yā sthitāparabhāvena brahmāṇḍodaravartinām brahmaloke ca sā devī pādenaikena tiṣṭhati // śākre cāpi tadardhena gandharveṣu tadardhataḥ siddheṣu ca tadardhena kinnareṣu tadardhataḥ // tadardhena ca nāgeṣu yakṣeṣvardhena vai punaḥ piśāceṣu tadardhena sā vai tiṣṭhati bhāgaśaḥ // piśācebhyaḥ sahasrāṃśān mānuṣeṣu ca tiṣṭhati taistu taptvā tapo ghoram ārādhya ca pinākinam // avatāritā tu sā devī rūpiṇī svarabhūṣitā svarāṃstu smaratastasya kalpādau brahmaṇaḥ purā // svarebhyastu viniṣkrāntā tena sā tu sarasvatī sā sthitā sarvaśāstreṣu kavīnāṃ kāvyamāsthitā // yā vālmīkau sthitā devī vyāse caiva nirantaram ṛṣīṇāṃ caiva sarveṣāṃ medhābudhivivardhinī // sarvajñānadharī sā tu sarvajñā devapūjitā merorvāyavyadigbhāge puraṃ tasyāḥ prakīrtitam // idaṃ tu paramaṃ devyā mayā te parikīrtitam sārasvataṃ tu bhuvanaṃ kīrtitaṃ paramā tanuḥ // atraiva tvāpyatattve tvaṃ śṛṇu vai bhuvanottamam amareśaṃ prabhāsaṃ ca puṣkaraṃ naimiṣaṃ tathā // āṣāḍhiṃ ḍiṇḍimuṇḍiṃ ca bhārabhūtiṃ ca lākulam guhyāṣṭakamiti khyātaṃ jalāvaraṇagaṃ priye // tejastattvamataścordhvaṃ kathayāmi samāsataḥ agnestu bhuvanaṃ tatra kathayāmi varānane // aśokastavakānāṃ ca sarvato dīptimudvahat utphullakiṃśukacchāyaṃ japākusumasaṃnibham // bhuvanasyāsya madhye tu uditārkasamaprabham parimaṇḍalamāgneyaṃ tejomaṇḍalamucyate // tasya madhye tu bhagavāñ śivāgniḥ kāraṇaṃ param yo 'vatīryāṇḍamadhye tu sthito nityaṃ tridhā tridhā // vaktre tu dakṣiṇe tasya rudrasya paramātmanaḥ sthito jihvāsvarūpeṇa svayaṃbhūrnīlalohitaḥ // sa eva tu mahādevi kālāgniḥ parameśvaraḥ tasya rūpaṃ pravakṣyāmi śṛṇuṣvāvahitā priye // raktapadmadalacchāyaḥ padmarāgasamadyutiḥ raktāmbaradharaḥ śrīmān raktamālyānulepanaḥ // arkabhābhyāṃ kuṇḍalābhyām alaṃkṛtaśubhānanaḥ mahāhāreṇa dīptena uraḥsthena virājate // kirīṭī kuṇḍalī dīpto devānāmāsyamucyate sarvavajramaye pīṭhe upaviṣṭaḥ svayaṃ prabhuḥ // dāvāgniriva śailāgre veṇugharṣātsamutthitaḥ daśakoṭisahasrāṇi āgneyāstu gaṇeśvarāḥ // dakṣiṇāsyādviniṣkrāntāḥ śvasato 'sya svayambhuvaḥ hitāya sarvalokānāṃ rudrā vai sūryavarcasaḥ // tena te 'gniṃ mahātmāno nityaśaḥ paryupāsate nāryaśca vividhā divyā divyagītavicakṣaṇāḥ // gaṇā rudrā bhūtagaṇāḥ kiṅkarāśca sahasrasaḥ sa vai śivāgniḥ paṭhitaḥ sarvahomeśvaraḥ paraḥ // agnikāryavidhāneṣu hūyate tadvidaiḥ sadā tamagnimaiśvaraṃ yānti kṛtvāgneyīṃ tu dhāraṇām // sa ekadhā sa bahudhā vyāpya sarvaṃ vyavasthitaḥ sa tejastejasāṃ yoniḥ tasmājjajñe divākaraḥ // bahudhā vyajyate cāsau kalpamanvantarādiṣu bhinnaśca janmabhedaiśca pañcāśadbhiśca bhūtale // tadevaṃ kīrtitaṃ samyag āgneyaṃ bhuvanaṃ mahat bhuvanādhipāṃśca bhuvane kathayāmi tvataḥ param // hariścandraṃ ca śrīśailaṃ jalpamāmrātakeśvaram mahākālaṃ madhyamaṃ ca kedāraṃ bhairavaṃ tathā // atiguhyaṃ samākhyātaṃ pūrveśāntamanukramāt athordhve vāyvāvaraṇaṃ tatrastho vāyuravyayaḥ // prāṇasya bhuvanaṃ tatra vāyostu varavarṇini śaṅkhagokṣiradhavalaṃ śaratkundendusaprabham // tasmiṃstu bhuvane divye divyāścaryaśatairyute madhye tu maṇḍalaṃ divyaṃ śaraccandrasamaprabham // raśmimālākulaṃ divyaṃ dyotayadvai diśodaśa tasya madhye tu deveśi vāyostu paramā tanuḥ // kirīṭī kuṇḍalī dīpto hārakeyūrabhūṣitaḥ nānābharaṇacitrāṅgaś citramālyānulepanaḥ // citrāmbaradharaḥ śrīmān mahāhāravibhūṣitaḥ mārutā nāma vai devāḥ śatakoṭyo mahābalāḥ // upāsate mahātmānaṃ vāyumūrtiṃ mahādyutim yo vyāpayeccharīrāṇi ekadhā pañcadhā vibhuḥ // saptadhā saptadhā caiva tiryaggo dviguṇo vibhuḥ svamaṇḍalasya sā divyair vibhātyekā parā tanuḥ // tametamekaṃ daśadhā prāṇātmānaṃ tu yoginaḥ dhyātvā tyaktvā tu vai prāṇān kṛtvā tasminstu dhāraṇām // taṃ viśanti mahātmāno vāyubhūtāḥ khamūrtayaḥ iti prāṇasya bhuvanam ākhyātaṃ tava suvrate // bhuvaneśāṃstatra rudrān kathayāmyanupūrvaśaḥ gayāṃ caiva kurukṣetraṃ nākalaṃ kanakhalaṃ tathā // vimalaṃ cāṭṭahāsaṃ ca māhendra bhīmamaṣṭamam guhyādguhyataraṃ hy etad veditavyaṃ prayatnataḥ // ākāśe tu yathākāśaṃ śuddhasphaṭikanirmalam sūkṣmarūpo 'vyayo nityo madhyadeśe vyavasthitaḥ // ākāśadhāraṇāyukto yogī yujyate tatpade atrākāśe pravakṣyāmi ye rudrāḥ saṃvyavasthitāḥ // vastrāpadaṃ rudrakoṭim avimuktaṃ mahālayam gokīrṇaṃ bhadrakarṇaṃ ca svarṇākṣaṃ sthāṇumaṣṭamam // pavitrāṣṭakametaddhi samāsena prakīrtitam asya bāhye ahaṃkāraḥ tatra rudrānnibodha me // chagalāṇḍaṃ duraṇḍaṃ ca mākoṭaṃ maṇḍaleśvaram kālañjaraṃ śaṅkukarṇaṃ sthūleśvarasthaleśvarau // sthāṇvaṣṭakaṃ samākhyātaṃ pūrvādīśānagocaram madhyadeśesthito rudras tv ahaṃkāreśvaraḥ prabhuḥ // śvetaṃ raktaṃ tathā pītaṃ kṛṣṇaṃ sphaṭikasaprabham pañcāṣṭakeṣu ye varṇāḥ samāsātkathitāstava // sitā raktāstathā kṛṣṇā nīlāḥ śyāmā balāhakāḥ pītāḥ śuklāśca vijñeyāḥ adhastu dhūmravarcasaḥ // śatarudrāḥ samākhyātās trinetrāḥ śūlapāṇayaḥ candrārdhamaulayaḥ sarve rudrāṇībhiḥ samanvitāḥ // padmākṛtīni jñeyāni citraratnayutāni ca śatarudrabhuvanāni bhogaiśvaryayutāni ca // pañcāṣṭake purāṇi syuḥ kūrmākārāṇi sarvataḥ ākāśāvaraṇādūrdhvam ahaṃkārādadhaḥ priye // bhuvanāni pravakṣyāmi śṛṇuṣvaikamanāḥ punaḥ ādau tu gandhatanmātraṃ vistīrṇaṃ maṇḍalaṃ mahat // sthitaṃ vitānavaddevi yojanānekakoṭayaḥ śuklaraktasitāpītaharitaṃ sphaṭikaprabham // vitānamiva deveśi sarvataḥ parimaṇḍalam śarvo hyadhipatistatra eka eva varānane // tasmāttu jāyate pṛthvī śarveśena pracoditā tasmāttu maṇḍalādūrdhvaṃ rasatanmātramaṇḍalam // haritaṃ marakataśyāmaṃ cāṣapakṣanibhaṃ priye bhavo hyadhipatistatra eka eva varānane // tasmādāpo viniṣkrāntā bhaveśena pracoditāḥ tasmāttu maṇḍalādūrdhvaṃ rūpatanmātramaṇḍalam // sphuratsūryāṃśudīptābhaṃ padmarāgasamaprabham rudraḥ paśupatistatra eka evāvatiṣṭhate // tasmāttejo viniṣkrāntaṃ tadvai paśupatīcchayā tattejaḥ sarvalokānāṃ vyāpakaṃ parameśvari // tasmāttu maṇḍalādūrdhvaṃ sparśatanmātramaṇḍalam sandhyāruṇasamacchāyaṃ vāyavyaṃ maṇḍalaṃ priye // vitānākārasadṛśaṃ samantātparimaṇḍalam tatraiva maṇḍale devi tv īśānaḥ saṃvyavasthitaḥ // tasmādvāyurviniṣkrānta īśecchāpreritaḥ priye tasmātprāṇādayaḥ pañca vāyostadvyāpakaḥ paraḥ // saptadhā saptadhā so 'pi sa eko bahudhā gataḥ tasmāttu maṇḍalādūrdhvaṃ śabdatanmātramaṇḍalam // nīlotpaladalaśyāmaṃ svacchodakasamaprabham vitānasadṛśākāraṃ samantātparimaṇḍalam // bhīmastatrādhipatyena eka evāvatiṣṭhate tasmānnabho viniṣkrāntaṃ bhīmecchācoditaṃ mahat // vyāpakaṃ sarvalokānāṃ parāparagataṃ priye tasmāttu maṇḍalādūrdhvaṃ sūryamaṇḍalamucyate // sahasrādityasaṃkāśaṃ dīpyamānaṃ samantataḥ vitānavadraśmidīptaṃ samantātparimaṇḍalam // rudro hyadhipatistatra tv eka evāvatiṣṭhate sūryāstasmādviniṣkrāntāḥ kalpe kalpe varānane // tasmāttu maṇḍalādūrdhvaṃ somamaṇḍalamucyate candrakoṭisahasrāṇāṃ tejasā tulyamaṇḍalam // adhipatistu mahādeva eka evāvatiṣṭhate tasmāccandrādime candrā mahādevena coditāḥ // asaṃkhyātāḥ sahasrāṇi kalpe kalpee vinirgatāḥ tasmāttu maṇḍalādūrdhvaṃ vedamaṇḍalamucyate // candrakoṭisamacchāyaṃ samantātparimaṇḍalam vitānavatsthitaṃ divyam ugreśasamadhiṣṭhitam // saṃruddhaṃ vāmayā tattu tasmādvai nirgatāni tu yajamānasahasrāṇi kalpe kalpe sthitāni hi // brahmaṇastapasogreṇa ugreśena pracoditāt vedayajñāśca vividhā brahmaṇo 'nantavartmanaḥ // tasmādete pravartante yajñā yajñaphalāni ca tapodānādibhiḥ sārdhaṃ vāmaśaktyā niyantritāḥ // ityeṣṭau tanavastvetāḥ parā vai saṃprakīrtitāḥ aparā brahmaṇo 'ṇḍaṃ vai vyāpya sarvaṃ vyavasthitāḥ // ebhyaḥ parataraṃ cāpi maṇḍalaṃ karaṇātmakam śuklaraktāsitaṃ pītaṃ haritaṃ cāpi varṇataḥ // pañcādhipāstu tiṣṭhanti maṇḍale karaṇātmake karmadevāḥ pravartante tasmādvai sarvadehinām // vākpāṇipādapāyuśca upasthaśceti pañcamaḥ ebhyaḥ prakāśakaṃ nāma parataḥ sūryasaṃnibham // tasmādvai saṃpravartante pañca buddhīndriyāṇi tu śrotraṃ tvakcakṣuṣī jihvā nāsikā ca yathākramam // viṣayālocanaṃ vṛttiḥ tejomaṇḍalasaṃsthitāḥ svākyādhipatayo nityaṃ teṣveva praticodakāḥ // ebhyaḥ parataraṃ cāsti candramaṇḍalasannibham vistārātpariṇāhācca sarvato raśmimaṇḍalam // tasmādvai saṃpravartante pañcārthāḥ sarvadehinām śabdaḥ sparśastathā rūpaṃ raso gandhaśca pañcamaḥ // ebhyaḥ parataraṃ cāpi saumyaṃ somasya maṇḍalam tasmānmano viniṣkrāntaṃ raśmibhirdarśapañcabhiḥ // cittaṃ ceto manaśceti śabdādyakṣapravartakam tasyādhipo mahātejāś candramāḥ saumyatejasā // tasmāttu maṇḍalādūrdhvaṃ parato maṇḍalaṃ mahat japākusumasaṃkāśam aruṇādityasaṃnibham // pūrvavacca pramāṇenna samantātparimaṇḍalam tasmāttu maṇḍalāddevi sandhyāruṇasamadyutiḥ // sadhūmo 'gnirivāsau vai ahaṃkāraḥ pravartate antaḥkaraṇamātmasthaṃ yenedaṃ raṃjitaṃ jagat // mattadvipa ivāndhastu dāvāgnirupasarpati tasyādhidevo rudro vai yenāyaṃ preryate sadā // chagalāṇḍādayo devi pūrvaṃ te kathitā mayā ahaṃkārādathordhvaṃ tu buddhyāvaraṇamucyate // sūryakoṭisahasrāṇāṃ tejasā tulyavarcasam aṣṭānāṃ devayonīnām atraiva bhuvanaṃ śṛṇu // kakubhaṃ nāma bhuvanaṃ sandhyāruṇasamaprabham mānasībhistu tatstrībhir muditābhiḥ samākulam // sthitāstatra piśācāstu sandhyāruṇasamaprābhāḥ daśakoṭisahasrāṇi teṣāṃ tatra nivāsinām // svanando nāma vikrāntaḥ piśāceṣvīśvaro mahān sandhyāruṇasamacchāyo bandhūkakusumākṛtiḥ // kuṇḍalābharaṇopeto hārakeyūrabhūṣitaḥ kirīṭī cāṅgadī maulī hemacīnāmbaraḥ śubhaḥ // parivṛto bhūtagaṇaiḥ prabhūtaiḥ pārśvagaistathā nānārūpadharairdivyair divyābharaṇabhūṣitaiḥ // divyamālyānulepaistu divyaiśvaryasamanvitaiḥ parivṛto mahātejā gaṇairiva mahāgaṇaḥ // ataḥ paraṃ pravakṣyāmi rākṣāsaṃ bhuvanaṃ mahat kokilākaṇṭhasadṛśaṃ nīlajīmutasaṃnibham // tasmistu bhuvane divye divyaiśvaryasamanvite karālo rākṣaseśo vai jātyañjananibho mahān // kiriṭī kuṇḍalī dīptaḥ śobhate tu mahādyutiḥ jātyañjananibhaḥ śrīmān dāvāgniriva parvate // daśakoṭisahasrāṇi muditā nāma rākṣasāḥ bhṛṅgajīmūtavarṇābhā vasantyatra mahāprabhāḥ // ataḥ paraṃ pravakṣyāmi yākṣaṃ vai bhuvanaṃ mahat jāmbūnadamayaṃ sarvaṃ divyaratnasamujjvalam // bhogaiśvaryasamutpannaṃ samantātparimaṇḍalam tasmiṃstu bhuvane bhadre subhadro nāma yakṣarāṭ // taptakāñcanavarṇābho makuṭādivibhūṣitaḥ śatakoṭisahasraistu yakṣairamitavikramaiḥ // tairvṛto bhrājate sarvaiḥ śarvaḥ sarvagaṇairiva ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi gāndharvaṃ bhuvanaṃ mahat // pītakauśītakīprakhyaṃ campakaistu samacchavi tasmiṃstu bhuvane divye surūpo nāma vai priye // gandharvadevādhipati gandhamādanasannibhaḥ taptajāmbūnadanibhas taruṇādityasaprabhaḥ // divyagandhānuliptāṅgo divyābharaṇabhūṣitaḥ daśakoṭisahasraistu gandharvaiḥ parivāritaḥ // manaḥ śilābhaṅganibhair haritālanibhaistathā svakāntā nāma gandharvāś citramālyānulepanāḥ // citrāmbaradharāḥ sarve citrābharaṇabhūṣitāḥ tasmātparataraṃ vakṣye sthānam aindraṃ ca pārvati // bṛhadbhogamiti khyātaṃ tadūrdhvaṃ sarvakāmadam śaṅkhagokṣīradhavalaṃ śaratkundendusannibham // tasmiṃstu bhuvane divye divyāścaryaśatairyute vibhūtirnāma bhagavān mahendro bhuvaneśvaraḥ // candramaṇḍalasaṅkāśo muktāhāravibhūṣitaḥ śuklāmbaradharaḥ śrīmāñc chuklamālyānulepanaḥ // jvalatkirīṭo dīptābhyāṃ kuṇḍalābhyāmalaṃkṛtaḥ hārakeyūravāñchvetaḥ śvetoṣṇīṣavibhūṣitaḥ // bhūtijā nāma vai devā vibhūtyā parayā yutāḥ kirīṭinaḥ kuṇḍalino divyamālyavibhūṣitāḥ // daśakoṭisahasrāṇi devāścendrāḥ prakīrtitāḥ tairāvṛto mahātejā nakṣatrairiva candramāḥ // manojaṃ nāma bhuvanaṃ śaraccandranibhaṃ śubham śuklābhrakanibhaṃ dīptaṃ muktāhārasuvarcasam // amṛto nāma vai tatra candramāḥ paramaḥ sthitaḥ śuddhasphaṭikasaṃkāśaḥ śrīmāñcchuklāmbarodvahaḥ // kuṇḍalairdīptisaṃkāśair bhūṣitastu virājate divyagandhānuliptāṅgo divyābharaṇabhūṣitaḥ // tatra vai raśmayo nāmnā raśmivyūhasamaprabhāḥ divyāḥ saumyāstu te jñeyāḥ somatejaḥ samudbhavāḥ // daśakoṭisahasrāṇi teṣāṃ vai saumyatejasām ata ūrdhvaṃ tu deveśi prājeśāṃ bhuvanaṃ mahat // tasmiṃstu bhuvane divye prajeśastvamitadyutiḥ viśvarūpo viśvavarṇo viśvālaṃkārabhūṣitaḥ // viśvarūpaparairdevair viśvātmā parivāritaḥ daśakoṭisahasrāṇi viśvānāṃ bhūritejasām // parivārya mahātmānaṃ śobhane paryupāsate brāhmaṃ caivamato jñeyaṃ śaṅkhagokṣīrasannibham // pitāmaho yatra devaḥ śuklapadmasthasaumyadṛk śuklāmbaradharaḥ śrīmāñ chuklamālyānulepanaḥ // śuklayajñopavītī ca mahāhāravibhūṣitaḥ daśakoṭisahasraistu candrabimbasamaprabhaiḥ // brāhmairdevaiḥ parivṛtaḥ śāradābhrairivāṃśumān paiśācaṃ rākṣāsaṃ yākṣaṃ gāndharvaṃ tvaindrameva ca // saumyaṃ tathaiva prājeśaṃ brāhmaṃ vai bhuvanaṃ priye etāni surayonīnāṃ sthānānyeva purāṇi tu // avatīryātmajanmānaṃ dhyāyantaḥ saṃbhavanti hi parameśaniyogācca codyamānāśca māyayā // niyamitā niyatyā ca brahmaṇo vyaktajanmanaḥ vyajyante te ca sargādau nāmarūpairanekadhā // aṃśenaiva varārohe na tyajanti niketanam puryaṣṭakendriyaiḥ sārdham ātmā mantrairviśodhayet // pañcāṣṭakaṃ mūrtayo 'ṣṭau buddhitattvamanukramāt viśodhyaivaṃ prayatnena krodhāṣṭakamataḥ param // saṃvartastvekavīraśca kṛtānto jananāśakaḥ mṛtyuhantā ca raktākṣo mahākrodhaśca durjayaḥ // nīlotpaladalābhāni teṣāṃ vai bhuvanāni tu ekaikasya parīvāraḥ koṭirdaśasahasrakam // krodheśvarāṣṭakādūrdhvaṃ sthitaṃ tejoṣṭakaṃ mahat balādhyakṣo gaṇādhyakṣas tridaśastripurāntakaḥ // sarvarūpaśca śāntaśca nimeṣonmeṣa eva ca sahasraiḥ pañcadaśabhiḥ parivāro 'bhidhīyate // agnirudrāḥ smṛtā hyate tejasā kṛṣṇavarṇakāḥ kūrmākārāṇi citrāṇi teṣāṃ vai bhuvanāni tu // ata ūrdhvaṃ samākhyātaṃ yogāṣṭakamanuttamam akṛtaṃ ca kṛtaṃ caiva raibhavaṃ brāhmameva ca // vaiṣṇavaṃ tvatha kaumāram aumaṃ śraikaṇṭhameva ca krīḍanti yoginastatra bhuvanaiḥ sphaṭikaprabhaiḥ // tataḥ sākṣādbhagavatī jaganmātā vyavasthitā umā tvameyā viśvasya viśvayoniḥ svayambhavā // taptajāmbūnadanibhā hy udayādityasaprabhā mahāpīṭhe maṇimaye siṃhāṣṭakayute śubhe // śatayojanavistīrṇe divyasragdhāmalālite divyakuṇḍalinī devī mahāhāravibhūṣitā // vijayāgre mahābhāgā śrīrivottamarūpiṇī jayā ca padmagarbhābhā sarvālaṃkārabhūṣitā // nandā ca padmapatrākṣī hārakeyūrabhūṣitā sarvābharaṇacitrāṅgī sunandā ca manoharā // parivārya pratīhāryaḥ sarvataḥ samupasthitāḥ triṃśatkoṭisahasrāṇi triṃśatkoṭiśatāni ca // mānasyo divyanāryastās tāṃ sadā paryupāsate vimānakoṭirekā ca rudrāṇāṃ bhūritejasām // aumā iti samākhyātāḥ vaimānā iti te 'nyathā upāsate tu tāṃ devīṃ mātaraṃ tanayā iva // sāvatīryāṇḍamadhye tu mayā sārdhaṃ varānane anugrahārthaṃ lokānāṃ prādurbhūtā sanātanī // kalpe pūrve jaganmātā jagadyonirdvitīyake tṛtīye śāmbhavī nāma caturthe viśvarūpiṇī // pañcame nandinī nāma ṣaṣṭhe caiva gaṇāmbikā vibhūtiḥ saptame kalpe subhūtiścāṣṭame tathā // ānandā navame kalpe daśame vāmalocanā ekādaśe varārohā dvādaśe ca sumaṅgalā // kalpe trayodaśe devi mahātanurudāhṛtā kalpe caturdaśe caiva anantā nāma kīrtitā // bhūtamātā pañcadaśe ṣoḍaśe cottamā smṛtā sahasradhārā saptadaśe satī cāṣṭadaśe purā // cākṣuṣasya manoḥ kalpe dakṣasya duhitā śubhā avamānācca dakṣasya svāṃ tanuṃ tvajahāḥ purā // amāṃ kalāṃ tu candrasya punarāpūrya saṃsthitā punarhimavatārādhya duhitā tvātmanaḥ kṛtā // tvaṃ devi sādbhutaṃ taptvā tapaḥ paramaduścaram māṃ bhartāraṃ punaḥ prāpya jātāsyaṅgaruhā priye // kailāsanilayaścāhaṃ tvayā sārdhaṃ varānane tvaṃ tanurvāmabhāgasya matto naiva viyujyase // dakṣādhvare punarjātā bhadrakālīti nāmataḥ ekānaṃśāparā mūrtiḥ satīśānādviniḥsṛtā // idaṃ caturyugaṃ prāpya dvāpare viṣṇunā saha mahiṣasya vadhārthāya utpannā kṛṣṇapiṅgalā // kātyāyanīti durgeti vividhairnāmaparyayaiḥ manuṣyāṇāṃ tu bhaktānāṃ varadā bhaktavatsalā // pūrvamavāvatīrṇāsi vindhyaparvatamūrdhani ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi bhuvanaṃ varavarṇini // sucārviti tu vikhyātaṃ sahasrādityakāntimat kailāsaśikharākāraṃ śuddhasphaṭikasaprabham // mahāvimānakoṭībhir āvṛtaṃ cakravartinām tasmiṃstu bhuvane divye sūryakoṭisamadyutiḥ // sahasrabāhucaraṇaḥ sahasravadanekṣaṇaḥ umāpatirjagannāthaḥ sarvānugrahakṛdvaraḥ // bhogasthānaṃ samastaṃ vai tatrasthaṃ vāmabhāgataḥ śatayojanavistīrṇe nānāratnavibhūṣite // divyāstaraṇasaṃchanne ādityaśatasannibhe āsane parame divye ratnapadmavicitrite // upaviṣṭo mahātejā vṛṣabhairaṣṭabhirvṛtaḥ hemacīnāmbaradharo hārakeyūrabhūṣitaḥ // dhārayansupradīpte ca sūryamaṇḍalasannibhe sphuranmayūkhasaṃghāte kuṇḍale raśmisaṃkule // dhārayanmakuṭaṃ mūrdhni divyaratnavicitritam dedīpyamānamatyugraṃ kailāsaśikharopamam // pralambo 'sya mahāhāraḥ prabhavadraśmisaṃkulaḥ gāṅgo himavataḥ śṛṅgāt patito nirjharo yathā // triṃśatkoṭisahasraistu triṃśatkoṭiśataistathā śūlibhirjaṭibhistryakṣair divyābharaṇabhūṣitaiḥ // nānārūpadharair rudrair vṛto bhūtagaṇaistathā divyābhirmānasībhiśca nārībhiḥ parivāritaḥ // vimānaśatakoṭībhir āvṛtaḥ sarva eva tu mātaraḥ sapta rūpiṇyo nānālaṃkārabhūṣitāḥ // parivārya mahātmānaṃ samantātparyavasthitāḥ brāhmī kamalapatrābhā divyābharaṇabhūṣitā // āgneyyāṃ diśi deveśi sthitā vai śrīrivāparā śaṅkhagokṣīrasaṃkāśā tv aiśānyāṃ tu varānane // māheśvarī mahātejās tiṣṭhate surapūjitā kaumārī padmagarbhābhā hārakeyūrabhūṣitā // diśyuttarasyāṃ deveśi kāminīparyupāsitā snigdhanīlotpalanibhā hārakuṇḍalamaṇḍaitā // dakṣiṇasyāṃ diśi tu sā upāste parameśvaram vaiṣṇavīti ca vikhyātā śivena paramātmanā // nīlajīmūtasaṃkāśā sarvābharaṇabhūṣitā vāruṇyāṃ diśi deveśi vārāhī paryupasthitā // śaṅkhakundendudhavalā hārakuṇḍalamaṇḍitā aindryāṃ diśi ca sā devī indrāṇī paryupasthitā // karālavadanā dīptā sarvābharaṇabhūṣitā nairṛtyāṃ diśi cāmuṇḍā upāste parameśvaram // na tyajanti hi tā devaṃ sarvabhāvasamanvitam aṃśena mānuṣaṃ lokaṃ brahmaṇā cāvatāritāḥ // asurāṇāṃ vadhārthāya manuṣyāṇāṃ hitāya ca tapastaptvā mahāghoraṃ brahmaṇā lokadhāriṇā // ruroścaiva vadhārthāya mayāpi tvavatāritāḥ svacchandāstu parāścānyāḥ paravyomni vyavasthitāḥ // svacchandaṃ paryupāsīnāḥ parāparavibhāgataḥ umaiva saptadhā bhūtvā nāmarūpaviparyayaiḥ // evaṃ sa bhagavāndevo mātṛbhiḥ parivāritaḥ āste paramayā lakṣmyā tatrastho dyotayañjagat // asyopari tathā cāṣṭau mūrtayastasya dhīmataḥ śarvo bhavaśca bhagavān rudraḥ paśupatistathā // īśānaścaiva bhīmaśca mahādevogra eva ca etābhiḥ kurute śarvo mūrtibhiḥ sṛṣṭimuttamām // bhūmirāpo 'nalo vāyur ākāśaṃ sūrya eva ca somaśca yajamānaścety aṣṭau sṛṣṭiriyaṃ smṛtā // sarvātmanā tu te tasminn anyatraikāṃśataḥ sthitāḥ evamasminsthito devo brahmalokordhvatastathā // merośca mūrdhanīśāno yogāṣṭakamatheṣyate śrīkaṇṭha iti nāmnā ca kailāsanilayastathā // śarvādyābhiśca tanubhir aṣṭābhirvyāpya tiṣṭhati ye tu māheśvaraṃ yogaṃ saguṇaṃ paryupāsate // bhaktyā ca brahmacaryeṇa satyena ca damena ca dṛṣṭvā dehasthamātmānaṃ te 'tra yānti manīṣiṇaḥ // dṛṣṭvā ca maṇḍalaṃ tasya bhaktyā ca parayā bhṛśam muktadvaitā yatātmānas tatra yānti manīṣiṇaḥ // teṣāṃ caivopariṣṭāttu suśivā dvādaśa sthitāḥ vāmo bhīmastatheśaśca śivaḥ śarvastathaiva ca // vidyānāmadhipaścaiva ekavīraḥ pracaṇḍadhṛt īśānaścāpyumābhartā ajeśo 'nanta eva ca // tathā ekaśivaścāpi suśivā dvādaśa smṛtāḥ sarve kuṅkumasaṃkāśāḥ sūryakoṭisamaprabhāḥ // bhuvaneṣu vicitreṣu śaṅkhākāreṣu saṃsthitāḥ ata ūrdhvaṃ vīrabhadro maṇḍalādhipatiḥ prabhuḥ // tatsāyujyamanuprāpya tenaiva saha modate ata ūrdhvaṃ mahādevi mahādevāṣṭakaṃ viduḥ // mahādevo mahātejā vāmadevabhavodbhavau ekapiṅgekṣaṇeśānau bhuvaneśapuraḥsarāḥ // aṅguṣṭhamātrasahitā mahādevāṣṭake śivāḥ māyāñjanavinirmuktāḥ parameśānasaṃmatāḥ // buddhitattve samāsane bhuvaneśā mayoditāḥ athordhvaṃ guṇatattvaṃ tu tasmiṃścaiva vyavasthitam // gurupaṅktitrayaṃ divyaṃ guṇairantaritaṃ sthitam prathamā tamasaḥ paṅktir upariṣṭādvyavasthitā // teṣāṃ nāmāni kathyante yathāvadanupūrvaśaḥ śivaḥ prabhurvāmadevaś caṇḍaścaiva pratāpavān // prahlādaścottamo bhīmaḥ karālaḥ piṅgalastathā mahendro dinakṛccaiva pratodo dakṣa eva ca // kalevaraśca vikhyātas tathā caiva kaṭaṅkaṭaḥ ambuhartā ca nārīśaḥ śveta ṛgveda eva ca // yajurvedaḥ sāmavedas tv atharvā suśivastathā virūpākṣastathā jyeṣṭho vipro nārāyaṇastathā // gaṇḍo naro yamo mālī gahaneśaśca pīḍanaḥ prathamā paṅktiruddiṣṭā rudrairdvātriṃśatā smṛtā // rajasaścopariṣṭāttu dvitīyā paṅktirucyate śuklo dāsaḥ sudāsaśca lokākṣaḥ sūrya eva ca // suhotra ekapādaśca gṛhaścaiva śiveśvaraḥ gautamaścaiva yogīśo dadhibāhustathāparaḥ // ṛṣabhaścaiva gokarṇo devaścaiva maheśvaraḥ guhyeśānaḥ śikhaṇḍī ca jaṭī mālī tathograkaḥ // bhṛguḥ śikhi tathā śūlī sugatiśca supālanaḥ aṭṭahāso dārukaśca lāṅgaliścātidaṇḍakaḥ // bhavanaśca tathā bhavyo lakuleśastathaiva ca triṃśadrudrāḥ samākhyātā dvitīyā paṅktiruttamā // sattvasya copariṣṭāttu tṛtīyā paṅktirucyate devo 'ruṇo dīrghabāhur atibhūtiśca sthāṇukaḥ // sadyojātastathā jhiṇṭhi ṣaṇmukhaścaturānanaḥ cakrapāṇiśca kūrmākhyas tv ardhanārīśvarastathā // kapālī bhūrbhuvaścaiva vaṣaṭkārastathaiva ca vauṣaṭkārastathā svāhā svadhā ca parikīrtitaḥ // saṃvartakaśca bhasmeśaḥ kāmanāśana eva ca ekaviṃśatirudrāstu paṅktireṣā tṛtīyakā // jñānayogabalopetāḥ krīḍante daiśikottamāḥ saṃsārapāśanirmuktāḥ mahāmohavivarjitāḥ // trinetrā guravaḥ sarve śuddhasphaṭikanirmalāḥ sarvajñāḥ sarvagāścaiva lokānugrahakārakāḥ // gajākārāṇi divyāni sarveṣāṃ bhuvanāni tu buddheḥ prakṛtiparyante ye rudrāstānnibodha me // śatadvayaṃ saptakaṃ ca bhuvanānāṃ varānane antarbhūtāḥ sthitāścānye ye te noktā varānane // guṇānāmupariṣṭāttu pradhānaṃ parikīrtitam tatra ye saṃsthitā rudrāḥ kathayāmi samāsataḥ // krodheśvaraśca saṃvarto jyotiḥ piṅgalakrūradṛk pañcāntakaikavīrau ca śikhedasahiteśvarāḥ // tattve tu prākṛte rudra mahāvīryāḥ prakīrtitāḥ guṇānāṃ yā parākāṣṭhā tatpradhānamihocyate // ataḥ puruṣatattve tu bhuvanāni nibodha me ambā ca salilā oghā vṛṣṭiḥ sārdhaṃ ca tārayā // sutārā ca sunetrā ca kumārī ca tataḥ param uttamāmbhasikā caiva tuṣṭayo nava kīrtitāḥ // tārā caiva sutārā ca tārayantī pramodikā pramoditā modamānā ramyakā ca tataḥ param // sadāpramudikā caiva siddhyaṣṭakamudāhṛtam aṇimā laghimā caiva mahimā prāptireva ca // prākāmyaṃ ca tatheśitvaṃ vaśitvaṃ yadudāhṛtam yatrakāmāvasāyitvam aṇimādyaṣṭakaṃ smṛtam // athordhvaṃ guruśiṣyāṇāṃ paṅktitrayamataḥ śṛṇu maskarī pūraṇaḥ kṛtsnaḥ kapilaḥ kāśa evaca // sanatkumāragautamav asiṣṭhādyāṃśakāstathā kaśyapo nāsiketuśca gālavo bhautikastathā // śākalyaśca samākhyāto durvāsāḥ paramas tv ṛṣiḥ vālmīkiśca guruśreṣṭhaḥ saparāśaragālavaḥ // pippalādāśca saumitrir vāyuputro bhadantakaḥ maskaryādibhadantāntā dṛṣṭādṛṣṭasya vādinaḥ // dvāviṃśatirguruvarāḥ prathamā paṅktiriṣyate jahnuśca tṛṇabinduśca munistārkṣyastathaiva ca // dhyānāśrayo 'tha dīrghaśca hotā jāgara eva ca agastyo vasubhaumaśca upādhyāyaśca kīrtitaḥ // śukro bhṛgvagirā rāmo jamadagnisuto 'dhvagaḥ sthūlaśirā bālakhilyo manuśceti prakīrtitaḥ // vajrātreyo viśuddhaśca śivaścārurathānugaḥ jahnvādicāruparyantā dvitīyā paṅktiriṣyate // haro jhiṇṭhī pratodaśca amareśaścaturthakaḥ kṛṣṇapiṅgeśarudraśca indrajidvṛṣakaḥ śivaḥ // yamaḥ krūraśca vikhyāto gaṅgādhara umāpatiḥ bhūteśvaraḥ kapālīśaḥ śaṅkaraśca tathaiva ca // ardhanārīśvaraścaiva piṅgalaśca tathāparaḥ mahākālaśca saṃvarto maṇḍalī tvekavīrakaḥ // tathā cānyaśca vikhyāto bhārabhūteśvaro dhruvaḥ jahnvādicāruparyantā ṛṣayaḥ pañcaviṃśatiḥ // harādayo dhruvāntāśca guravo viṃśatiḥ smṛtāḥ paṅktitrayaṃ samākhyātam ṛṣīṇāṃ guruśiṣyayoḥ // nāḍīvidyāṣṭakaṃ devi kathayāmi tvataḥ param iḍā ca candriṇī gaurī śāntiḥ śāntikarī tathā // mālā ca mālinī caiva svāhā caiva svadhā tathā athopariṣṭāddeveśi vigrahāṣṭakamucyate // kāryaṃ ca karaṇaṃ caiva sukhaduḥkhakaraṃ tathā jñānaṃ sādhyaṃ ca vikhyātaṃ sādhanaṃ kāraṇaṃ tathā // dehapāśānato vakṣye dharmaṃ ca daśadhoditam ahiṃsā satyamasteyaṃ brahmacaryamakalkatā // akrodho guruśuśrūṣā śaucaṃ santoṣa ārjavam evaṃ daśavidho dharmo yenokto dharmakṛnnaraḥ // vikārānṣoḍaśākhyāsye parabhāvena saṃsthitān raso gandhaśca rūpaṃ ca sparśaḥ śabdastathaivaca // tanmātrapañcakaṃ khyātam indriyāṇi nibodha me vākpāṇipādaṃ pāyuśca upasthaḥ karmasaṃjñakam // śrotraṃ tvakcakṣuṣī jihvā nāsikā pañcamī smṛtā buddhīndriyāṇi deveśi manaḥ ṣoḍaśakaṃ smṛtam // dehapāśāḥ samākhyātāḥ atobuddhiguṇānviduḥ dharmojñānaṃ ca vairāgyam aiśvaryaṃ ca tataḥ param // adharmaśca tathājñānam avairāgyamanīśitā ahaṃkāraṃ ca trividhaṃ pravakṣyāmyanupūrvaśaḥ // vaikārikaṃ taijasaṃ ca bhūtādiṃ ca yathākramam dīkṣākāle yathā śuddhis tathā caiṣāṃ nibodha me // tamo rajastathā sattvaṃ śodhayedanupūrvaśaḥ śabdaḥ sparśastathā rūpaṃ raso gandhaśca pañcamaḥ // viṣayāśca samākhyātāḥ śodhanīyāḥ prayatnataḥ kāmaḥ krodhaśca lobhaśca mohaḥ paiśunyameva ca // janmamṛtyujarāvyādhikṣuttṛṭtṛṣṇāstathaiva ca viṣādaśca bhayaṃ caiva mado harṣaṇameva ca // rāgo dveṣaśca vaicittyaṃ kupitānṛtadrohitā māyā mātsaryadharmaśca adharmaścāsvatantratā // āgantukāśca bodhavyāḥ gaṇapāśānnibodha me devī nandimahākālau gaṇeśo vṛṣabhastathā // bhṛṅgī caṇḍīśvaraścaiva kārtikeyo 'ṣṭamaḥ smṛtaḥ anantastritanuḥ sūkṣmaḥ śrīkaṇṭhaśca śivottamaḥ // śikhaṇḍī caikanetraśca ekarudrastathāparaḥ vidyeśvarātmakānpāśān dīkṣākāle viśodhayet // uktānuktāśca ye cātra anyatantroktalakṣaṇāḥ pauruṣeye tu śodhyāste tato mucyeta pudgalaḥ // athordhve niyatirjñeyā tasyāṃ rudrānnibodha me vāmadevastathā śarvas tathā caiva bhavodbhavau // vajradehaḥ prabhuścaiva dhātā ca kramavikramau suprabhedaśca daśamo niyatyāṃ śaṅkarāḥ smṛtāḥ // yattaddhṛdi sthitaṃ padmam ātmā tatra vyavasthitaḥ niyatidalamahaṅkāra kesaraṃ buddhikarṇikam // kālatattve śivā jñeyā kathayāmi samāsataḥ śuddho buddhaḥ prabuddhaśca praśāntaḥ paramākṣaraḥ // śivaśca suśivaścaiva dhruvaścākṣaraśambhurāṭ daśaite tu śivā jñeyāḥ kālatattve varānane // hemābhāḥ śaṅkarāḥ proktāḥ śivaḥ sphaṭikasannibhāḥ ekaikasya vinirdiṣṭā parivāro yaśasvini // koṭirekā tathānyāni sahasrāṇi tu ṣoḍaśa kūrmākārāṇi sarveṣāṃ proktāni bhuvanāni tu // ata ūrdhvaṃ hariharau rāgatattve nibodha me suhṛṣṭaḥ suprahṛṣṭaśca surūpo rūpavardhanaḥ // manonmano mahādhīraḥ vīreśāḥ parikīrtitāḥ rāgatattve pravakṣyāmi ye 'nye rudrā vyavasthitāḥ // kalyāṇaḥ piṅgalo babhrur vīraśca prabbhavastathā medhātithiścchandakaśca dāhakaḥ śāstrakāriṇaḥ // pañcaśiṣyāstathācāryā daśaite saṃvyavasthitāḥ vidyātattvamataścordhvaṃ tasminvai bhuvanaṃ śṛṇu // vāmo jyeṣṭhaśca raudraśca kalo vikaraṇastathā balavikaraṇaścaiva balapramathanastathā // sarvabhūtadamanaśca tathā caiva manonmanaḥ kalātattve mahādevi mahādevatrayaṃ sthitam // mahādevo mahātejā mahājyotiḥ pratāpavān kalātattvaṃ samākhyātaṃ samāsena varānane // ete rudrā mahādevi trinetrāścandraśekharāḥ rudrakoṭisahasraistu samantātparivāritāḥ // śuddhasphaṭikasaṅkāśāḥ yogaiśvaryabalānvitāḥ rāge raktāstu vijñeyā jñānayogabalotkaṭāḥ // chatrākārāstu teṣāṃ vai gṛhā ratnavicitritāḥ upariṣṭādbhavenmāyā kathayāmi samāsataḥ // vyāpya yā vai tvadhodhvānaṃ vaiśvarūpyeṇa saṃsthitā tatra rudrā mahābhāgā dvādaśaiva mahābalāḥ // gahanaśca asādhyaśca tathā hariharaḥ prabhuḥ daśeśānaśca deveśi trigalo gopatistathā // adhaḥpuṭe tu vijñeyā māyātattve varānane kṣemeśo brahmaṇaḥ svāmī vidyeśānastathaiva ca // vidyeśaśca śaivaścaiva anantaḥ ṣaṣṭha ucyate ūrdhvamāyāpuṭasthāstu rudrā ete prakīrtitāḥ // eṣāṃ madhye tu bhagavān ananteśo jagatpatiḥ udbhavaṃ bhāvayitvā tu svecchayā kurute prabhuḥ // sarvajñaḥ sarvakartā ca nigrahānugrahe rataḥ prathamena tu bhedena rudrā dvādaśa kīrtitāḥ // asmiṃstu ye yathā rudrā māyātattve vyavasthitāḥ tathāhaṃ kathayiṣyāmi bhedatrayavibhāgaśaḥ // gopatiśca tato devi adhogranthau vyavasthitaḥ granthyūrdhve saṃsthito viśvas trikalaḥ kṣema eva ca // brahmaṇo 'dhipatiścaiva śivaśceti sa pañcamaḥ adha ūrdhvamanantastu pāśāścaivātra saṃsthitāḥ // pūrvaṃ vai kathitā devi ato ṛṣikulaṃ bhavet yonirvāgīśvarī caiva yasyāṃ jāto na jāyate // oṃkārasādhyadhātāro damaneśastataḥ param dhyānaṃ bhasmeśamevāhuḥ pramāṇāni tadūrdhvataḥ // pañcārthaṃ guhyamevāhū rudrāṅkuśamataḥ param hṛdayaṃ lakṣaṇaṃ caiva vyuhamākarṣameva ca // ādarśaṃ ca tathaiveha aṣṭamaṃ parikīrtitam ete parivṛtā devi rudrakoṭisahasrakaiḥ // nānāvarṇavicitrāśca nānābbharaṇabhūṣitāḥ nānānārīsahasraistu ramante patyuricchayā // trinetrāḥ śūlinaḥ sarve jaṭācandrakīrīṭinaḥ aluptaśaktivibhavā māyātattvādhikāriṇaḥ // bhuvaneṣu vicitreṣu yonyākāreṣu saṃsthitāḥ ataḥ paraṃ bhavenmāyā sarvajantuvimohinī // nirvairaparipanthinyā tayā bhramitabuddhayaḥ idaṃ tattvamidaṃ neti vivadantīha vādinaḥ // satpathaṃ tu parityajya nayati drutamutpatham gurudevāgniśāstrasya ye na bhaktā narādhamāḥ // asadyuktivicārajñāḥ śuṣkatarkāvalaṃbinaḥ bhramayatyeva tānmāyā hy amokṣe mokṣalipsayā // śivadīkṣāsinā cchinnā na prarohettu sā punaḥ athopari mahāvidyā sarvavidyābhavodbhavā // jagataḥ pralayotpattivibhūtinidhiravyayā sā eva paramā devī vāgīśīti nigadyate // aṣṭavargavibhinnā ca vidyā sā mātṛkaiva tu bhuvanāni pravakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ // vāmā jyeṣṭhā tathā raudrī kālī vikaraṇī tathā balavikaraṇī caiva balapramathanī tāthā // damanī sarvabhūtānāṃ tathā caiva manonmanī taptacāmīkarākārāḥ pañcavaktrāstrilocanāḥ // amoghavīryāḥ sarvajñāḥ sarvataḥ sarvadā sthitāḥ sarvajñānugatāḥ sarvāḥ sarvābharaṇabhūṣitāḥ // sarvalakṣaṇasampannaḥ sarvaiśvaryasamanvitāḥ pradhānāḥ sapta koṭyastu mantrāṇāṃ yā vyavasthitāḥ // ekaikasya parīvāro lakṣāyutasahasraśaḥ padmākāreṣu divyeṣu krīḍanti bhuvaneṣu te // triguṇī brahmavetālī sthāṇumatyambikā parā rūpiṇī mardinī jvālā saptasaṅkhyāstadīśvarāḥ // vidyārājñyaḥ samākhyātāḥ dīkṣākāle viśodhayet bāhye tasyaiśvaraṃ tattvaṃ bhuvanānyatra me śṛṇu // aṣṭavidyeśvarairyukto vītamāyo nirañjanaḥ sthitisaṃhārakartā vai mokṣaiśvaryapradāyakaḥ // tasyāsanaṃ tu vistīrṇaṃ sahasradalasammitam tisraḥ koṭyo 'rdhakoṭiśca mantrāstasyāsane sthitāḥ // tatrastha īśvaro devo varadaḥ sārvatomukhaḥ pañcavaktraḥ sutejasko daśabāhustrilocanaḥ // gokṣīradhavalaḥ saumyo nāgayajñopavītavān divyāmbaradharo devo divyagandhānulepanaḥ // sarvalakṣaṇasaṃpūrṇaḥ sarvābharaṇabhūṣitaḥ triśūlapāṇīndumaulir jaṭāmukuṭamaṇḍitaḥ // prasannavadanaḥ kānto yogaiśvaryapradāyakaḥ varadābhayahastaśca dhyeyo 'sāvīśayogibhiḥ // tasyotsaṅgagatā vidyā sarvavidyāsamāsritā divyavastraparīdhānā divyamālyānulepanā // divyasragdāmamālābhir muktāhārairvibhūṣitā muktāphalapratīkāśā pañcavaktrā trilocanā // ārādhitā vidhānena vedayejjñāninaḥ sadā prahasantīva sā bhāti maheśavadanekṣaṇāt // vidyeśvarānato vakṣye pūrvādīśāntagānkramāt anantaścaiva sūkṣmaśca tathā caiva śivottamaḥ // ekanetraikarudrau ca trinetraśca prakīrtitaḥ śrīkaṇṭhaśca śikhaṇḍī ca jñeyā vidyeśvarāḥ kramāt // ato rūpamavasthānaṃ tatra rudrānnibodha me dharmo jñānaṃ ca vairāgyam aisvaryaṃ ca caturthakam // sūkṣmāvaraṇamūrdhve 'taḥ tatra śaktitrayaṃ viduḥ vāmā jyeṣṭhā ca raudrī ca śaktayaḥ samudāhṛtāḥ // parivārastu tāsāṃ vai koṭyo 'nekāstu saṅkhyayā sarve sarvagatā mantrāḥ sarvajñāḥ sarvakāmadā // śūddhasphaṭikasaṅkāśās trinetrāḥ śūlapāṇayaḥ sarvalakṣaṇasaṃpannāḥ sarvābharaṇabhūṣitāḥ // sarvaiśvaryasusampūrṇāś cārucandrārdhaśekharāḥ śatapatrābjabhākāraiḥ śuddhahārenduraśmibhiḥ // nānāratnojjvalaiścitraiḥ prākāraistoraṇākulaiḥ īśvarānugatāḥ sarve tiṣṭhanti bhuvaneṣu te // tamārādhayituṃ devaṃ pūjyante sarvakarmasu vrataṃ pāśupataṃ divyaṃ ye caranti jitendriyāḥ // bhasmaniṣṭhā japadhyānās te vrajantyeśvaraṃ padam tatreśvarastu bhagavān devadevo nirañjanaḥ // adhikāraṃ prakurute śivecchāvidhicoditaḥ daśa pañca ca śodhyāni bhuvanānīśvare kramāt // tālukordhve vijānīyād dīkṣākāle varānane śuddhāvaraṇamūrdhvaṃ tu tasmiñcchaktidvayaṃ smṛtam // jñānaṃ kriyā ca vikhyātaṃ dve vidye cāpyataḥ param bhāvasaṃjñāpyabhāvākhyā tasmiñcchaktidvaye smṛte // tejeśaśca dhruveśaśca pramāṇānāṃ paraṃ padam pramāṇāvaraṇe cordhve kathayāmi ca mānataḥ // brahmā rudraḥ pratodaśca anantaśca caturthakaḥ suśuddhāvaraṇaṃ cordhve tatra rudratrayaṃ viduḥ // ekākṣaḥ piṅgalo haṃsaḥ kathitaṃ tu samāsataḥ śivāvaraṇamūrdhvaṃ tu tatraiko dhruvasaṃjñakaḥ // saṃsthito rudrarājasya mokṣāvaraṇamūrdhvataḥ ekādaśaiva rudrāṃśca kathayāmi samāsataḥ // brahmadankidiṇḍimuṇḍāḥ saurabhaśca tathaivaca janmamṛtyuharaścaiva praṇītaḥ sukhaduḥkhadaḥ // vijṛmbhitaḥ samākhyātā stālūrdhve tu vyavasthitāḥ punarūrdhve dhruvaṃ jñeyaṃ nirañjanapadaṃ śubham // īśaśaktitrayaṃ mūrdhni kathitaṃ cānupūrvaśaḥ icchāśaktyabhidhānāyāḥ antarbhūtāḥ prakīrtitāḥ // prabuddhāvaraṇaṃ cordhve kathayāmi samāsataḥ prītaḥ pramuditaścaiva pramodaśca pralambakaḥ // viṣṇurmadana evātha gahanaḥ prathitastathā rudrāṣṭakaṃ samākhyātaṃ vijñeyaṃ prāgdiśaḥ kramāt // samayāvaraṇaṃ cordhve kathayāmi samāsataḥ prabhavaḥ samayaḥ kṣudro vimalaśca śivastathā // tato ghanaḥ samākhyāto nirañjanastataḥ param rudroṅkārastu pañcaite tālūrdhve tu vijānata // ekonaṣaṣṭirbhuvanaṃ jñānaśaktyāditaḥ kramāt rudroṅkārāntamityetad dīkṣākāle viśodhayet // ekaikasya parīvāraḥ koṭyo 'nekāḥ sahasraśaḥ trinetrā varadāḥ sarve śuddhasāmarthyavigrahāḥ // śuddhasphaṭikasaṅkāśā daśabāhvinduśekharāḥ triśūlapāṇayaḥ sarve jaṭāmukuṭamaṇḍitāḥ // sarve sarvaguṇopetāḥ sarvajñāḥ sarvadeśvarāḥ sārvalakṣaṇasaṃpūrṇāḥ sarvābharaṇabhūṣitāḥ // rudrakanyāsamākīrṇā divyairūpairmanoharaiḥ saṃkriḍante puravaraiḥ śivecchāvidhicoditāḥ // īśvarasya tathordhve tu adhaścaiva sadāśivāt suśivāvaraṇaṃ cordhve tasmiñjñeyaḥ sadāśivaḥ // tripañcanayano devaś candrārdhakṛtaśekharaḥ vaktrapañcakasaṃyukto daśabāhurmahābalaḥ // śuddhasphaṭikasaṅkāśaḥ sphuranvai dīptatejasā siṃhāsanopaviṣṭastu śvetapadmāsanasthitaḥ // pañcabrahmāṅgasahitaḥ sakalādyaiḥ samanvitaḥ daśabhiśca śivairyukto rudrāṣṭādaśakānvitaḥ // sakalo niṣkalaḥ śūnyaḥ kalāḍhyaḥ khamalaṅkṛtaḥ kṣapaṇaśca kṣayāntasthaḥ kaṇṭhyauṣṭhyaścāṣṭamaḥ smṛtaḥ // bhruvormadhye tu vijñeyo devadevaḥ sadāśivaḥ sakalādyairvṛto devaḥ oṃkāreśādibhiḥ kramāt // oṃkāreśaḥ śivo dīptaḥ kāraṇeśo daśeśakaḥ suśivaścaiva kāleśaḥ sūkṣmarūpaḥ sutejasaḥ // śarvaśca daśamaḥ proktaḥ ūrdhvāntaṃ saṃvyavasthitāḥ rudrāścāṣṭādaśa bahiḥ teṣāṃ nāmāni vai śṛṇu // vijayastvatha niḥśvāsaḥ svayambhūścāgnivīrarāṭ rauravo mukuṭo visaraś candro bimbaḥ pragītavān // lalitaḥ siddharudraśca santānaḥ śarva eva ca paraśca kiraṇaścaiva pārameśvara eva ca // sādākhyastu samākhyātaḥ sakalo mantravigrahaḥ sarvakāraṇamadhyakṣaḥ sṛṣṭisaṃhārakārakaḥ // bhuktimuktipradātā ca sādhakānāṃ kriyāvatām koṭayaḥ saptamantrāṇām āsane tasya saṃsthitāḥ // āsanaṃ lakṣapatrāḍhyaṃ candrakoṭyayutaprabham vāmādyairvibhupūrvaiśca pañcavaktraistrilocanaiḥ // tārādyaiḥ śaktibhedaiśca prāgdiśaḥ parivāritam jñānaśaktiḥ kriyāśaktir vāme dakṣiṇataḥ sthite // icchāśaktiḥ parādevi yayā sarvamadhiṣṭhitam utpattisthitisaṃhārāṃs tirobhāvamanugraham // yayā karoti deveśaḥ sarvadā sarvamadhvani tasyotsaṅgagatā sā tu nityaṃ caivātmavartinī // sā cecchā devadevasya śivasya paramātmanaḥ sa evāpararūpeṇa pañcamantramahātanuḥ // icchārūpadharaḥ śrīmān devadevaḥ sadāśivaḥ śaktayastasya yāḥ proktāḥ tathā vai mantranāyakāḥ // ekaikaṃ parito devi padmairarbudakoṭibhiḥ tathā kharvanikharvaiśca pratirūpairmahābalaiḥ // vidyārūpaiḥ svarūpāḍhair aprameyaguṇānvitaiḥ sarvalakṣaṇasaṃpannaiḥ sarvābharaṇabhūṣitaiḥ // hāsyalāsyavilāsāḍhyair bhrūkṣeponmadavibhramaiḥ candrakoṭiśataprakhyaiḥ prasravadbhirivāmṛtam // tābhiḥ sārdhaṃ sadā rudrāḥ prakīḍantīcchayā prabhoḥ puravaraiḥ sarvatobhadraiś candrakoṭisamaprabhaiḥ // māyādharmavinirmuktā nirmalā vigatajvarāḥ adhikāraṃ prakurvanti sarvajñāmoghaśaktayaḥ // adhikārakṣaye śāntā jāyante sarvagāḥ śivāḥ parapreryāḥ punarbhūyo na bhavanti kadācana // suśivāvaraṇaṃ khyātaṃ mantragarbhaṃ varānane bindvāvaraṇamūrdhve 'taś candrakoṭisamaprabham // tatra padmaṃ mahādīptaṃ daśakoṭisamanvitam tatra padme sthito devaḥ śāntyatīto mahādyutiḥ // pañcavaktro viśālākṣo daśabāhustrīlocanaḥ taḍitsahasrapuñjābhaḥ sphuranmāṇikyamaṇḍitaḥ // nivṛttiśca pratiṣṭhā ca vidyā śāntistathaiva ca parivāraḥ smṛtastasya śāntyatītasya suvrate // tasya vāme tu digbhāge śāntyatītā vyavasthitā pañcavaktrāḥ smṛtāḥ sarvā daśabāhvinduśekharāḥ // bindutattvaṃ samākhyātaṃ purakoṭyarbudairvṛtam ardhacandrastadūrdhve tu tadūrdhve tu nirodhikā // ete dve tu mahāsthāne pañcapañcakalānvite jyotsnā jyotsnāvatī kāntiḥ suprabhā vimalā śivā // ardhacandre sthitāhyetā nirodhinyāṃ śṛṇu priye rundhanī rodhanī raudrī jñānabodhā tamopahā // ardhamātraḥ smṛto binduḥ svarūpaśca catuṣkalaḥ tasyāpyardhamardhacandras tv aṣṭāṃśaśca nirodhikā // nirodhayati devānsā brahmādyāṃstu varānane nirodhinīti vikhyātā tāṃ bhittvā tu varānane // sādākhyaparabhāvena pañcamantrakahātanuḥ tasyordhve tu smṛto nādaḥ sa kiñjalkarajaḥ prabhaḥ // mahadbhiḥ puruṣairvyāptaḥ sūryakoṭyayutaprabhaiḥ teṣāṃ vai nāyikā vaksye bhuvane pañcasaṅkhyayā // indhikā dīpikā caiva rocikā mocikā tathā ūrdhvagā tu samākhyātā kalātveṣā tu pañcamī // tasminpadmaṃ suvistīrṇaṃ ūrdhvageśaḥ sthitaḥ prabhuḥ candrārbudapratīkāśaḥ pañcavaktrastrilocanaḥ // candrārdhaśekharaḥ śānto daśabāhurmahātanuḥ indhikādivṛto devaḥ śūlapāṇirjaṭādharaḥ // ūrdhvagā tu kalā tasya nityamutsaṅgagāminī tataḥ suṣumṇābhuvanaṃ suṣumṇā tatra saṃsthitā // suṣumṇeśaḥ sthitastatra candrakoṭyayutaprabhaḥ daśabāhustrinetraśca śvetapadmoparisthitaḥ // śaśāṅkaśekharaḥ śrīmān pañcavaktro mahātanuḥ iḍā ca piṅgalā caiva vāmadakṣiṇataḥ sthite // suṣumṇā tu varārohe tuṣārakaṇadhūsarā śvetapadmakarā devī padmamālāvibhūṣitā // pañcavaktrā suśobhāḍhyā trinetrā śūladhāriṇī tasyotsaṅgagatā devī dhyātavyā sādhakādibhiḥ // grathitastu tayā sarvas tv adhvāyamadha ūrdhvagaḥ nāḍyādhārastu nādo vai bhittvā sarvamidaṃ jagat // adhaḥśaktyā vinirgataya yāvadbrahmāṇamūrdhvataḥ nāḍyā brahmabile līnas tv avyaktadhvanirakṣaraḥ // nadate sarvabhūteṣu śivaśaktyā tvadhiṣṭhitaḥ evaṃ jñātvā varārohe śodhayettaṃ śivādhvare // tato brahmabilaṃ jñeyaṃ rudrakoṭyarbudānvitam tatra brahmā paro jñeyaḥ śaśāṅkaśatasaprabbhaḥ // daśabāhustrinetraśca pañcavaktrenduśekharaḥ triśūlapāṇirbhagavāñ jaṭāmukuṭamaṇḍitaḥ // brahmāṇi tu parā śaktir yā sā mokṣapathe sthitā dvāraṃ yā mokṣamārgasya rodhayitvā vyavasthitā // mokṣamārgapradātrī ca brahmotsaṅge ca saṃsthitā tāṃ bhittvātra varārohe gantavyamūrdhvataḥ priye // ata ūrdhvaṃ sthitā śaktiḥ prasuptabhujagākṛtiḥ ādhāro bhuvanānāṃ sā tāṃ pravakṣyāmi suvrate // sūkṣmā caiva susūkṣmā ca tathā cānyāmṛtāmitā vyāpinī madhyato jñeyā śeṣāḥ pūrvāditaḥ kramāt // pañcavaktrāstrinetrāśca sutejaskā mahābalāḥ śaktitattvaṃ samākhyātaṃ śivatattvaṃ śṛṇu priye // puraśreṣṭhairanekaistu samantātparivāritam hemaprākāraracitaṃ ratnamāṇikyamaṇḍitam // aśeṣabhogasampannaṃ sarvakāmaguṇodayam bhuvanāni pravakṣyāmi tatraiva saṃsthitāni tu // vyāpakaṃ vyomarūpaṃ ca anantānāthanāśritam kāraṇānāṃ pañcakaṃ ca śivatattve vyavasthitam // tatra padmaṃ suvisthīrṇam anantānantasambhavam tasya padmasya madhyastho devaścāyamanāśritaḥ // pañcavaktradharaḥ śāntaḥ sarvajñaḥ parameśvaraḥ daśabāhurmahādīptaḥ sṛṣṭisaṃhārakārakaḥ // sarvānugrahakartā ca praṇatārtivināśanaḥ bhuktimuktipradātā ca sūryakoṭyarbudaprabhaḥ // sphuranmukuṭamāṇikyaḥ samantādupaśobhitaḥ divyāmbaradharo devo divyagandhānulepanaḥ // padmāsanonnatoraskaḥ śaśāṅkakṛtaśekharaḥ ābaddhamaṇiparyaṅkaś cāmarotkṣepavījitaḥ // rudrakoṭyarbudānīkaiḥ samantādupaśobhitaḥ vyāpinī vyomarūpā cānantānāthātvanāśritā // pañcavaktrā mahāvīryā daśabāhvinduśekharāḥ trinetrāḥ śūlahastāśca kāraṇaiśca samanvitāḥ // pūrvādyuttaraparyantā etāścaiva vyavasthitāḥ anāśrito madhyagastu saṃsthitaḥ prabhuravyayaḥ // anāśritakalā devī tasyotsaṅge ca saṃsthitā evaṃ vai śivatattvaṃ tu kathitaṃ tava sundari // śodhayitvā tataścordhvaṃ śaktiścaiva parā smṛtā samanā nāma sā jñeyā manaścordhvaṃ na jāyate // paripāṭyā sthitānāṃ tu pṛthivyādiśivāvadhau sarveṣāṃ kāraṇānāṃ ca kartṛbhūtā vyavasthitā // bibhartyaṇḍānyanekāni śivena samadhiṣṭhitā tatrāruḍhastu kurute śivaḥ paramakāraṇam // sṛṣṭisthitisamāhāraṃ tirobhāvamanugraham hetukartā maheśānaḥ sarvakāraṇakāraṇam // samanā nāma yā śaktiḥ sā tasya karaṇaṃ smṛtam tayādhitiṣṭheddeveśo hy adhaḥkāraṇapañcakam // anāśritasya devasya kāraṇaṃ seyamāśritā sa vai prerayate bhūyas tv anāthaṃ tu jagatpatim // anāthaścāpyananteśam ananto vyomarūpiṇam vyomavyāpī mahādevo vyāpinaṃ bodhayetprabhum // vyāpinī karaṇaṃ tasya kartā vai vyāpyasau prabhuḥ karmarūpā sthitā māyā yadadhaḥ śaktikuṇḍalī // nādabindvātmakaṃ kāryam ityādijagadudbhavaḥ yatsadāśivaparyantaṃ pārthivādyaṃ ca suvrate // tatsarvaṃ prākṛtaṃ jñeyaṃ vināśotpattisaṃyutam yā sā śaktiḥ purā proktā samanā tvadhvamūrdhani // sphuratsūryasahasrābhakiraṇānantabhāsvarā dhyātvā caitāṃ samāvāhya sthāpayettu vidhānavit // upacāraṃ tataḥ kṛtvā vāgīśyāvāhanaṃ tathā sthāpanaṃ pūjanaṃ caiva paśoryāgaṃ tathaiva ca // garbhadhāritvajanane adhikāraṃ tathaiva ca yogaṃ bhogaṃ layaṃ caiva niṣkṛtiṃ tadanantaram // bhuvanādhipahomaṃ ca bhuvanādhipavāsinām bhuvanānāṃ yathāyogaṃ homaṃ kṛtvā varānane // tritattvaṃ śadhayeccāto 'vayavāṃśca yathākramam viśleṣapāśacchedau ca kṛtvā pūrṇāṃ tu pātayet // prāyaścittaṃ tato hutvā kartarīmabhimantrayet śikhāṃ cchitvā samarpyaitāṃ śiśuṃ saṃsnāpayedguruḥ // ācāryaḥ prayato bhūtvā sakalīkaraṇādikam sruco 'gre tu śikhāṃ kṛtvā hutvā snāyādanantaram // sakalīkaraṇaṃ kṛtvā ācāryastu varānane śiśorapi vidhiṃ kṛtvā śivakumbhaṃ samarcayet // bhairavaṃ madhyadeśasthaṃ bhairavāgniṃ samarcayet pūrṇāṃ sampūrya vidhivad vāmamantramanusmaran // pūrvoktalakṣaṇenaiva proccarettaṃ prayatnataḥ heyādhvānamadhaḥ kurvan necayettaṃ varānane // yāvatsā samanā śaktiḥ tadūrdhve conmanā smṛtā nātra kālaḥ kalāścāro na tattvaṃ na ca devatāḥ // sunirvāṇaṃ paraṃ śuddhaṃ guruvaktraṃ taducyate tadatītaṃ varārohe paraṃ tattvamanāmayam // guruvaktraprayogeṇa tasminyojyeta śāśvate niṣkampe kāraṇātīte viraje nirmale śubhe // sarvajñe parame tattve vyomātīte hyatīndriye ityadhvā caiṣa vai proktaḥ samāsena mayānaghe // jñātvā caivaṃ mahādevi prayāti paramaṃ padam dehe deve ca śiṣye ca kalaśe hyagnimadhyataḥ evaṃ jñātvā varārohe mucyate mocayatyapi // iti svacchandatantre daśamaḥ paṭalaḥ samāptaḥ

ekādaśaḥ paṭalaḥ 129 is a 2-pāda verse 158 is a 6-pāda verse

adhvāyaṃ tu mayā jñātas tvatprasādāt surādhipa jagatsṛṣṭistvayā deva sūcitā na tu varṇitā // adhvasṛṣṭiṃ mahādeva kathayasva prasādataḥ yo 'sau sūkṣmaḥ paro devaḥ kāraṇaṃ sarvagaḥ śivaḥ // nimittakāraṇaṃ so 'tra kathitastava suvrate akāmātsaṃsṛjetsarvaṃ jagat sthāvarajaṅgamam // svatejasā varārohe vyoma saṃkṣobhya līlayā upādānaṃ tu tatproktaṃ saṃkṣubdhaṃ samavāyataḥ // tasmācchūnyaṃ samutpannaṃ śūnyātsparśasamudbhavaḥ tasmānnādaḥ samutpannaḥ pūrvaṃ vai kathitastava // aṣṭadhā sa tu deveśi vyaktaḥ śabdaprabhedataḥ ghoṣo rāvaḥ svanaḥ śabdaḥ sphoṭākhyo dhvanireva ca // jhāṅkāro dhvaṅkṛtaścaiva aṣṭau śabdāḥ prakīrtitāḥ navamastu mahāśabdaḥ sarveṣāṃ vyāpakaḥ smṛtaḥ // nadatyasau sadā yasmāt sarvabhūteṣvavasthitaḥ tasmāt sadāśivo devo vyakto vai dṛkkriyātmakaḥ // nādādbinduḥ samutpannaḥ sūryakoṭisamaprabhaḥ sa caiva daśadhā jñeyo daśatattvaphalapradaḥ // daśadhā varṇarūpeṇa daśadaivatasaṃyutaḥ bindoḥ sadāśivo jñeyaḥ so 'ṣṭabhedāṅgasaṃyutaḥ // pañcabrahmakalābhiśca vidyāṅgaiḥ śaktibhiryutaḥ pañcabhiśca mahājñānair mūrtibhiśca samanvitaḥ // sa evāpararūpeṇa paramātmā śivo 'vyayaḥ dvidhāvasthaḥ sa ca jñeyaḥ soccāroccāravarjitaḥ // mudrāmantrasvarūpeṇa sa eva ca punardvidhā kriyājñānasvarūpeṇa icchārūpasvarūpataḥ // śabdāvabodharūpeṇa vasturūpasvarūpataḥ sthūlaḥ sūkṣmaḥ paraścaiva parātīto nirañjanaḥ // vyomarūpasvarūpeṇa samanonmana eva ca unmanātīto deveśi śivo jñeyaḥ śivāgame // unmanāsamanāsthānaṃ śivena samadhiṣṭhitam pañcakāraṇarūpeṇa tadadhaḥ punareva saḥ // kāraṇaṃ pañcakaṃ devi adhiṣṭhāya tvadhastataḥ vyāpakaḥ śaktimūrdhastho biladvāramanāśritaḥ // anantaśca suṣumneśas tv anāthaścordhvagastathā vyomarūpī mahādevi bindvīśaḥ parikīrtitaḥ // anāśritaḥ svayaṃ brahmā samadhiṣṭhāya saṃsthitaḥ anātho viṣṇurityuktas tv ananto rudra eva ca // vyomarūpīśvaraḥ prokto vyāpī caiva sadāśivaḥ vyāpakaśca punardevi hāṭakaḥ parameśvaraḥ // vidyāmantragaṇairyuktaḥ saptapātālanāyakaḥ anantaścaiva deveśi rudraḥ kālāgnivigrahaḥ // anātho 'nantarūpeṇa sthitaścādhvani dhārakaḥ anāśrito mahādevi sthito vai hūhukaḥ prabhuḥ // svaśaktyāśritaḥ sa bhavāṃs tena gītastvanāśritaḥ tasyāśritaṃ jagatsarvam unmanyantaṃ varānane // saṃsthitaścāmbhaso mūrdhni śaktyādhārastu hūhukaḥ aptattvaṃ caiva tadadha āgneyaṃ tadanantaram // vāyavyaṃ nābhasaṃ caiva tanmātrāṇīndriyāṇi ca viṣayāśca manaścaiva ahaṃkārastvanukramāt // bauddhaṃ gauṇaṃ ca deveśi prākṛtaṃ pauruṣaṃ tathā niyatiḥ kālarāgau ca vidyā caiva kalā tathā // māyātattvaṃ tathā vidyā īśvaraśca sadāśivaḥ bindvardhendunirodhī ca nādo nāḍī tvataḥ param // adho brahmabilaṃ devi śaktitattvaṃ tataḥ param pañcakāraṇasaṃyuktā vyāpinī ca tataḥ param // samanā unmanā caiva prakriyāṇḍairyutā priye evaṃ vai prakriyāṇḍaṃ tu adhordhvaṃ saṃvyavasthitam // evaṃvidhānyadho 'dho vai ūrdhvordhvaṃ ca samantataḥ yathā ātmāṇavo devi asaṃkhyātā vyavasthitāḥ // evaṃ vai prakriyāṇḍāni tv asaṃkhyeyānyanekaśaḥ ekena varṇiteneha sarvo 'dhvā varṇitaḥ priye // yathā hyekaṃ tathā sarvaṃ prakriyāṇḍaṃ sthitaṃ priye sarveṣāṃ prakriyāṇḍānāṃ svasvarūpeṇa suvrate // vyāpakastu śivaḥ sūkṣmaḥ sabāhyābhyantaraṃ sthitaḥ sarvātiśayanirmuktaḥ sarvakāraṇavarjitaḥ // sṛṣṭisaṃhāranirmuktaḥ prapañcātītagocaraḥ nirmalo vimalaḥ śāntas tv adha ūrdhvaṃ vyavasthitaḥ // ākāśasya yathā nordhvaṃ na madhyaṃ nāpyadhaḥ kvacit evaṃ sarvagato devaḥ śivaḥ paramakāraṇam // vyāpya devi jagatsarvaṃ vyomasu vyomavatsthitaḥ evaṃ jñātvā varārohe na bhūyo janmabhāg bhavet // kāraṇānāṃ punarvyāptiṃ kathayāmi samāsataḥ tattve tu pārthive brahmā adhiṣṭhātā vyavasthitaḥ // aptattve tu sthito viṣṇū rudrastejasi saṃsthitaḥ īśvaro vāyutattve tu ākāśe tu sadāśivaḥ // ādityaśca smṛto brahmā somo viṣṇuśca suvrate grahāṇāmadhipo rudro nakṣatrāṇāṃ tatheśvaraḥ // yajamānastu deveśi svayaṃ devaḥ sadāśivaḥ sadyojātastu vai brahmā vāmo viṣṇuḥ prakīrtitaḥ // aghoro rudra ityuktas tathā puruṣa īśvaraḥ īśānastu varārohe svayaṃ devaḥ sadāśivaḥ // sadyojātastu ṛgvedo vāmadevo yajuḥ smṛtaḥ aghoraḥ sāmavedastu puruṣo 'tharva ucyate // īśānaśca suraśreṣṭhaḥ sarvavidyātmakaḥ smṛtaḥ laukikaṃ devi vijñānaṃ sadyojātādvinirgatam // vaidikaṃ vāmadevāttu ādhyātmikamaghorataḥ puruṣāccātimārgākhyaṃ nirgataṃ tu varānane // mantrākhyaṃ tu mahājñānam īśānāttu vinirgatam tathā tattvavibhāgena punaśca śṛṇu suvrate // caturviṃśatitattvāni brahmā vyāpya vyavasthitaḥ pradhānāntaṃ tu deveśi pauruṣaṃ tu janārdanaḥ // niyateratha māyāntaṃ rudro vyāpya vyavasthitaḥ vidyā tathaiśvaraṃ tattvaṃ vyāptaṃ caiveśvareṇa tu // ūrdhvaṃ sadāśivo devaḥ sarvaṃ vyāpya vyavasthitaḥ tattvatrayavibhāgena punarvakṣyāmi suvrate // ātmatattve tu vai brahmā māyānte ca vyavasthitaḥ vidyātattve tathā viṣṇur yāvat sādākhyagocaram // śivatattve tathā rudro vijñeyastu varānane sādākhyamūrdhvamadhvānaṃ sarvaṃ vyāpya vyavasthitaḥ // raudryā adhiṣṭhitātmā vai sa rudraḥ parikīrtitaḥ vyāptaśca vāmayā viṣṇur jyeṣṭhayā ca pitāmahaḥ // jñānaśaktiḥ smṛto brahmā kriyāśaktirjanārdanaḥ icchāśaktiḥ paro rudraḥ sa śivaḥ parigīyate // viṣṇuḥ sadāśivo devo brahmā caiveśvarastathā sadāśivaḥ śivāddevi utpannaḥ prabhurīśvaraḥ // tasmādvidyā tato māyā vidyāyāḥ punarīśvaraḥ jñānaśaktikarāgreṇa svecchayā parameśvaraḥ // sapta koṭīstu mantrāṇāṃ sṛjejjñānakriyātmikāḥ te ca sādākhyaparyante pārthivādye tu suvrate // anugrahaṃ prakurvanti dehināṃ bhuvane sthitāḥ śivaśaktisamāviṣṭās trinetrāścandramaulayaḥ // rudramūrtibhireko 'sau śivaḥ paramakāraṇam jagadvyāpya sthito māyī śūlapāṇiranekadhā // jñānaśaktyā punaścaiva samālokya varānane icchāśaktyā samāviṣṭaḥ kriyāśaktyā tu suvrate // māyātattvaṃ jagadbījaṃ nityaṃ vibhutayāvyayam tatsthaṃ kṛtvātmavargaṃ tu yugapat kṣobhayetprabhuḥ // helādaṇḍāhatāyāśca badaryā vā phalāni tu tiryagūrdhvamadhastācca nirgacchanti samāsataḥ // muktestu bhājanaṃ ye 'tra anudhyātāḥ śivena tu ūrdhvaṃ gacchanti te sarve śivaṃ paramanirmalam // vidyāyā bhājanaṃ tiryaṅmantrarūpā bhavanti vai saṃsārabhājanaṃ ye tu malakarmakalānvitāḥ // adhastātte vrajantyatra ghore 'dhvanyatidāruṇe tasmātkalā samutpannā vidyā rāgastathaiva ca // kālo niyatitattvaṃ ca puṃstattvaṃ prakṛtistathā sattvaṃ rajastamaścaiva prakṛtestu guṇāstrayaḥ // sattvaṃ prakāśajanakaṃ pravṛttijanakaṃ rajaḥ tamo 'vaṣṭambhakaṃ proktaṃ vijñeyaṃ tu guṇatrayam // sattvaṃ brahmā rajo viṣṇus tamo rudraḥ prakīrtitaḥ brahmatve sṛjate lokān viṣṇutve sthitikārakaḥ // rudratve saṃharet sarvaṃ jagadetaccarācaram jāgratsvapnasuṣuptaṃ ca tisro 'vasthāśca tadgatāḥ // guṇebhyo dhiṣaṇā jātā bhāvabhedaiḥ samanvitā brahmā tatrādhipatyena buddhitattve vyavasthitaḥ // sarvajñaṃ ca tamevāhur bauddhānāṃ paramaṃ padam guṇeṣvārahatānāṃ ca pradhānaṃ vedavādinām // pauruṣaṃ caiva sāṃkhyānāṃ sukhaduḥkhādivarjitam ṣaḍviṃśakaṃ ca deveśi yogaśāstre paraṃ padam // vrate pāśupate proktam aiśvaraṃ paramaṃ padam mausule kāruke caiva māyātattvaṃ prakīrtitam // kṣemeśo brahmaṇaḥ svāmī teṣāṃ tatparamaṃ padam tejeśo vaimalānāṃ ca pramāṇe ca dhruvaṃ padam // dīkṣājñānaviśuddhātmā dehāntaṃ yāva caryayā kapālavratamāsthāya svaṃ svaṃ gacchati tatpadam // japabhasmakriyāniṣṭhās te vrajantyaiśvaraṃ padam sarvādhvāno viniṣkrāntaṃ śaivānāṃ tu paraṃ padam // buddhitattvādahaṅkāraḥ punarjātastridhā priye sāttviko rājasaścaiva tāmasaśca prakīrtitaḥ // bhūtādirvaikṛtaścaiva taijasaśca tridhā sthitaḥ tanmātrāṇyatha bhūtādes tebhyo bhūtānyajījanat // śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca raso gandhaśca pañcamaḥ etāni pañca khyātāni tanmātrāṇi krameṇa tu // śabdādvyoma samutpannaṃ sparśadvāyustathā punaḥ rūpāttejaḥ samutpannam āpo jātā rasāt punaḥ // gandhāttu pṛthivī jātā samāsāt kathitaṃ tava karmendriyāṇi jātāni tasmādvaikārikādatha // vākpāṇipādaṃ pāyuśca upasthaśceti pañcamam buddhīndriyāṇi pañcaiva taijasāttu bhavantyatha // śrotraṃ tvakcakṣuṣau jihvā nāsikā caiva pañcamī ubhayātma manaḥ proktaṃ vyāptṛ sarvendriyāṇi tu // ātmopakārakāṇyeva kathitāni yathārthataḥ ātmā caivāntarātmā ca bāhyātmā caiva sundari // nirātmā parātmātmaitān kathayāmi samāsataḥ abudhaśca budhaścaiva budhyamānastathaiva ca // prabuddhaḥ suprabuddhaśca punaśca kathayāmi te pradhānasāmyamāśritya sukhaduḥkhavivarjitaḥ // yadā tasmin sthitvā devi tadātmā tu sa ucyate puryaṣṭakasamāyogāt paryaṭet sarvayoniṣu // antarātmā sa vijñeyo nibaddhastu śubhāśubhaiḥ buddhikarmendriyairyukto mahābhūtaiḥ samāvṛtaiḥ // bāhyātmā tu tadā devi bhuṅkte 'sau viṣayān sadā bhūtabhāvavinirmuktas tattvadharmakalojjhitaḥ // maladharmaikayuktātmā māyādharmatiraskṛtaḥ nirātmā tu tadā jñeyaḥ paramātmātha kathyate // malakarmakalādyaistu nirmuktaśca yadā priye sarvādhvasamatītaśca māyāmohojjhitaśca yaḥ // nirmalatvaṃ yadā yāti padaṃ paramamavyayam paramātmā tadā devi procyate prabhuravyayaḥ // abudhaṃ ca punardevi kathayāmi samāsataḥ tattvabhūtātmasaṃhāre kalākṣityantagocare // māyāsāmyaniśāyāṃ vai saṃhṛtya parameśvaraḥ nirvyāpāro bhavettāvad yāvadvai nodaya punaḥ // sukhaduḥkhādyabhāvaśca hy ātmavargasya karmaṇaḥ malanidrāvimūḍhātmā ruddhacaitanyadṛkkriyaḥ // na vijānāti śabdādīn ātmānaṃ ca varānane kāraṇaṃ na vijānāti na ca sthānaṃ svakaṃ priye // sarvametanna jānati yato luptākṣadṛkkriyaḥ abudhastiṣṭhate tatra yāvanmāyā aharmukham // abudhastu samākhyātaḥ budhaṃ caiva nibodha me paripākagate karmaṇīśvarecchākaroddhṛte // prakāśaṃ nāyanaṃ yadvad anugṛhṇāti bhāskaraḥ karaṇānyanugṛhṇāti tadvadīśvara ātmanām // kalonmīlitacaitanyo vidyādarśitagocaraḥ rāgo 'sya rañjakatvena viṣayānandalakṣaṇaḥ // kālo vai kalayatyenaṃ tuṭyādipralayāvadhiḥ niyatirniścitaṃ nityaṃ yojayecca śubhāśubhe // paramāṇusahasrāṃśān na ca nyūnaṃ na cādhikam pumbhāvaṃ tamanuprāpya tattve ca puruṣāhvaye // puraṃ pradhānamityuktaṃ prapañcānekasaṃkulam tatpuraṃ poṣayedyasmāt tasmādvai puruṣaḥ smṛtaḥ // yataḥ śrīkaṇṭhanāthastu niyatyā karmataḥ paśum pradhānapāśajāleva veṣṭayedasamañjasam // buddhistriguṇabandhena buddhvā vaikārikeṇa tu tanmātrendriyabandhena dṛḍhaṃ bhūtaiśca veṣṭitaḥ // baddhaḥ saṃcarati hyevaṃ māyādyavanigocare saṃsārī procyate tasmāt saṃsaredyat punaḥ punaḥ // śadbādiviṣayā yasmād vidyante viṣayī tataḥ viṣayāḥ paramityāha nānābhedairvisarpitāḥ // nānākarmavipākaiśca bhuṅkte tadbhāvabhāvitaḥ evaṃ bhuṅkte tu vai yasmāt tasmādbhoktā sa ucyate // tasmiṃstajjño varārohe kṣetre vai kārṣako yathā mahābilāṣamālokya kṛṣedvai lobhalāṅgalaiḥ // vapecca mohabhāvena manovākkāyikaṃ sadā dharmādharmamayaṃ bījaṃ pravikīrya samantataḥ // tasmādvai aṅkurotpattiḥ sukhaduḥkhaphalodayā vardhate kāmakrodhena siktā rāgāmbunā bhṛśam // yasmin deśe ca kāle ca vayasā yādṛśena ca uptaṃ śubhāśubhaṃ karma tatkāle labhate phalam // bhuṅkte tu vividhākāraṃ pūrvakarmavaśādbudhaḥ yasmādevaṃ vijānāti tasmāt kṣetrajña ucyate // viṣayānbudhyate yasmād budhastasmāt prakīrtitaḥ tadevāniṣṭarūpeṇa yadā bhāvayate pumān // budhyamānastu sa tadā adhunā kathayāmi te yadā jugupsate bhogān śubhāṃścaivāśubhāṃstathā // kṛtrimāneva manyeta paraṃ vairāgyamāśritaḥ māyādyavaniparyantam indrajālaṃ tu budhyate // putramitrakalatrāṇi suhṛtsvajanabāndhavāḥ yadarjitaṃ mayā dravyaṃ śubhenāpyaśubhena vā // tadbhokṣyante tvime sarve nirātaṅkā nirākulāḥ ekākī cāhamevaiṣa yāsyāmi yamasādanam // tasmācca na śubhā hyete vairiṇo 'narthakāriṇaḥ svāmīyamapyayaṃ dehaṃ nityameva jugupsate // śukraśoṇitasambhūtaṃ viṣayoragadūṣitam nānāvyādhisamākīrṇaṃ jarāmṛtyubhayākulam // so 'hamasmi malākīrṇe kathamatra ramāmyaham nityamudvignacittastu cintayedvai punaḥ punaḥ // kathaṃ muktirbhavedasmāt saṃsārādduratikramāt evaṃ prabuddho deveśi tallayastatparāyaṇaḥ // sarvārambhavinirmuktaḥ pramuktaḥ procyate tadā prabuddhastu samākhyātaḥ suprabuddhaṃ tu me śṛṇu // dīkṣājñānena yogena caryayāpyatha suvrate yadā prāptaḥ paraṃ sthānam adhvātītaṃ nirāmayam // virajo vimalaṃ śāntaṃ prapañcātītagocaram niṣkampaṃ kāraṇātītaṃ sarvajñaṃ sarvatomukham // sutṛptānādisambuddhaṃ svatantraṃ nityameva hi aluptaśaktivibhavaṃ suprabuddhaṃ sanātanam // tasmin yuktastadātmā vai tadguṇaistu samanvitaḥ suprabuddhaḥ sa evokto bhairavasya vaco yathā // na cādhikāritā dīkṣāṃ vinā yogo 'sti śāṅkare adhunā kathayiṣyāmi bhāvabhedān varānane // karaṇāni daśa trīṇi kāryaṃ ca daśadhā priye ekādaśendriyavadhā ahaṅkārastu vai tridhā // buddhiraṣṭavidhā caiva pañcadhā tu viparyayaḥ nāmānyeṣāṃ vibhāgena kathayāmi yathākramam // pṛthivyāpastathā tejo vāyurākāśameva ca // 2-pāda verse gandho rasaśca tanmātre rūpatanmātrameva ca sparśaḥ śabdaśca pañcaiva tanmātrāṇīritāni tu // etatte daśadhā kāryaṃ kīrtitaṃ nāmasaṃkhyayā vākpāṇipādaṃ pāyuṃ ca upasthaṃ ca tathā viduḥ // śrotraṃ tvakcakṣuṣī jihvā nāsikā ceti kīrtitam bahiṣkaraṇakaṃ devi daśadhā saṃvyavasthitam // manohaṃkārabuddhyākhyaṃ tridhāntaḥkaraṇaṃ smṛtam mūkatā kauṇyapaṅgutvaṃ tathānutsargatāpi ca // nirānandaśca vijñeyo badhiratvaṃ tathaiva ca śīrṇatā caiva gātrasya tathā cāndhatvameva ca // anāsvādastvagandhaśca anavasthā manasyatha itīndriyavadhāḥ khyātā ekādaśa tu tatkramāt // taijaso vaikṛtākhyaśca bhūtādiśca tṛtīyakaḥ ahaṅkārastridhā prokto mayā ta varavarṇini // dharmo jñānaṃ ca vairāgyam aiśvaryaṃ ca caturthakam adharmaṃ ca tathājñānam avairāgyamanaiśvaram // aṣṭāvete samākhyātā buddherdharmādayo guṇāḥ tamo moho mahāmohas tāmisro 'nyo viparyayaḥ // andhatāmisramityāhur evaṃ pañca viparyayāḥ bhāvabhedāḥ samākhyātāḥ pañcāśatte yathākramam // punaścāṣṭau tu ye buddher bhedā dharmādayaḥ sthitāḥ teṣāṃ bhedā yathā bhinnās tathāhaṃ kathayāmi te // badhnāti saptadhā sā tu puṃsaḥ saṃsāravartmani mocayejjñānabhāvena sāṃkhyajñānaratānnarān // jñānaṃ ca sāttvikaṃ proktaṃ trayo 'nye rājasāḥ smṛtāḥ tāmasāścāpyadharmādyāś catvāro vai varānane // dharmaśca daśadhā prokto jñānaṃ caivāṣṭadhā smṛtam vairāgyaṃ navadhā caivam aiśvaryaṃ cāṣṭadhā viduḥ // eta eva viparyastā adharmādyāḥ prakīrtitāḥ akrodho guruśuśrūṣā śaucaṃ santoṣa ārjavam // ahiṃsā satyamasteyaṃ brahmacaryamakalkatā evaṃ daśavidho dharmaḥ kathitastu varānane // tāraṃ sutāraṃ taraṇaṃ tārakaṃ ca pramodakam pramuditaṃ ramyakaṃ ca sadāpramuditaṃ tathā // etaj jñānaṃ samākhyātaṃ samāsāt parameśvari ambhā ca salilā odhā vṛṣṭisaṃjñā tathāparā // sutārā ca supārā ca sunetrā ca parā smṛtā aṣṭamī ca kumārī syād uttamāmbhasikā tathā // vairāgyaṃ navadhā caiva kathitaṃ tu mayā tava aṇimā laghimā caiva mahimā prāptireva ca // prākāmyaṃ ca tatheśitvaṃ vaśitvaṃ ca tathā param yatrakāmāvasāyitvam aṣṭamaṃ parikīrtitam // aiśvaryamaṣṭadhā caiva kathitaṃ tu varānane krodhaścāguruśuśrūṣā aśaucaṃ ca tataḥ param // asantoṣo 'nārjavaṃ ca hiṃsā cāsatyameva ca steyamabrahmacaryaṃ ca tathā caiva sakalkatā // evameṣa samākhyāto daśadhādharmasaṃgrahaḥ atāramasutāraṃ ca atāraṇamathāpi ca // atārakaṃ ca deveśi caturthaṃ parikīrtitam apramodo 'pramuditam aramyakamathāpi ca // asadāpramuditaṃ tad ajñānaṃ caivamaṣṭadhā anambhā asalilā ca anoghāvṛṣṭireva ca // asutāramasupāram asunetramataḥ param akumārī ca vijñeyān uttamāmbhasikā tathā // anaṇimālaghimā caivāmahimā maheśvari aprāptiraprākāmyaṃ cānīśitvaṃ ca tathaiva ca // avaśitvaṃ tathā caivāyatrakāmāvasāyitā anaiśvaryaṃ ca deveśi aṣṭadhā parikīrtitam anaiśvaryādibhiścaite paiśācādyā adhiṣṭhitāḥ // yathā krameṇa teṣvaṣṭau saṃsthitān kathayāmi te anaiśvaryaṃ hi paiśāce avairāgyaṃ ca rākṣase // yākṣe caiva tadajñānaṃ gāndharve 'dharma eva ca dharmaṃ caiva tathaindre tu jñānaṃ saumye pratiṣṭhitam // prājāpatye tu vairāgyam aiśvaryaṃ brahmaṇi sthitam catuṣṣaṣṭiguṇaṃ caitat pade brāhme vyavasthitam // ṣaṭpañcāśadguṇaṃ tacca prājāpatye vyavasthitam aṣṭacatvāriṃśadguṇaṃ saumye vai parikīrtitam // catvāriṃśadguṇaṃ caiva māhendraiśvaryamucyate dvātriṃśadguṇitaṃ devi gāndharvaiśvaryamucyate // caturviṃśaguṇaṃ yākṣaṃ ṣoḍaśaṃ rākṣasaṃ smṛtam aiśvaryamaṣṭaguṇitaṃ paiśācaṃ parikīrtitam // evaṃ sthitaṃ tadaiśvaryaṃ devayoniṣu suvrate anye saptasvarūpeṇa saṃsthitā devayoniṣu // eta eva susaṃkīrṇā mānuṣeṣu vyavasthitāḥ pradhānaguṇabhāvena sthāvarāntaṃ vyavasthitāḥ // guṇatrayasya vyāptiṃ vai kathayāmi yathāsthitām sattvenādhiṣṭhitā devā brahmādyā maghavāntakāḥ // gandharvayakṣamanujā daityāścaiva tu rājasāḥ yātudhānāḥ piśācāśca tāmasāḥ parikīrtitāḥ // rajaḥsattvotkaṭā jñeyā ṛṣayaḥ saṃśitavratāḥ anyonyābhibhavāste ca pṛthivyāṃ saṃvyavasthitāḥ // atyantatamasāviṣṭāḥ sthāvarāśca sarīsṛpāḥ pādapādavihīnāśca tāmasāḥ parikīrtitāḥ // sarīsṛpādyā vijñeyāḥ sthāvarāntāstu suvrate eṣāmantargatāścānyā anantā eva yonayaḥ // mānuṣeṣu tathānantā bhedānantyavyavasthayā na śakyā gadituṃ tā vai karmānantyaprabhedataḥ // guṇāstu mānuṣe loke dharmādyā eva saṃsthitāḥ dharmādyeṣu nibaddhāni yāni jñānāni suvrate // adharmādyeṣu yāni syus tāni te kathayāmyaham hetuśāstraṃ ca yalloke nityānityaviḍambakam // vādajalpavitaṇḍābhiḥ vivadante hyaniścitāḥ hetuniṣṭhāni vākyāni vastuśūnyāni suvrate // jñānayogavihīnāni devatārahitāni tu dharmārthakāmamokṣeṣu niścayo naiva jāyate // ajñānena nibaddhāni tv adharmeṇa nimittataḥ nirayaṃ te pragacchanti ye tatrābhiratā narāḥ // avairāgyādanaiśvaryaṃ bhuñjate niraye sadā catvāraste varārohe duḥkhadā narake sadā // mohakāḥ sarvajantūnāṃ yataste tāmasāḥ smṛtāḥ dharmeṇaikena deveśi baddhaṃ jñānaṃ hi laukikam // dharmajñānanibaddhaṃ tu pāñcarātraṃ ca vaidikam bauddhamārahataṃ caiva vairāgyeṇaiva suvrate // jñānavairāgyasambaddhaṃ sāṃkhyajñānaṃ hi pārvati jñānaṃ vairāgyamaiśvaryaṃ yogajñānapratiṣṭhitam // atītaṃ buddhibhāvānām atimārgaṃ prakīrtitam lokātītaṃ tu tajjñānam atimārgamiti smṛtam // lokāśca paśavaḥ proktāḥ sṛṣṭisaṃhāravartmani teṣāmatītāste jñeyā ye 'timārge vyavasthitāḥ // kapālavratino ye ca tathā pāśupatāśca ye sṛṣṭirna vidyate teṣāṃ īśvare ca dhruve sthitāḥ // yasmānmokṣaṃ gamiṣyanti apunarbhavakāraṇam laukikānāṃ punaḥ sṛṣṭiḥ punaḥ saṃhāra eva ca // saṃsāracakramārūḍhā bhramanti ghaṭayantravat dharmādyarakasaṃyuktam aṣṭāraṃ cakrakaṃ priye // īśvarādhiṣṭhitaṃ devi nityatyādaṇḍakāhatam malakarmakalāviddhaṃ bhramate kālavegataḥ // laukikādyeṣu jñāneṣu ye teṣvabhiratāḥ priye hetuśāstraparā ye tu ye cānye pāpakarmiṇaḥ // te sarve cāsya cakrasya nāntaṃ paśyanti mohitāḥ laukikādyeṣu ye sādhyā atimārgāntagocare // līlayā sādhayet sarvān śivajñāne mahodaye na sarvaiḥ sādhyate tadvai yato 'tīva sunirmalam // yato yojayate devi abhāve parame pade abhāvaṃ bhāvanātītaṃ prapañcātītagocaram // manobuddhyādinirmuktaṃ hetuvādavivarjitam pratyakṣādipramāṇaiśca vyatītaṃ prabhu cāvyayam // sarvatarkāgamātītaṃ pāśamantravivarjitam sarvajñaṃ sarvagaṃ śāntaṃ nirmalaṃ nirupaplavam // sarvaśaktyātmakaṃ hyekaṃ svatantrānāthanādimat sarvātiśayanirmuktam anādibhavavarjitam // sarvajñānapadātītaṃ śaivaṃ jñānaṃ paraṃ smṛtam evaṃ sṛṣṭāni tattvāni jñānāni ca varānane // tattvairetairjagatsarvaṃ visṛṣṭaṃ sacarācaram bhuvanāni vicitrāṇi śataśo 'tha sahasraśaḥ // tattvābhyantarasaṃsthāni śāstrāṇi vividhāni ca vijñānaṃ kuhakaṃ śilpaṃ siddhisandohalakṣaṇam // sarvaṃ tattveṣu boddhavyaṃ sarvatattveṣu dṛśyate prakriyā śivadīkṣā ca tattvairetairhi labhyate // nāsti dīkṣāsamo mokṣo na vidyā mātṛkā parā na prakriyāparaṃ jñānaṃ nāsti yogastvalakṣakaḥ // tatsarvaṃ kathitaṃ devi śivajñānamahodadhau evaṃ sṛṣṭiḥ samākhyātā sthitiḥ saṃhāra ucyate // mānuṣākṣinimeṣasya aṣṭamāṃśaḥ kṣaṇaḥ smṛtaḥ kṣaṇadvayaṃ tuṭirjñeyā taddvayaṃ tu lavaḥ smṛtaḥ // lavadvayaṃ nimeṣastu jñātavyo gaṇitakramāt daśa pañca nimeṣāśca kāṣṭhā caiva prakīrtitā // triṃśatkāṣṭhāḥ kalā jñeyā muhūrtastriṃśadeva tāḥ muhūrtastu punastriṃśad ahorātrastu mānuṣaḥ // ahorātraśataiścaiva tribhiḥ ṣaṣṭyadhikaiḥ priye saṃvatsarastu vijñeyo mānuṣaḥ kamalekṣaṇe // saṃvatsaraśataṃ pūrṇam āyurjñeyaṃ tu mānuṣam daśa pañca tvahorātrāḥ pakṣastu parikīrtitaḥ // pakṣadvayena māsastu ṛturdviguṇa eva saḥ ṛtudvayena kālaḥ syād ayanaṃ ca tribhistribhiḥ // tābhyāṃ dvyābhyāṃ varārohe varṣaṃ tu parigīyate dakṣiṇaṃ cāyanaṃ rātrir uttaraṃ cāyanaṃ dinam // pitṝṇāṃ tadahorātram anenābdastu pūrvavat evaṃ daivastvahorātras tatrāpyabdādi pūrvavat // dvādaśābdasahasrāṇi vijñeyaṃ tu caturyugam caturbhistu kṛtaṃ devi sahasraistu yathākramam // tretā jñeyā tribhirdevi dvābhyāṃ vai dvāparaḥ smṛtaḥ sahasreṇaiva varṣāṇāṃ vijñeyastu kaliḥ priye // sandhyādvayasya mānaṃ tu kathayāmi yuge yuge śatāni catvāri kṛte tv ādirantaśca kīrtyate // trete śatatrayaṃ jñeyaṃ dvāpare tu śatadvayam kalau cāpi śataṃ jñeyaṃ sandhyāmānamidaṃ smṛtam // laukikena tu mānena punaśca kathayāmi te tricatvāriṃśallakṣāṇi sahasrāṇi ca viṃśatiḥ // laukikena tu mānena tv iyaṃ saṃkhyā caturyuge ekaikasya punardevi yugasya kathayāmi te // daśa sapta ca lakṣāṇi sahasrāṇyaṣṭaviṃśatiḥ kṛtasyaitadbhavenmānaṃ tretāyāṃ kathayāmi te // ṣaṇṇavatiḥ sahasrāṇi lakṣāṇi dvādaśaiva tu tretāyugasya mānaṃ tu dvāparasya nibodha me // catuṣṣaṣṭiḥ sahasrāṇi hy aṣṭau lakṣāṇi suvrate dvāparasya tu mānaṃ ca kalestu kathayāmi te // dvātriṃśattu sahasrāṇi lakṣāṇāṃ ca catuṣṭayam etanmānaṃ kaleḥ proktaṃ samāsāttava suvrate // varṣaistu mānavairdevi mānametadyuge yuge caturyugaikasaptatyā bhavenmanvantaraṃ punaḥ // sandhyāmānavihīnaṃ tu yugairmānaṃ prakīrtitam yugairmānaṃ] conj. Dwivedi; yugairmalaṃ KSTS etaddivyena mānena mānaṃ manvantare smṛtam // varṣamānaiḥ punaścaiva laukikaiḥ kathayāmi te saptaṣaṣṭistu lakṣāṇi triṃśatkoṭyo varānane // sahasraviṃśatirjñeyaṃ mānaṃ manvantare priye caturdaśabhirdeveśi kalpo manvantare bhavet // manvantare vyatikrānte cānyasmin punarāgate pañca varṣasahasrāṇi madhye sandhyā bhavet sadā // ādau sahasraṃ sarveṣām ante cāpi punastathā kalpo brahmadinaṃ proktaṃ caturyugasahasrakam // varṣamānena divyena punaśca kathayāmi te koṭirekā tu varṣāṇāṃ lakṣāṇāṃ caiva viṃśatiḥ // divyenaiva tu mānena brahmaṇastu dinaṃ bhavet ṣaṇṇavatyā sahasraistu sandhyākālaḥ prakīrtitaḥ // laukikena tu mānena adhunā kathayāmi te varṣavṛndāni catvāri tv arbudatrayameva ca // koṭidvayaṃ ca deveśi dinaṃ paitāmahaṃ smṛtam sandhyā koṭitrayaṃ caiva pañca lakṣāṇi kīrtitā // catvāriṃśattathā ṣaṣṭiḥ sahasrāṇi tathaiva ca paścimaḥ sandhirevaṃ hi pūrvasandhyāpi tatsamā // narakaiḥ saha saptānāṃ pātālānāṃ tathā priye lokānāṃ caiva saptānāṃ sthitireṣā prakīrtitā // saṃhāraṃ ca punardevi śṛṇuṣva kathayāmi te brahmaṇaḥ svadinānte vai kalpaḥ saṃhāra ucyate // dinenaikena brāhmeṇa indrāścaiva caturdaśa rājyaṃ kṛtvā kramādyānti manvantaravyavasthayā // tataḥ saṃharate viśvaṃ saptalokāntagocaram supte pitāmahe devi ūrdhvaṃ kālāgnirīkṣate // tasya vai dakṣiṇaṃ vaktraṃ mahājvālāṃ vinikṣipet tasmādvaktrānmahājvālā lakṣayojanavistṛtā // ūrdhvaṃ prayāti sā dīptā tīvravegā suduḥsahā lokeṣu ye sthitā lokā ye ca pātālavāsinaḥ // sukhaduḥkhobhaye kṣīṇe mohaṃ bhūyiṣṭhamāgate sattāmātrāstu te sarve bhavanti brahmaviṣṭape // yāvannodayanaṃ bhūyaḥ sukhaduḥkhādikarmaṇām tāvattiṣṭhanti te mūḍhā yāvadbrahmā na budhyate // rudralokādhipatayaḥ pātālapatayaśca ye kūṣmāṇḍahāṭakādyāstu te tisṭhantyatinirmalāḥ // nirvyāpārāstu te tāvad yāvat sṛṣṭiḥ punarbhavet śūnyabhūteṣu lokeṣu jvālā dahati durdharā // sā dahennarakān devi pātālāni samantataḥ trīṃllokāṃścaiva dahati bhūrbhuvaḥsvaḥpadāntikān // dhūmena ca trayo lokā vinaśyanti varānane mahojanastapaḥsaṃjñāḥ satyaloko 'pi suvrate // tiṣṭhanti mohitātmāno nidrayā te mṛtopamāḥ evaṃ dagdghā jagatsarvaṃ jvālā vaktraṃ viśet punaḥ // tato vānti mahāvātā brahmaniḥśvāsasambhavāḥ nāśayanti ca tadbhasma jagaddāhodbhavaṃ priye // brahmaprasvedajaṃ vāri tajjagat plāvayet punaḥ tenaiva vāriṇā devi jagadekārṇavaṃ bhavet // niśākṣaye punaḥ sthitvā sukhaduḥkhaphalodaye karmataḥ sarvalokasya brahmā lokapitāmahaḥ // śūnyabhūtāṃ samālokya bhagavān prabhuricchayā ṣaḍvidhāṃ kurute sṛṣṭiṃ yathāpūrvavyavasthayā // prathamāṃ tāmasīṃ sṛṣṭiṃ karoti tamasotkaṭān narakān vividhākārān paśūn vai sthāvarāntagān // tamorajaḥsamāveśān mānavān saṃsṛjet punaḥ rajaḥsattvasamāviṣṭaḥ sṛjenmunivareśvaram // gatanidraḥ prabuddhaśca sattvaniṣṭho jagatpatiḥ sṛjeddevān salokāṃśca pūrvayaiva vyavasthayā // tato rudrendrasūryendunakṣatrāṇi graheśvarāḥ adhikāraṃ prakurvanti sve sve viṣayagocare // dine dine sṛjatyevaṃ saṃharecca dinakṣaye dinamānaṃ ca yatproktaṃ rātrisaṃkhyā ca tāvatī // ahorātreṇa cānena abdaṃ vai pūrvavat smṛtam abdānāṃ tu śate pūrṇe mahākalpaḥ sa ucyate // brāhme varṣaśate devi divyānyabdāni me śṛṇu ekanavatikoṭistu tathā lakṣāṇi viṃśatiḥ // tathā saptaiva kharvāṇi nikharvāṣṭakameva ca brāhmaṃ varṣaśataṃ caitaj jñātavyaṃ kālavedinā // daivikena tu mānena mānamitthaṃ prakīrtitam laukikena tu mānena punaścaiva nibodha me // dvātriṃśadabdakoṭyastu tathā kharvāṣṭakaṃ priye kharvadvayaṃ ca deveśi nikharvāḥ pañca eva tu // śaṅkutrayaṃ padmamekaṃ sāgaratrayameva ca Kṣemarāja records that Bhullaka reads: ...thābdakoṭyastu ekaṃ caivārbudaṃ priye | kharvāśītastathā caiva nikharvāṇāṃ ca pañcakam | catuṣṭayaṃ ca śaṅkūnāṃ triṃśatsāgara eva ca | etaddevi samākhyātaṃ jñātavyaṃ ca mumukṣubhiḥ // etallaukikamānena brāhmamabdaśataṃ smṛtam ekaṃ daśaguṇaṃ pūrvaṃ śataṃ daśaguṇaṃ tu tat // śataṃ daśaguṇaṃ kṛtvā sahasraṃ parikīrtitam sahasraṃ daśaguṇitam ayutaṃ taddhi kīrtitam // daśāyutāni lakṣaṃ tu niyutaṃ daśatāni ca daśa tāni ca koṭiḥ syād daśa koṭistathārbudam // arbudairdaśabhirvṛndaṃ kharvaṃ daśabhireva taiḥ daśabhistairnikharvaṃ tu śaṅkuḥ syāddaśa tāni tu // śaṅkubhirdaśabhiḥ padmaṃ daśa padmāni sāgaraḥ sāgarairdaśabhirmadhyam antyaṃ tairdaśabhiḥ smṛtam // antyaṃ daśāhataṃ kṛtvā parārdhaṃ parikīrtitam evamaṣṭādaśaitāni sthānāni gaṇitasya tu // mahākalpasya paryante brahmā yāti pare layam viṣṇośca taddinaṃ proktaṃ rātrirvai tatsamā bhavet // anena parimāṇena tasyābdaṃ tu vidhīyate varṣāṇāṃ ca śate pūrṇe so 'pi yāti pare layam // viṣṇorāyuryadevoktaṃ rudrasyaitaddinaṃ bhavet dine dine sṛjatyanyau brahmaviṣṇū prajāpatī // brāhmī ca vaiṣṇavī śaktir adhikārapadaṃ gatā yaṃ cādhitiṣṭhatyātmānaṃ tatsaṃjñāṃ sa prapadyate // tadādhikāraṃ kurute icchayā paramātmanaḥ brahmaviṣṇvindrarudrāśca vidyeśā īśvarastathā // lokādhipāśca deveśi tathā ca bhuvanādhipāḥ grahādimātaro rudrā yoganakṣatrarāśayaḥ // śaktiyuktāstu te sarve bhavanti tadadhiṣṭhitāḥ tatparākramavīryāstu svakīye tu pade sthitāḥ // śivasyaikā mahāśaktiḥ śivaścaiko hyanādimān sā śaktirbhidyate devi bhedairānantyasambhavaiḥ // evaṃ vai kurute sṛṣṭiṃ rudraścaiva dine dine saṃhāraṃ ca dinānte vai rātrirvai tatsamā bhavet // dinarātripramāṇenā-nena syādvatsaro 'sya ca vatsarāṇāṃ śate pūrṇe śatarudradinakṣayāt // so 'pi yāti paraṃ sthānaṃ yadgatvā niṣkalo bhavet tasmin sthāne punaścānyas tatsamaśca prabhurbhavet // raudraśaktisamāyogād brahmaviṣṇvindranāyakaḥ śatarudrāstu deveśi svābdānāṃ tu śatakṣaye // te prayānti paraṃ tattvaṃ tato 'ṇḍaṃ tu vinaśyati sarvabhūtaguṇādhāraṃ sarvatattvālayālayam // saparvatavanodyānadvīpasāgaramaṇḍitam vimānamālākulitaṃ grahanakṣatramaṇḍitam // devadānavagandharvasiddhavidyādharoragaiḥ ṛṣibhirmānuṣādyaiśca saptalokanivāsibhiḥ // narakaiścaiva pātālair yuktaṃ bhuvanamaṇḍitam aśeṣabhuvanādhāramaṇḍamapsu pralīyate // tataḥ kālāgnirudraśca kālatattve layaṃ vrajet aptattvāttu samārabhya yāvanmāyāntagocaram // tatsarvaṃ saṃharet kālaḥ svayameva carācaram tadūrdhvaṃ śuddhamadhvānaṃ yāvacchaktyantagocaram // tatsarvaṃ saṃharedghoram aghoro ghoranāśanaḥ triṣvevaṃ saṃsthito rudraḥ kālarūpī maheśvaraḥ // tataḥ saṃharate toyam amareśaśatātyaye evaṃ bhūtādyāvaraṇapatayaśca śatātyaye // saṃharanti ca deveśi sṛjanti ca parasparam Kṣemarāja records here another reading: kvacittu--- evaṃ bhūtapatīnāṃ tu prāpte varṣaśatātyaye | yātaistairniṣkalasthānaṃ tato bhūtāni śāṅkari | saṃharanti ca deveśi sṛjanti ca parasparam | āpastejasi līyante tattejaścānile punaḥ // tathānilo 'mbaraṃ prāpya saha tenaiva līyate tanmātreṣu pralīyante yathotpannāni ca kramāt // tanmātrāṇyapyahaṅkāre sendriyāṇi yathākramam sa buddhau sā ca gahane guṇasāmye pralīyate // guṇasāmyamanirdeśyam apratarkyamanaupamam tasmin jagadaśeṣaṃ tu prasuptamiva tiṣṭhati // paramāṇupramāṇena līnaṃ saṃtiṣṭhate jagat ṣaḍviṃśakasya rudrasya caitaddinamiha smṛtam // prajāḥ prajānāṃ patayaḥ pitaro mānavaiḥ saha sāṅkhyajñānena ye siddhāḥ vedena brahmavādinaḥ // chandaḥ sāmāni coṅkāro buddhistaddevatāḥ priye ahni tiṣṭhanti te sarve parameśasya dhīmataḥ // dinānte tu pralīyante rātryante viśvasambhavaḥ ṣaṭtriṃśattu sahasrāṇi brahmaṇāṃ pralayodbhavāḥ // avyakte ca dinaṃ proktaṃ rudrāṇāṃ tannivāsinām tasmin saṃharate sarvaṃ pradhānasya dinakṣaye // rātryante ca sṛjedbhūyaḥ śrīkaṇṭho viśvanāyakaḥ tasyāpyanena nyāyena parimāṇasthitirbhave // yasmāt pralayakoṭyaśca vyatītāśca sahasraśaḥ tato niyatikālau ca rāgo vidyā kalā tathā // parasparaṃ layaṃ yānti kramāt sarve svamānataḥ kalādyavaniparyantaṃ gahaneśadinakṣaye // nānābhuvanavinyāsaracanādivibhūṣitam saguṇādhāraparyantarudrakṣetrajñasaṅkulam // gahaneśe layaṃ yāti mūlaprakṛtikāraṇe rātryante jāyate bhūyo gahaneśapracodanāt // ahorātrastvayaṃ proktaḥ prākṛtaḥ parameśvari pralayaśca sa evokto bhūtānāṃ parameśvari // prādhānikaparārdhena daśadhāguṇitena tu māyā saṃharate sarvaṃ punaścaiva sṛjejjagat // māyākālaparārdhasya śatadhāguṇitasya ca īśvaraḥ kurute sṛṣṭiṃ punaśca saṃharejjagat // tataḥ sadāśivo devaḥ svamānena ca saṃharet sṛjate ca punarbhūya ātmīye devyaharmukhe // mahāpralaya evoktaḥ sādākhye tu dinadvaye bindutattve layaṃ yāti pañcamantramahātanuḥ // binduṃ caivārdhacandraṃ tu bhittvā caiva nirodhikām nādatattve layaṃ yāti gṛhītvā sacarācaram // nādaḥ sauṣumnamārgeṇa bhittvā brahmabilaṃ priye śaktitattve layaṃ yāti śaktitattvadinakṣaye // parārdhaḥ sa tu vijñeyaḥ kālastu varavarṇini tacca śivatattvasthasya vyāpīśasyāpyaharmukham // tataśca saṃsṛjedbhūyo vyāpī vyomasvarūpiṇi līyate so 'pyananteśe so 'nāthe so 'pyanāśrite // śaktikālaparārdhasya koṭidhāguṇitasya ca anāśritasya devasya dinametat prakīrtitam // anena parimāṇena parārdhaguṇitena tu so 'pi yāti paraṃ sthānaṃ kāraṇaṃ svamanāśrayam // sa kālaḥ sāmyasaṃjñaśca janmamṛtyubhayāpahaḥ tato 'pyūrdhvamameyastu kālaḥ syāt paramāvadhiḥ // nityo nityodito devi akalyaśca na kalyate sa cādhaḥ kalayet sarvaṃ vyāpinyādiṃ dharāvadhim // tuṭyādibhiḥ kalābhiśca devyadhvānaṃ carācaram ūrdhvamunmanaso yacca tatra kālo na vidyate // na kalyaḥ kalyate kaścin niṣkalaḥ kālavarjitaḥ yaḥ śāṅkaryunmanātītaḥ sa nityo vyāpako 'vyayaḥ // tasyādau yādṛśaṃ rūpaṃ kalpānte caiva tādṛśam arūpā rūpanirmuktaḥ so 'nādirbhavavarjitaḥ // sarvajñaḥ sarvakartā ca dānādiguṇavarjitaḥ sa evāpararūpeṇa unmanyā mūrdhni saṃsthitaḥ // devadevo jagannāthaḥ paramātmā śivo 'vyayaḥ paryānukramayogena so 'kāmāt sṛjate jagat // akāmasya kriyā nāsti niṣkriyaśca sṛjet katham evaṃ praśnavaraṃ guhyaṃ kathayasva prasādataḥ // ādityasya maṇeryadvat tāpitādraviraśmibhiḥ vahniḥ saṃjāyate tasmād ravestatra na kāmitā // maṇerapi na kāmitvaṃ tadvaddevasya ceṣṭitam ādityavacchivo jñeyaḥ śaktirmaṇiriva sthitā // ṛtukālamitādvṛkṣāt kālo 'ṅkuraniyojakaḥ yadvacchivasamāyogāt tadvacchakterjagatsthitiḥ // iti svacchandatantre ekādaśaḥ paṭalaḥ samāptaḥ

sṛṣṭiḥ sthitiśca saṃhāras tattvānāṃ kathitastvayā jagatsaṃbhavahetuśca tvatprasādācchrutaṃ mayā // tattvavijñānamākhyāhi siddhisteṣu yathā bhavet pṛthivyādi śivāntaṃ ca kathayāmi samāsataḥ // pṛthvī kaṭhinarūpeṇa śṛṇu dehe yathā sthitā māṃse 'sthiṣu tathā caiva snāyulomanakheṣu ca // majjāntreṣu ca vijñeyā pṛthvī pañcaguṇotkaṭā kaphāsṛgāmamūtreṣu rasasvedavasāsu ca // śukre ca saṃgrahe caiva sthitā āpaścaturguṇāḥ pacane dahane caiva tejasyūṣmaṇi saṃsthitam // tejastvevaṃ sthitaṃ devi prakāśe ca trilakṣaṇam vāyurucchvāsaniḥśvāsasparśanavyūhalakṣaṇaḥ // mūtroccāravisargeṣu annapānapraveśane vāyurebhiḥ sthito dehe vijñeyastu dvilakṣaṇaḥ // ekalakṣaṇamākāśaṃ kathayāmi yathā sthitam suṣirātmakaṃ tu vijñeyaṃ navadhā cchidralakṣaṇam // śabdātmakaṃ guṇaṃ h yetat kathitaṃ tava suvrate vāgindriyaṃ vadedvāṇīṃ sā ca vāṇī caturvidhā // saṃskṛtā prākṛtī caiva apabhraṣṭānunāsikā chedanaṃ bhedanaṃ dānaṃ vyadhanaṃ śilpayojanam // grahaṇaṃ vijayaścaiva sarvaṃ hastendriye sthitam samanimnonnatāścaiva loṣṭakaṇṭakavālukāḥ // kardamo jaladurgāṇi rathyāṭṭālakaparvatāḥ pādendriyeṇa gamyante deśāntaragamāgame // utsarge pardite caiva pāyurvai ceṣṭate sadā ānandakṛdupasthaśca gamyāgamyapravartakaḥ // karmasvetāni vartante tena karmendriyāṇi tu buddhīndriyāṇi deveśi vartante buddhiyogataḥ // ṣaḍjākhyarṣabhagāndhāramadhyamāḥ pañcamaḥ priye dhaivato niṣadhaścaiva svarāḥ sapta prakīrtitāḥ // gāndhāro madhyamaḥ ṣaḍjas trayo grāmāśca pārvati saptasvarāstrayo grāmā mūrchanāścaikaviṃśatiḥ // tāna ekonapañcāśad ityetatsuramaṇḍalam sūkṣmaśabdāḥ smṛtā hyete carācararavasthitāḥ // sthūlāṃścaiva pravakṣyāmi yathāvattānnibodha me bherīpaṭahaśaṅkhottho mṛdaṅgapaṇavotthitaḥ // veṇugomukhaśabdaśca mandalo darduro dhvaniḥ tantrīvādyāni citrāṇi karavādyāni yāni ca // saṃyogajaviyogotthāḥ kāṣṭhapāṣāṇavārijāḥ apabhraṃśo 'nunāsikyaḥ saṃskṛtaḥ prākṛto ravaḥ // saptasvarapratiṣṭhāni vyaktāvyaktāni caiva hi uktānuktāni gṛhṇāti śravaṇendriyayogataḥ // śabdo 'sya viṣayo hyeṣa yena budhyeta pudgalaḥ mṛduṃ ca kaṭhinaṃ caiva karkaśaṃ śītalaṃ tathā // uṣṇaṃ ca picchilaṃ loṣṭaṃ kardamaṃ vālukāstathā śarakuntāsighātādi tāḍanaṃ chedanaṃ tathā // etāni vai vijānāti sparśanaṃ ca tvagindriyam sparśo 'sya viṣayo hyeṣa yena budhyeta pudgalaḥ // cakṣurindriyakarmāṇi kathyamānāni me śṛṇu sitaṃ raktaṃ ca pītaṃ ca kṛṣṇaṃ haritadhūmrakam // kapilaṃ piṅgalaṃ babhru anyānyapi viśeṣataḥ naranārīpaśumṛgāñ jyotiḥ sthāvarajaṅgamam // rūpākṛtiviviktāni cakṣuḥ paśyati sarvadā rūpākhyo viṣayo hyasya yenātmā pratibuddhyate // madhurāmlarasaṃ caiva lavaṇaṃ kaṭu tiktakam kaṣāyamiśraṃ svāduṃ ca jihvā vedayate rasam // raso 'sya viṣayo hyeṣa yena buddhyeta pudgalaḥ surabhirdivyagandhaśca durgandhaścāpyanekadhā // ubhau jighrati nāsāgre viṣayo gandhasaṃjñitaḥ yenāsau budhyate kṣetrī ahaṅkāreṇa mohitaḥ // saṃkalpe ca vikalpe ca daśadhākṣeṣu dhāvati anivāritasandeham ajayyaṃ sarvadehinām // manaśca kathitaṃ hyetad dharmādharmanibandhakam svarūpadharmaṃ vakṣyāmi tanmātrāṇāṃ yathārthataḥ // gandhaṃ tu gandhatanmātraṃ nāsikāgreṇa jighrati jihvayā rasatanmātraṃ rasaṃ gṛhṇāti saṃsthitam // cakṣuṣā rūpatanmātraṃ rūpaṃ gṛhṇātyupāgatam gṛhṇāti sparśatanmātraṃ tvacā sparśamupāgatam // śabdaṃ ca śabdatanmātraṃ gṛhṇāti śravaṇena tu sūkṣmastanmātradharmo 'yaṃ bhūtānāṃ prakṛtikramāt // vaikārikastataścordhvaṃ budhyate yena pudgalaḥ ahaṃ vidvānahaṃ bhogī tv ahaṃ jāto mahākule // ahaṃ dātā ca bhoktā ca tejasvī balavānaham ahaṃ yoddhā ca saṃgrāme śatravaśca mayā jitāḥ // dharmaśīlaśca guṇavān śreyaskartā hyahaṃ param ahaṃ pāpī durācāro mūrkhaścāhaṃ durākṛtiḥ // na dattaṃ na mayā bhuktaṃ matsamo nāsti duḥkhitaḥ ityahaṅkāracittānāṃ mamatvavaśavartinām // ahaṅkāro nibadhnāti saṃsāre dṛḍhabandhanaiḥ trividhasyāpyayaṃ dharmo 'haṅkārasya prakīrtitaḥ // buddhidharmāṃstato vakṣye dharmādīṃstava suvrate dharmo jñānaṃ ca vairāgyam aiśvaryaṃ ca catuṣṭayam // adharmaśca tathājñānam avairāgyamanaiśvaram badhnāti saptadhā sā tu jñānabhāvena mohayet // buddhiścādhyavasāyaṃ ca karoti vividheṣvapi dharmādīnāmathāṣṭānāṃ lakṣaṇāni śṛṇu priye // upavāso japo maunam akrodho 'steyamārjavam satyaṃ śaucaṃ ca dānaṃ ca dayā kṣāntiśca sarvadā // vidyābhyāsaśca lajja ca indriyāṇāṃ ca nigrahaḥ iṣṭāpūrtaṃ tīrthasevā pitṛṇāṃ caiva tarpaṇam // abhayaṃ sarvasattvebhyo jīvitasya ca rakṣaṇam dhīguṇaḥ prathamo hyeṣa dharma ityabhidhīyate // dharmakarmanibaddhānāṃ saṃsāramanuvartinām punarmārtyaṃ punaḥ svargyaṃ tīryak tvaṃ ca punaḥ punaḥ // dharmabhāvaḥ samākhyātaḥ jñānabhāvaṃ ca me śṛṇu caturviṃśatikaḥ piṇḍaḥ karaṇendriyasaṃyutaḥ // prākṛtaḥ sa tu vijñeyo dharmādharmapravartakaḥ akartā nirguṇaścāhaṃ na me bandho 'sti prākṛtaḥ // prakṛtyā kāritaṃ manye vāsanādeva mucyate sāṅkhyajñānaṃ mayā proktaṃ prakṛteryena mucyate // muktaṃ prakṛtibandhāttaṃ punarbadhnāti ceśvaraḥ baddhaḥ saṃsarate bhūyo yāvaddevaṃ na vindati // īśvaraṃ sṛṣṭikartāraṃ sarvajantunibandhakam vairāgyātsantyajetputrān dārāniṣṭānsusaṃmatān // hastyaśvarathayānāni suhṛdbhogadhanāni ca upavāsaṃ japaṃ tīrthaṃ pañcāgniṃ jalaśāyitām // upāsyaitāni ghorāṇi dehaṃ santyajati kṣaṇāt girivṛkṣajalāgnibhyaḥ prahārodbandhanāśanaiḥ // vairāgyaṃ tu samāśritya kurute sāhasānyapi aiśvaryabhāvamāpanno dravyaistṛptiṃ na gacchati // na dārairna dhanairbhāgaiḥ parivārairna vāhanaiḥ tapo vratāni mantrāṃśca aiśvaryārthe tu sādhayet // yuddhaṃ dyutaṃ tathā māyāṃ cauryaṃ cānṛtahiṃsanam anyānyapi tvayuktāni visrambhacchalaghātitām // aiśvaryabhāvamāpannaḥ karoti ca bahūnyapi prāṇihiṃsārato nityaṃ caurikānṛtadambhavān // yācako duḥkhadātā ca bhaveccādharmaceṣṭitam nāstidharmo na cādharmaḥ svargaṃ mokṣaṃ ca ko gataḥ // ajñānabhāvamāpannaḥ sarvaṃ mithyeti bhāṣate nityaṃ duḥkhī parapreṣyo bhāraṃ yānaṃ vahannapi // kṛcchrajīvī ca satatam avairāgye na khidyate rājyaṃ kṛtvā tu sāmantaḥ sāmantyādgrāmabhugbhavet // grāmādbhraṣṭastadardhena vartate 'sāvanīśvaraḥ na śocati na codvignaḥ krīḍate pūrvarājyavat // anaiśvaryasya bhāvo 'yam evaṃ te samudāhṛtaḥ avyaktaṃ triguṇaṃ vakṣye saṃsārasya pravartakam // yasmācca jagadutpattiḥ prakṛtistena cocyate asya dharmaṃ pravakṣyāmi rajaḥ sattvatamo 'bhidham // prakāśabhāvaḥ sattvaṃ ca dharmaḥ sattvasamāśritaḥ saṃvibhāgī ca satataṃ nityaṃ sattvopakārakaḥ // kṣamādayāsamāyukto jñānavijñānapāragaḥ prītirdānaṃ dhṛtirmedhā tapaḥ śaucaṃ damastathā // ṛtavāksamadṛṣṭiśca divyabuddhiprabodhanam yasminnete sadā dharmā bhavanti puruṣottame // sa sāttvikastu vijñeyaḥ rajodharmāṃśca me śṛṇu nistriṃśaścātilobhī ca vidveṣī krodhanastathā // kāmī harṣasamāviṣṭo duḥkhārtaḥ paryaṭetsadā mānī dambhasamāyukto 'pyahaṅkāre vyavasthitaḥ // nityaṃ yuddharataḥ śūraḥ rājasaṃ guṇalakṣaṇam kāmakrodhābhibhūtatvaṃ lobhena ca samanvayaḥ // īrśyā dambho viṣādaśca mada unmāda eva ca nidrālasya makarmitvaṃ daurmedhyājñānite tathā // adharmatābuddhimattvaṃ nāstikyaṃ chalacittatā tamaḥ cihnāni caitāni dṛśyante yatra mānave // tāmasaḥ sa tu vijñeyaḥ puruṣaḥ kaluṣāśayaḥ etatriguṇamavyaktaṃ triguṇaṃ sāmudāhṛtam // etatsamyagviditvā tu mucyate prākṛtairguṇaiḥ guṇadharmā na caivāhaṃ buddhyahāṃkṛdguṇo nahi // karaṇendriyahīnaśca bhūtatanmātravarjitaḥ akartā nirguṇaścāhaṃ cinmātraḥ puruṣaḥ smṛtaḥ // mānasaṃ vācikaṃ caiva śārīraṃ karma yatkṛtam prakṛtyā kāritāṃ manye akartā puruṣaḥ smṛtaḥ // evaṃ saṃnyasya karmāṇi vartate naca nityaśaḥ nāhaṃ kartā na me bandha evaṃ budhyeta yo naraḥ // prakṛteḥ sa vimucyeta yāvanna sṛjatīśvaraḥ sāṅkhyajñānena saṃmūdho muktirityabhimanyate // na hi muktirbhavettasya kaṃcitkālaṃ videhatā tiṣṭhetprakṛtinirmuktaḥ sṛṣṭisaṃhāravarjitaḥ // yāvatkarotyasau sṛṣṭim īśvaraḥ parameśvaraḥ tāvatprakṛtibandhena saṃsāre kṣipyate punāḥ // kṣiptaḥ saṃsarate bhūyaḥ saṃsāre ghorasāgare dharmādhārmanibaddhastu sāṅkhyajñānena mohitaḥ // ahaṃ kartā ca bhoktā ca īśvarobalavānaham mamatvenaiva saṃmūḍho bhrāmyate ghaṭayantravat // sāṅkhyajñānaṃ mayā proktaṃ śṛṇu dhyānādhidaivatam pṛthvīṃ kaṭhinarūpeṇa catuḥ sāgaramekhalām // saparvatavanākīrṇāṃ mṛgapakṣisamākulām susthitāṃ pītavarṇābhām ūbījena samanvitām // dhyātvā tatsiddhimabhyeti viṣasattvānnivārayet acālyaḥ sarvabhūtānāṃ yathaiva vasudhā bhavet // jalāpūritasarvāṅgo jaladhyānena pūrayet evamabhyasyamānastu viṣasattvānvināśayet // tṛṣṇādāhavinirmukta ītibhiśca vivarjitaḥ jagadāpūrayetsiddhaḥ pūrvabījasamanvitaḥ // kuryātkarmasahasrāṇi svabījena tu bījitaḥ kṛṣṇareṇvātmako vāyur dhyeyo bījena saṃyutaḥ // pūrayedvai jagaddehān siddhaścāścaryakārakaḥ suṣirātmakaṃ svadehaṃ tu jagacca suṣirātmakam // dhyāyetprakṛtibījena citrakarmāṇi kārayet vāgindriye tathā vahnir dhyāto vāksiddhidāyakaḥ // indraḥ pāṇāvabhidhyātaḥ bāhuśālī tvajeyakaḥ pādayordūrasaṃcāraṃ dhyāto viṣṇuḥ prayacchati // pāyau mitraḥ sito dhyātaḥ pāyuvyādhivināśakaḥ śiśne prajāpatiṃ śyāmaṃ dhyāyedyuktena cetasā // jitendriyaśca bhavati tv icchayā ramate śatam śrotrendriye diśaścitrā dhyāyedvījena saṃyutāḥ // sakṛduktaṃ ca gṛhṇāti digyātrā caiva siddhyati mārutaṃ kṛṣṇarūpeṇa dhyāyettu tvaci saṃsthitam // yaḥ sa daṃṣṭrādyabhedyaḥ syāt na kvaciñjāyate vyathā ādityaṃ cakṣuṣi dhyāyej jihvāyāṃ varuṇaṃ tathā // nāsāyāṃ pṛthivīṃ pītāṃ manasīnduṃ tathaiva ca pītakaṃ gandhatanmātraṃ rasatanmātrakaṃ sitam // raktaṃ tu rūpatanmātraṃ kṛṣṇaṃ tu sparśasaṃjñitam arūpaṃ śabdatanmātraṃ dhyātavyaṃ bindurūpi ca // viṣayeṣvīpsitāṃ siddhiṃ jānāti ca vicintitam vaikārike tathā rudro dhyātavyaḥ siddhimicchatā // dhyānātsiddhimavāpnoti muktāhaṅkārabandhanām brahmāṇaṃ buddhisaṃsthaṃ tu dhyāyedyuktena cetasā // smaranvai pūrvabījena jñānaughaḥ saṃpravartate divyā ca jāyate buddhiḥ saṃśayocchittikārikā // bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyacca pratyakṣaṃ saṃprajāyate prakṛtiḥ kṛṣṇavarṇā tu raktaśuklā virājate // raktaṃ ca hṛdayaṃ tasyāḥ bahupādabhujānanā dhyātavyā tattvabījena yadīcchetsiddhimātmanaḥ // siddhaścaiva svatantraśca divyadṛṣṭiśca jāyete ṣaṇmāsābhyāsayogena divyā dṛṣṭiḥ pravartate // trailokye yatpravarteta pratyakṣaṃ tasya jāyate eṣa te prākṛto yoga uktaḥ mokṣakaraḥ paraḥ // ataḥ paraṃ tu puruṣaḥ padmamadhye vyavasthitaḥ citsvarūpaśca sarveṣu dehamāpūrya saṃsthitaḥ // sa jīva iti vikhyāto yena jīvati tatpuram nirgatena mṛtā yena acetāḥ śīryate tanuḥ // badhyate mucyate 'sau vai sukhaduḥkhāni vetti ca na tasya rūpaṃ varṇo vā pramāṇaṃ dṛśyate kvacit // na śakyaḥ kathituṃ vāpi sūkṣmaścānantavigrahaḥ vālāgraśatabhāgasya śatadhā kalpitasya tu // tasya sūkṣmataro jīvaḥ sa cānantyāya kalpate ādityavarṇaṃ rukmābham abbindumiva puṣkare // paśyanti tārakamiva yogino divyacakṣuṣā rāgavidyākalopetaḥ kālabaddho hi rūpavān // śyāmavarṇena vijñeyā sthitā jīvasya devatā dakṣiṇena sitāṅgī tu vāmenāsitarūpiṇī // tadvarṇāni ca vaktrāṇi maṇḍalāni viśeṣataḥ karmabandhena badhnāti sukhaduḥkhaṃ prayacchati // niyatiṃ ca vijānīyād anivāryāṃ surāsuraiḥ pūrvabījasahadhyānā dvirūpeṇa samanvitā // dhyānātsiddhimavāpnoti niyateśca vimucyate trinetraṃ ca caturvaktraṃ kṛṣṇavarṇaṃ caturbhujam // saṃharantaṃ durādharṣam anantaṃ kālamīśvaram svabījadhyānarūpajñaḥ kālena nahi kalyate // cakravatparivartante kāladhyānavivarjitāḥ evaṃ kālaṃ sadā dhyāyet dhyeyasiddhiśca jāyate // rāgaṃ tu raktavarṇaṃ vai vidyāṃ śyāmāṃ sulocanām sitavarṇāṃ kalāṃ dhyāyec cetanyonmīlinīṃ tu tām // kṛṣṇavarṇā ca raktākṣī dīrghadantā sulocanā kacordhvapiṅgakeśī ca sthūlakāyā mahodarī // yā pātayati bhūtāni brahmādyāni punaḥ punaḥ nirvairaparipanthitvān māyā granthirduruttarā // sāṅkhyavedapurāṇajñā anyaśāstravidaśca ye na tāṃ laṅghayituṃ śaktā ye cānye mokṣavādinaḥ // kliśyanti māyayā bhrāntā amokṣe mokṣalipsayā svabījadhyānayogena pūrvadhyānasvarūpataḥ // dīkṣāsinā ca tāṃ chittvā viśanti śivamavyayam caturvarṇā bhavedvidyā sā varṇavyāpinī smṛtā // sitaraktapītakṛṣṇā dhyātavyā suṣirātmikā ākāśavāyumārūḍhā rūpayauvanaśālinī // svabījena tu sā dhyeyā tatsiddhiścaiva jāyate divyā siddhiramoghā tu siddhavidyaśca jāyate // veda lokāṃstataḥ sarvān kāmarūpī sa gacchati kuṅkumābhaṃ ca nāreśaṃ trinetraṃ tu jaṭādharam // pūrvānanamabhidhyāyet vāyubhakṣasya yatphalam tatpuṇyaphalamāpnoti aśvamedhāyutasya ca // jagacca vaśamāyāti kramate siddhimeti ca ṣaḍbhirmāsairasandehaḥ dakṣiṇaṃ ca tathaiva hi // nīlāmbudapratīkāśaṃ piṅgabhrūśmaśrulocanam bhrukuṭīkarālavaktraṃ ca kapālāhi vibhūṣitam // bahurūpajaṭādhāraṃ dakṣiṇaṃ tasya cintayet sukhaduḥkhavināśāya ītijvaravināśanam // viṣagrahādi sarvaṃ tu dhyānānnāśayate kṣaṇāt agnivajjvalate yogī jarāmṛtyuvivarjitaḥ // kramate sarvalokānvai siddhaśca samatāṃ vrajet sitaṃ trinayanaṃ devi sākṣāsūtrakamaṇḍalu // paścimaṃ vadanaṃ dhyāyed divyasiddhipradāyakam hatvā prāṇisahasrāṇi paradāraśatāni ca // alepako viśuddhātmā siddhiṃ prāpya śivo bhavet trinetramuttaraṃ vaktraṃ raktotpalasamadyuti // dhyānāttasya jagatsarvaṃ vaśameti na saṃśayaḥ tapate varṣate caiva sṛjate saṃharatyapi // īpsitāṃ labhate siddhiṃ yo 'bdamekaṃ tu cintayet sitamūrdhvaṃ sadā dhyāyec chūlahastaṃ jaṭādharam // vyāghracarmapārīdhānaṃ sākṣāsūtrakamaṇḍalu vīṇāḍamaruhastaṃ ca nāgayajñopavītakam // candramūrdhordhvaliṅgaṃ ca dhyāyennityaṃ maheśvaram anenaiva tu dehena sarvajñaḥ kāmarūpavān // ghaṇṭānādasya vā dhyānāt siddhiḥ ṣāṇmāsikī bhavet īpsitā martyaloke tu siddhistasya prajāyate // liṅgadhyānaṃ tu yaḥ kuryāt pūrvabījena saṃyutam māsenaikena paśyetsa sūkṣmaṃ liṅgaṃ tanūpari // śuddhasphaṭikasaṅkāśaṃ taddṛṣṭvā tu vimucyate siddhistu mānuṣe loke ṣaṇmāsena prajāyate // trailokyadarśane buddhiḥ pratyakṣā tasya jāyate ākrāmetsarvalokāṃśca īśvareṇa samo bhavet // somārkau cakṣuṣī syātāṃ cakre vai dhī rathasya tu tanmātrāṇi hayāstasya manaḥ sārathi coditaḥ // ahaṃkāro bhavedyoddhā guṇaścāsya mahādhanuḥ indriyāṇi śarāstasya mṛgo dharmaḥ prakīrtitaḥ // evaṃ sa krīḍate yogī paramātmani hṛtsthite puṇyapāpairvartamāna icchayā parameśvari // nāhaṃ kartā na me bandhaḥ sarvamīśvarakāraṇam matvā ceśvaravijñānaṃ sarvakarmaṇi santyajet // dharmādharmasya kartṛtve prerako hṛdi saṃsthitaḥ tamahaṃ śaraṇaṃ prāpto na me bandho 'sti kaṛtṛtā // sadāśivo 'ṣṭabhedena pūrvabījasamanvitaḥ dhyeyaḥ pūrvoktarūpeṇa tatsiddhiphalamicchatā // nādaṃ vai vyāpakaṃ dhyāyed ahorātrāyaneṣu ca dakṣiṇottarasaṃkrāntyā viṣuvajjñasya mokṣadaḥ // vaṃśadhvanisamaprakhyaḥ śāntanādastu sa smṛtaḥ sadāśivaḥ sa vijñeyaḥ dhyānātsiddhiphalaṃ śṛṇu // māsamātreṇa tejasvī vāgīśastu dvitīyake tṛtīye paśyate siddhān divyadṛṣṭiścaturthake // siddhistu mānuṣe loke vatsarārdhe na saṃśayaḥ divyāsiddhistathābdena sāyujyaṃ tu dvitīyake // ṣaṇmukhīkaraṇaṃ kṛtvā dhyāyeddevaṃ sadāśivam aṅguṣṭhābhyāṃ śrutī netre tarjanīmadhyamākramāt // śeṣābhyāṃ vṛṇuyādghrāṇe ṣaṇmukhe kila baddhadhīḥ daśadhā varṇarūpeṇa dṛśyate ca sadāśivaḥ // sitaṃ raktaṃ ca pītaṃ ca kṛṣṇaṃ haritapiṅgalam nīlaṃ citrakavarṇaṃ tu sphaṭikābhaṃ manoramam // dṛṣṭvā sarvāṇi rūpāṇi tyajettani vicakṣaṇaḥ ekameva tu gṛhṇīyād anye tu guṇarūpakāḥ // candramaṇḍalasaṅkāśaṃ vidyutpuñjanibhekṣaṇam tārakācalitākāraṃ bindumevaṃ vilakṣayet // nivṛttiśca pratiṣṭhā ca vidyā śāntistathaiva ca ābhiḥ kalābhiḥ saṃyukto dhyātavyo bindurīśvaraḥ // bindudhyānaṃ samākhyātaṃ śaktilakṣaṃ nibodha me khaṃ vīkṣya mīlitākṣo yad udyadbhāskarasannibham // īkṣate ca mahattejaḥ śaktiḥ prabhvīti sā smṛtā pītā raktā tathā kṛṣṇā sphaṭikābhā manoramā // draṣṭavyā pāramā śaktiḥ tāṃ dṛṣṭvā śivatāṃ vrajet vyāpinīṃ ca tataścordhve pañcarūpāṃ vicintayet // kāraṇaiḥ svaiḥ samopetāṃ dhyātvā svacchandatāṃ vrajet samanāmunmanāṃ coktāṃ dhyāyedyuktena cetasā // dhyānātsiddhimavāpnoti vyāpakaḥ prabhurakhyayaḥ tataścordhve śivaḥ śāntaḥ pūrvaṃ vai kathito mayā // cakṣuṣā yaśca dṛśyeta vāco vā yaśca gocaraḥ manaścintayate yāni buddhiryāni vyavasyati // ahaṃkṛtāni yānyeva yacca vedyatayā sthitam yaśca nāsti sa tatraiva tv anveṣṭavyaḥ prayatnataḥ // yatra tatra sthito deśe yatra tatrāśrame rataḥ sukhāsīnaḥ saṃyatātmā ekacittaḥ samāhitaḥ // svacchandaṃ samanusmṛtya abhāvaṃ bhāvayetsadā bhāvanāttasya tattvasya tatsamaścaiva jāyate // ye dharmāstasya cākhyātāḥ pūrvaṃ te varavarṇini taistu dharmaiḥ samāyukti yogī vai bhavati priye // svarūparūpakadhyānaṃ tattvānāṃ kathitaṃ mayā evaṃ jñātvā ca dhyātvā ca siddhyate mucyate 'pi ca // iti svacchandatantre dvādaśaḥ paṭalaḥ

sāraṃ yadasya tantrasya yāgaṃ tu parameśvara tamākhyāhi samāsena sādhakānāṃ hitāya vai // mūlabījākṣaraṃ mantranāyakaṃ paramīśvaram praṇavāsanamārūḍham aṅgavaktraiḥ samanvitam // pūrvoktadravyasaṃghātaiḥ pūjayet parameśvaram sa eva homavinyāsaḥ dīkṣā saiva prakīrtitaḥ // daśalakṣaṃ japedyastu ekacittaḥ samāhitaḥ samudragasarittīre sahāyaiḥ parivarjitaḥ // homayennaramāṃsasya lakṣamekaṃ saguggulam jitendriyaikacittastu brahmacarye vyavasthitaḥ // asādhyaṃ sādhayeddevi nātra kāryā vicāraṇā yāni kānīha karmāṇi catuṣpīṭhasthitāni ca // adhamānyatha madhyāni hy uttamāni varānane tāni siddhyanti deveśi bhairavasya vaco yathā // athātaḥ sampravakṣyāmi kārikākośamuttamam yaṃ jñātvā devadeveśi vicarantīha sādhakāḥ // abhimukhakhaḍgani pātitaśūraśiraḥ śoṣitaṃ samādāya / raktālaktakalikhitaṃ sādhyatanau mantrayuktamabhidhānam // pretānale sutaptaṃ vidhāya niśi yatkṛte śataṃ japati / asurendracakravartinamasurendraguruṃ vā tamānayatyanilavegāt // pretālaktakalikhitaṃ naraśirasi pretavahnisantaptam / yamalokādapyacirādānayati balena pūrvavat sādhyam // mṛtanāryā vāmapadādudbaddhāyāstu pāṃsulīṃ samādāya / rudhirālaktakarocanayā sādhyatanuṃ mantrasaṃyuktām // khadirānale sutaptāṃ rātryardhe sammukho japaśatena / ānayati śacīmahalyāmathavā divasasya śatabhāgāt // udbaddhastrītanuvāmāṅghreḥ pāṃsulīṃ samādāya / pretālaktakanijarudhirarocanābhirvilikhya sādhyatanum // pretānale sutaptāṃ śatābhijaptāṃ svanāmamantrayutām / kṛtvā yakṣasurāsurapannaganārīḥ samānayatyāśu // nijavāmakare 'laktakarocanayā sādhyanāma parilikhitam / mantravidarbhitametajjapaśatayuktaṃ sutāpitaṃ rātrau // khadirānale vidhūme 'suragurumapyānayatyanilavegāt / sādhyamabhidhānalikhitaṃ bhūmitale gairikeṇa raktena // gandhodvartitavāmahastena tu tattvabījayuktena / ākramya bhūmilikhitaṃ sādhyābhimukho 'rdharātrakāle tu // kṣitipatimapi sāmātyaṃ cānayati nimeṣaśatabhāgāt / nṛkapālamadhyalikhitaṃ rocanayā raktamiśrayā sādhyam // nāma ca tasya lalāṭe mantreṇa vidarbhitaṃ samālikhya / gandhodakena liptaṃ nṛkapālaṃ vai dvitīyamādāya // kṛtvā kapālasampuṭamatha mṛtasūtreṇa veṣṭayet samyak / khadirāṅgārasutaptaṃ sikthakaliptaṃ tu tatpunaḥ kṛtvā // yāvat sikthakametat kapālalagnaṃ vilīyate tāvat / surapatimapyākarṣati japaśatayogānnimeṣamātreṇa // bhittau gairikalikhitaṃ mantrārṇavidarbhitaṃ tadabhidhānam / sādhyābhimukho rātrau vāmakarākrāntamatha japan kruddhaḥ // kroṅkārāṅkuśayogādānayati surāsurān kṣipram / raṇaśastraghātapatitaṃ narapiśitaṃ trimadhusaṃyutaṃ juhuyāt // viparītacakramudrāṃ baddhvā sādhyaṃ tu nikṣipenmadhye / sampīḍitakarasampuṭavihvalavaktraṃ karāntare dhyātvā // ānayati mahāpuruṣaṃ kṣitipatimapi divasaśatabhāgāt / śitaśastrapātarahitadhvajanaraśīrṣaṃ pragṛhya lakṣamayutam // tatra trirūpagaditaṃ dhāma likhitvābhipūjayedyastu / tasya haripavanakamalajadhanadayamendrāḥ sasiddhagandharvāḥ // vividhavarasiddhijātaṃ vidadhati vicitrāstathāparāḥ siddhīḥ / vyaktāvyaktaṃ tathā vyaktamavyaktaṃ tu trirūpakam // dhāmacārādhayet samyak tatra yastu vicakṣaṇaḥ jāyate trividhā siddhir girirājatanūdbhave // suniścitamateḥ samyag girirājasya tasya vai raktacandanadhūliṃ tu rājikāṃ lavaṇaṃ tathā // pādadhūliṃ tu sādhyasya ekīkṛtya tu peṣayet japan svacchandadevaṃ tu nirmathnaṃśca karadvayam // citāgnau juhuyāccūrṇaṃ cāṇḍālāgnāvathāpi vā sādhyasyābhimukho bhūtvā prayogamimamācaret // śatamekaṃ japedyāvat tāvadākarṣayennṛpam vaśamāyāti bhūnātha ātmanā ca dhanena ca // siddha eṣa prayogastu nānyathā te vadāmyaham tāmeva dhūliṃ saṃgṛhya lohacūrṇavimiśritām // śmaśānacīrake baddhvā saptajaptāṃ catuṣpathe nikhanyāṣṭāṅgulaṃ bhūmau ripunāmasamanvitām // nikṣipedyasya nāmnā tāṃ sa kṣaṇāt stambhito bhavet tāmeva dhūliṃ saṃgṛhya pañcakonmattasaṃyutām // baddhvā tāṃ pretavastreṇa ripunāmasamanvitām śatajaptāṃ tu tāṃ kṛtvā śmaśāne nikhaned drutam // bhavatyunmattakaḥ sādhya uddhṛtāyāṃ tu mucyate uddhṛtaṃ vastramādāya kṣīreṇa pariśodhayet // pratyānayanametaddhi siddhameva na saṃśayaḥ atha raktāśvamārasya kusumāni samāharet // śatamaṣṭottaraṃ teṣāṃ śatajaptaṃ tu kārayet sakṛjjaptena puṣpeṇa liṅgamūrdhani tāḍayet // evaṃ dine dine kuryād daśāhaṃ susamāhitaḥ tatastvekādaśaitāni saṃgṛhya kusumāni tu // mahānadīṃ tato gatvā tatraikaikaṃ pravāhayet ānupūrvyeṇa sarvāṇi sakṛjjaptvā tu mantravit // yatteṣāṃ paścimaṃ puṣpaṃ pratisrotaḥ prayāti hi tadgṛhītvāmbusammiśraṃ dantairaspṛṣṭamāpibet // tato 'śvamārakusumaṃ raktaṃ vai śatamantritam tarjanyagre tu tatkṛtvā aṅguṣṭhenākramed budhaḥ // bhrāmayet savyataḥ puṣpaṃ yasya nāmnā tu mantravit svacchandaṃ japamānastu tamākarṣayate drutam apasavyaṃ bhrāmayitvā punastasya visarjanam // iti svacchandatantre trayodaśaḥ paṭalaḥ

mudrāṇaṃ lakṣaṇaṃ vakṣye asmiṃstantre yathāsthitam uttānamañjaliṃ kṛtvā kapālaṃ parikīrtitam // tiryakkṛtvā karaṃ vāmaṃ kaniṣṭhādyaṅgulitrayam aṅguṣṭhenākrameddevi ṛjvīṃ kṛtvā pradeśinīm // parāṅmukhaṃ karaṃ kṛtvā skandhadeśe niveśayet khaṭvāṅgaṃ kīrtitaṃ hyetat khaḍgamudrāṃ nibodha me // aṅguṣṭhenākrameddevi sakaniṣṭhāmanāmikām madhyamāṃ tarjanīṃ cordhvaṃ khaḍgamudrā prakīrtitā // muṣṭiṃ baddhvā kaniṣṭhāṃ ca prasāryeta varānane ātmanaḥ sammukhaṃ kṛtvā spharaste kathito mayā // muṣṭiṃ baddhvā tu deveśi tarjanyūrdhvaṃ tu kuñcayet aṅkuśaḥ kathito hyeṣa pāśamudrāṃ nibodha me // tarjanīṃ vartulāṃ kṛtvā mūle 'ṅguṣṭhasya yojayet pāśastu kathito hyeṣa duṣṭajālanibandhakaḥ // muṣṭiṃ baddhvā varārohe samprasārya pradeśinīm nārācastu samākhyātaḥ samāsāttava bhairavi // muṣṭiṃ baddhvā prasāryeta tarjanyaṅguṣṭhakaṃ priye agre nikuñcayet kiñcit pinākaṃ parikīrtitam // agraprasārito hastaḥ śliṣṭaśākho varānane parāṅmukhaṃ tu taṃ kṛtvā tv abhayaḥ parikīrtitaḥ // vāmaṃ bhujaṃ prasāryaiva jānūpari niveśayet prasṛtaṃ darśayeddevi varaḥ sarvārthasādhakaḥ // ghaṇṭākāraṃ karaṃ vāmaṃ kṛtvā caiva tvadhomukham dakṣahastasya tarjanyā ghṛṣed ghaṇṭā prakīrtitā // kaniṣṭhikāṃ samākrāmed aṅguṣṭhena samāhitaḥ prasārya cāṅgulīstisras triśūlaṃ parikīrtitam // daṇḍo vai muṣṭibandhena vajramudraṃ nibodha me vāmahastamadhaḥ kṛtvā uttānaṃ tu samāhitaḥ // dakṣaṃ cādhomukhaṃ kṛtvā tv aṅguṣṭhaṃ ca kaniṣṭhikām ubhayorapi saṅghṛṣya vajramudrāṃ pradarśayet // ḍamaruṃ muṣṭibandhena dakṣahastasya suvrate suṣireṇa samāyuktaṃ darśayettu varānane // mudgaraṃ tu pravakṣyāmi hastau dvau samprasārayet mudgaraḥ kathito hyeṣa vallakīṃ ca nibodha me // hastau prasārayeddevi uttānau tu samāhitaḥ anāme kuñcayitvā tu vīṇāmudrā prakīrtitā // prasārayedaṅgulīstu kaniṣṭhānāmamadhyamāḥ aṅguṣṭhenākramedādyāṃ paraśuḥ samudāhṛtāḥ // etā mudrā mahādevi bhairavasya pradarśayet āvāhane nirodhe ca tathā caiva visarjane // kapālaṃ caiva khaṭvāṅgam anukteṣu pradarśayet kapālaṃ dhavalaṃ jñeyaṃ khaṭvāṅgaṃ ca tathaiva hi // triśūlaṃ caiva nārācaṃ khaḍgo nīlotpalaprabhaḥ spharaṃ raktaṃ pinākaṃ ca kṛṣṇaṃ samparikīrtitam // ghaṇṭā hemaprabhā jñeyāṅ kuśo marakataprabhaḥ pāśo bhinnāñjananibhaḥ sphaṭikābho 'bhayaḥ smṛtaḥ // varaścittaprasādena dhyātavyo varavarṇini ḍamaruṃ hemasaṅkāśaṃ vīṇāṃ caitatsamaprabhām // daṇḍaṃ raktaṃ vijānīyād vajraṃ pītaṃ vicintayet rājāvartanibho devi mudgaraḥ paraśustathā // mudrāpīṭhaṃ samākhyātaṃ caturvargaphalodayam praṇavāsanamārūḍhā oṃkārādyā varānane // svanāmakṛtavinyāsā namaskārāvasānikāḥ sādhayanti mahādevi phalāni vividhāni tu // nirvighnakaraṇaṃ khyātaṃ mudrāṇāṃ lakṣaṇaṃ priye veditavyaṃ prayatnena sādhitavyaṃ mahātmanā // iti svacchandatantre caturdaśaḥ paṭalaḥ

japadhyānādiyuktasya caryāvratadharasya ca chummakāḥ sampravakṣyāmi sādhakasya varānane // bhairavastu smṛto dhāma sarvadastu guruḥ smṛtaḥ sādhakastu girirjñeyaḥ putrako vimalaḥ smṛtaḥ // samayī kāntadehastu bhaginyo baladarpitāḥ madyaṃ tu harṣaṇaṃ jñeyaṃ muditā tu surā smṛtā // matysā jalacarā jñeyā māṃsaṃ ca balavardhanam jātaṃ prarūḍhamityāhur mṛtaṃ caiva parāṅmukham // raktaṃ tvamṛtamityāhuḥ padmanālo 'ntrasañcayaḥ śukraṃ candraḥ samākhyātaḥ snāyuḥ sūtraṃ prakīrtitam // śmaśānaṃ ḍāmaraṃ jñeyaṃ rākṣasastu bhayaṅkaraḥ piśāco romajananaḥ ruhā jñeyā rajasvalā // rātriṃ vai cchādikāṃ viddhi prakāśaśca dinaṃ bhavet nayane cañcale jñeye jihvāṃ saṃgrāhikāṃ viduḥ // karau dhanakarau jñeyau pādau sahacarau viduḥ liṅgaṃ santoṣajananaṃ bhagaḥ prītivivardhanaḥ // śastraṃ vibhāgajananaṃ kartarī kāryasādhikā dūtī saṃvāhikā jñeyā dhūpo hlādana ucyate // gandhaḥ santoṣajanano rājāno dhārakāḥ smṛtāḥ paśurvibodhako jñeyaś carukaḥ sārvakāmikaḥ // annaṃ sādhanamityuktaṃ vasā maṇḍamihocyate diśāṃ mukhaṃ tu śravaṇaṃ tvak ca saṃvedanī smṛtā // ghrāṇaṃ susthitamityuktaṃ mukhaṃ tu pravicārakam paśu pracāro vijñeyaḥ mātā dhātrīti kathyate // pitaraṃ sṛṣṭikartāraṃ bhrātaraṃ pālakaṃ viduḥ bhaginī śubhakarī jñeyā sakhī sarvārthasādhikā // mitraṃ guṇānāṃ jananaṃ guṇanāśaṃ ripuṃ viduḥ chit sphijau kīrtito devi dṛṣṭiścakṣuḥ prakīrtitam // daśanāḥ khaṇḍakā jñeyā ādhāra udaraṃ smṛtam hṛdayaṃ guhyamityuktaṃ kaṭhinaṃ tvasthi viddhi hi // medo vasāṃ vijānīyāt majjā puṣṭikaraḥ smṛtaḥ viṣṭhāṃ vidūṣikāṃ viddhi mūtraṃ snāva ihocyate // kāleyakaṃ tu kusumaṃ dhūmaṃ dhṛtikaraṃ viduḥ melakaṃ caiva saṅghātaḥ putraḥ soddyotakaḥ smṛtaḥ // duhitā hlādikā jñeyā kṣubdhaṃ vai calitaṃ viduḥ dūṣako jāra ityuktaḥ pītaṃ vanditameva ca // bhakṣitaṃ prāptamityāhuś charditaṃ vikṛtīkṛtam dūṣitaṃ karṣitaṃ jñeyaṃ sammataṃ samayaṃ viduḥ // mahallo rakṣako jñeyaś chagalastu kaniṣṭhakaḥ vinayo dehakarma syāt sādhanaṃ tu japaḥ smṛtaḥ // homitaṃ siddhijananaṃ vibhāgo rocakaḥ smṛtaḥ kadambaṃ vṛndamityāhur viralo 'śliṣṭa ucyate // vimalaḥ śiṣya ityukta icchā cājñā prakīrtitā devatādarśanaṃ yattat labdhaṃ śastrahataṃ viduḥ // niśācaro biḍālaḥ syāt nakhinaśca vidārakāḥ ānītaṃ sāritaṃ jñeyaṃ rakṣitaṃ pihitaṃ tathā // śikhāṃ saṃspṛśate yā tu sā tu śaktiṃ vinirdiśet śiraḥ pradarśayedyā tu sā ca binduṃ vinirdiśet // lalāṭaṃ darśayedyā tu īśvaraṃ sā vinirdiśet tālukaṃ darśayedyā tu tayā rudraḥ prakīrtitaḥ // jihvāṃ pradarśayedyā tu vidyāṃ sātha vinirdiśet sapta koṭayastu mantrāṇāṃ tasyā jñeyāstu suvrate // ghaṇṭikāṃ darśayedyā tu tasyānantaḥ pradarśitaḥ kaṇṭhaṃ tu saṃspṛśeyā sā kālatattvaṃ vinirdiśet // hṛtpadmaṃ darśayedyā tu puruṣaṃ sā vinirdiśet nābhiṃ pradarśayedyā tu prakṛtiṃ sā vinirdiśet // tasyādhastād buddhitattvaṃ yadi syāddarśanaṃ priye yadā guhyaṃ spṛśeddevi ahaṃkāro 'dhidaivatam // kaṭiṃ sandarśayedyā tu vyoma tatrādhidhaivatam ūrukau darśayeddevi pavanaṃ sā vinirdiśet // jānunī darśayedyā tu tayā tejaḥ prakīrtitam jaṅghe pradarśayedyā tu varuṇaṃ sā vinirdiśet // śarīraṃ darśayeddevi sarvavedamayaṃ priye pūjāgnijapayuktasya dhyānayuktasya mantriṇaḥ // samayācārayuktasya kālāṃśakavidaḥ priye kriyopetasya deveśi yoginyastu varapradāḥ // darśayanti mahādhvānaṃ nānābhogasamanvitam girirājasya deveśi yaṃ gatvā phalamaśnute // bhairaveṇa samājñaptāḥ śaktayastu varānane anyāśca siddhīrvividhā adhamā madhyamottamāḥ // anyatantrasamutthāśca sādhayanti na saṃśayaḥ evaṃ saṃkṣepataḥ proktaṃ melakaṃ tu varānane // satatābhyāsayogena dadate carukaṃ svakam yasya samprāśanāddevi vīreśasadṛśo bhavet // tasmād dhyānārcane homaṃ japam ca varavarṇini kurvanti bhāvitātmānas tataḥ siddhyanti mantriṇaḥ // iti svacchandatantre pañcadaśaḥ paṭalaḥ