<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://relaxng.org/ns/structure/1.0"?>
<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://purl.oclc.org/dsdl/schematron"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:id="sa_viSNusmRti">
  <teiHeader xml:lang="en">
    <fileDesc>
      <titleStmt>
	<title>Viṣṇusmṛti</title>
	<author></author>
	<respStmt>
	  <resp>data entry</resp>
	  <name xml:id="ISh">I. Shima</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	  <resp>contribution to GRETIL</resp>
	  <name>I. Shima</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	  <resp when-iso="1991-08">collation</resp>
	  <name xml:id="TH">T. Hayashi</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	  <resp>initial normalization and conversion to legacy GRETIL formats</resp>
	  <name>Reinhold Grünendahl</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	  <resp>normalization and conversion to TEI-conformant markup</resp>
	  <name>Maximilian Mehner</name>
	</respStmt>
      </titleStmt>

      <publicationStmt>
	<publisher>Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL), SUB Göttingen</publisher>
	<availability>
	  <p>This e-text was provided to GRETIL in good faith that no copyright rights have been infringed.
	  If anyone wishes to assert copyright over this file, please contact the GRETIL management at <email>gretil(at)sub(dot)uni-goettingen(dot)de</email>.
	  The file will be immediately removed pending resolution of the claim.</p>

	  <licence target="https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/">Distributed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.</licence>
	</availability>
	<date when-iso="2020-01-23"/>
      </publicationStmt>

      <notesStmt>
	<note>
	  <p>The sandhi-analysis has been converted from BHELA-style encoding and resolves only vowel-sandhis.</p>
	</note>
      </notesStmt>

      <sourceDesc>
	<biblStruct xml:id="Krishnamacharya1964">
	  <monogr>
	    <editor>V. Krishnamacharya</editor>
	    <title>Viṣṇusmṛti with the commentary of Keśavavaijayantī of Nandapaṇḍita</title>
	    <imprint>
	      <pubPlace>Madras</pubPlace>
	      <publisher>The Adyar Library and Research Centre</publisher>
	      <date when-iso="1964"/>
	    </imprint>
	    <biblScope unit="volumes">2</biblScope>
	  </monogr>
	  <series>
	    <title>The Adyar Library Series</title>
	    <biblScope unit="volume">93,1-2</biblScope>
	  </series>
	</biblStruct>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>

    <encodingDesc>
      <projectDesc>
	<p>The Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL) is a resource platform providing standardized machine-readable texts in Indian languages that have been contributed by various individuals and institutions.</p>
      </projectDesc>

      <editorialDecl>
	<correction>
	  <p>Apparent errors have been silently corrected.</p>
	</correction>

	<normalization>
	  <p>GRETIL normalizes all texts contributed consistently for each language.
	  Sanskrit texts are normalized in accordance with the scheme of the International Alphabet of Sanskrit Transliteration (IAST) in order to facilitate word search across its corpus without additional transformations.</p>

	  <p>All characters that were fully equivalent to an IAST-conformant character in the text file contributed have been made to conform to the character list below.
	  Non-conformant characters with additional information including accents, capitalization, and whitespace have been preserved as <gi>orig</gi> elements inside <gi>choice</gi> elements with their IAST-conformant equivalent in <gi>reg</gi> elements for the creation of a plain text.
	  These additional informations will be available only in those transformations of this file that display the original information.</p>

	  <p><table>
	    <head>Characters Used for the Transliteration of Sanskrit according to IAST</head>
	    <row role="label">
	      <cell>Character</cell>
	      <cell>Character Name</cell>
	      <cell>Unicode Code Point</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>a</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER A</cell>
	      <cell>U+0061</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>ā</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER A WITH MACRON</cell>
	      <cell>U+0101</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>i</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER I</cell>
	      <cell>U+0069</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>ī</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER I WITH MACRON</cell>
	      <cell>U+012B</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>u</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER U</cell>
	      <cell>U+0075</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>ū</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER U WITH MACRON</cell>
	      <cell>U+016B</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>ṛ</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER R WITH DOT BELOW</cell>
	      <cell>U+1E5B</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>ṝ</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER R WITH DOT BELOW AND MACRON</cell>
	      <cell>U+1E5D</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>ḷ</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER L WITH DOT BELOW</cell>
	      <cell>U+1E37</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>ḹ</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER L WITH DOT BELOW AND MACRON</cell>
	      <cell>U+1E39</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>e</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER E</cell>
	      <cell>U+0065</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>o</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER O</cell>
	      <cell>U+006F</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>ṃ</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER M WITH DOT BELOW</cell>
	      <cell>U+1E43</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>ḥ</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER H WITH DOT BELOW</cell>
	      <cell>U+1E25</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>'</cell>
	      <cell>APOSTROPHE</cell>
	      <cell>U+0027</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>k</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER K</cell>
	      <cell>U+006B</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>g</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER G</cell>
	      <cell>U+0067</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>ṅ</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH DOT ABOVE</cell>
	      <cell>U+1E45</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>c</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER C</cell>
	      <cell>U+0063</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>j</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER J</cell>
	      <cell>U+006A</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>ñ</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH TILDE</cell>
	      <cell>U+00F1</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>ṭ</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER T WITH DOT BELOW</cell>
	      <cell>U+1E6D</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>ḍ</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER D WITH DOT BELOW</cell>
	      <cell>U+1E0D</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>ṇ</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH DOT BELOW</cell>
	      <cell>U+1E47</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>t</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER T</cell>
	      <cell>U+0074</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>d</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER D</cell>
	      <cell>U+0064</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>n</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER N</cell>
	      <cell>U+006E</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>p</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER P</cell>
	      <cell>U+0070</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>b</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER B</cell>
	      <cell>U+0062</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>m</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER M</cell>
	      <cell>U+006D</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>y</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER Y</cell>
	      <cell>U+0079</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>r</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER R</cell>
	      <cell>U+0072</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>l</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER L</cell>
	      <cell>U+006C</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>v</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER V</cell>
	      <cell>U+0076</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>ś</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER S WITH ACUTE</cell>
	      <cell>U+x015B</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>ṣ</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER S WITH DOT BELOW</cell>
	      <cell>U+1E63</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>s</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER S</cell>
	      <cell>U+0073</cell>
	    </row>
	    <row>
	      <cell>h</cell>
	      <cell>LATIN SMALL LETTER H</cell>
	      <cell>U+0068</cell>
	    </row>
	  </table>
	</p>
      </normalization>

      <quotation marks="some">
	<p>If indicated unambiguously in the text file contributed quotation marks have been replaced with the <gi>q</gi> element and, in case a reference was provided, have been nested inside a <gi>cit</gi> with the respective reference provided in a <gi>ref</gi> element after the quote.</p>
      </quotation>

      <segmentation>
	<p>Unnumbered <gi>div</gi> elements are used to structure the text, using the <att>type</att> and <att>n</att> attributes in accordance with the <gi>refsDecl</gi>.</p>
      </segmentation>

      <interpretation>
	<p>Interpretive markup which is visible only in analytic transformations of this file consists of:
	<list>
	  <item>Highlighting in <gi>hi</gi> elements,</item>
	  <item>Corruptions in <gi>sic</gi> elements,</item>
	  <item>Remarks in <gi>note</gi> elements with the <att>resp</att> attribute identifying the agency.</item>
	</list></p>
      </interpretation>
    </editorialDecl>

    <refsDecl>
      <p>A reference is given in the <att>xml:id</att> attributes consisting of
      <list>
	<item>a pragmatic abbreviation of the <label>title</label>: Viṣṇusmṛti = ViS,</item>
	<item>the number of the <label type="tocinclude">adhyāya</label> in arabic numerals,</item>
	<item>the number of the <label>verse</label> in arabic numerals.</item>
      </list>
      </p>
    </refsDecl>

  </encodingDesc>

  <profileDesc>
    <langUsage>
      <language ident="en">English</language>
      <language ident="sa-Latn">Sanskrit</language>
    </langUsage>

    <textClass>
      <keywords scheme="http://gretil.sub.uni-goettingen.de/">
	<term>Sanskrit -- Śāstra -- Dharma -- Smṛti</term>
      </keywords>
    </textClass>
  </profileDesc></teiHeader>

  <text xml:lang="sa-Latn" xml:id="ViS">
    <body>
      <div type="adhyāya" n="1">

	<lg xml:id="ViS_1.1">
	  <l><seg type="pāda" n="a">brahmarātryāṃ vyatītāyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">prabuddhe padmasaṃbhave</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">viṣṇuḥ sisṛkṣur bhūtāni</seg> <seg type="pāda" n="d">jñātvā bhūmiṃ jalānugām</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.1">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">brahma-rātryāṃ vyatītāyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">prabuddhe padma-saṃbhave</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">viṣṇuḥ sisṛkṣur bhūtāni</seg> <seg type="pāda" n="d">jñātvā bhūmiṃ jala-anugām</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.2">
	  <l><seg type="pāda" n="a">jalakrīḍāruci śubhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kalpādhiṣu yathā purā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">vārāham āsthito rūpam</seg> <seg type="pāda" n="d">ujjahāra vasuṃdharām</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.2">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">jala-krīḍā-ruci śubhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kalpa-ādhiṣu yathā purā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">vārāham āsthito rūpam</seg> <seg type="pāda" n="d">ujjahāra vasuṃdharām</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.3">
	  <l><seg type="pāda" n="a">vedapādo yūpadaṃṣṭraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kratudantaś citīmukhaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">agnijihvo darbharomā</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmaśīrṣo mahātapāḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.3">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">veda-pādo yūpa-daṃṣṭraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kratu-dantaś citī-mukhaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">agni-jihvo darbha-romā</seg> <seg type="pāda" n="d">brahma-śīrṣo mahā-tapāḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.4">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ahorātrekṣaṇo divyo</seg> <seg type="pāda" n="b">vedāṅgaśrutibhūṣaṇaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">ājyanāsaḥ sruvatuṇḍaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sāmaghoṣasvano mahān</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.4">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">aho-rātra-īkṣaṇo divyo</seg> <seg type="pāda" n="b">veda-aṅga-śruti-bhūṣaṇaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">ājya-nāsaḥ sruva-tuṇḍaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sāma-ghoṣa-svano mahān</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.5">
	  <l><seg type="pāda" n="a">dharmasatyamayaḥ śrīmān</seg> <seg type="pāda" n="b">kramavikramasatkṛtaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">prāyaścittamahāghoṇaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">paśujānur mahākṛtiḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.5">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">dharma-satya-mayaḥ śrīmān</seg> <seg type="pāda" n="b">krama-vikrama-satkṛtaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">prāyaścitta-mahā-ghoṇaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">paśu-jānur mahā-kṛtiḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.6">
	  <l><seg type="pāda" n="a">udgātrāntro homaliṅgo</seg> <seg type="pāda" n="b">bījauṣadhimahāphalaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">vedyantarātmā mantrasphig</seg><seg type="pāda" n="d">vikṛtaḥ somaśoṇitaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.6">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">udgātra-antro homa-liṅgo</seg> <seg type="pāda" n="b">bīja-oṣadhi-mahā-phalaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">vedy-antara-ātmā mantra-sphig</seg><seg type="pāda" n="d">vikṛtaḥ soma-śoṇitaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.7">
	  <l><seg type="pāda" n="a">vediskandho havir gandho</seg> <seg type="pāda" n="b">havyakavyādivegavān</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">prāgvaṃṣakāyo dyutimān</seg> <seg type="pāda" n="d">nānādīkṣābhir anvitaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.7">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">vedi-skandho havir gandho</seg> <seg type="pāda" n="b">havya-kavya-ādi-vega-vān</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">prāgvaṃṣa-kāyo dyuti-mān</seg> <seg type="pāda" n="d">nānā-dīkṣābhir anvitaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.8">
	  <l><seg type="pāda" n="a">dakṣiṇāhṛdayo yoga</seg><seg type="pāda" n="b">mahāmantramayo mahān</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">upākarmoṣṭharuciraḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pravargyāvartabhūṣaṇaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.8">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">dakṣiṇā-hṛdayo yoga</seg><seg type="pāda" n="b">mahā-mantra-mayo mahān</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">upākarma-uṣṭha-ruciraḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pravargya-āvarta-bhūṣaṇaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.9">
	  <l><seg type="pāda" n="a">nānācchandogatipatho</seg> <seg type="pāda" n="b">guhyopaniṣadāsanaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">chāyāpatnīsahāyo vai</seg> <seg type="pāda" n="d">maṇiśṛṅga ivoditaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.9">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">nānā-cchando-gati-patho</seg> <seg type="pāda" n="b">guhya-upaniṣad-āsanaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">chāyā-patnī-sahāyo vai</seg> <seg type="pāda" n="d">maṇi-śṛṅga iva uditaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.10">
	  <l><seg type="pāda" n="a">mahīṃ sāgaraparyantāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saśailavanakānanāṃ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">ekārṇavajalabhraṣṭām</seg> <seg type="pāda" n="d">ekārṇavagataḥ prabhuḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.10">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">mahīṃ sāgara-paryantāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sa-śaila-vana-kānanāṃ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">eka-arṇava-jala-bhraṣṭām</seg> <seg type="pāda" n="d">eka-arṇava-gataḥ prabhuḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.11">
	  <l><seg type="pāda" n="a">daṃṣṭrāgreṇa samuddhṛtya</seg> <seg type="pāda" n="b">lokānāṃ hitakāmyayā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">ādidevo mahāyogī</seg> <seg type="pāda" n="d">cakāra jagatīṃ punaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.11">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">daṃṣṭra-agreṇa samuddhṛtya</seg> <seg type="pāda" n="b">lokānāṃ hita-kāmyayā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">ādi-devo mahā-yogī</seg> <seg type="pāda" n="d">cakāra jagatīṃ punaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.12">
	  <l><seg type="pāda" n="a">evaṃ yajñavarāheṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūtvā bhūtahitārthinā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">uddhṛtā pṛthivī devī</seg> <seg type="pāda" n="d">rasātalagatā purā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.12">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">evaṃ yajña-varāheṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūtvā bhūta-hita-arthinā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">uddhṛtā pṛthivī devī</seg> <seg type="pāda" n="d">rasātala-gatā purā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.13">
	  <l><seg type="pāda" n="a">uddhṛtya niścale sthāne</seg> <seg type="pāda" n="b">sthāpayitvā tathā svake</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">yathāsthānaṃ vibhajyāpas</seg> <seg type="pāda" n="d">tadgatā madhusūdanaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.13">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">uddhṛtya niścale sthāne</seg> <seg type="pāda" n="b">sthāpayitvā tathā svake</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">yathā-sthānaṃ vibhajyā apas</seg> <seg type="pāda" n="d">tad-gatā madhusūdanaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.14">
	  <l><seg type="pāda" n="a">sāmudryaś ca samudreṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">nādeyīś ca nadīṣu ca</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">palvaleṣu ca pālvalyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">saraḥsu ca sarobhavāḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.14">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">sāmudryaś ca samudreṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">nādeyīś ca nadīṣu ca</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">palvaleṣu ca pālvalyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">saraḥsu ca saro-bhavāḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.15">
	  <l><seg type="pāda" n="a">pātālasaptakaṃ cakre</seg> <seg type="pāda" n="b">lokānāṃ saptakaṃ tathā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">dvīpānām udadhīnāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">sthānāni vividhāni ca</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.15">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">pātāla-saptakaṃ cakre</seg> <seg type="pāda" n="b">lokānāṃ saptakaṃ tathā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">dvīpānām udadhīnāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">sthānāni vividhāni ca</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.16">
	  <l><seg type="pāda" n="a">sthānapālān lokapālān</seg> <seg type="pāda" n="b">nadīḥ śailavanaspatīn</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">ṛṣīṃś ca sapta dharmajñān</seg> <seg type="pāda" n="d">vedān sānṅān surāsurān</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.16">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">sthāna-pālān loka-pālān</seg> <seg type="pāda" n="b">nadīḥ śaila-vanaspatīn</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">ṛṣīṃś ca sapta dharma-jñān</seg> <seg type="pāda" n="d">vedān sa-anṅān sura-asurān</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.17">
	  <l><seg type="pāda" n="a">piśācoragagandharva</seg><seg type="pāda" n="b">yakṣarākṣasamānuṣān</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">paśupakṣimṛgādyāṃś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">bhūtagrāmaṃ caturvidham</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="e">meghendracāpaśampādyān</seg> <seg type="pāda" n="f">yajñāṃś ca vividhāṃs tathā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.17">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">piśāca-uraga-gandharva</seg><seg type="pāda" n="b">yakṣa-rākṣasa-mānuṣān</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">paśu-pakṣi-mṛga-ādyāṃś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">bhūta-grāmaṃ catur-vidham</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="e">megha-indra-cāpa-śampā-ādyān</seg> <seg type="pāda" n="f">yajñāṃś ca vividhāṃs tathā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.18">
	  <l><seg type="pāda" n="a">evaṃ varāho bhagavān</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtvedaṃ sacarācaram</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">jagaj jagāma lokānām</seg> <seg type="pāda" n="d">avijñātāṃ tadā gatim</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.18">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">evaṃ varāho bhagavān</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtva īdaṃ sa-cara-acaram</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">jagaj jagāma lokānām</seg> <seg type="pāda" n="d">avijñātāṃ tadā gatim</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.19">
	  <l><seg type="pāda" n="a">avijñātāṃ gatiṃ yāte</seg> <seg type="pāda" n="b">devadeve janārdane</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">vasudhā cintayām āsa</seg> <seg type="pāda" n="d">kā dhṛtir me bhaviṣyati</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.19">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">avijñātāṃ gatiṃ yāte</seg> <seg type="pāda" n="b">deva-deve janārdane</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">vasudhā cintayām āsa</seg> <seg type="pāda" n="d">kā dhṛtir me bhaviṣyati</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.20">
	  <l><seg type="pāda" n="a">pṛcchāmi kaśyapaṃ gatvā</seg> <seg type="pāda" n="b">sa me vakṣyaty asaṃśayam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">madīyāṃ vahate cintāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nityam eva mahāmuniḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.20">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">pṛcchāmi kaśyapaṃ gatvā</seg> <seg type="pāda" n="b">sa me vakṣyaty asaṃśayam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">madīyāṃ vahate cintāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nityam eva mahā-muniḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.21">
	  <l><seg type="pāda" n="a">evaṃ sā niścayaṃ kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">devī strīrūpadhāriṇī</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">jagāma kaśyapaṃ draṣṭuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dṛṣṭavāṃs tāṃ ca kaśyapaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.21">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">evaṃ sā niścayaṃ kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">devī strī-rūpa-dhāriṇī</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">jagāma kaśyapaṃ draṣṭuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dṛṣṭavāṃs tāṃ ca kaśyapaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.22">
	  <l><seg type="pāda" n="a">nīlapaṅkajapatrākṣīṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śāradendunibhānanām</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">alisaṃghālakāṃ śubhrāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bandhujīvādharāṃ śubhām</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.22">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">nīla-paṅka-ja-patra-akṣīṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śārada-indu-nibha-ānanām</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">ali-saṃghāla-kāṃ śubhrāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bandhu-jīvā-dharāṃ śubhām</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.23">
	  <l><seg type="pāda" n="a">subhrūṃ susūkṣmadaśanāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">cārunāsāṃ natabhruvam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">kambukaṇṭhīṃ saṃhatorūṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pīnorujaghanasthalām</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.23">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">su-bhrūṃ su-sūkṣma-daśanāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">cāru-nāsāṃ nata-bhruvam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">kambu-kaṇṭhīṃ saṃhata-ūrūṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pīna-ūrujaghana-sthalām</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.24">
	  <l><seg type="pāda" n="a">virejatuḥ stanau yasyāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">samau pīnau nirantarau</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">śakrebhakumbhasaṃkāśau</seg> <seg type="pāda" n="d">śātakumbhasamadyutī</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.24">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">virejatuḥ stanau yasyāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">samau pīnau nirantarau</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">śakra-ibha-kumbha-saṃkāśau</seg> <seg type="pāda" n="d">śāta-kumbha-sama-dyutī</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.25">
	  <l><seg type="pāda" n="a">mṛṇālakomalau bāhū</seg> <seg type="pāda" n="b">karau kisalayopamau</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">rukmastambhanibhāv ūrū</seg> <seg type="pāda" n="d">gūḍhe śliṣṭe ca jānunī</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.25">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">mṛṇāla-komalau bāhū</seg> <seg type="pāda" n="b">karau kisalaya-upamau</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">rukma-stambha-nibhāv ūrū</seg> <seg type="pāda" n="d">gūḍhe śliṣṭe ca jānunī</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.26">
	  <l><seg type="pāda" n="a">jaṅghe virome susame</seg> <seg type="pāda" n="b">pādāv atimanoramau</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">jaghanaṃ ca ghanaṃ madhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yathā kesariṇaḥ śiśoḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.26">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">jaṅghe virome su-same</seg> <seg type="pāda" n="b">pādāv ati-mano-ramau</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">jaghanaṃ ca ghanaṃ madhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yathā kesariṇaḥ śiśoḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.27">
	  <l><seg type="pāda" n="a">prabhāyutā nakhās tāmrā</seg> <seg type="pāda" n="b">rūpaṃ sarvamanoharam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">kurvāṇāṃ vīkṣitair nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nīlotpalayutā diśaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.27">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">prabhā-yutā nakhās tāmrā</seg> <seg type="pāda" n="b">rūpaṃ sarva-mano-haram</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">kurvāṇāṃ vīkṣitair nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nīla-utpala-yutā diśaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.28">
	  <l><seg type="pāda" n="a">kurvāṇāṃ prabhayā devīṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tathā vitimirā diśaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">susūkṣmaśuklavasanāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">ratnottamavibhūṣitāṃ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.28">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">kurvāṇāṃ prabhayā devīṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tathā vitimirā diśaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">su-sūkṣma-śukla-vasanāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">ratna-uttama-vibhūṣitāṃ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.29">
	  <l><seg type="pāda" n="a">padanyāsair vasumatīṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sapadmām iva kurvatīṃ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">rūpayauvanasaṃpannāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vinītavad upasthitām</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.29">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">pada-nyāsair vasu-matīṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sa-padmām iva kurvatīṃ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">rūpa-yauvana-saṃpannāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vinīta-vad upasthitām</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.30">
	  <l><seg type="pāda" n="a">samīpam āgatāṃ dṛṣṭvā</seg> <seg type="pāda" n="b">pūjayitvātha kaśyapaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">uvāca tāṃ varārohe</seg> <seg type="pāda" n="d">vijñātaṃ hṛdgataṃ mayā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.30">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">samīpam āgatāṃ dṛṣṭvā</seg> <seg type="pāda" n="b">pūjayitva ātha kaśyapaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">uvāca tāṃ vara-ārohe</seg> <seg type="pāda" n="d">vijñātaṃ hṛd-gataṃ mayā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.31">
	  <l><seg type="pāda" n="a">dhare tava viśālākṣi</seg> <seg type="pāda" n="b">gaccha devi janārdanam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">sa te vakṣyaty aśeṣeṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">bhāvinī te yathā dhṛtiḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.31">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">dhare tava viśāla-akṣi</seg> <seg type="pāda" n="b">gaccha devi janārdanam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">sa te vakṣyaty aśeṣeṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">bhāvinī te yathā dhṛtiḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.32">
	  <l><seg type="pāda" n="a">kṣīrode vasatis tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">mayā jñātā śubhānane</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">dhyānayogena cārvaṅgi</seg> <seg type="pāda" n="d">tvadarthaṃ tatprasādataḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.32">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">kṣīra-ude vasatis tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">mayā jñātā śubha-ānane</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">dhyāna-yogena cārv-aṅgi</seg> <seg type="pāda" n="d">tvad-arthaṃ tat-prasādataḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.33">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ity evam uktā saṃpūjya</seg> <seg type="pāda" n="b">kaśyapaṃ vasudhā tataḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">prayayau keśavaṃ draṣṭuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣīrodam atha sāgaram</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.33">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">ity evam uktā saṃpūjya</seg> <seg type="pāda" n="b">kaśyapaṃ vasudhā tataḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">prayayau keśavaṃ draṣṭuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣīra-udam atha sāgaram</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.34">
	  <l><seg type="pāda" n="a">sā dadarśāmṛtanidhiṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">candraraśmimanoharam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">pavanakṣobhasaṃjāta</seg><seg type="pāda" n="d">vīcīśatasamākulam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.34">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">sā dadarśa amṛta-nidhiṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">candra-raśmi-mano-haram</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">pavana-kṣobha-saṃjāta</seg><seg type="pāda" n="d">vīcī-śata-samākulam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.35">
	  <l><seg type="pāda" n="a">himavacchatasaṃkāśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūmaṇḍalam ivāparam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">vīcīhastaiḥ pracalitair</seg> <seg type="pāda" n="d">āhvayānam iva kṣitim</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.35">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">himavac-chata-saṃkāśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhū-maṇḍalam iva aparam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">vīcī-hastaiḥ pracalitair</seg> <seg type="pāda" n="d">āhvayānam iva kṣitim</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.36">
	  <l><seg type="pāda" n="a">tair eva śuklatāṃ candre</seg> <seg type="pāda" n="b">vidadhānam ivāniśam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">antarasthena hariṇā</seg> <seg type="pāda" n="d">vigatāśeṣakalmaṣam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.36">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">tair eva śuklatāṃ candre</seg> <seg type="pāda" n="b">vidadhānam iva aniśam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">antara-sthena hariṇā</seg> <seg type="pāda" n="d">vigata-aśeṣa-kalmaṣam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.37">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yasmāt tasmād dhārayantaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">suśuklāṃ tanum ūrjitām</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">pāṇḍuraṃ khagamāgamyam</seg> <seg type="pāda" n="d">adhobhuvanavartinam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.37">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yasmāt tasmād dhārayantaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">su-śuklāṃ tanum ūrjitām</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">pāṇḍuraṃ kha-gama-agamyam</seg> <seg type="pāda" n="d">adho-bhuvana-vartinam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.38">
	  <l><seg type="pāda" n="a">indranīlakaḍārāḍhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">viparītam ivāmbaram</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">phalāvalīsamudbhūta</seg><seg type="pāda" n="d">vanasaṃgham ivācitam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.38">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">indra-nīla-kaḍāra-āḍhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">viparītam iva ambaram</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">phala-āvalī-samudbhūta</seg><seg type="pāda" n="d">vana-saṃgham ivā acitam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.39">
	  <l><seg type="pāda" n="a">nirmokam iva śeṣāher</seg> <seg type="pāda" n="b">vistīrṇāntam atīva hi</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">taṃ dṛṣṭvā tatra madhyasthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">daḍṛśe keśavālayam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.39">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">nirmokam iva śeṣa-aher</seg> <seg type="pāda" n="b">vistīrṇa-antam atīva hi</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">taṃ dṛṣṭvā tatra madhya-sthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">daḍṛśe keśava-ālayam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.40">
	  <l><seg type="pāda" n="a">anirdeśyaparīmāṇam</seg> <seg type="pāda" n="b">anirdeśyarddhisaṃyutam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">śeṣaparyaṅkagaṃ tasmin</seg> <seg type="pāda" n="d">dadarśa madhusūdanam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.40">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">anirdeśya-parīmāṇam</seg> <seg type="pāda" n="b">anirdeśya-rddhi-saṃyutam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">śeṣa-paryaṅka-gaṃ tasmin</seg> <seg type="pāda" n="d">dadarśa madhu-sūdanam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.41">
	  <l><seg type="pāda" n="a">śeṣāhiphaṇaratnāṃśu</seg><seg type="pāda" n="b">durvibhāvyamukhāmbujam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">śaśāṅkaśatasaṃkāśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sūryāyutasamaprabham</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.41">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">śeṣa-ahi-phaṇa-ratna-aṃśu</seg><seg type="pāda" n="b">dur-vibhāvya-mukha-ambujam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">śaśa-aṅka-śata-saṃkāśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sūrya-ayuta-sama-prabham</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.42">
	  <l><seg type="pāda" n="a">pītavāsasamakṣobhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvaratnavibhūṣitam [savaratna]</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">mukuṭenārkavarṇena</seg> <seg type="pāda" n="d">kuṇḍalābhyāṃ virājitam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.42">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">pīta-vāsa-sama-kṣobhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarva-ratna-vibhūṣitam [savaratna-]</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">mukuṭena arka-varṇena</seg> <seg type="pāda" n="d">kuṇḍalābhyāṃ virājitam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.43">
	  <l><seg type="pāda" n="a">saṃvāhyamānāṅghriyugaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">lakṣmyā karatalaiḥ śubhaiḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">śarīradhāribhiḥ śastraiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sevyamānaṃ samantataḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.43">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">saṃvāhyamāna-aṅghri-yugaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">lakṣmyā kara-talaiḥ śubhaiḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">śarīra-dhāribhiḥ śastraiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sevyamānaṃ samantataḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.44">
	  <l><seg type="pāda" n="a">taṃ dṛṣṭvā puṇḍarīkākṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vavande madhusūdanam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">jānubhyām avaniṃ gatvā</seg> <seg type="pāda" n="d">vijñāpayati cāpy atha</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.44">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">taṃ dṛṣṭvā puṇḍarīka-akṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vavande madhu-sūdanam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">jānubhyām avaniṃ gatvā</seg> <seg type="pāda" n="d">vijñāpayati ca apy atha</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.45">
	  <l><seg type="pāda" n="a">uddhṛtāhaṃ tvayā deva</seg> <seg type="pāda" n="b">rasātalatalaṃ gatā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">svasthāne sthāpitā viṣṇo</seg> <seg type="pāda" n="d">lokānāṃ hitakāmyayā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.45">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">uddhṛta āhaṃ tvayā deva</seg> <seg type="pāda" n="b">rasātala-talaṃ gatā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">sva-sthāne sthāpitā viṣṇo</seg> <seg type="pāda" n="d">lokānāṃ hita-kāmyayā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.46">
	  <l><seg type="pāda" n="a">tatrādhunā hi deveśa</seg> <seg type="pāda" n="b">kā dhṛtir me bhaviṣyati</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">evam uktas tayā devyā</seg> <seg type="pāda" n="d">devo vacanam abravīt</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.46">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">tatra adhunā hi deva-īśa</seg> <seg type="pāda" n="b">kā dhṛtir me bhaviṣyati</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">evam uktas tayā devyā</seg> <seg type="pāda" n="d">devo vacanam abravīt</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.47">
	  <l><seg type="pāda" n="a">varṇāśramācāraratāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">santaḥ śāstraikatatparāḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tvāṃ dhare dhārayiṣyanti</seg> <seg type="pāda" n="d">teṣāṃ tvadbhāra āhitaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.47">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">varṇa-āśrama-ācāra-ratāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">santaḥ śāstra-eka-tat-parāḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tvāṃ dhare dhārayiṣyanti</seg> <seg type="pāda" n="d">teṣāṃ tvad-bhāra āhitaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.48">
	  <l><seg type="pāda" n="a">evam uktā vasumatī</seg> <seg type="pāda" n="b">devadevam abhāṣata</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">varṇānām āśramāṇāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmān vada sanātana</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.48">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">evam uktā vasu-matī</seg> <seg type="pāda" n="b">deva-devam abhāṣata</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">varṇānām āśramāṇāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmān vada sanātana</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.49">
	  <l><seg type="pāda" n="a">tvatto 'ham śrotum icchāmi</seg> <seg type="pāda" n="b">tvaṃ hi me paramā gatiḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">namas te devadeveśa</seg> <seg type="pāda" n="d">devāribalasūdana</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.49">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">tvatto 'ham śrotum icchāmi</seg> <seg type="pāda" n="b">tvaṃ hi me paramā gatiḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">namas te deva-deva-īśa</seg> <seg type="pāda" n="d">deva-ari-bala-sūdana</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.50">
	  <l><seg type="pāda" n="a">nārāyaṇa jagannātha</seg> <seg type="pāda" n="b">śaṅkhacakragadādhara</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">padmanābha hṛṣīkeśa</seg> <seg type="pāda" n="d">mahābalaparākrama</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.50">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">nārāyaṇa jagan-nātha</seg> <seg type="pāda" n="b">śaṅkha-cakra-gadā-dhara</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">padma-nābha hṛṣīkeśa</seg> <seg type="pāda" n="d">mahā-bala-parākrama</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.51">
	  <l><seg type="pāda" n="a">atīndriya suduṣpāra</seg> <seg type="pāda" n="b">deva śārṅgadhanurdhara</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">varāha bhīma govinda</seg> <seg type="pāda" n="d">purāṇa puruṣottama</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.51">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">ati-indriya su-duṣ-pāra</seg> <seg type="pāda" n="b">deva śārṅga-dhanur-dhara</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">varāha bhīma govinda</seg> <seg type="pāda" n="d">purāṇa puruṣa-uttama</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.52">
	  <l><seg type="pāda" n="a">hiraṇyakeśa viśvākṣa</seg> <seg type="pāda" n="b">yajñamūrte nirañjana</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">kṣetrakṣetrajñadeveśa</seg> <seg type="pāda" n="d">salilārṇavaśāyaka</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.52">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">hiraṇya-keśa viśva-akṣa</seg> <seg type="pāda" n="b">yajña-mūrte nir-añjana</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">kṣetra-kṣetra-jña-deva-īśa</seg> <seg type="pāda" n="d">salila-arṇava-śāyaka</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.53">
	  <l><seg type="pāda" n="a">mantra mantravahācintya</seg> <seg type="pāda" n="b">vedavedāṅgavigraha</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">jagato 'sya samagrasya</seg> <seg type="pāda" n="d">sṛṣṭisaṃhārakāraka</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.53">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">mantra mantra-vaha acintya</seg> <seg type="pāda" n="b">veda-veda-aṅga-vigraha</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">jagato 'sya samagrasya</seg> <seg type="pāda" n="d">sṛṣṭi-saṃhāra-kāraka</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.54">
	  <l><seg type="pāda" n="a">dharmādharmajña dharmāṅga</seg> <seg type="pāda" n="b">dharmayone varaprada</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">viṣvaksenāmṛta vyoma</seg> <seg type="pāda" n="d">madhukaiṭabhasūdana</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.54">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">dharma-adharma-jña dharma-aṅga</seg> <seg type="pāda" n="b">dharma-yone vara-prada</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">viṣvak-sena amṛta vyoma</seg> <seg type="pāda" n="d">madhu-kaiṭabha-sūdana</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.55">
	  <l><seg type="pāda" n="a">bṛhatāṃ bṛṃhaṇājñeya</seg> <seg type="pāda" n="b">sarva sarvābhayaprada</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">vareṇyānagha jīmūta</seg> <seg type="pāda" n="d">jagannirmāṇakāraka</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.55">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">bṛhatāṃ bṛṃhaṇa ajñeya</seg> <seg type="pāda" n="b">sarva sarva-abhaya-prada</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">vareṇya anagha jīmūta</seg> <seg type="pāda" n="d">jagan-nirmāṇa-kāraka</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.56">
	  <l><seg type="pāda" n="a">āpyāyana apāṃ sthāna</seg> <seg type="pāda" n="b">caitanyādhāra niṣkriya</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">saptaśīrṣādhvaraguro</seg> <seg type="pāda" n="d">purāṇapuruṣottama</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.56">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">āpyāyana apāṃ sthāna</seg> <seg type="pāda" n="b">caitanya-ādhāra niṣkriya</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">sapta-śīrṣa-adhvara-guro</seg> <seg type="pāda" n="d">purāṇa-puruṣa-uttama</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.57">
	  <l><seg type="pāda" n="a">dhruvākṣara susūkṣmeśa</seg> <seg type="pāda" n="b">bhaktavatsala pāvana</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tvaṃ gatiḥ sarvadevānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tvaṃ gatir brahmavādinām</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.57">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">dhruva akṣara su-sūkṣma-īśa</seg> <seg type="pāda" n="b">bhakta-vatsala pāvana</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tvaṃ gatiḥ sarva-devānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tvaṃ gatir brahma-vādinām</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.58">
	  <l><seg type="pāda" n="a">tathā viditavedyānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">gatis tvaṃ puruṣottama</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">prapannāsmi jagannātha</seg> <seg type="pāda" n="d">dhruvaṃ vācaspatiṃ prabhum</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.58">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">tathā vidita-vedyānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">gatis tvaṃ puruṣa-uttama</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">prapanna āsmi jagan-nātha</seg> <seg type="pāda" n="d">dhruvaṃ vācaspatiṃ prabhum</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.59">
	  <l><seg type="pāda" n="a">subrahmaṇyam anādhṛṣyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vasuṣeṇaṃ vasupradam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">mahāyogabalopetaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pṛśnigarbhaṃ dhṛtārciṣam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.59">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">su-brahmaṇyam anādhṛṣyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vasu-ṣeṇaṃ vasu-pradam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">mahā-yoga-bala-upetaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pṛśni-garbhaṃ dhṛta-arciṣam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.60">
	  <l><seg type="pāda" n="a">vāsudevaṃ mahātmānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">puṇḍarīkākṣaṃ acyutam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">surāsuraguruṃ devaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vibhuṃ bhūtamaheśvaram</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.60">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">vāsudevaṃ mahā-ātmānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">puṇḍarīka-akṣaṃ acyutam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">sura-asura-guruṃ devaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vibhuṃ bhūta-mahā-īśvaram</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>
	<lg xml:id="ViS_1.61">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ekavyūhaṃ caturbāhuṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jagatkāraṇakāraṇam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">brūhi me bhagavan dharmāṃś</seg> <seg type="pāda" n="d">cāturvarṇyasya śāśvatān</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.61">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">eka-vyūhaṃ catur-bāhuṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jagat-kāraṇa-kāraṇam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">brūhi me bhagavan dharmāṃś</seg> <seg type="pāda" n="d">cāturvarṇyasya śāśvatān</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.62">
	  <l><seg type="pāda" n="a">āśramācārasaṃyuktān</seg> <seg type="pāda" n="b">sarahasyān sasaṃgrahān</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">evam uktas tu deveśaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣoṇyā kṣoṇīm abhāṣata</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.62">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">āśrama-ācāra-saṃyuktān</seg> <seg type="pāda" n="b">sa-rahasyān sa-saṃgrahān</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">evam uktas tu deva-īśaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣoṇyā kṣoṇīm abhāṣata</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.63">
	  <l><seg type="pāda" n="a">śṛṇu devi dhare dharmāṃś</seg> <seg type="pāda" n="b">cāturvarṇyasya śāśvatān</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">āśramācārasaṃyuktān</seg> <seg type="pāda" n="d">sarahasyān sasaṃgrahān</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.63">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">śṛṇu devi dhare dharmāṃś</seg> <seg type="pāda" n="b">cāturvarṇyasya śāśvatān</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">āśrama-ācāra-saṃyuktān</seg> <seg type="pāda" n="d">sa-rahasyān sa-saṃgrahān</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.64">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ye tu tvāṃ dhārayiṣyanti</seg> <seg type="pāda" n="b">santas teṣāṃ parāyaṇān</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">niṣaṇṇā bhava vāmoru</seg> <seg type="pāda" n="d">kāñcane 'smin varāsane</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.64">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">ye tu tvāṃ dhārayiṣyanti</seg> <seg type="pāda" n="b">santas teṣāṃ parāyaṇān</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">niṣaṇṇā bhava vāma-ūru</seg> <seg type="pāda" n="d">kāñcane 'smin vara-āsane</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_1.65">
	  <l><seg type="pāda" n="a">sukhāsīnā nibodha tvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dharmān nigadato mama</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">śuśruve vaiṣṇavān dharmān</seg> <seg type="pāda" n="d">sukhāsīnā dharā tadā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_1.65">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">sukha-āsīnā nibodha tvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dharmān nigadato mama</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">śuśruve vaiṣṇavān dharmān</seg> <seg type="pāda" n="d">sukha-āsīnā dharā tadā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="2">
	<p xml:id="ViS_2.1">om | brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdraś ceti varṇāś catvāraḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_2.1">
	  <p>om | brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdraś ca iti varṇāś catvāraḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_2.2">teṣām ādyā dvijātayas trayaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_2.2">
	  <p>teṣām ādyā dvi-jātayas trayaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_2.3">teṣāṃ niṣekādyaḥ śmaśānānto mantravat kriyāsamūhaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_2.3">
	  <p>teṣāṃ niṣeka-ādyaḥ śmaśāna-anto mantra-vat kriyā-samūhaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_2.4">teṣāṃ ca dharmāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_2.4">
	  <p>teṣāṃ ca dharmāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_2.5">brāhmaṇasyādhyāpanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_2.5">
	  <p>brāhmaṇasya adhyāpanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_2.6">kṣatriyasya śastranityatā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_2.6">
	  <p>kṣatriyasya śastra-nityatā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_2.7">vaiśyasya paśupālanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_2.7">
	  <p>vaiśyasya paśu-pālanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_2.8">śūdrasya dvijātiśuśrūṣā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_2.8">
	  <p>śūdrasya dvi-jāti-śuśrūṣā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_2.9">dvijānāṃ yajanādhyayane ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_2.9">
	  <p>dvijānāṃ yajana-adhyayane ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_2.10">athaiteṣāṃ vṛttayaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_2.10">
	  <p>atha eteṣāṃ vṛttayaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_2.11">brāhmaṇasya yājanapratigrahau ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_2.11">
	  <p>brāhmaṇasya yājana-pratigrahau ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_2.12">kṣatriyasya kṣititrāṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_2.12">
	  <p>kṣatriyasya kṣiti-trāṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_2.13">kṛṣigorakṣavāṇijyakusīdayonipoṣaṇāni vaiśyasya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_2.13">
	  <p>kṛṣi-go-rakṣa-vāṇijya-kusīda-yoni-poṣaṇāni vaiśyasya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_2.14">śūdrasya sarvaśilpāni ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_2.14">
	  <p>śūdrasya sarva-śilpāni ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_2.15">āpady anantarā vṛttiḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_2.15">
	  <p>āpady anantarā vṛttiḥ ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_2.16">
	  <l><seg type="pāda" n="a">kṣamā satyam damaḥ śaucaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dānam indriyasaṃyamaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">ahiṃsā guruśuśrūṣā</seg> <seg type="pāda" n="d">tīrthānusaraṇaṃ dayā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_2.16">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">kṣamā satyam damaḥ śaucaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dānam indriya-saṃyamaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">ahiṃsā guru-śuśrūṣā</seg> <seg type="pāda" n="d">tīrtha-anusaraṇaṃ dayā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_2.17">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ārjavaṃ lobhaśūnyatvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">devabrāhmaṇapūjanam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">anabhyasūyā ca tathā</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmaḥ sāmānya ucyate</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_2.17">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">ārjavaṃ lobha-śūnyatvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">deva-brāhmaṇa-pūjanam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">an-abhyasūyā ca tathā</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmaḥ sāmānya ucyate</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="3">
	<p xml:id="ViS_3.1">atha rājadharmāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.1">
	  <p>atha rāja-dharmāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.2">prajāparipālanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.2">
	  <p>prajā-paripālanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.3">varṇāśramāṇāṃ sve sve dharme vyavasthāpanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.3">
	  <p>varṇa-āśramāṇāṃ sve sve dharme vyavasthāpanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.4">rājā ca jāṅgalaṃ paśavyaṃ sasyopetaṃ deśam āśrayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.4">
	  <p>rājā ca jāṅgalaṃ paśavyaṃ sasya-upetaṃ deśam āśrayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.5">vaiśyaśūdraprāyaṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.5">
	  <p>vaiśya-śūdra-prāyaṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.6">tatra dhanvanṛmahīvārivṛkṣagiridurgāṇām anyatamaṃ durgam āśrayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.6">
	  <p>tatra dhanva-nṛ-mahī-vāri-vṛkṣa-giri-durgāṇām anyatamaṃ durgam āśrayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.7">tatrasthaś ca svasvagrāmādhipān kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.7">
	  <p>tatra-sthaś ca sva-sva-grāma-adhipān kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.8">daśādhyakṣān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.8">
	  <p>daśa-adhyakṣān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.9">śatādhyakṣān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.9">
	  <p>śata-adhyakṣān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.10">deśādhyakṣāṃś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.10">
	  <p>deśa-adhyakṣāṃś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.11">grāmadoṣāṇāṃ grāmādhyakṣaḥ parihāraṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.11">
	  <p>grāma-doṣāṇāṃ grāma-adhyakṣaḥ parihāraṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.12">aśakto daśagrāmādhyakṣāya nivedayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.12">
	  <p>aśakto daśa-grāma-adhyakṣāya nivedayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.13">so 'py aśaktaḥ śatādhyakṣāya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.13">
	  <p>so 'py aśaktaḥ śata-adhyakṣāya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.14">so 'py aśakto deśādhyakṣāya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.14">
	  <p>so 'py aśakto deśa-adhyakṣāya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.15">deśādhyakṣo 'pi sarvātmanā doṣam ucchindyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.15">
	  <p>deśa-adhyakṣo 'pi sarva-ātmanā doṣam ucchindyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.16">ākaraśulkataranāgavaneśv āptān niyuñjīta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.16">
	  <p>ākara-śulka-tara-nāga-vaneśv āptān niyuñjīta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.17">dharmiṣṭhān dharmakāryeṣu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.17">
	  <p>dharmiṣṭhān dharma-kāryeṣu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.18">nipuṇān arthakāryeṣu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.18">
	  <p>nipuṇān artha-kāryeṣu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.19">śūrān saṃgrāmakarmasu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.19">
	  <p>śūrān saṃgrāma-karmasu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.20">ugrān ugreṣu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.20">
	  <p>ugrān ugreṣu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.21">ṣaṇḍhān strīṣu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.21">
	  <p>ṣaṇḍhān strīṣu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.22">prajābhyo balyarthaṃ saṃvatsareṇa dhānyataḥ ṣaṣṭham aṃśam ādadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.22">
	  <p>prajābhyo baly-arthaṃ saṃvatsareṇa dhānyataḥ ṣaṣṭham aṃśam ādadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.23">sarvasasyebhyaś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.23">
	  <p>sarva-sasyebhyaś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.24">dvikaṃ śataṃ paśuhiraṇyebhyo vastrebhyaś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.24">
	  <p>dvikaṃ śataṃ paśu-hiraṇyebhyo vastrebhyaś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.25">māṃsamadhughṛtauṣadhigandhapuṣpamūlaphalarasadārupatrājinamṛdbhāṇḍāśmabhāṇḍavaidalebhyaḥ ṣāṣṭhabhāgaṃ rājā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.25">
	  <p>māṃsa-madhu-ghṛta-oṣadhi-gandha-puṣpa-mūla-phala-rasa-dāru-patra-ajina-mṛd-bhāṇḍa-aśma-bhāṇḍa-vaidalebhyaḥ ṣāṣṭha-bhāgaṃ rājā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.26">brāhmaṇebhyaḥ karādānaṃ na kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.26">
	  <p>brāhmaṇebhyaḥ kara-ādānaṃ na kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.27">te hi rājño dharmakarāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.27">
	  <p>te hi rājño dharma-karāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.28">rājā ca prajābhyaḥ sukṛtaduṣkṛtebhyaḥ ṣaṣṭhāṃśabhāk ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.28">
	  <p>rājā ca prajābhyaḥ su-kṛta-duṣ-kṛtebhyaḥ ṣaṣṭha-aṃśa-bhāk ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.29">svadeśapaṇyāc ca śulkāṃśaṃ daśamam ādadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.29">
	  <p>sva-deśa-paṇyāc ca śulka-aṃśaṃ daśamam ādadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.30">paradeśapaṇyāc ca viṃśatitamam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.30">
	  <p>para-deśa-paṇyāc ca viṃśatitamam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.31">śulkasthānād apākrāman sarvāpahāram āpnuyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.31">
	  <p>śulka-sthānād apākrāman sarva-apahāram āpnuyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.32">śilpinaḥ karmajīvinaś ca māsenaikaṃ rājñaḥ karma kuryuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.32">
	  <p>śilpinaḥ karma-jīvinaś ca māsena ekaṃ rājñaḥ karma kuryuḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.33">svāmyamātyadurgakośadaṇḍarāṣṭramitrāṇi prakṛtayaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.33">
	  <p>svāmy-amātya-durga-kośa-daṇḍa-rāṣṭra-mitrāṇi prakṛtayaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.34">taddūṣakāṃś ca hanyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.34">
	  <p>tad-dūṣakāṃś ca hanyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.35">svarāṣṭrapararāṣṭrayoś ca cāracakṣuḥ syāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.35">
	  <p>sva-rāṣṭra-para-rāṣṭrayoś ca cāra-cakṣuḥ syāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.36">sādhūnāṃ pūjanaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.36">
	  <p>sādhūnāṃ pūjanaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.37">duṣṭāṃś ca hanyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.37">
	  <p>duṣṭāṃś ca hanyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.38">śatrumitrodāsīnamadhyameṣu sāmabhedadānadaṇḍān yathārhaṃ yathākālaṃ prayuñjīta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.38">
	  <p>śatru-mitra-udāsīna-madhyameṣu sāma-bheda-dāna-daṇḍān yathā-arhaṃ yathā-kālaṃ prayuñjīta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.39">saṃdhivigrahayānāsanasaṃśrayadvaidhībhāvāṃś ca yathākālam āśrayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.39">
	  <p>saṃdhi-vigraha-yāna-āsana-saṃśraya-dvaidhī-bhāvāṃś ca yathā-kālam āśrayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.40">caitre mārgaśīrṣe vā yātrāṃ yāyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.40">
	  <p>caitre mārgaśīrṣe vā yātrāṃ yāyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.41">parasya vyasane vā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.41">
	  <p>parasya vyasane vā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.42">paradeśāvāptau taddeśadharmān nocchindyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.42">
	  <p>para-deśa-avāptau tad-deśa-dharmān na ucchindyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.43">pareṇābhiyuktaś ca sarvātmanā svarāṣṭraṃ gopāyet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.43">
	  <p>pareṇa abhiyuktaś ca sarva-ātmanā sva-rāṣṭraṃ gopāyet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.44">nāsti rājñāṃ samare tanutyāgasadṛśo dharmaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.44">
	  <p>na asti rājñāṃ samare tanu-tyāga-sadṛśo dharmaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.45">gobrāhmaṇanṛpamitradhanadārajīvitarakṣaṇāt ye hatās te svargalokabhājaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.45">
	  <p>go-brāhmaṇa-nṛpa-mitra-dhana-dāra-jīvita-rakṣaṇāt ye hatās te svarga-loka-bhājaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.46">varṇasaṃkararakṣaṇārthaṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.46">
	  <p>varṇa-saṃkara-rakṣaṇa-arthaṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.47">rājā parapurāvāptau tatra tatkulīnam abhiṣiñcet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.47">
	  <p>rājā para-pura-avāptau tatra tat-kulīnam abhiṣiñcet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.48">na rājakulam ucchindyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.48">
	  <p>na rāja-kulam ucchindyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.49">anyatrākulīnarājakulāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.49">
	  <p>anyatra akulīna-rāja-kulāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.50">mṛgayākṣastrīpānābhiratiṃ pariharet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.50">
	  <p>mṛgayā-akṣa-strī-pāna-abhiratiṃ pariharet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.51">vākpāruṣyadaṇḍapāruṣye ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.51">
	  <p>vāk-pāruṣya-daṇḍa-pāruṣye ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.52">nārthadūṣaṇaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.52">
	  <p>na artha-dūṣaṇaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.53">ādyadvārāṇi nocchindyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.53">
	  <p>ādya-dvārāṇi na ucchindyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.54">nāpātravarṣī syāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.54">
	  <p>na apātra-varṣī syāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.55">ākarebhyaḥ sarvam ādadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.55">
	  <p>ākarebhyaḥ sarvam ādadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.56">nidhiṃ labdhvā tadardhaṃ brāhmaṇebhyo dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.56">
	  <p>nidhiṃ labdhvā tad-ardhaṃ brāhmaṇebhyo dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.57">dvitīym ardhaṃ kośe praveśayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.57">
	  <p>dvitīym ardhaṃ kośe praveśayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.58">nidhiṃ brāhmaṇo labdhvā sarvam ādadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.58">
	  <p>nidhiṃ brāhmaṇo labdhvā sarvam ādadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.59">kṣatriyaś caturtham aṃśaṃ rājñe dadyāt, caturtham aṃśaṃ brāhmaṇebhyaḥ, ardham ādadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.59">
	  <p>kṣatriyaś caturtham aṃśaṃ rājñe dadyāt, caturtham aṃśaṃ brāhmaṇebhyaḥ, ardham ādadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.60">vaiṣyas tu caturtham aṃśaṃ rājñe dadyāt, brāhmaṇebhyo 'rdhaṃ, caturtham aṃśam ādadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.60">
	  <p>vaiṣyas tu caturtham aṃśaṃ rājñe dadyāt, brāhmaṇebhyo 'rdhaṃ, caturtham aṃśam ādadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.61">śūdraś cāvāptaṃ dvādaśadhā vibhajya pañcāṃśān rājñe dadyāt, pañcāṃśān brāhmaṇebhyaḥ, aṃśadvayam ādadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.61">
	  <p>śūdraś ca avāptaṃ dvādaśadhā vibhajya pañca-aṃśān rājñe dadyāt, pañca-aṃśān brāhmaṇebhyaḥ, aṃśa-dvayam ādadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.62">aniveditavijñātasya sarvam apaharet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.62">
	  <p>anivedita-vijñātasya sarvam apaharet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.63">svanihitād rājñe brāhmaṇavarjaṃ dvādaśam aṃśaṃ dadyuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.63">
	  <p>sva-nihitād rājñe brāhmaṇa-varjaṃ dvādaśam aṃśaṃ dadyuḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.64">paranihitaṃ svanihitam iti bruvaṃs tatsamaṃ daṇḍam āvahet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.64">
	  <p>para-nihitaṃ sva-nihitam iti bruvaṃs tat-samaṃ daṇḍam āvahet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.65">bālānāthastrīdhanāni rājā paripālayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.65">
	  <p>bāla-anātha-strī-dhanāni rājā paripālayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.66">caurahṛtaṃ dhanam avāpya sarvam eva sarvavarṇebhyo dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.66">
	  <p>caura-hṛtaṃ dhanam avāpya sarvam eva sarva-varṇebhyo dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.67">anavāpya ca svakośād eva dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.67">
	  <p>anavāpya ca sva-kośād eva dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.68">śāntisvastyayanopāyair daivopaghātān praśamayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.68">
	  <p>śānti-svasty-ayana-upāyair daiva-upaghātān praśamayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.69">paracakropaghātāṃś ca śastranityatayā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.69">
	  <p>para-cakra-upaghātāṃś ca śastra-nityatayā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.70">vedetihāsadharmaśāstrārthakuśalaṃ kulīnam avyaṅgaṃ tapasvinaṃ purohitaṃ ca varayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.70">
	  <p>veda-itihāsa-dharma-śāstra-artha-kuśalaṃ kulīnam avyaṅgaṃ tapasvinaṃ purohitaṃ ca varayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.71">śucīn alubdhān avahitān śaktisaṃpannān sarvārtheṣu ca sahāyān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.71">
	  <p>śucīn alubdhān avahitān śakti-saṃpannān sarva-artheṣu ca sahāyān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.72">svayam eva vyavahārān paśyed vidvadbhir brāhmaṇaiḥ sārdham ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.72">
	  <p>svayam eva vyavahārān paśyed vidvadbhir brāhmaṇaiḥ sa-ardham ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.73">vyavahāradarśane brāhmaṇaṃ vā niyuñjyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.73">
	  <p>vyavahāra-darśane brāhmaṇaṃ vā niyuñjyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.74">janmakarmavratopetāś ca rājñā sabhāsadaḥ kāryāḥ, ripau mitre ca ye samāḥ, kāmakrodhabhayalobhādibhiḥ kāryārthabhir anāhāryāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.74">
	  <p>janma-karma-vrata-upetāś ca rājñā sabhā-sadaḥ kāryāḥ, ripau mitre ca ye samāḥ, kāma-krodha-bhaya-lobha-ādibhiḥ kārya-arthabhir anāhāryāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.75">rājā ca sarvakāryeṣu sāṃvatsarādhīnaḥ syāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.75">
	  <p>rājā ca sarva-kāryeṣu sāṃvatsara-adhīnaḥ syāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.76">devabrāhmaṇān satatam eva pūjayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.76">
	  <p>deva-brāhmaṇān satatam eva pūjayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.77">vṛddhasevī bhavet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.77">
	  <p>vṛddha-sevī bhavet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.78">yajñayājī ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.78">
	  <p>yajña-yājī ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.79">na cāsya viṣaye brāhmaṇaḥ kṣudhārto 'vasīdet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.79">
	  <p>na ca asya viṣaye brāhmaṇaḥ kṣudhā-ārto 'vasīdet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.80">na cānyo 'pi satkarmanirataḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.80">
	  <p>na ca anyo 'pi sat-karma-nirataḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.81">brāhmaṇebhyaś ca bhuvaṃ pratipādayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.81">
	  <p>brāhmaṇebhyaś ca bhuvaṃ pratipādayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.82">yeṣāṃ ca pratipādayet teṣāṃ svavaṃśyān bhuvaḥ parimāṇaṃ dānacchedopavarṇanaṃ ca paṭe tāmrapaṭṭe vā likhitaṃ svamudrāṅkitaṃ cāgāminṛpativijñāpanārthaṃ dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.82">
	  <p>yeṣāṃ ca pratipādayet teṣāṃ sva-vaṃśyān bhuvaḥ parimāṇaṃ dāna-ccheda-upavarṇanaṃ ca paṭe tāmrapaṭṭe vā likhitaṃ sva-mudrā-aṅkitaṃ cā agāmi-nṛpati-vijñāpana-arthaṃ dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.83">paradattāṃ ca bhuvaṃ nāpaharet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.83">
	  <p>para-dattāṃ ca bhuvaṃ na apaharet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.84">brāhmaṇebhyaḥ sarvadāyān prayacchet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.84">
	  <p>brāhmaṇebhyaḥ sarva-dāyān prayacchet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.85">sarvatas tv ātmānaṃ gopāyet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.85">
	  <p>sarvatas tv ātmānaṃ gopāyet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.86">sudarśanaś ca syāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.86">
	  <p>su-darśanaś ca syāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.87">viṣaghnāgadamantradhārī ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.87">
	  <p>viṣa-ghna-agada-mantra-dhārī ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.88">nāparīkṣitam upayuñjyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.88">
	  <p>na aparīkṣitam upayuñjyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.89">smitapūrvābhibhāṣī syāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.89">
	  <p>smita-pūrva-abhibhāṣī syāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.90">vadhyeṣv api na bhruṃkuṭīm ācaret ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.90">
	  <p>vadhyeṣv api na bhruṃkuṭīm ācaret ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.91">aparādhānurūpaṃ ca daṇḍaṃ daṇḍyeṣu dāpayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.91">
	  <p>aparādha-anurūpaṃ ca daṇḍaṃ daṇḍyeṣu dāpayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.92">samyagdaṇḍapraṇayanaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.92">
	  <p>samyag-daṇḍa-praṇayanaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.93">dvitīyam aparādhaṃ na sa kasyacit kṣameta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.93">
	  <p>dvitīyam aparādhaṃ na sa kasya-cit kṣameta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_3.94">svadharmam apālayan nādaṇḍyo nāmāsti rājñām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.94">
	  <p>sva-dharmam apālayan na adaṇḍyo nāma asti rājñām ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_3.95">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yatra śyāmo lohitākṣo</seg> <seg type="pāda" n="b">daṇḍaś carati nirbhayaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">prajās tatra vivardhante</seg> <seg type="pāda" n="d">netā cet sādhu paśyati</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.95">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yatra śyāmo lohita-akṣo</seg> <seg type="pāda" n="b">daṇḍaś carati nirbhayaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">prajās tatra vivardhante</seg> <seg type="pāda" n="d">netā cet sādhu paśyati</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_3.96">
	  <l><seg type="pāda" n="a">svarāṣṭro nyāyadaṇḍaḥ syād</seg> <seg type="pāda" n="b">bhṛśadaṇḍaś ca śatruṣu</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">suhṛtsv ajihmaḥ snigdheṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">brāhmaṇeṣu kṣamānvitaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.96">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">sva-rāṣṭro nyāya-daṇḍaḥ syād</seg> <seg type="pāda" n="b">bhṛśa-daṇḍaś ca śatruṣu</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">suhṛtsv ajihmaḥ snigdheṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">brāhmaṇeṣu kṣama-anvitaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_3.97">
	  <l><seg type="pāda" n="a">evaṃvṛttasya nṛpateḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śiloñchenāpi jīvataḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">vistīryate yaśo loke</seg> <seg type="pāda" n="d">tailabindur ivāmbhasi</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.97">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">evaṃ-vṛttasya nṛpateḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śila-uñchena api jīvataḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">vistīryate yaśo loke</seg> <seg type="pāda" n="d">taila-bindur iva ambhasi</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_3.98">
	  <l><seg type="pāda" n="a">prajāsukhe sukhī rājā</seg> <seg type="pāda" n="b">tadduḥkhe yaś ca duḥkhitaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">sa kīrtiyukto loke 'smin</seg> <seg type="pāda" n="d">pretya svarge mahīyate</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_3.98">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">prajā-sukhe sukhī rājā</seg> <seg type="pāda" n="b">tad-duḥkhe yaś ca duḥkhitaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">sa kīrti-yukto loke 'smin</seg> <seg type="pāda" n="d">pretya svarge mahīyate</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="4">
	<p xml:id="ViS_4.1">jālasthārkamarīcigataṃ rajaḥ trasareṇusaṃjñakam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_4.1">
	  <p>jāla-stha-arka-marīci-gataṃ rajaḥ trasareṇu-saṃjñakam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_4.2">tadaṣṭakaṃ likṣā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_4.2">
	  <p>tad-aṣṭakaṃ likṣā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_4.3">tattrayaṃ rājasarṣapaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_4.3">
	  <p>tat-trayaṃ rāja-sarṣapaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_4.4">tattrayaṃ gaurasarṣapaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_4.4">
	  <p>tat-trayaṃ gaura-sarṣapaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_4.5">tatṣaṭkaṃ yavaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_4.5">
	  <p>tat-ṣaṭkaṃ yavaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_4.6">tattrayaṃ kṛṣṇalam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_4.6">
	  <p>tat-trayaṃ kṛṣṇalam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_4.7">tatpañcakaṃ māṣaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_4.7">
	  <p>tat-pañcakaṃ māṣaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_4.8">taddvādaśakam akṣārdham ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_4.8">
	  <p>tad-dvādaśakam akṣa-ardham ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_4.9">akṣārdham eva sacaturmāṣakaṃ suvarṇaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_4.9">
	  <p>akṣa-ardham eva sa-catur-māṣakaṃ suvarṇaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_4.10">catuḥsuvarṇako niṣkaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_4.10">
	  <p>catuḥ-suvarṇako niṣkaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_4.11">dve kṛṣṇale samadhṛte rūpyamāṣakaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_4.11">
	  <p>dve kṛṣṇale sama-dhṛte rūpya-māṣakaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_4.12">tatṣoḍaśakaṃ dharaṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_4.12">
	  <p>tat-ṣoḍaśakaṃ dharaṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_4.13">tāmrakārṣikaḥ kārṣāpaṇaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_4.13">
	  <p>tāmra-kārṣikaḥ kārṣāpaṇaḥ ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_4.14">
	  <l><seg type="pāda" n="a">paṇānāṃ dve śate sārdhe</seg> <seg type="pāda" n="b">prathamaḥ sāhasaḥ smṛtaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">madhyamaḥ pañca vijñeyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sahasraṃ tv eṣa cottamaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_4.14">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">paṇānāṃ dve śate sa-ardhe</seg> <seg type="pāda" n="b">prathamaḥ sāhasaḥ smṛtaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">madhyamaḥ pañca vijñeyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sahasraṃ tv eṣa ca uttamaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="5">
	<p xml:id="ViS_5.1">atha mahāpātakino brāhmaṇavarjaṃ sarve vadhyāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.1">
	  <p>atha mahā-pātakino brāhmaṇa-varjaṃ sarve vadhyāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.2">na śārīro brāhmaṇasya daṇḍaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.2">
	  <p>na śārīro brāhmaṇasya daṇḍaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.3">svadeśāt brāhmaṇaṃ kṛtāṅkaṃ vivāsayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.3">
	  <p>sva-deśāt brāhmaṇaṃ kṛta-aṅkaṃ vivāsayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.4">tasya ca brahmahatyāyām aśiraskaṃ puruṣaṃ lalāṭe kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.4">
	  <p>tasya ca brahma-hatyāyām aśiras-kaṃ puruṣaṃ lalāṭe kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.5">surādhvajaṃ surāpāne ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.5">
	  <p>surā-dhvajaṃ surā-pāne ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.6">śvapadaṃ steye ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.6">
	  <p>śva-padaṃ steye ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.7">bhagaṃ gurutalpagamane ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.7">
	  <p>bhagaṃ guru-talpa-gamane ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.8">anyatrāpi vadhyakarmaṇi tiṣṭhantaṃ samagradhanam akṣataṃ vivāsayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.8">
	  <p>anyatra api vadhya-karmaṇi tiṣṭhantaṃ samagra-dhanam akṣataṃ vivāsayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.9">kūṭaśāsanakartṝṃś ca rājā hanyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.9">
	  <p>kūṭa-śāsana-kartṝṃś ca rājā hanyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.10">kūṭalekhyakārāṃś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.10">
	  <p>kūṭa-lekhya-kārāṃś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.11">garadāgnidaprasahyataskarān strībālapuruṣaghātinaś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.11">
	  <p>gara-da-agni-da-prasahya-taskarān strī-bāla-puruṣa-ghātinaś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.12">ye ca dhānyaṃ daśabhyaḥ kumbhebhyo 'dhikam apahareyuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.12">
	  <p>ye ca dhānyaṃ daśabhyaḥ kumbhebhyo 'dhikam apahareyuḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.13">dharimameyānāṃ śatād abhyadhikam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.13">
	  <p>dharima-meyānāṃ śatād abhyadhikam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.14">ye cākulīnā rājyam abhikāmayeyuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.14">
	  <p>ye ca akulīnā rājyam abhikāmayeyuḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.15">setubhedakāṃś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.15">
	  <p>setu-bheda-kāṃś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.16">prasahya taskarāṇāṃ cāvakāśabhaktapradāṃś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.16">
	  <p>prasahya taskarāṇāṃ ca avakāśa-bhakta-pradāṃś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.17">anyatra rājāśakteḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.17">
	  <p>anyatra rāja-a-śakteḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.18">striyam aśaktabhartṛkāṃ tadatikramaṇīṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.18">
	  <p>striyam aśakta-bhartṛ-kāṃ tad-atikramaṇīṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.19">hīnavarṇo 'dhikavarṇasya yenāṅgenāparādhaṃ kuryāt tad evāsya śātayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.19">
	  <p>hīna-varṇo 'dhika-varṇasya yena aṅgena aparādhaṃ kuryāt tad eva asya śātayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.20">ekāsanopaveśī kaṭyāṃ kṛtāṅko nirvāsyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.20">
	  <p>eka-āsana-upaveśī kaṭyāṃ kṛta-aṅko nirvāsyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.21">niṣṭhīvyauṣṭhadvayavihīnaḥ kāryaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.21">
	  <p>niṣṭhīvya oṣṭha-dvaya-vihīnaḥ kāryaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.22">avaśardhayitā ca gudahīnaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.22">
	  <p>avaśardhayitā ca guda-hīnaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.23">ākrośayitā ca vijihvaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.23">
	  <p>ākrośayitā ca vi-jihvaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.24">darpeṇa dharmopadeśakāriṇāṃ rājā taptam āsecayet tailam āsye ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.24">
	  <p>darpeṇa dharma-upadeśa-kāriṇāṃ rājā taptam āsecayet tailam āsye ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.25">droheṇa ca nāmajātigrahaṇe daśāṅgulo 'sya śaṅkur nikheyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.25">
	  <p>droheṇa ca nāma-jāti-grahaṇe daśa-aṅgulo 'sya śaṅkur nikheyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.26">śrutadeśajātikarmaṇām anyathāvādī kārśāpaṇaśatadvayaṃ daṇḍyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.26">
	  <p>śruta-deśa-jāti-karmaṇām anyathā-vādī kārśāpaṇa-śata-dvayaṃ daṇḍyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.27">kāṇakhañjādīnāṃ tathyavādy api kārśāpaṇadvayam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.27">
	  <p>kāṇa-khañja-ādīnāṃ tathya-vādy api kārśāpaṇa-dvayam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.28">gurūn ākṣipan kārśāpaṇaśatadvayam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.28">
	  <p>gurūn ākṣipan kārśāpaṇa-śata-dvayam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.29">parasya patanīyākṣepe kṛte tūttamasāhasam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.29">
	  <p>parasya patanīya-ākṣepe kṛte tu uttama-sāhasam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.30">upapātakayukte madhyamam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.30">
	  <p>upapātaka-yukte madhyamam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.31">traividyavṛddhānāṃ kṣepe jātipūgānāṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.31">
	  <p>trai-vidya-vṛddhānāṃ kṣepe jāti-pūgānāṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.32">grāmadeśayoś ca prathamasāhasam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.32">
	  <p>grāma-deśayoś ca prathama-sāhasam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.33">nyaṅgatāyukte kṣepe kārśāpaṇaśatam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.33">
	  <p>nyaṅga-tā-yukte kṣepe kārśāpaṇa-śatam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.34">mātṛyukte tūttamam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.34">
	  <p>mātṛ-yukte tu uttamam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.35">samavarṇākrośane dvādaśa paṇān daṇḍyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.35">
	  <p>sama-varṇa-ākrośane dvādaśa paṇān daṇḍyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.36">hīnavarṇākṛośane ṣaṭ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.36">
	  <p>hīna-varṇa-ākṛośane ṣaṭ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.37">yathākālam uttamavarṇākṣepe tatpramāṇo daṇḍaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.37">
	  <p>yathā-kālam uttama-varṇa-ākṣepe tat-pramāṇo daṇḍaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.38">trayo vā kārṣāpaṇāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.38">
	  <p>trayo vā kārṣāpaṇāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.39">śuktavākyābhidhāne tv evam eva ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.39">
	  <p>śukta-vākya-abhidhāne tv evam eva ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.40">pārajāyī savarṇāgamane tūttamasāhasaṃ daṇḍyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.40">
	  <p>pārajāyī sa-varṇā-gamane tu uttama-sāhasaṃ daṇḍyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.41">hīnavarṇāgamane madhyamam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.41">
	  <p>hīna-varṇā-gamane madhyamam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.42">gogamane ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.42">
	  <p>go-gamane ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.43">antyāgamane vadhyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.43">
	  <p>antyā-gamane vadhyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.44">paśugamane kārṣāpaṇaśataṃ daṇḍyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.44">
	  <p>paśu-gamane kārṣāpaṇa-śataṃ daṇḍyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.45">doṣam anākhyāya kanyāṃ prayacchaṃś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.45">
	  <p>doṣam anākhyāya kanyāṃ prayacchaṃś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.46">tāṃ ca bibhṛyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.46">
	  <p>tāṃ ca bibhṛyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.47">aduṣṭāṃ duṣṭām iti bruvann uttamasāhasam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.47">
	  <p>aduṣṭāṃ duṣṭām iti bruvann uttama-sāhasam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.48">gajāśvoṣṭragoghātī tv ekakarapādaḥ kāryaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.48">
	  <p>gaja-aśva-uṣṭra-go-ghātī tv eka-kara-pādaḥ kāryaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.49">vimāṃsavikrayī ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.49">
	  <p>vi-māṃsa-vikrayī ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.50">grāmyapaśughātī kārṣāpaṇaśataṃ daṇḍyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.50">
	  <p>grāmya-paśu-ghātī kārṣāpaṇa-śataṃ daṇḍyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.51">paśusvāmine tanmūlyaṃ dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.51">
	  <p>paśu-svāmine tan-mūlyaṃ dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.52">āraṇyapaśughātī pañcāśataṃ kārṣāpaṇān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.52">
	  <p>āraṇya-paśu-ghātī pañcāśataṃ kārṣāpaṇān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.53">pakṣighātī matsyaghātī ca daśa kārṣāpaṇān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.53">
	  <p>pakṣi-ghātī matsya-ghātī ca daśa kārṣāpaṇān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.54">kīṭopaghātī ca kārṣāpaṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.54">
	  <p>kīṭa-upaghātī ca kārṣāpaṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.55">phalopagamadrumacchedī tūttamasāhasam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.55">
	  <p>phala-upagama-druma-cchedī tu uttama-sāhasam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.56">puṣpopagamadrumacchedī madhyamam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.56">
	  <p>puṣpa-upagama-druma-cchedī madhyamam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.57">vallīgulmalatācchedī kārṣāpaṇaśatam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.57">
	  <p>vallī-gulma-latā-cchedī kārṣāpaṇa-śatam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.58">tṛṇacchedy ekam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.58">
	  <p>tṛṇa-cchedy ekam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.59">sarve ca tatsvāmināṃ tadutpattim ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.59">
	  <p>sarve ca tat-svāmināṃ tad-utpattim ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.60">hastenodgūrayitā daśakārṣāpaṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.60">
	  <p>hastena udgūrayitā daśa-kārṣāpaṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.61">pādena viṃśatim ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.61">
	  <p>pādena viṃśatim ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.62">kāṣṭhena prathamasāhasam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.62">
	  <p>kāṣṭhena prathama-sāhasam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.63">pāṣāṇena madhyamam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.63">
	  <p>pāṣāṇena madhyamam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.64">śastreṇottamam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.64">
	  <p>śastreṇa uttamam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.65">pādakeśāṃśukakaraluñcane daśa paṇān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.65">
	  <p>pāda-keśa-aṃśuka-kara-luñcane daśa paṇān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.66">śoṇitena vinā duḥkham utpādayitā dvātriṃśat paṇān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.66">
	  <p>śoṇitena vinā duḥkham utpādayitā dvātriṃśat paṇān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.67">saha śoṇitena catuḥṣaṣṭim ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.67">
	  <p>saha śoṇitena catuḥṣaṣṭim ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.68">karapādadantabhaṅge karṇanāsāvikartane madhyamam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.68">
	  <p>kara-pāda-danta-bhaṅge karṇa-nāsā-vikartane madhyamam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.69">ceṣṭābhojanavāgrodhe prahāradāne ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.69">
	  <p>ceṣṭā-bhojana-vāg-rodhe prahāra-dāne ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.70">netrakaṃdharābāhusakthyaṃsabhaṅge cottamam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.70">
	  <p>netra-kaṃdharā-bāhu-sakthy-aṃsa-bhaṅge ca uttamam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.71">ubhayanetrabhedinaṃ rājā yāvaj jīvaṃ bandhanān na muñcet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.71">
	  <p>ubhaya-netra-bhedinaṃ rājā yāvaj jīvaṃ bandhanān na muñcet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.72">tādṛśam eva vā kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.72">
	  <p>tādṛśam eva vā kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.73">ekaṃ bahūnāṃ nighnatāṃ pratyekam uktād daṇḍād dviguṇaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.73">
	  <p>ekaṃ bahūnāṃ nighnatāṃ pratyekam uktād daṇḍād dvi-guṇaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.74">utkrośantam anabhidhāvatāṃ tatsamīpavartināṃ saṃsaratāṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.74">
	  <p>utkrośantam anabhidhāvatāṃ tat-samīpa-vartināṃ saṃsaratāṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.75">sarve ca puruṣapīḍākarās tadutthānavyayaṃ dadyuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.75">
	  <p>sarve ca puruṣa-pīḍā-karās tad-utthāna-vyayaṃ dadyuḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.76">grāmyapaśupīḍākarāś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.76">
	  <p>grāmya-paśu-pīḍā-karāś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.77">go'śvoṣṭragajāpahāry ekakarapādaḥ kāryaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.77">
	  <p>go-'śva-uṣṭra-gaja-apahāry eka-kara-pādaḥ kāryaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.78">ajāvyapahāry ekakaraś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.78">
	  <p>aja-avy-apahāry eka-karaś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.79">dhānyāpahāry ekādaśaguṇaṃ daṇḍyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.79">
	  <p>dhānya-apahāry ekādaśa-guṇaṃ daṇḍyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.80">sasyāpahārī ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.80">
	  <p>sasya-apahārī ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.81">suvarṇarajatavastrāṇāṃ pañcāśatas tv abhyadhikam apaharan vikaraḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.81">
	  <p>suvarṇa-rajata-vastrāṇāṃ pañcāśatas tv abhyadhikam apaharan vikaraḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.82">tadūnam ekādaśaguṇaṃ daṇḍyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.82">
	  <p>tad-ūnam ekādaśa-guṇaṃ daṇḍyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.83">sūtrakārpāsagomayaguḍadadhikṣīratakratṛṇalavaṇamṛdbhasmapakṣimatsyaghṛtatailamāṃsamadhuvaidalaveṇumṛnmayalohabhāṇḍānām apahartā mūlyāt triguṇaṃ daṇḍyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.83">
	  <p>sūtra-kārpāsa-gomaya-guḍa-dadhi-kṣīra-takra-tṛṇa-lavaṇa-mṛd-bhasma-pakṣi-matsya-ghṛta-taila-māṃsa-madhu-vaidala-veṇu-mṛnmaya-loha-bhāṇḍānām apahartā mūlyāt tri-guṇaṃ daṇḍyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.84">pakvānnānāṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.84">
	  <p>pakva-annānāṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.85">puṣpaharitagulmavallīlatāparṇānām apaharaṇe pañcakṛṣṇalam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.85">
	  <p>puṣpa-harita-gulma-vallī-latā-parṇānām apaharaṇe pañca-kṛṣṇalam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.86">śākamūlaphalānāṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.86">
	  <p>śāka-mūla-phalānāṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.87">ratnāpahāry uttamasāhasam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.87">
	  <p>ratna-apahāry uttama-sāhasam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.88">anuktadravyāṇām apahartā mūlyasamam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.88">
	  <p>anukta-dravyāṇām apahartā mūlya-samam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.89">stenāḥ sarvam apahṛtaṃ dhanikasya dāpyāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.89">
	  <p>stenāḥ sarvam apahṛtaṃ dhanikasya dāpyāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.90">tatas teṣām abhihitadaṇḍaprayogaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.90">
	  <p>tatas teṣām abhihita-daṇḍa-prayogaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.91">yeṣāṃ deyaḥ panthās teṣām apathadāyī kārṣāpaṇapañcaviṃśatiṃ daṇḍyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.91">
	  <p>yeṣāṃ deyaḥ panthās teṣām apatha-dāyī kārṣāpaṇa-pañcaviṃśatiṃ daṇḍyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.92">āsanārhasyāsanam adadac ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.92">
	  <p>āsana-arhasyā asanam adadac ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.93">pūjārham apūjayaṃś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.93">
	  <p>pūjā-arham apūjayaṃś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.94">prātiveśyabrāhmaṇanimantraṇātikramaṇe ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.94">
	  <p>prātiveśya-brāhmaṇa-nimantraṇa-atikramaṇe ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.95">nimantrayitvā bhojanādāyinaś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.95">
	  <p>nimantrayitvā bhojana-a-dāyinaś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.96">nimantritas tathety uktvā cābhuñjānaḥ suvarṇamāṣakam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.96">
	  <p>nimantritas tatha īty uktvā ca abhuñjānaḥ suvarṇa-māṣakam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.97">niketayituś ca dviguṇam annam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.97">
	  <p>niketayituś ca dvi-guṇam annam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.98">abhakṣyeṇa brāhmaṇasya dūṣayitā ṣoḍaśa suvarṇān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.98">
	  <p>abhakṣyeṇa brāhmaṇasya dūṣayitā ṣoḍaśa suvarṇān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.99">jātyapahāriṇā śatam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.99">
	  <p>jāty-apahāriṇā śatam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.100">surayā vadhyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.100">
	  <p>surayā vadhyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.101">kṣatriyaṃ dūṣayitus tadardham ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.101">
	  <p>kṣatriyaṃ dūṣayitus tad-ardham ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.102">vaiśyaṃ dūṣayitus tadardham api ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.102">
	  <p>vaiśyaṃ dūṣayitus tad-ardham api ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.103">śūdraṃ dūṣayituḥ prathamasāhasam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.103">
	  <p>śūdraṃ dūṣayituḥ prathama-sāhasam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.104">aspṛśyaḥ kāmakāreṇa spṛśan spṛśyaṃ traivarṇikaṃ vadhyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.104">
	  <p>aspṛśyaḥ kāma-kāreṇa spṛśan spṛśyaṃ trai-varṇikaṃ vadhyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.105">rajasvalāṃ śiphābhis tāḍayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.105">
	  <p>rajas-valāṃ śiphābhis tāḍayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.106">pathyudyānodakasamīpe 'py aśucikārī paṇaśatam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.106">
	  <p>pathy-udyāna-udaka-samīpe 'py aśuci-kārī paṇa-śatam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.107">tac cāpāsyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.107">
	  <p>tac ca apāsyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.108">gṛhabhūkuḍyādyupabhettā madhyamasāhasam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.108">
	  <p>gṛha-bhū-kuḍya-ādy-upabhettā madhyama-sāhasam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.109">tac ca yojayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.109">
	  <p>tac ca yojayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.110">gṛhe pīḍākaraṃ dravyaṃ prakṣipan paṇaśatam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.110">
	  <p>gṛhe pīḍā-karaṃ dravyaṃ prakṣipan paṇa-śatam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.111">sādhāraṇāpalāpī ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.111">
	  <p>sādhāraṇa-apalāpī ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.112">preṣitasyāpradātā ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.112">
	  <p>preṣitasya apradātā ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.113">pitṛputrācāryayājyartvijām anyonyāpatitatyāgī ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.113">
	  <p>pitṛ-putra-ācārya-yājya-rtvijām anyonya-a-patita-tyāgī ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.114">na ca tān jahyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.114">
	  <p>na ca tān jahyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.115">śūdrapravrajitānāṃ daive pitrye bhojakāś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.115">
	  <p>śūdra-pravrajitānāṃ daive pitrye bhojakāś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.116">ayogyakarmakārī ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.116">
	  <p>ayogya-karma-kārī ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.117">samudragṛhabhedakaś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.117">
	  <p>samudra-gṛha-bhedakaś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.118">aniyuktaḥ śapathakārī ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.118">
	  <p>aniyuktaḥ śapatha-kārī ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.119">paśūnāṃ puṃstvopaghātakārī ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.119">
	  <p>paśūnāṃ puṃs-tva-upaghāta-kārī ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.120">pitāputravirodhe sākṣiṇāṃ daśapaṇo daṇḍaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.120">
	  <p>pitā-putra-virodhe sākṣiṇāṃ daśa-paṇo daṇḍaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.121">yas tayoś cāntare syāt tasyottamasāhasaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.121">
	  <p>yas tayoś ca antare syāt tasya uttama-sāhasaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.122">tulāmānakūṭakartuś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.122">
	  <p>tulā-māna-kūṭa-kartuś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.123">tadakūṭe kūṭavādinaś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.123">
	  <p>tad-a-kūṭe kūṭa-vādinaś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.124">dravyāṇāṃ pratirūpavikrayikasya ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.124">
	  <p>dravyāṇāṃ pratirūpa-vikrayikasya ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.125">saṃbhūya vaṇijāṃ paṇyam anargheṇāvarundhatām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.125">
	  <p>saṃbhūya vaṇijāṃ paṇyam anargheṇa avarundhatām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.126">pratyekaṃ vikrīṇatāṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.126">
	  <p>praty-ekaṃ vikrīṇatāṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.127">gṛhītamūlyaṃ yaḥ paṇyaṃ kretur naiva dadyāt, tasyāsau sodayaṃ dāpyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.127">
	  <p>gṛhīta-mūlyaṃ yaḥ paṇyaṃ kretur na eva dadyāt, tasya asau sa-udayaṃ dāpyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.128">rājñā ca paṇaśataṃ daṇḍyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.128">
	  <p>rājñā ca paṇa-śataṃ daṇḍyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.129">krītam akrīṇato yā hāniḥ sā kretur eva syāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.129">
	  <p>krītam akrīṇato yā hāniḥ sā kretur eva syāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.130">rājaniṣiddhaṃ vikrīṇatas tadapahāraḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.130">
	  <p>rāja-niṣiddhaṃ vikrīṇatas tad-apahāraḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.131">tarikaḥ sthalajaṃ śulkaṃ gṛhṇan daśapaṇān daṇḍyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.131">
	  <p>tarikaḥ sthala-jaṃ śulkaṃ gṛhṇan daśa-paṇān daṇḍyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.132">brahmacārivānaprasthabhikṣugurviṇītīrthānusāriṇāṃ nāvikaḥ śaulkikaḥ śulkam ādadānaś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.132">
	  <p>brahmacāri-vānaprastha-bhikṣu-gurviṇī-tīrtha-anusāriṇāṃ nāvikaḥ śaulkikaḥ śulkam ādadānaś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.133">tac ca teṣāṃ dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.133">
	  <p>tac ca teṣāṃ dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.134">dyūte kūṭākṣadevināṃ karacchedaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.134">
	  <p>dyūte kūṭa-akṣa-devināṃ kara-cchedaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.135">upadhidevināṃ saṃdaṃśacchedaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.135">
	  <p>upadhi-devināṃ saṃdaṃśa-cchedaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.136">granthibhedakānāṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.136">
	  <p>granthi-bhedakānāṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.137">utkṣepakānāṃ ca karacchedaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.137">
	  <p>utkṣepakānāṃ ca kara-cchedaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.138">divā paśūnāṃ vṛkādyupaghāte pāle tv anāyati pāladoṣaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.138">
	  <p>divā paśūnāṃ vṛka-ādy-upaghāte pāle tv anāyati pāla-doṣaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.139">vinaṣṭapaśumūlyaṃ ca svāmine dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.139">
	  <p>vinaṣṭa-paśu-mūlyaṃ ca svāmine dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.140">ananujñātāṃ duhan pañcaviṃśatiṃ kārṣāpaṇān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.140">
	  <p>ananujñātāṃ duhan pañcaviṃśatiṃ kārṣāpaṇān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.141">mahiṣī cet sasyanāśaṃ kuryāt, tatpālas tv aṣṭau māṣān daṇḍyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.141">
	  <p>mahiṣī cet sasya-nāśaṃ kuryāt, tat-pālas tv aṣṭau māṣān daṇḍyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.142">apālāyāḥ svāmī ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.142">
	  <p>apālāyāḥ svāmī ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.143">aśvas tūṣṭro gardabho vā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.143">
	  <p>aśvas tu uṣṭro gardabho vā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.144">gauś cet tadardham ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.144">
	  <p>gauś cet tad-ardham ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.145">tadardham ajāvikam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.145">
	  <p>tad-ardham aja-avikam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.146">bhakṣayitvopaviṣṭeṣu dviguṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.146">
	  <p>bhakṣayitva ūpaviṣṭeṣu dvi-guṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.147">sarvatra svāmine vinaṣṭasasyamūlyaṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.147">
	  <p>sarvatra svāmine vinaṣṭa-sasya-mūlyaṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.148">pathi grāme vivītānte na doṣaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.148">
	  <p>pathi grāme vivīta-ante na doṣaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.149">anāvṛte ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.149">
	  <p>anāvṛte ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.150">alpakālam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.150">
	  <p>alpa-kālam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.151">utsṛṣṭavṛṣabhasūtikānāṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.151">
	  <p>utsṛṣṭa-vṛṣabha-sūtikānāṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.152">yas tūttamavarṇān dāsye niyojayet tasyottamasāhaso daṇḍaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.152">
	  <p>yas tu uttama-varṇān dāsye niyojayet tasya uttama-sāhaso daṇḍaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.153">tyaktapravrajyo rājño dāsyaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.153">
	  <p>tyakta-pravrajyo rājño dāsyaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.154">bhṛtakaś cāpūrṇe kāle bhṛtiṃ tyajan sakalam eva mūlyaṃ dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.154">
	  <p>bhṛtakaś ca apūrṇe kāle bhṛtiṃ tyajan sakalam eva mūlyaṃ dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.155">jājñe ca paṇaśataṃ dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.155">
	  <p>jājñe ca paṇa-śataṃ dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.156">taddoṣeṇa yad vinaśyet tat svāmine ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.156">
	  <p>tad-doṣeṇa yad vinaśyet tat svāmine ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.157">anyatra daivopaghātāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.157">
	  <p>anyatra daiva-upaghātāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.158">svāmī cet bhṛtakam apūrṇe kāle jahyāt, tasya sarvam eva mūlyaṃ dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.158">
	  <p>svāmī cet bhṛtakam apūrṇe kāle jahyāt, tasya sarvam eva mūlyaṃ dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.159">paṇaśataṃ ca rājani ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.159">
	  <p>paṇa-śataṃ ca rājani ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.160">anyatra bhṛtakadośāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.160">
	  <p>anyatra bhṛtaka-dośāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.161">yaḥ kanyāṃ pūrvadattām anyasmai dadyāt, sa cauravac chāsyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.161">
	  <p>yaḥ kanyāṃ pūrva-dattām anyasmai dadyāt, sa caura-vac chāsyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.162">varadoṣaṃ vinā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.162">
	  <p>vara-doṣaṃ vinā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.163">nirdoṣāṃ parityajan ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.163">
	  <p>nir-doṣāṃ parityajan ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.164">patnīṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.164">
	  <p>patnīṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.165">ajānānaḥ prakāśaṃ yaḥ paradravyaṃ krīṇīyāt, tatra tasya na doṣaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.165">
	  <p>ajānānaḥ prakāśaṃ yaḥ para-dravyaṃ krīṇīyāt, tatra tasya na doṣaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.166">svāmī dravyam āpnuyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.166">
	  <p>svāmī dravyam āpnuyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.167">yady aprakāśaṃ hīnamūlyaṃ ca krīṇīyāt, tadā kretā vikretā ca cauravac chāsyau ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.167">
	  <p>yady aprakāśaṃ hīna-mūlyaṃ ca krīṇīyāt, tadā kretā vikretā ca caura-vac chāsyau ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.168">gaṇadravyāpahartā vivāsyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.168">
	  <p>gaṇa-dravya-apahartā vivāsyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.169">tatsaṃvidaṃ yaś ca laṅghayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.169">
	  <p>tat-saṃvidaṃ yaś ca laṅghayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.170">nikṣepāpahāryarthavṛddhisahitaṃ dhanaṃ dhanikasya dāpyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.170">
	  <p>nikṣepa-apahāry-artha-vṛddhi-sahitaṃ dhanaṃ dhanikasya dāpyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.171">rājñā cauravac chāsyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.171">
	  <p>rājñā caura-vac chāsyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.172">yaś cānikṣiptaṃ nikṣiptam iti brūyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.172">
	  <p>yaś ca anikṣiptaṃ nikṣiptam iti brūyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.173">sīmābhettāram uttamasāhasaṃ daṇḍayitvā punaḥ sīmāṃ kārayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.173">
	  <p>sīmā-bhettāram uttama-sāhasaṃ daṇḍayitvā punaḥ sīmāṃ kārayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.174">jātibhraṃśakarasyābhakṣyasya bhakṣayitā vivāsyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.174">
	  <p>jāti-bhraṃśa-karasya abhakṣyasya bhakṣayitā vivāsyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.175">abhakṣyasyāvikreyasya vikrayī devapratimābhedakaś cottamasāhasaṃ daṇḍanīyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.175">
	  <p>abhakṣyasya avikreyasya vikrayī deva-pratimā-bhedakaś ca uttama-sāhasaṃ daṇḍanīyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.176">bhiṣaṅ mithyācarann uttameṣu puruṣeṣu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.176">
	  <p>bhiṣaṅ mithyā-carann uttameṣu puruṣeṣu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.177">madhyameṣu madhyamam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.177">
	  <p>madhyameṣu madhyamam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.178">tiryakṣu prathamam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.178">
	  <p>tiryakṣu prathamam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.179">pratiśrutasyāpradāyī tad dāpayitvā prathamasāhasaṃ daṇḍyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.179">
	  <p>pratiśrutasya apradāyī tad dāpayitvā prathama-sāhasaṃ daṇḍyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.180">kūṭasākṣiṇāṃ sarvasvāpahāraḥ kāryaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.180">
	  <p>kūṭa-sākṣiṇāṃ sarva-sva-apahāraḥ kāryaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.181">utkocopajīvināṃ sabhyānāṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.181">
	  <p>utkoca-upajīvināṃ sabhyānāṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.182">gocarmamātrādhikāṃ bhuvam anyasyādhīkṛtāṃ tasmād anirmocyānyasya yaḥ prayacchet sa vadhyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.182">
	  <p>go-carma-mātra-adhikāṃ bhuvam anyasyā adhī-kṛtāṃ tasmād anirmocya anyasya yaḥ prayacchet sa vadhyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_5.183">ūnāṃ cet ṣoḍaśa suvarṇān daṇḍyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.183">
	  <p>ūnāṃ cet ṣoḍaśa suvarṇān daṇḍyaḥ ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_5.184">
	  <l><seg type="pāda" n="a">eko 'śnīyād yad utpannaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">naraḥ saṃvatsaraṃ phalam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">gocarmamātrā sā kṣoṇī</seg> <seg type="pāda" n="d">stokā vā yadi vā bahu</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.184">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">eko 'śnīyād yad utpannaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">naraḥ saṃvatsaraṃ phalam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">go-carma-mātrā sā kṣoṇī</seg> <seg type="pāda" n="d">stokā vā yadi vā bahu</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_5.185">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yayor nikṣipta ādhis tau</seg> <seg type="pāda" n="b">vivadetāṃ yadā narau</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">yasya bhuktiḥ phalaṃ tasya</seg> <seg type="pāda" n="d">balāt kāraṃ vinā kṛtā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.185">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yayor nikṣipta ādhis tau</seg> <seg type="pāda" n="b">vivadetāṃ yadā narau</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">yasya bhuktiḥ phalaṃ tasya</seg> <seg type="pāda" n="d">balāt kāraṃ vinā kṛtā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_5.186">
	  <l><seg type="pāda" n="a">sāgamena tu bhogena</seg> <seg type="pāda" n="b">bhuktaṃ samyag yadā tu yat</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">āhartā labhate tatra</seg> <seg type="pāda" n="d">nāpahāryaṃ tu tat kvacit</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.186">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">sa-āgamena tu bhogena</seg> <seg type="pāda" n="b">bhuktaṃ samyag yadā tu yat</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">āhartā labhate tatra</seg> <seg type="pāda" n="d">na apahāryaṃ tu tat kva-cit</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_5.187">
	  <l><seg type="pāda" n="a">pitrā bhuktaṃ tu yad dravyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhuktyācāreṇa dharmataḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tasmin prete na vācyo 'sau</seg> <seg type="pāda" n="d">bhuktyā prāptaṃ hi tasya tat</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.187">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">pitrā bhuktaṃ tu yad dravyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhukty-ācāreṇa dharmataḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tasmin prete na vācyo 'sau</seg> <seg type="pāda" n="d">bhuktyā prāptaṃ hi tasya tat</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_5.188">
	  <l><seg type="pāda" n="a">tribhir eva tu yā bhuktā</seg> <seg type="pāda" n="b">puruṣair bhūr yathāvidhi</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">lekhyābhāve 'pi tāṃ tatra</seg> <seg type="pāda" n="d">caturthaḥ samavāpnuyāt</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.188">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">tribhir eva tu yā bhuktā</seg> <seg type="pāda" n="b">puruṣair bhūr yathā-vidhi</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">lekhya-abhāve 'pi tāṃ tatra</seg> <seg type="pāda" n="d">caturthaḥ samavāpnuyāt</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_5.189">
	  <l><seg type="pāda" n="a">nakhināṃ śṛṅgiṇāṃ caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">daṃṣṭriṇām ātatāyinām</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">hastyaśvānāṃ tathānyeṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vadhe hantā na doṣabhāk</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.189">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">nakhināṃ śṛṅgiṇāṃ ca eva</seg> <seg type="pāda" n="b">daṃṣṭriṇām ātatāyinām</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">hasty-aśvānāṃ tatha ānyeṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vadhe hantā na doṣa-bhāk</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_5.190">
	  <l><seg type="pāda" n="a">guruṃ vā bālavṛddhau vā</seg> <seg type="pāda" n="b">brāhmaṇaṃ vā bahuśrutam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">ātatāyinam āyāntaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">hanyād evāvicārayan</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.190">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">guruṃ vā bāla-vṛddhau vā</seg> <seg type="pāda" n="b">brāhmaṇaṃ vā bahu-śrutam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">ātatāyinam āyāntaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">hanyād eva avicārayan</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_5.191">
	  <l><seg type="pāda" n="a">nātatāyivadhe doṣo</seg> <seg type="pāda" n="b">hantur bhavati kaścana</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">prakāśaṃ vāprakāśaṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="d">manyus tan manyum ṛcchati</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.191">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">nā atatāyi-vadhe doṣo</seg> <seg type="pāda" n="b">hantur bhavati kaś-cana</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">prakāśaṃ va āprakāśaṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="d">manyus tan manyum ṛcchati</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_5.192">
	  <l><seg type="pāda" n="a">udyatāsiviṣāgniṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">śāpodyatakaraṃ tathā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">ātharvaṇena hantāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">piśunaṃ caiva rājasu</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.192">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">udyata-asi-viṣa-agniṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">śāpa-udyata-karaṃ tathā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">ātharvaṇena hantāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">piśunaṃ ca eva rājasu</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_5.193">
	  <l><seg type="pāda" n="a">bhāryātikramiṇaṃ caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">vidyāt saptātatāyinaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">yaśovittaharān anyān</seg> <seg type="pāda" n="d">āhur dharmārthahārakān</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.193">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">bhāryā-atikramiṇaṃ ca eva</seg> <seg type="pāda" n="b">vidyāt sapta-ātatāyinaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">yaśo-vitta-harān anyān</seg> <seg type="pāda" n="d">āhur dharma-artha-hārakān</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_5.194">
	  <l><seg type="pāda" n="a">uddeśatas te kathito</seg> <seg type="pāda" n="b">dhare daṇḍavidhir mayā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">sarveṣām aparādhānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vistarād ativistaraḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.194">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">uddeśatas te kathito</seg> <seg type="pāda" n="b">dhare daṇḍa-vidhir mayā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">sarveṣām aparādhānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vistarād ativistaraḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_5.195">
	  <l><seg type="pāda" n="a">aparādheṣu cānyesu</seg> <seg type="pāda" n="b">jñātvā jātiṃ dhanaṃ vayaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">daṇḍaṃ prakalpayed rājā</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃmantrya brāhmaṇaiḥ saha</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.195">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">aparādheṣu ca anyesu</seg> <seg type="pāda" n="b">jñātvā jātiṃ dhanaṃ vayaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">daṇḍaṃ prakalpayed rājā</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃmantrya brāhmaṇaiḥ saha</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_5.196">
	  <l><seg type="pāda" n="a">daṇḍyaṃ pramocayan daṇḍyād</seg> <seg type="pāda" n="b">dviguṇaṃ daṇḍam āvahet</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">niyuktaś cāpy adaṇḍyānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">daṇḍakārī narādhamaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.196">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">daṇḍyaṃ pramocayan daṇḍyād</seg> <seg type="pāda" n="b">dvi-guṇaṃ daṇḍam āvahet</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">niyuktaś ca apy adaṇḍyānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">daṇḍa-kārī nara-adhamaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_5.197">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yasya cauraḥ pure nāsti</seg> <seg type="pāda" n="b">nānyastrīgo na duṣṭavāk</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">na sāhasikadaṇḍaghnau</seg> <seg type="pāda" n="d">sa rājā śakralokabhāk</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_5.197">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yasya cauraḥ pure na asti</seg> <seg type="pāda" n="b">na anya-strī-go na duṣṭa-vāk</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">na sāhasika-daṇḍa-ghnau</seg> <seg type="pāda" n="d">sa rājā śakra-loka-bhāk</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="6">
	<p xml:id="ViS_6.1">athottamarṇo 'dhamarṇād yathādattam arthaṃ gṛhṇīyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.1">
	  <p>atha uttama-rṇo 'dhama-rṇād yathā-dattam arthaṃ gṛhṇīyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.2">dvikaṃ trikaṃ catuṣkaṃ pañcakaṃ ca śataṃ varṇānukrameṇa pratimāsam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.2">
	  <p>dvikaṃ trikaṃ catuṣkaṃ pañcakaṃ ca śataṃ varṇa-anukrameṇa pratimāsam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.3">sarve varṇā vā svapratipannāṃ vṛddhiṃ dadyuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.3">
	  <p>sarve varṇā vā sva-pratipannāṃ vṛddhiṃ dadyuḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.4">akṛtām api vatsarātikrameṇa yathāvihitam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.4">
	  <p>akṛtām api vatsara-atikrameṇa yathā-vihitam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.5">ādhyupabhoge vṛddhyabhāvaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.5">
	  <p>ādhy-upabhoge vṛddhy-abhāvaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.6">daivarājopaghātād ṛte vinaṣṭam ādhim uttamarṇo dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.6">
	  <p>daiva-rāja-upaghātād ṛte vinaṣṭam ādhim uttama-rṇo dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.7">antavṛddhau praviṣṭāyām api ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.7">
	  <p>anta-vṛddhau praviṣṭāyām api ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.8">na sthāvaram ādhim ṛte vacanāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.8">
	  <p>na sthāvaram ādhim ṛte vacanāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.9">gṛhītadhanapraveśārtham eva yat sthāvaraṃ dattaṃ tat gṛhītadhanapraveśe dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.9">
	  <p>gṛhīta-dhana-praveśa-artham eva yat sthāvaraṃ dattaṃ tat gṛhīta-dhana-praveśe dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.10">dīyamānaṃ prayuktam artham uttamarṇasyāgṛhṇatas tataḥ paraṃ na vardhate ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.10">
	  <p>dīyamānaṃ prayuktam artham uttama-rṇasya agṛhṇatas tataḥ paraṃ na vardhate ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.11">hiraṇyasya parā vṛddhir dviguṇā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.11">
	  <p>hiraṇyasya parā vṛddhir dvi-guṇā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.12">dhānyasya triguṇā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.12">
	  <p>dhānyasya tri-guṇā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.13">vastrasya caturguṇā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.13">
	  <p>vastrasya catur-guṇā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.14">rasasyāṣṭaguṇā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.14">
	  <p>rasasya aṣṭa-guṇā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.15">saṃtatiḥ strīpaśūnām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.15">
	  <p>saṃtatiḥ strī-paśūnām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.16">kiṇvakārpāsasūtracarmāyudheṣṭakāṅgarāṇām akṣayā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.16">
	  <p>kiṇva-kārpāsa-sūtra-carma-āyudha-iṣṭakā-aṅgarāṇām akṣayā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.17">anuktānāṃ dviguṇā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.17">
	  <p>anuktānāṃ dvi-guṇā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.18">prayuktam arthaṃ yathā kathaṃcit sādhayan na rājño vācyaḥ syāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.18">
	  <p>prayuktam arthaṃ yathā kathaṃ-cit sādhayan na rājño vācyaḥ syāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.19">sādhyamānaś ced rājānam abhigacchet tatsamaṃ daṇḍyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.19">
	  <p>sādhyamānaś ced rājānam abhigacchet tat-samaṃ daṇḍyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.20">uttamarṇaś ced rājānam iyāt, tadvibhāvito 'dhamarṇo rājñe dhanadaśabhāgasaṃmitaṃ daṇḍaṃ dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.20">
	  <p>uttama-rṇaś ced rājānam iyāt, tad-vibhāvito 'dhama-rṇo rājñe dhana-daśa-bhāga-saṃmitaṃ daṇḍaṃ dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.21">prāptārthaś cottamarṇo viṃśatitamam aṃśam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.21">
	  <p>prāpta-arthaś ca uttama-rṇo viṃśatitamam aṃśam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.22">sarvāpalāpy ekadeśavibhāvito 'pi sarvaṃ dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.22">
	  <p>sarva-apalāpy eka-deśa-vibhāvito 'pi sarvaṃ dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.23">tasya ca bhāvanās tisro bhavanti likhitaṃ sākṣiṇaḥ samayakriyā ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.23">
	  <p>tasya ca bhāvanās tisro bhavanti likhitaṃ sākṣiṇaḥ samaya-kriyā ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.24">sasākṣikam āptaṃ sasākṣikam eva dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.24">
	  <p>sa-sākṣikam āptaṃ sa-sākṣikam eva dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.25">likhtārthe praviṣṭe likhitaṃ pāṭayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.25">
	  <p>likhta-arthe praviṣṭe likhitaṃ pāṭayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.26">asamagradāne lekhyāsaṃnidhāne cottamarṇaḥ svalikhitaṃ dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.26">
	  <p>asamagra-dāne lekhyā-saṃnidhāne ca uttama-rṇaḥ sva-likhitaṃ dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.27">dhanagrāhiṇi prete prevrajite dvidaśāḥ samāḥ pravasite vā tatputrapautrair dhanaṃ deyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.27">
	  <p>dhana-grāhiṇi prete prevrajite dvidaśāḥ samāḥ pravasite vā tat-putra-pautrair dhanaṃ deyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.28">nātaḥ param anicchubhiḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.28">
	  <p>na ataḥ param anicchubhiḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.29">saputrasya vāpy aputrasya vā rikthagrāhī ṛṇaṃ dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.29">
	  <p>sa-putrasya va āpy aputrasya vā riktha-grāhī ṛṇaṃ dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.30">nirdhanasya strīgrāhī ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.30">
	  <p>nir-dhanasya strī-grāhī ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.31">na strī patiputrakṛtam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.31">
	  <p>na strī pati-putra-kṛtam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.32">na strīkṛtaṃ patiputrau ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.32">
	  <p>na strī-kṛtaṃ pati-putrau ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.33">na pitā putrakṛtam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.33">
	  <p>na pitā putra-kṛtam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.34">avibhaktaiḥ kṛtam ṛṇaṃ yas tiṣṭhet sa dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.34">
	  <p>avibhaktaiḥ kṛtam ṛṇaṃ yas tiṣṭhet sa dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.35">paitṛkam ṛṇam avibhaktānāṃ bhrātṝṇāṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.35">
	  <p>paitṛkam ṛṇam avibhaktānāṃ bhrātṝṇāṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.36">vibhaktāś ca dāyānurūpam aṃśam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.36">
	  <p>vibhaktāś ca dāya-anurūpam aṃśam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.37">gopaśauṇḍikaśailūṣarajakavyādhastrīṇāṃ patir dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.37">
	  <p>gopa-śauṇḍika-śailūṣa-rajaka-vyādha-strīṇāṃ patir dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.38">vākpratipannaṃ nādeyaṃ kasyacit ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.38">
	  <p>vāk-pratipannaṃ nā adeyaṃ kasya-cit ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_6.39">kuṭumbārthe kṛtaṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.39">
	  <p>kuṭumba-arthe kṛtaṃ ca ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_6.40">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yo gṛhītvā ṛṇaṃ sarvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śvo dāsyāmīti sāmakam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">na dadyāl lobhataḥ paścāt</seg> <seg type="pāda" n="d">tathā vṛddhim avāpnuyāt</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.40">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yo gṛhītvā ṛṇaṃ sarvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śvo dāsyāmi iti sāmakam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">na dadyāl lobhataḥ paścāt</seg> <seg type="pāda" n="d">tathā vṛddhim avāpnuyāt</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_6.41">
	  <l><seg type="pāda" n="a">darśane pratyaye dāne</seg> <seg type="pāda" n="b">prātibhāvyaṃ vidhīyate</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">ādyau tu vitathe dāpyāv</seg> <seg type="pāda" n="d">itarasya sutā api</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.41">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">darśane pratyaye dāne</seg> <seg type="pāda" n="b">prātibhāvyaṃ vidhīyate</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">ādyau tu vitathe dāpyāv</seg> <seg type="pāda" n="d">itarasya sutā api</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_6.42">
	  <l><seg type="pāda" n="a">bahavaś cet pratibhuvo</seg> <seg type="pāda" n="b">dadyus te 'rthaṃ yathākṛtam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">arthe 'viśeṣite tv eṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">dhanikacchandataḥ kriyā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.42">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">bahavaś cet pratibhuvo</seg> <seg type="pāda" n="b">dadyus te 'rthaṃ yathā-kṛtam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">arthe 'viśeṣite tv eṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">dhanika-cchandataḥ kriyā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_6.43">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yam arthaṃ pratibhūr dadyād</seg> <seg type="pāda" n="b">dhanikenopapīḍitaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">ṛṇikas taṃ pratibhuve</seg> <seg type="pāda" n="d">dviguṇaṃ dātum arhati</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_6.43">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yam arthaṃ pratibhūr dadyād</seg> <seg type="pāda" n="b">dhanikena upapīḍitaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">ṛṇikas taṃ pratibhuve</seg> <seg type="pāda" n="d">dvi-guṇaṃ dātum arhati</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="7">
	<p xml:id="ViS_7.1">atha lekhyaṃ trividham ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_7.1">
	  <p>atha lekhyaṃ tri-vidham ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_7.2">rājasākṣikaṃ sasākṣikam asākṣikaṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_7.2">
	  <p>rāja-sākṣikaṃ sa-sākṣikam asākṣikaṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_7.3">rājādhikaraṇe tanniyuktakāyasthakṛtaṃ tadadhyakṣakaracihnitaṃ rājasākṣikam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_7.3">
	  <p>rāja-adhikaraṇe tan-niyukta-kāya-stha-kṛtaṃ tad-adhyakṣa-kara-cihnitaṃ rāja-sākṣikam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_7.4">yatra kvacana yena kenacil likhitaṃ sākṣibhiḥ svahastacihnitaṃ sasākṣikam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_7.4">
	  <p>yatra kva-cana yena kena-cil likhitaṃ sākṣibhiḥ sva-hasta-cihnitaṃ sa-sākṣikam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_7.5">svahastalikhitam asākṣikam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_7.5">
	  <p>sva-hasta-likhitam asākṣikam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_7.6">tat balāt kāritam apramāṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_7.6">
	  <p>tat balāt kāritam apramāṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_7.7">upadhikṛtāni sarvāṇy eva ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_7.7">
	  <p>upadhi-kṛtāni sarvāṇy eva ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_7.8">dūṣitakarmaduṣṭasākṣyaṅkitaṃ sasākṣikam api ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_7.8">
	  <p>dūṣita-karma-duṣṭa-sākṣy-aṅkitaṃ sa-sākṣikam api ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_7.9">tādṛgvidhena lekhakena likhitaṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_7.9">
	  <p>tādṛg-vidhena lekhakena likhitaṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_7.10">strībālāsvatantramattonmattabhītatāḍitakṛtaṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_7.10">
	  <p>strī-bāla-a-svatantra-matta-unmatta-bhīta-tāḍita-kṛtaṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_7.11">deśācārāviruddhaṃ vyaktādhikṛtalakṣaṇam aluptaprakramākṣaraṃ pramāṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_7.11">
	  <p>deśa-ācāra-aviruddhaṃ vyakta-adhikṛta-lakṣaṇam alupta-prakrama-akṣaraṃ pramāṇam ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_7.12">
	  <l><seg type="pāda" n="a">varṇaiś ca tatkṛtaiś cihnaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">patrair eva ca yuktibhiḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">saṃdigdhaṃ sādhayel lekhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tadyuktipratirūpitaiḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_7.12">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">varṇaiś ca tat-kṛtaiś cihnaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">patrair eva ca yuktibhiḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">saṃdigdhaṃ sādhayel lekhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tad-yukti-pratirūpitaiḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_7.13">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yatra+ṛṇī dhaniko vāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">sākṣī vā lekhako 'pi vā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">mriyate tatra tallekhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tatsvahastaiḥ prasādhayet</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_7.13">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yatra+ṛṇī dhaniko va āpi</seg> <seg type="pāda" n="b">sākṣī vā lekhako 'pi vā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">mriyate tatra tal-lekhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tat-sva-hastaiḥ prasādhayet</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="8">
	<p xml:id="ViS_8.1">athāsākṣiṇaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.1">
	  <p>atha asākṣiṇaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.2">na rājaśrotriyapravrajitakitavataskaraparādhīnastrībālasāhasikātivṛddhamattonmatābhiśastapatitakṣuttṛṣṇārtavyasanirāgāndhāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.2">
	  <p>na rāja-śrotriya-pravrajita-kitava-taskara-para-adhīna-strī-bāla-sāhasika-ativṛddha-matta-unmata-abhiśasta-patita-kṣut-tṛṣṇā-arta-vyasani-rāga-andhāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.3">ripumitrārthasaṃbandhivikarmadṛṣṭadoṣasahāyāś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.3">
	  <p>ripu-mitra-artha-saṃbandhi-vikarma-dṛṣṭa-doṣa-sahāyāś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.4">anirdiṣṭas tu sākṣitve yaś copetya brūyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.4">
	  <p>anirdiṣṭas tu sākṣitve yaś ca upetya brūyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.5">ekaś cāsākṣī ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.5">
	  <p>ekaś ca asākṣī ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.6">steyasāhasavāgdaṇḍapāruṣyasaṃgrahaṇeṣu sākṣiṇo na parīkṣyāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.6">
	  <p>steya-sāhasa-vāg-daṇḍa-pāruṣya-saṃgrahaṇeṣu sākṣiṇo na parīkṣyāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.7">atha sākṣiṇaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.7">
	  <p>atha sākṣiṇaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.8">kulajā vṛttavittasaṃpannā yajvānas tapasvinaḥ putriṇo dharmajñā adhīyānāḥ satyavantas traividyavṛddhāś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.8">
	  <p>kula-jā vṛtta-vitta-saṃpannā yajvānas tapasvinaḥ putriṇo dharma-jñā adhīyānāḥ satya-vantas trai-vidya-vṛddhāś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.9">abhihitaguṇasaṃpanna ubhayānumata eko 'pi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.9">
	  <p>abhihita-guṇa-saṃpanna ubhaya-anumata eko 'pi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.10">dvayor vivadamānayor yasya pūrvavādas tasya sākṣiṇaḥ praṣṭavyāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.10">
	  <p>dvayor vivadamānayor yasya pūrva-vādas tasya sākṣiṇaḥ praṣṭavyāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.11">ādharyaṃ kāryavaśād yatra pūrvapakṣasya bhavet tatra prativādino 'pi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.11">
	  <p>ādharyaṃ kārya-vaśād yatra pūrva-pakṣasya bhavet tatra prativādino 'pi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.12">uddiṣṭasākṣiṇi mṛte deśāntaragate ca tadabhihitaśrotāraḥ pramāṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.12">
	  <p>uddiṣṭa-sākṣiṇi mṛte deśa-antara-gate ca tad-abhihita-śrotāraḥ pramāṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.13">samakṣadarśanāt sākṣī śravaṇād vā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.13">
	  <p>samakṣa-darśanāt sākṣī śravaṇād vā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.14">sākṣiṇaś ca satyena pūyante ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.14">
	  <p>sākṣiṇaś ca satyena pūyante ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.15">varṇināṃ yatra vadhas tatrānṛtena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.15">
	  <p>varṇināṃ yatra vadhas tatra anṛtena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.16">tatpāvanāya kūśmāṇḍībhir dvijo 'gniṃ ghṛtena juhuyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.16">
	  <p>tat-pāvanāya kūśmāṇḍībhir dvijo 'gniṃ ghṛtena juhuyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.17">śūdra ekāhikam godaśakasya grāsaṃ dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.17">
	  <p>śūdra eka-ahikam go-daśakasya grāsaṃ dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.18">svabhāvavikṛtau mukhavarṇavināśe 'saṃbaddhapralāpe ca kūṭasākṣiṇaṃ vidyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.18">
	  <p>svabhāva-vikṛtau mukha-varṇa-vināśe 'saṃbaddha-pralāpe ca kūṭa-sākṣiṇaṃ vidyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.19">sākṣiṇaś cāhūya ādityodaye kṛtaśapathān pṛcchet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.19">
	  <p>sākṣiṇaś cā ahūya āditya-udaye kṛta-śapathān pṛcchet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.20">brūhīti brāhmaṇaṃ pṛcchet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.20">
	  <p>brūhi iti brāhmaṇaṃ pṛcchet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.21">satyaṃ brūhīti rājanyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.21">
	  <p>satyaṃ brūhi iti rājanyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.22">gobījakāñcanair vaiśyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.22">
	  <p>go-bīja-kāñcanair vaiśyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.23">sarvamahāpātakais tu śūdram ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.23">
	  <p>sarva-mahā-pātakais tu śūdram ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.24">sākṣiṇaś ca śrāvayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.24">
	  <p>sākṣiṇaś ca śrāvayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.25">ye mahāpātakināṃ lokā ye copapātakināṃ te kūṭasākṣiṇām api ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.25">
	  <p>ye mahā-pātakināṃ lokā ye ca upapātakināṃ te kūṭa-sākṣiṇām api ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.26">jananamaraṇāntare kṛtasukṛtahāniś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.26">
	  <p>janana-maraṇa-antare kṛta-su-kṛta-hāniś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.27">satyenādityas tapati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.27">
	  <p>satyenā adityas tapati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.28">satyena bhāti candramāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.28">
	  <p>satyena bhāti candramāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.29">satyena vāti pavanaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.29">
	  <p>satyena vāti pavanaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.30">satyena bhūr dhārayati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.30">
	  <p>satyena bhūr dhārayati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.31">satyenāpas tiṣṭhanti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.31">
	  <p>satyena apas tiṣṭhanti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.32">satyenāgniḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.32">
	  <p>satyena agniḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.33">khaṃ ca satyena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.33">
	  <p>khaṃ ca satyena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.34">satyena devāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.34">
	  <p>satyena devāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_8.35">satyena yajñāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.35">
	  <p>satyena yajñāḥ ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_8.36">
	  <l><seg type="pāda" n="a">aśvamedhasahasraṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">satyaṃ ca tulayā dhṛtam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">aśvamedhasahasrād dhi</seg> <seg type="pāda" n="d">satyam eva viśiṣyate</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.36">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">aśvamedha-sahasraṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">satyaṃ ca tulayā dhṛtam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">aśvamedha-sahasrād dhi</seg> <seg type="pāda" n="d">satyam eva viśiṣyate</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_8.37">
	  <l><seg type="pāda" n="a">jānanto 'pi hi ye sākṣye</seg> <seg type="pāda" n="b">tūṣṇīṃbhūtā udāsate</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">te kūṭasākṣiṇāṃ pāpais</seg> <seg type="pāda" n="d">tulyā daṇḍena cāpy atha</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.37">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">jānanto 'pi hi ye sākṣye</seg> <seg type="pāda" n="b">tūṣṇīṃ-bhūtā udāsate</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">te kūṭa-sākṣiṇāṃ pāpais</seg> <seg type="pāda" n="d">tulyā daṇḍena ca apy atha</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_8.38">
	  <l><seg type="pāda" n="a">evaṃ hi sākṣiṇaḥ pṛcched</seg> <seg type="pāda" n="b">varṇānukramato nṛpaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.38">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">evaṃ hi sākṣiṇaḥ pṛcched</seg> <seg type="pāda" n="b">varṇa-anukramato nṛpaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_8.39">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yasyocuḥ sākṣiṇaḥ satyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pratijñāṃ sa jayī bhavet</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">anyathā vādino yasya</seg> <seg type="pāda" n="d">dhruvas tasya parājayaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.39">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yasyā ucuḥ sākṣiṇaḥ satyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pratijñāṃ sa jayī bhavet</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">anyathā vādino yasya</seg> <seg type="pāda" n="d">dhruvas tasya parājayaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_8.40">
	  <l><seg type="pāda" n="a">bahutvaṃ pratigṛhṇīyāt</seg> <seg type="pāda" n="b">sākṣidvaidhe narādhipaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">sameṣu ca guṇotkṛṣṭān</seg> <seg type="pāda" n="d">guṇidvaidhe dvijottamān</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.40">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">bahu-tvaṃ pratigṛhṇīyāt</seg> <seg type="pāda" n="b">sākṣi-dvaidhe nara-adhipaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">sameṣu ca guṇa-utkṛṣṭān</seg> <seg type="pāda" n="d">guṇi-dvaidhe dvija-uttamān</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_8.41">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yasmin yasmin vivāde tu</seg> <seg type="pāda" n="b">kūṭasākṣy anṛtaṃ vadet</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tattatkāryaṃ nivarteta</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtaṃ cāpy akṛtaṃ bhavet</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_8.41">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yasmin yasmin vivāde tu</seg> <seg type="pāda" n="b">kūṭa-sākṣy anṛtaṃ vadet</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tat-tat-kāryaṃ nivarteta</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtaṃ ca apy akṛtaṃ bhavet</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="9">
	<p xml:id="ViS_9.1">atha samayakriyā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.1">
	  <p>atha samaya-kriyā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_9.2">rājadrohasāhaseṣu yathākāmam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.2">
	  <p>rāja-droha-sāhaseṣu yathā-kāmam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_9.3">nikṣepasteyeṣv arthapramāṇaṃ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.3">
	  <p>nikṣepa-steyeṣv artha-pramāṇaṃ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_9.4">sarveṣv evārthajāteṣu mūlyaṃ kanakaṃ kalpayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.4">
	  <p>sarveṣv eva artha-jāteṣu mūlyaṃ kanakaṃ kalpayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_9.5">tatra kṛṣṇalone śūdraṃ dūrvākaraṃ śāpayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.5">
	  <p>tatra kṛṣṇala-ūne śūdraṃ dūrvā-karaṃ śāpayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_9.6">dvikṛṣṇalone tilakaram ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.6">
	  <p>dvi-kṛṣṇala-ūne tila-karam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_9.7">trikṛṣṇalone rajatakaram ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.7">
	  <p>tri-kṛṣṇala-ūne rajata-karam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_9.8">catuḥkṛṣṇalone suvarṇakaram ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.8">
	  <p>catuḥ-kṛṣṇala-ūne suvarṇa-karam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_9.9">pañcakṛṣṇalone sīroddhṛtamahīkaram ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.9">
	  <p>pañca-kṛṣṇalone sīra-uddhṛta-mahī-karam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_9.10">suvarṇārdhone kośo deyaḥ śūdrasya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.10">
	  <p>suvarṇa-ardha-ūne kośo deyaḥ śūdrasya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_9.11">tataḥ paraṃ yathārhaṃ dhaṭāgnyudakaviṣāṇām anyatamam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.11">
	  <p>tataḥ paraṃ yathā-arhaṃ dhaṭa-agny-udaka-viṣāṇām anyatamam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_9.12">dviguṇe 'rthe yathābhihitāḥ samayakriyā vaiśyasya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.12">
	  <p>dvi-guṇe 'rthe yathā-abhihitāḥ samaya-kriyā vaiśyasya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_9.13">triguṇe rājanyasya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.13">
	  <p>tri-guṇe rājanyasya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_9.14">kośavarjaṃ caturguṇe brāhmaṇasya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.14">
	  <p>kośa-varjaṃ catur-guṇe brāhmaṇasya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_9.15">na brāhmaṇasya kośaṃ dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.15">
	  <p>na brāhmaṇasya kośaṃ dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_9.16">anyatrāgāmikālasamayanibandhanakriyātaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.16">
	  <p>anyatrā agāmi-kāla-samaya-nibandhana-kriyātaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_9.17">kośasthāne brāhmaṇaṃ sītoddhṛtamahīkaram eva śāpayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.17">
	  <p>kośa-sthāne brāhmaṇaṃ sīta-uddhṛta-mahī-karam eva śāpayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_9.18">prāgdṛṣṭadoṣe svalpe 'py arthe divyānām anyatamam eva kārayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.18">
	  <p>prāg-dṛṣṭa-doṣe svalpe 'py arthe divyānām anyatamam eva kārayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_9.19">satsu viditaṃ sac caritaṃ na mahaty arthe 'pi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.19">
	  <p>satsu viditaṃ sac caritaṃ na mahaty arthe 'pi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_9.20">abhiyoktā vartayec chīrṣam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.20">
	  <p>abhiyoktā vartayec chīrṣam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_9.21">abhiyuktaś ca divyaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.21">
	  <p>abhiyuktaś ca divyaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_9.22">rājadrohasāhaseṣu vināpi śīrṣavartanāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.22">
	  <p>rāja-droha-sāhaseṣu vina āpi śīrṣa-vartanāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_9.23">strībrāhmaṇavikalāsamartharogiṇāṃ tulā deyā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.23">
	  <p>strī-brāhmaṇa-vikalā-samartha-rogiṇāṃ tulā deyā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_9.24">sā ca na vāti vāyau ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.24">
	  <p>sā ca na vāti vāyau ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_9.25">na kuṣṭhyasamarthalohakārāṇām agnir deyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.25">
	  <p>na kuṣṭhy-a-samartha-loha-kārāṇām agnir deyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_9.26">śaradgrīṣmayoś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.26">
	  <p>śarad-grīṣmayoś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_9.27">na kuṣṭhipaittikabrāhmaṇānāṃ viṣaṃ deyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.27">
	  <p>na kuṣṭhi-paittika-brāhmaṇānāṃ viṣaṃ deyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_9.28">prāvṛṣi ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.28">
	  <p>prāvṛṣi ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_9.29">na śleṣmavyādhyarditānāṃ bhīrūṇāṃ śvāsakāsinām ambujīvināṃ codakam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.29">
	  <p>na śleṣma-vyādhy-arditānāṃ bhīrūṇāṃ śvāsa-kāsinām ambu-jīvināṃ ca udakam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_9.30">hemantaśiśirayoś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.30">
	  <p>hemanta-śiśirayoś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_9.31">na nāstikebhyaḥ kośo deyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.31">
	  <p>na nāstikebhyaḥ kośo deyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_9.32">na deśe vyādhimarakopasṛṣṭe ce ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.32">
	  <p>na deśe vyādhi-maraka-upasṛṣṭe ce ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_9.33">
	  <l><seg type="pāda" n="a">sacailasnātam āhūya</seg> <seg type="pāda" n="b">sūryodaya upoṣitam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">kārayet sarvadivyāni</seg> <seg type="pāda" n="d">devabrāhmaṇasaṃnidhau</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_9.33">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">sa-caila-snātam āhūya</seg> <seg type="pāda" n="b">sūrya-udaya upoṣitam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">kārayet sarva-divyāni</seg> <seg type="pāda" n="d">deva-brāhmaṇa-saṃnidhau</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="10">
	<p xml:id="ViS_10.1">atha dhaṭaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_10.1">
	  <p>atha dhaṭaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_10.2">caturhastocchrito dvihastāyataḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_10.2">
	  <p>catur-hasta-ucchrito dvi-hasta-āyataḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_10.3">tatra sāravṛkṣodbhavā pañcahastāyatobhayataḥśikyā tulā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_10.3">
	  <p>tatra sāra-vṛkṣa-udbhavā pañca-hasta-āyata-ubhayataḥ-śikyā tulā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_10.4">tāṃ ca suvarṇakārakāṃsyakārāṇām anyatamo bibhṛyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_10.4">
	  <p>tāṃ ca suvarṇa-kāra-kāṃsya-kārāṇām anyatamo bibhṛyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_10.5">tatra caikasmin śikye puruṣaṃ divyakāriṇam āropayet, dvitīye pratimānaṃ śilādi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_10.5">
	  <p>tatra ca ekasmin śikye puruṣaṃ divya-kāriṇam āropayet, dvitīye pratimānaṃ śilā-ādi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_10.6">pratimānapuruṣau samadhṛtau sucihnitau kṛtvā puruṣam avatārayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_10.6">
	  <p>pratimāna-puruṣau samadhṛtau su-cihnitau kṛtvā puruṣam avatārayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_10.7">dhaṭaṃ ca samayena gṛhṇīyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_10.7">
	  <p>dhaṭaṃ ca samayena gṛhṇīyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_10.8">tulādhāraṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_10.8">
	  <p>tulā-dhāraṃ ca ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_10.9">
	  <l><seg type="pāda" n="a">brahmaghnāṃ ye smṛtā lokā</seg> <seg type="pāda" n="b">ye lokāḥ kūṭasākṣiṇām</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tulādhārasya te lokās</seg> <seg type="pāda" n="d">tulāṃ dhārayato mṛṣā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_10.9">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">brahma-ghnāṃ ye smṛtā lokā</seg> <seg type="pāda" n="b">ye lokāḥ kūṭa-sākṣiṇām</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tulā-dhārasya te lokās</seg> <seg type="pāda" n="d">tulāṃ dhārayato mṛṣā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_10.10">
	  <l><seg type="pāda" n="a">dharmaparyāyavacanair</seg> <seg type="pāda" n="b">dhaṭa ity abhidhīyase</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tvam eva dhaṭa jānīṣe</seg> <seg type="pāda" n="d">na vidur yāni mānuṣāḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_10.10">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">dharma-paryāya-vacanair</seg> <seg type="pāda" n="b">dhaṭa ity abhidhīyase</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tvam eva dhaṭa jānīṣe</seg> <seg type="pāda" n="d">na vidur yāni mānuṣāḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_10.11">
	  <l><seg type="pāda" n="a">vyavahārābhiśasto 'yaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mānuṣas tolyate tvayi</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tad enaṃ saṃśayād asmād</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmatas trātum arhasi</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_10.11">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">vyavahāra-abhiśasto 'yaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mānuṣas tolyate tvayi</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tad enaṃ saṃśayād asmād</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmatas trātum arhasi</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_10.12">
	  <l><seg type="pāda" n="a">tatas tv āropayec chikye</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūya evātha taṃ naram</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tulito yadi vardheta</seg> <seg type="pāda" n="d">tataḥ śuddhaḥ sa dharmataḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_10.12">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">tatas tv āropayec chikye</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūya eva atha taṃ naram</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tulito yadi vardheta</seg> <seg type="pāda" n="d">tataḥ śuddhaḥ sa dharmataḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_10.13">
	  <l><seg type="pāda" n="a">śikyacchedākṣabhaṅgeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūyas tv āropayen naram</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">evaṃ niḥsaṃśayaṃ jñānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yato bhavati nirṇayaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_10.13">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">śikya-ccheda-akṣa-bhaṅgeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūyas tv āropayen naram</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">evaṃ niḥsaṃśayaṃ jñānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yato bhavati nirṇayaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="11">
	<p xml:id="ViS_11.1">athāgniḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_11.1">
	  <p>atha agniḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_11.2">ṣoḍaśāṅgulaṃ tāvad antaraṃ maṇḍalasaptakaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_11.2">
	  <p>ṣoḍaśa-aṅgulaṃ tāvad antaraṃ maṇḍala-saptakaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_11.3">tataḥ prāṅmukhasya prasāritabhujadvayasya saptāśvatthapatrāṇi karayor dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_11.3">
	  <p>tataḥ prāṅ-mukhasya prasārita-bhuja-dvayasya sapta-aśvattha-patrāṇi karayor dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_11.4">tāni ca karadvayasahitāni sūtreṇa veṣṭayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_11.4">
	  <p>tāni ca kara-dvaya-sahitāni sūtreṇa veṣṭayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_11.5">tatas tatrāgnivarṇaṃ lohapiṇḍaṃ pañcāśatpalikaṃ samaṃ nyaset ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_11.5">
	  <p>tatas tatra agni-varṇaṃ loha-piṇḍaṃ pañcāśat-palikaṃ samaṃ nyaset ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_11.6">tam ādāya nātidrutaṃ nātivilambitaṃ maṇḍaleṣu pādanyāsaṃ kurvan vrajet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_11.6">
	  <p>tam ādāya na-ati-drutaṃ na-ati-vilambitaṃ maṇḍaleṣu pāda-nyāsaṃ kurvan vrajet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_11.7">tataḥ saptamaṃ maṇḍalam atītya bhūmau lohapiṇḍaṃ jahyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_11.7">
	  <p>tataḥ saptamaṃ maṇḍalam atītya bhūmau loha-piṇḍaṃ jahyāt ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_11.8">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yo hastayoḥ kvacid dagdhas</seg> <seg type="pāda" n="b">tam aśuddhaṃ vinirdiṣet</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">na dagdhaḥ sarvathā yas tu</seg> <seg type="pāda" n="d">sa viśuddho bhaven naraḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_11.8">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yo hastayoḥ kva-cid dagdhas</seg> <seg type="pāda" n="b">tam aśuddhaṃ vinirdiṣet</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">na dagdhaḥ sarvathā yas tu</seg> <seg type="pāda" n="d">sa viśuddho bhaven naraḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_11.9">
	  <l><seg type="pāda" n="a">bhayād vā pātayed yas tu</seg> <seg type="pāda" n="b">dagdho vā na vibhāvyate</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">punas taṃ hārayel lohaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">samayasyāviśodhanāt</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_11.9">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">bhayād vā pātayed yas tu</seg> <seg type="pāda" n="b">dagdho vā na vibhāvyate</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">punas taṃ hārayel lohaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">samayasya aviśodhanāt</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_11.10">
	  <l><seg type="pāda" n="a">karau vimṛditavrīhes</seg> <seg type="pāda" n="b">tasyādāv eva lakṣayet</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">abhimantryāsya karayor</seg> <seg type="pāda" n="d">lohapiṇḍaṃ tato nyaset</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_11.10">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">karau vimṛdita-vrīhes</seg> <seg type="pāda" n="b">tasyā adāv eva lakṣayet</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">abhimantrya asya karayor</seg> <seg type="pāda" n="d">loha-piṇḍaṃ tato nyaset</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_11.11">
	  <l><seg type="pāda" n="a">tvam agne sarvabhūtānām</seg> <seg type="pāda" n="b">antaś carasi sākṣivat</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tvam evāgne vijānīṣe</seg> <seg type="pāda" n="d">na vidur yāni mānavāḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_11.11">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">tvam agne sarva-bhūtānām</seg> <seg type="pāda" n="b">antaś carasi sākṣivat</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tvam eva agne vijānīṣe</seg> <seg type="pāda" n="d">na vidur yāni mānavāḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_11.12">
	  <l><seg type="pāda" n="a">vyavahārābhiśasto 'yaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mānuṣaḥ śuddhim icchati</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tad enaṃ saṃśayād asmād</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmatas trātum arhasi</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_11.12">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">vyavahāra-abhiśasto 'yaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mānuṣaḥ śuddhim icchati</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tad enaṃ saṃśayād asmād</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmatas trātum arhasi</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="12">
	<p xml:id="ViS_12.1">athodakam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_12.1">
	  <p>atha udakam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_12.2">paṅkaśaivāladuṣṭagrāhamatsyajalaukādivarjite 'mbhasi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_12.2">
	  <p>paṅka-śaivāla-duṣṭa-grāha-matsya-jalaukā-ādi-varjite 'mbhasi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_12.3">tatra ...nābhimagnasyārogadveṣiṇaḥ puruṣasyānyasya jānunī gṛhītvābhimantritam ambhaḥ praviśet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_12.3">
	  <p>tatra ...-nābhi-magnasya aroga-dveṣiṇaḥ puruṣasya anyasya jānunī gṛhītva ābhimantritam ambhaḥ praviśet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_12.4">tatsamakālaṃ ca nātikrūramṛdunā dhanuṣā puruṣo 'paraḥ śarakṣepaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_12.4">
	  <p>tat-sama-kālaṃ ca na-ati-krūra-mṛdunā dhanuṣā puruṣo 'paraḥ śara-kṣepaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_12.5">taṃ cāparaḥ puruṣo javena śaram ānayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_12.5">
	  <p>taṃ ca aparaḥ puruṣo javena śaram ānayet ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_12.6">
	  <l><seg type="pāda" n="a">tanmadhye yo na dṛśyeta</seg> <seg type="pāda" n="b">sa śuddhaḥ parikīrtitaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">anyathā hy aviśuddhaḥ syād</seg> <seg type="pāda" n="d">ekāṅgasyāpi darśane</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_12.6">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">tan-madhye yo na dṛśyeta</seg> <seg type="pāda" n="b">sa śuddhaḥ parikīrtitaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">anyathā hy aviśuddhaḥ syād</seg> <seg type="pāda" n="d">eka-aṅgasya api darśane</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_12.7">
	  <l><seg type="pāda" n="a">tvam ambhaḥ sarvabhūtānām</seg> <seg type="pāda" n="b">antaś carasi sākṣivat</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tvam evāmbho vijānīṣe</seg> <seg type="pāda" n="d">na vidur yāni mānuṣāḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_12.7">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">tvam ambhaḥ sarva-bhūtānām</seg> <seg type="pāda" n="b">antaś carasi sākṣi-vat</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tvam eva ambho vijānīṣe</seg> <seg type="pāda" n="d">na vidur yāni mānuṣāḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_12.8">
	  <l><seg type="pāda" n="a">vyavahārābhiśato 'yaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mānuṣas tvayi majjati</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tad enaṃ saṃśayād asmād</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmatas trātum arhasi</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_12.8">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">vyavahāra-abhiśato 'yaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mānuṣas tvayi majjati</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tad enaṃ saṃśayād asmād</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmatas trātum arhasi</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="13">
	<p xml:id="ViS_13.1">atha viṣam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_13.1">
	  <p>atha viṣam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_13.2">viṣāny adeyāni sārvāṇi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_13.2">
	  <p>viṣāny adeyāni sārvāṇi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_13.3">ṛte himācalodbhavāt śārṅgāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_13.3">
	  <p>ṛte hima-acala-udbhavāt śārṅgāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_13.4">tasya ca yavasaptakaṃ ghṛtaplutam abhiśastāya dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_13.4">
	  <p>tasya ca yava-saptakaṃ ghṛta-plutam abhiśastāya dadyāt ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_13.5">
	  <l><seg type="pāda" n="a">viṣaṃ vegaklamāpetaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sukhena yadi jīryate</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">viśuddhaṃ tam iti jñātvā</seg> <seg type="pāda" n="d">divasānte visarjayet</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_13.5">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">viṣaṃ vega-klama-apetaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sukhena yadi jīryate</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">viśuddhaṃ tam iti jñātvā</seg> <seg type="pāda" n="d">divasa-ante visarjayet</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_13.6">
	  <l><seg type="pāda" n="a">viṣatvād viṣamatvāc ca</seg> <seg type="pāda" n="b">krūraṃ tvaṃ sarvadehinām</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tvam eva viṣa jānīṣe</seg> <seg type="pāda" n="d">na vidur yāni mānuṣāḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_13.6">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">viṣa-tvād viṣama-tvāc ca</seg> <seg type="pāda" n="b">krūraṃ tvaṃ sarva-dehinām</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tvam eva viṣa jānīṣe</seg> <seg type="pāda" n="d">na vidur yāni mānuṣāḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_13.7">
	  <l><seg type="pāda" n="a">vyavahārābhiśasto 'yaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mānuṣaḥ śuddhim icchati</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tad enaṃ saṃśayād asmād</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmatas trātum arhasi</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_13.7">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">vyavahāra-abhiśasto 'yaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mānuṣaḥ śuddhim icchati</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tad enaṃ saṃśayād asmād</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmatas trātum arhasi</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="14">
	<p xml:id="ViS_14.1">atha kośaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_14.1">
	  <p>atha kośaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_14.2">ugrān devān samabhyarcya tatsnānodakāt prasṛtitrayaṃ pibet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_14.2">
	  <p>ugrān devān samabhyarcya tat-snāna-udakāt prasṛti-trayaṃ pibet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_14.3">idaṃ mayā na kṛtam iti vadan sthāpitadevatābhimukhaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_14.3">
	  <p>idaṃ mayā na kṛtam iti vadan sthāpita-devatā-abhimukhaḥ ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_14.4">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yasya paśyed dvisaptāhāt</seg> <seg type="pāda" n="b">trisaptāhād athāpi vā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">rogo 'gnir jñātimaraṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">rājātaṅkaṃ athāpi vā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_14.4">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yasya paśyed dvi-sapta-ahāt</seg> <seg type="pāda" n="b">tri-sapta-ahād atha api vā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">rogo 'gnir jñāti-maraṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">rāja-ātaṅkaṃ atha api vā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_14.5">
	  <l><seg type="pāda" n="a">tam aśuddhaṃ vijānīyāt</seg> <seg type="pāda" n="b">tathā śuddhaṃ viparyaye</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">divye ca śuddhaṃ puruṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sat kuryād dhārmiko nṛpaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_14.5">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">tam aśuddhaṃ vijānīyāt</seg> <seg type="pāda" n="b">tathā śuddhaṃ viparyaye</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">divye ca śuddhaṃ puruṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sat kuryād dhārmiko nṛpaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="15">
	<p xml:id="ViS_15.1">atha dvādaśa putrā bhavanti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.1">
	  <p>atha dvādaśa putrā bhavanti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.2">svakṣetre saṃskṛtāyām utpāditaḥ svayam aurasaḥ prathamaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.2">
	  <p>sva-kṣetre saṃskṛtāyām utpāditaḥ svayam aurasaḥ prathamaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.3">niyuktāyāṃ sapiṇḍenottamavarṇena votpāditaḥ kṣetrajo dvitīyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.3">
	  <p>niyuktāyāṃ sa-piṇḍena uttama-varṇena va ūtpāditaḥ kṣetra-jo dvitīyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.4">putrīkāputras tṛtīyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.4">
	  <p>putrīkā-putras tṛtīyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.5">yas tv asyāḥ putraḥ sa me putro bhaved iti yā pitrā dattā sā putrikā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.5">
	  <p>yas tv asyāḥ putraḥ sa me putro bhaved iti yā pitrā dattā sā putrikā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.6">putrikāvidhiṃ vināpi pratipāditā bhrātṛvihīnā putrikaiva ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.6">
	  <p>putrikā-vidhiṃ vina āpi pratipāditā bhrātṛ-vihīnā putrika aiva ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.7">paunarbhavaś caturthaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.7">
	  <p>paunarbhavaś caturthaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.8">akṣatā bhūyaḥ saṃskṛtā punarbhūḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.8">
	  <p>akṣatā bhūyaḥ saṃskṛtā punar-bhūḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.9">bhūyas tv asaṃskṛtāpi parapūrvā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.9">
	  <p>bhūyas tv asaṃskṛta āpi para-pūrvā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.10">kānīnaḥ pañcamaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.10">
	  <p>kānīnaḥ pañcamaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.11">pitṛgṛhe asaṃskṛtayaivotpāditaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.11">
	  <p>pitṛ-gṛhe asaṃskṛtaya aiva utpāditaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.12">sa ca pāṇigrāhasya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.12">
	  <p>sa ca pāṇi-grāhasya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.13">gṛhe ca gūḍhotpannaḥ ṣaṣṭhaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.13">
	  <p>gṛhe ca gūḍha-utpannaḥ ṣaṣṭhaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.14">yasya talpajas tasyāsau ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.14">
	  <p>yasya talpa-jas tasya asau ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.15">sahoḍhaḥ saptamaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.15">
	  <p>sahoḍhaḥ saptamaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.16">yā garbhiṇī saṃskriyate tasyāḥ putraḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.16">
	  <p>yā garbhiṇī saṃskriyate tasyāḥ putraḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.17">sa ca pāṇigrāhasya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.17">
	  <p>sa ca pāṇi-grāhasya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.18">dattakaś cāṣṭamaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.18">
	  <p>dattakaś ca aṣṭamaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.19">sa ca mātāpitṛbhyāṃ yasya dattaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.19">
	  <p>sa ca mātā-pitṛbhyāṃ yasya dattaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.20">krītaś ca navamaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.20">
	  <p>krītaś ca navamaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.21">sa ca yena krītaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.21">
	  <p>sa ca yena krītaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.22">svayam upagato daśamaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.22">
	  <p>svayam upagato daśamaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.23">sa ca yasyopagataḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.23">
	  <p>sa ca yasya upagataḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.24">apaviddhas tv ekādaśaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.24">
	  <p>apaviddhas tv ekādaśaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.25">pitrā mātrā ca parityaktaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.25">
	  <p>pitrā mātrā ca parityaktaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.26">sa ca yena gṛhītaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.26">
	  <p>sa ca yena gṛhītaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.27">yatra kvacanotpāditaś ca dvādaśaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.27">
	  <p>yatra kva-cana utpāditaś ca dvādaśaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.28">eteṣāṃ pūrvaḥ pūrvaḥ śreyān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.28">
	  <p>eteṣāṃ pūrvaḥ pūrvaḥ śreyān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.29">sa eva dāyaharaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.29">
	  <p>sa eva dāya-haraḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.30">sa cānyān bibhṛyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.30">
	  <p>sa ca anyān bibhṛyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.31">anūḍhānāṃ svavittānurūpeṇa saṃskāraṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.31">
	  <p>anūḍhānāṃ sva-vitta-anurūpeṇa saṃskāraṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.32">patitaklībācikitsyarogavikalās tv abhāgahāriṇaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.32">
	  <p>patita-klība-a-cikitsya-roga-vikalās tv abhāga-hāriṇaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.33">rikthagrāhibhis te bhartavyāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.33">
	  <p>riktha-grāhibhis te bhartavyāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.34">teṣāṃ caurasāḥ putrā bhāgahāriṇaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.34">
	  <p>teṣāṃ cā orasāḥ putrā bhāga-hāriṇaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.35">na tu patitasya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.35">
	  <p>na tu patitasya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.36">patanīye karmaṇi kṛte tv anantarotpannāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.36">
	  <p>patanīye karmaṇi kṛte tv anantara-utpannāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.37">pratilomāsu strīṣu cotpannāś cābhāginaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.37">
	  <p>pratilomāsu strīṣu ca utpannāś ca abhāginaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.38">tatputrāḥ paitāmahe 'py arthe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.38">
	  <p>tat-putrāḥ paitāmahe 'py arthe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.39">aṃśagrāhibhis te bharaṇīyāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.39">
	  <p>aṃśa-grāhibhis te bharaṇīyāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.40">yaś cārthaharaḥ sa piṇḍadāyī ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.40">
	  <p>yaś ca artha-haraḥ sa piṇḍa-dāyī ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.41">ekoḍhānām apy ekasyāḥ putraḥ sarvāsāṃ putra eva ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.41">
	  <p>eka-ūḍhānām apy ekasyāḥ putraḥ sarvāsāṃ putra eva ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.42">bhrātṝṇām ekajātānāṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.42">
	  <p>bhrātṝṇām eka-jātānāṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_15.43">putraḥ pitṛvittālābhe 'pi piṇḍaṃ dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.43">
	  <p>putraḥ pitṛ-vitta-a-lābhe 'pi piṇḍaṃ dadyāt ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_15.44">
	  <l><seg type="pāda" n="a">punnāmno narakād yasmāt</seg> <seg type="pāda" n="b">pitaraṃ trāyate sutaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tasmāt puttra iti proktaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svayam eva svayaṃbhuvā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.44">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">pun-nāmno narakād yasmāt</seg> <seg type="pāda" n="b">pitaraṃ trāyate sutaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tasmāt puttra iti proktaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svayam eva svayaṃbhuvā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_15.45">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ṛṇam asmin saṃnayaty</seg> <seg type="pāda" n="b">amṛtatvaṃ ca gacchati</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">pitā putrasya jātasya</seg> <seg type="pāda" n="d">paśyec cej jīvato mukham</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.45">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">ṛṇam asmin saṃnayaty</seg> <seg type="pāda" n="b">amṛta-tvaṃ ca gacchati</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">pitā putrasya jātasya</seg> <seg type="pāda" n="d">paśyec cej jīvato mukham</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>
	<lg xml:id="ViS_15.46">
	  <l><seg type="pāda" n="a">putreṇa lokān jayati</seg> <seg type="pāda" n="b">pautreṇānantyam aśnute</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">atha putrasya pautreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">bradhnasyāpnoti viṣṭapam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.46">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">putreṇa lokān jayati</seg> <seg type="pāda" n="b">pautreṇa anantyam aśnute</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">atha putrasya pautreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">bradhnasyā apnoti viṣṭapam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_15.47">
	  <l><seg type="pāda" n="a">pautradauhitrayor loke</seg> <seg type="pāda" n="b">viśeṣo nopapadyate</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">dauhitro 'pi hy aputraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">taṃ saṃtārayati pautravat</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_15.47">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">pautra-dauhitrayor loke</seg> <seg type="pāda" n="b">viśeṣo na upapadyate</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">dauhitro 'pi hy aputraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">taṃ saṃtārayati pautra-vat</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="16">
	<p xml:id="ViS_16.1">samānavarṇāsu putrāḥ savarṇā bhavanti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_16.1">
	  <p>samāna-varṇāsu putrāḥ sa-varṇā bhavanti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_16.2">anulomāsu mātṛsavarṇāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_16.2">
	  <p>anulomāsu mātṛ-sa-varṇāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_16.3">pratilomāsv āryavigarhitāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_16.3">
	  <p>pratilomāsv ārya-vigarhitāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_16.4">tatra vaiśyāputraḥ śūdreṇāyogavaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_16.4">
	  <p>tatra vaiśyā-putraḥ śūdreṇā ayogavaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_16.5">pulkasamāgadhau kṣatriyāputrau vaiśyaśūdrābhyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_16.5">
	  <p>pulkasa-māgadhau kṣatriyā-putrau vaiśya-śūdrābhyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_16.6">caṇḍālavaidehakasūtāś ca brāhmaṇīputrāḥ śūdraviṭkṣatriyaiḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_16.6">
	  <p>caṇḍāla-vaidehaka-sūtāś ca brāhmaṇī-putrāḥ śūdra-viṭ-kṣatriyaiḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_16.7">saṃkarasaṃkarāś cāsaṃkhyeyāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_16.7">
	  <p>saṃkara-saṃkarāś ca asaṃkhyeyāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_16.8">raṅgāvataraṇam āyogavānām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_16.8">
	  <p>raṅga-avataraṇam āyogavānām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_16.9">vyādhatā pulkasānām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_16.9">
	  <p>vyādha-tā pulkasānām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_16.10">stutikriyā māgadhānām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_16.10">
	  <p>stuti-kriyā māgadhānām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_16.11">vadhyaghātitvaṃ caṇḍālānām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_16.11">
	  <p>vadhya-ghāti-tvaṃ caṇḍālānām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_16.12">strīraksā tajjīvanaṃ ca vaidehakānām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_16.12">
	  <p>strī-raksā taj-jīvanaṃ ca vaidehakānām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_16.13">aśvasārathyaṃ sūtānām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_16.13">
	  <p>aśva-sārathyaṃ sūtānām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_16.14">caṇḍālānāṃ bahir grāmanivasanaṃ mṛtacailadhāraṇam iti viśeṣaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_16.14">
	  <p>caṇḍālānāṃ bahir grāma-nivasanaṃ mṛta-caila-dhāraṇam iti viśeṣaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_16.15">sarveṣāṃ ca samānajātibhir vivāhaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_16.15">
	  <p>sarveṣāṃ ca samāna-jātibhir vivāhaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_16.16">svapitṛvittānuharaṇaṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_16.16">
	  <p>sva-pitṛ-vitta-anuharaṇaṃ ca ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_16.17">
	  <l><seg type="pāda" n="a">saṃkare jātayas tv etāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pitṛmātṛpradarśitāḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">pracchannā vā prakāśā vā</seg> <seg type="pāda" n="d">veditavyāḥ svakarmabhiḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_16.17">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">saṃkare jātayas tv etāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pitṛ-mātṛ-pradarśitāḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">pracchannā vā prakāśā vā</seg> <seg type="pāda" n="d">veditavyāḥ sva-karmabhiḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_16.18">
	  <l><seg type="pāda" n="a">brāhmaṇārthe gavārthe vā</seg> <seg type="pāda" n="b">dehatyāgo 'nupaskṛtaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">strībālādyavapattau ca</seg> <seg type="pāda" n="d">bāhyānāṃ siddhikāraṇam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_16.18">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">brāhmaṇa-arthe gava-arthe vā</seg> <seg type="pāda" n="b">deha-tyāgo 'n-upaskṛtaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">strī-bāla-ādy-avapattau ca</seg> <seg type="pāda" n="d">bāhyānāṃ siddhi-kāraṇam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="17">
	<p xml:id="ViS_17.1">pitā cet putrān vibhajet tasya svecchā svayam upārjite 'rthe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_17.1">
	  <p>pitā cet putrān vibhajet tasya sva-icchā svayam upārjite 'rthe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_17.2">paitāmahe tv arthe pitṛputrayos tulyaṃ svāmitvam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_17.2">
	  <p>paitāmahe tv arthe pitṛ-putrayos tulyaṃ svāmi-tvam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_17.3">pitṛvibhaktā vibhāgānantarotpannasya bhāgaṃ dadyuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_17.3">
	  <p>pitṛ-vibhaktā vibhāga-anantara-utpannasya bhāgaṃ dadyuḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_17.4">aputradhanaṃ patnyabhigāmi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_17.4">
	  <p>aputra-dhanaṃ patny-abhigāmi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_17.5">tadabhāve duhitṛgāmi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_17.5">
	  <p>tad-abhāve duhitṛ-gāmi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_17.6">tadabhāve pitṛgāmi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_17.6">
	  <p>tad-abhāve pitṛ-gāmi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_17.7">tadabhāve mātṛgāmi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_17.7">
	  <p>tad-abhāve mātṛ-gāmi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_17.8">tadabhāve bhrātṛgāmi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_17.8">
	  <p>tad-abhāve bhrātṛ-gāmi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_17.9">tadabhāve bhrātṛputragāmi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_17.9">
	  <p>tad-abhāve bhrātṛ-putra-gāmi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_17.10">tadabhāve bandhugāmi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_17.10">
	  <p>tad-abhāve bandhu-gāmi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_17.11">tadabhāve sakulyagāmi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_17.11">
	  <p>tad-abhāve sa-kulya-gāmi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_17.12">tadabhāve sahādhyāyigāmi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_17.12">
	  <p>tad-abhāve saha-adhyāyi-gāmi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_17.13">tadabhāve brāhmaṇadhanavarjaṃ rājagāmi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_17.13">
	  <p>tad-abhāve brāhmaṇa-dhana-varjaṃ rāja-gāmi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_17.14">brāhmaṇārtho brāhmaṇānām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_17.14">
	  <p>brāhmaṇa-artho brāhmaṇānām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_17.15">vānaprasthadhanam ācāryo gṛhṇīyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_17.15">
	  <p>vānaprastha-dhanam ācāryo gṛhṇīyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_17.16">śiṣyo vā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_17.16">
	  <p>śiṣyo vā ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_17.17">
	  <l><seg type="pāda" n="a">saṃsṛṣṭinas tu saṃsṛṣṭī</seg> <seg type="pāda" n="b">sodarasya tu sodaraḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">dadyād apaharec cāṃśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jātasya ca mṛtasya ca</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_17.17">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">saṃsṛṣṭinas tu saṃsṛṣṭī</seg> <seg type="pāda" n="b">sa-udarasya tu sa-udaraḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">dadyād apaharec ca aṃśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jātasya ca mṛtasya ca</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>
	<p xml:id="ViS_17.18">pitṛmātṛsutabhrātṛdattam, adhyagnyupāgatam, ādhivedanikaṃ, bandhudattaṃ, śulkam, anvādheyakam iti strīdhanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_17.18">
	  <p>pitṛ-mātṛ-suta-bhrātṛ-dattam, adhyagny-upāgatam, ādhivedanikaṃ, bandhu-dattaṃ, śulkam, anvādheyakam iti strī-dhanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_17.19">brāhmādiṣu caturṣu vivāheṣv aprajāyām atītāyāṃ tadbhartuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_17.19">
	  <p>brāhma-ādiṣu caturṣu vivāheṣv aprajāyām atītāyāṃ tad-bhartuḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_17.20">śeṣeṣu ca pitā haret ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_17.20">
	  <p>śeṣeṣu ca pitā haret ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_17.21">sarveṣv eva prasūtāyāṃ yaddhanaṃ tat duhitṛgāmi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_17.21">
	  <p>sarveṣv eva prasūtāyāṃ yad-dhanaṃ tat duhitṛ-gāmi ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_17.22">
	  <l><seg type="pāda" n="a">patyau jīvati yaḥ strībhir</seg> <seg type="pāda" n="b">alaṃkāro dhṛto bhavet</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">na taṃ bhajeran dāyādā</seg> <seg type="pāda" n="d">bhajamānāḥ patanti te</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_17.22">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">patyau jīvati yaḥ strībhir</seg> <seg type="pāda" n="b">alaṃ-kāro dhṛto bhavet</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">na taṃ bhajeran dāyā-dā</seg> <seg type="pāda" n="d">bhajamānāḥ patanti te</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_17.23">
	  <l><seg type="pāda" n="a">anekapitṛkāṇāṃ tu</seg> <seg type="pāda" n="b">pitṛto 'ṃśaprakalpanā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">yasya yat paitṛkaṃ rikthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa tad gṛhṇīta netaraḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_17.23">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">aneka-pitṛkāṇāṃ tu</seg> <seg type="pāda" n="b">pitṛto 'ṃśa-prakalpanā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">yasya yat paitṛkaṃ rikthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa tad gṛhṇīta na itaraḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="18">
	<p xml:id="ViS_18.1">brāhmaṇasya caturṣu varṇeṣu cet putrā bhaveyuḥ, te paitṛkaṃ rikthaṃ daśadhā vibhajeyuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.1">
	  <p>brāhmaṇasya caturṣu varṇeṣu cet putrā bhaveyuḥ, te paitṛkaṃ rikthaṃ daśadhā vibhajeyuḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.2">tatra brāhmaṇīputraś caturo 'ṃśān ādadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.2">
	  <p>tatra brāhmaṇī-putraś caturo 'ṃśān ādadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.3">kṣatriyāputras trīn ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.3">
	  <p>kṣatriyā-putras trīn ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.4">dvāv aṃśau vaiśyāputraḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.4">
	  <p>dvāv aṃśau vaiśyā-putraḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.5">śūdrāputras tv ekam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.5">
	  <p>śūdrā-putras tv ekam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.6">atha cet śūdravarjaṃ brāhmaṇasya putratrayaṃ bhavet, tadā taddhanaṃ navadhā vibhajeyuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.6">
	  <p>atha cet śūdra-varjaṃ brāhmaṇasya putra-trayaṃ bhavet, tadā tad-dhanaṃ navadhā vibhajeyuḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.7">varnānukrameṇa catustridvibhāgīkṛtān aṃśān ādadyuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.7">
	  <p>varna-anukrameṇa catus-tri-dvi-bhāgī-kṛtān aṃśān ādadyuḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.8">vaiśyavarjam aṣṭadhā kṛtaṃ caturas trīn ekaṃ cādadyuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.8">
	  <p>vaiśya-varjam aṣṭadhā kṛtaṃ caturas trīn ekaṃ cā adadyuḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.9">kṣatriyavarjam saptadhā kṛtaṃ caturo dvāv ekaṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.9">
	  <p>kṣatriya-varjam saptadhā kṛtaṃ caturo dvāv ekaṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.10">brāhmaṇavarjaṃ ṣaḍdhā kṛtaṃ trīn dvāv ekaṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.10">
	  <p>brāhmaṇa-varjaṃ ṣaḍdhā kṛtaṃ trīn dvāv ekaṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.11">kṣatriyasya kṣatriyāvaiśyāśūdrāputreṣv ayam eva vibhāgaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.11">
	  <p>kṣatriyasya kṣatriyā-vaiśyā-śūdrā-putreṣv ayam eva vibhāgaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.12">atha brāhmaṇasya brāhmaṇakṣatriyau putrau syātāṃ, tadā saptadhā kṛtād dhanād brāhmaṇaś caturo 'ṃśān ādadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.12">
	  <p>atha brāhmaṇasya brāhmaṇa-kṣatriyau putrau syātāṃ, tadā saptadhā kṛtād dhanād brāhmaṇaś caturo 'ṃśān ādadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.13">trīn rājanyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.13">
	  <p>trīn rājanyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.14">atha brāhmaṇasya brāhmaṇavaiśyau, tadā ṣaḍdhā vibhaktasya caturo 'ṃśān brāhmaṇas tv ādadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.14">
	  <p>atha brāhmaṇasya brāhmaṇa-vaiśyau, tadā ṣaḍdhā vibhaktasya caturo 'ṃśān brāhmaṇas tv ādadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.15">dvāv aṃśau vaiśyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.15">
	  <p>dvāv aṃśau vaiśyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.16">atha brāhmaṇasya brāhmaṇaśūdrau putrau syātāṃ, tadā taddhanam pañcadhā vibhajeyātām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.16">
	  <p>atha brāhmaṇasya brāhmaṇa-śūdrau putrau syātāṃ, tadā tad-dhanam pañcadhā vibhajeyātām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.17">caturo 'ṃśān brāhmaṇas tv ādadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.17">
	  <p>caturo 'ṃśān brāhmaṇas tv ādadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.18">ekaṃ śūdraḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.18">
	  <p>ekaṃ śūdraḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.19">atha brāhmaṇasya kṣatriyasya vā kṣatriyavaiśyau putrau syātāṃ, tadā taddhanaṃ pañcadhā vibhajeyātām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.19">
	  <p>atha brāhmaṇasya kṣatriyasya vā kṣatriya-vaiśyau putrau syātāṃ, tadā tad-dhanaṃ pañcadhā vibhajeyātām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.20">trīn aṃśān kṣatriyas tv ādadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.20">
	  <p>trīn aṃśān kṣatriyas tv ādadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.21">dvāv aṃśau vaiśyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.21">
	  <p>dvāv aṃśau vaiśyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.22">atha brāhmaṇasya kṣatriyasya vā kṣatriyaśūdrau putrau syātāṃ, tadā taddhanaṃ caturdhā vibhajeyātām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.22">
	  <p>atha brāhmaṇasya kṣatriyasya vā kṣatriya-śūdrau putrau syātāṃ, tadā tad-dhanaṃ caturdhā vibhajeyātām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.23">trīn aṃśān kṣatriyas tv ādadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.23">
	  <p>trīn aṃśān kṣatriyas tv ādadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.24">ekaṃ śūdraḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.24">
	  <p>ekaṃ śūdraḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.25">atha brāhmaṇasya kṣatriyasya vaiśyasya vā vaiśyaśūdrau putrau syātāṃ, tadā taddhanaṃ tridhā vibhajeyātām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.25">
	  <p>atha brāhmaṇasya kṣatriyasya vaiśyasya vā vaiśya-śūdrau putrau syātāṃ, tadā tad-dhanaṃ tridhā vibhajeyātām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.26">dvāv aṃśau vaiśyas tv ādadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.26">
	  <p>dvāv aṃśau vaiśyas tv ādadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.27">ekaṃ śūdraḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.27">
	  <p>ekaṃ śūdraḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.28">athaikaputrā brāhmaṇasya brāhmaṇakṣatriyavaiśyāḥ sarvaharāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.28">
	  <p>atha eka-putrā brāhmaṇasya brāhmaṇa-kṣatriya-vaiśyāḥ sarva-harāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.29">kṣatriyasya rājanyavaiśyau ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.29">
	  <p>kṣatriyasya rājanya-vaiśyau ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.30">vaiśyasya vaiśyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.30">
	  <p>vaiśyasya vaiśyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.31">śūdraḥ śūdrasya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.31">
	  <p>śūdraḥ śūdrasya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.32">dvijātīnāṃ śūdras tv ekaḥ putro 'rdhaharaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.32">
	  <p>dvi-jātīnāṃ śūdras tv ekaḥ putro 'rdha-haraḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.33">aputrarikthasya yā gatiḥ, sātrārdhasya dvitīyasya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.33">
	  <p>aputra-rikthasya yā gatiḥ, sa ātra ardhasya dvitīyasya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.34">mātaraḥ putrabhāgānusāreṇa bhāgāpahāriṇyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.34">
	  <p>mātaraḥ putra-bhāga-anusāreṇa bhāga-apahāriṇyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.35">anūḍhāś ca duhitaraḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.35">
	  <p>anūḍhāś ca duhitaraḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.36">samānavarṇāḥ putrāḥ samān aṃśān ādadyuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.36">
	  <p>samāna-varṇāḥ putrāḥ samān aṃśān ādadyuḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.37">jyeṣṭhāya śreṣṭham uddhāraṃ dadyuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.37">
	  <p>jyeṣṭhāya śreṣṭham uddhāraṃ dadyuḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.38">yadi dvau brāhmaṇīputrau syātām ekaḥ śūdrāputraḥ, tadā navadhā vibhaktasyārthasya brāhmaṇīputrāv aṣṭau bhāgān ādadyātām ekaṃ śūdrāputraḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.38">
	  <p>yadi dvau brāhmaṇī-putrau syātām ekaḥ śūdrā-putraḥ, tadā navadhā vibhaktasya arthasya brāhmaṇī-putrāv aṣṭau bhāgān ādadyātām ekaṃ śūdrā-putraḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.39">atha śūdrāputrāv ubhau syātām eko brāhmaṇīputraḥ, tadā ṣaḍdhā vibhaktasyārthasya caturo 'ṃśān brāhmaṇas tv ādadyāt, dvāv aṃśau śūdrāputrau ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.39">
	  <p>atha śūdrā-putrāv ubhau syātām eko brāhmaṇī-putraḥ, tadā ṣaḍdhā vibhaktasya arthasya caturo 'ṃśān brāhmaṇas tv ādadyāt, dvāv aṃśau śūdrā-putrau ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_18.40">anena krameṇānyatrāpy aṃśakalpanā bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.40">
	  <p>anena krameṇa anyatra apy aṃśa-kalpanā bhavati ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_18.41">
	  <l><seg type="pāda" n="a">vibhaktāḥ saha jīvanto</seg> <seg type="pāda" n="b">vibhajeran punar yadi</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">samas tatra vibhāgaḥ syāj</seg> <seg type="pāda" n="d">jyaiṣṭhyaṃ tatra na vidyate</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.41">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">vibhaktāḥ saha jīvanto</seg> <seg type="pāda" n="b">vibhajeran punar yadi</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">samas tatra vibhāgaḥ syāj</seg> <seg type="pāda" n="d">jyaiṣṭhyaṃ tatra na vidyate</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_18.42">
	  <l><seg type="pāda" n="a">anupaghnan pitṛdravyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrameṇa yad upārjayet</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">svayam īhitalabdhaṃ tan</seg> <seg type="pāda" n="d">nākāmo dātum arhati</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.42">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">anupaghnan pitṛ-dravyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrameṇa yad upārjayet</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">svayam īhita-labdhaṃ tan</seg> <seg type="pāda" n="d">na akāmo dātum arhati</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_18.43">
	  <l><seg type="pāda" n="a">paitṛkaṃ tu yadā dravyam</seg> <seg type="pāda" n="b">anavāptaṃ yad āpnuyāt</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">na tat putrair bhajet sārdham</seg> <seg type="pāda" n="d">akāmaḥ svayam arjitam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.43">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">paitṛkaṃ tu yadā dravyam</seg> <seg type="pāda" n="b">anavāptaṃ yad āpnuyāt</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">na tat putrair bhajet sa-ardham</seg> <seg type="pāda" n="d">akāmaḥ svayam arjitam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_18.44">
	  <l><seg type="pāda" n="a">vastraṃ patram alaṃkāraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtānnam udakaṃ striyaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">yogakṣemaṃ pracāraś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">na vibhājyaṃ ca pustakam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_18.44">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">vastraṃ patram alaṃkāraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛta-annam udakaṃ striyaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">yoga-kṣemaṃ pracāraś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">na vibhājyaṃ ca pustakam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="19">
	<p xml:id="ViS_19.1">mṛtaṃ dvijaṃ na śūdreṇa nirhārayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_19.1">
	  <p>mṛtaṃ dvijaṃ na śūdreṇa nirhārayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_19.2">na śūdraṃ dvijena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_19.2">
	  <p>na śūdraṃ dvijena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_19.3">pitaraṃ mātaraṃ ca putrā nirhareyuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_19.3">
	  <p>pitaraṃ mātaraṃ ca putrā nirhareyuḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_19.4">na dvijaṃ pitaram api śūdrāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_19.4">
	  <p>na dvijaṃ pitaram api śūdrāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_19.5">brāhmaṇam anāthaṃ ye brāhmaṇā nirharanti te svargalokabhājaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_19.5">
	  <p>brāhmaṇam anāthaṃ ye brāhmaṇā nirharanti te svarga-loka-bhājaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_19.6">nirhṛtya ca bāndhavaṃ pretaṃ saṃṣkṛtyāpradakṣiṇena citām abhigamyāpsu savāsaso nimajjanaṃ kuryuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_19.6">
	  <p>nirhṛtya ca bāndhavaṃ pretaṃ saṃṣkṛtya apradakṣiṇena citām abhigamya apsu sa-vāsaso nimajjanaṃ kuryuḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_19.7">pretasyodakanirvapaṇaṃ kṛtvaikaṃ piṇḍaṃ kuśeṣu dadyuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_19.7">
	  <p>pretasya udaka-nirvapaṇaṃ kṛtva aikaṃ piṇḍaṃ kuśeṣu dadyuḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_19.8">privartitavāsasaś ca nimbapatrāṇi vidaśya dvāry aśmani padanyāsaṃ kṛtvā gṛhaṃ praviśeyuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_19.8">
	  <p>privartita-vāsasaś ca nimba-patrāṇi vidaśya dvāry aśmani pada-nyāsaṃ kṛtvā gṛhaṃ praviśeyuḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_19.9">akṣatāṃś cāgnau kṣipeyuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_19.9">
	  <p>akṣatāṃś ca agnau kṣipeyuḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_19.10">caturthe divase 'sthisaṃcayanaṃ kuryuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_19.10">
	  <p>caturthe divase 'sthi-saṃcayanaṃ kuryuḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_19.11">teṣāṃ gaṅgāmbhasi prakṣepaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_19.11">
	  <p>teṣāṃ gaṅgā-ambhasi prakṣepaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_19.12">yāvat saṃkhyam asthi puruṣasya gaṅgāmbhasi tiṣṭhati, tāvad varṣasahasrāṇi svargalokam adhitiṣṭhati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_19.12">
	  <p>yāvat saṃkhyam asthi puruṣasya gaṅgā-ambhasi tiṣṭhati, tāvad varṣa-sahasrāṇi svarga-lokam adhitiṣṭhati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_19.13">yāvad āśaucaṃ tāvat pretasyodakaṃ piṇḍam ekaṃ ca dadyuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_19.13">
	  <p>yāvad āśaucaṃ tāvat pretasya udakaṃ piṇḍam ekaṃ ca dadyuḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_19.14">krītalabdhāśanāś ca bhaveyuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_19.14">
	  <p>krīta-labdha-aśanāś ca bhaveyuḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_19.15">amāṃsāśanāś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_19.15">
	  <p>amāṃsa-aśanāś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_19.16">sthaṇḍilaśāyinaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_19.16">
	  <p>sthaṇḍila-śāyinaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_19.17">pṛthakśāyinaś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_19.17">
	  <p>pṛthak-śāyinaś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_19.18">grāmān niṣkramyāśaucānte kṛtaśmaśrukarmāṇas tilakalkaiḥ sarṣapakalkair vā snātāḥ parivartitavāsaso gṛhaṃ praviśeyuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_19.18">
	  <p>grāmān niṣkramyā aśauca-ante kṛta-śmaśru-karmāṇas tila-kalkaiḥ sarṣapa-kalkair vā snātāḥ parivartita-vāsaso gṛhaṃ praviśeyuḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_19.19">tatra śāntiṃ kṛtvā brāhmaṇānāṃ ca pūjanaṃ kuryuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_19.19">
	  <p>tatra śāntiṃ kṛtvā brāhmaṇānāṃ ca pūjanaṃ kuryuḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_19.20">devāḥ parokṣadevāḥ, pratyakṣadevā brāhmāṇāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_19.20">
	  <p>devāḥ parokṣa-devāḥ, pratyakṣa-devā brāhmāṇāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_19.21">brāhmaṇair lokā dhāryante ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_19.21">
	  <p>brāhmaṇair lokā dhāryante ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_19.22">
	  <l><seg type="pāda" n="a">brāhmaṇānāṃ prasādena</seg> <seg type="pāda" n="b">divi tiṣṭhanti devatāḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">brāhmaṇābhihitaṃ vākyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na mithyā jāyate kvacit</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_19.22">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">brāhmaṇānāṃ prasādena</seg> <seg type="pāda" n="b">divi tiṣṭhanti devatāḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">brāhmaṇa-abhihitaṃ vākyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na mithyā jāyate kva-cit</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_19.23">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yad brāhmaṇās tuṣṭatamā vadanti</seg> <seg type="pāda" n="b">tad devatāḥ pratyabhinandayanti</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tuṣṭeṣu tuṣṭāḥ satataṃ bhavanti</seg> <seg type="pāda" n="d">pratyakṣadeveṣu parokṣadevāḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_19.23">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yad brāhmaṇās tuṣṭa-tamā vadanti</seg> <seg type="pāda" n="b">tad devatāḥ pratyabhinandayanti</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tuṣṭeṣu tuṣṭāḥ satataṃ bhavanti</seg> <seg type="pāda" n="d">pratyakṣa-deveṣu parokṣa-devāḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_19.24">
	  <l><seg type="pāda" n="a">duḥkhānvitānāṃ mṛtabāndhavānām</seg> <seg type="pāda" n="b">āśvāsanaṃ kuryur adīnasattvāḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">vākyais tu yair bhūmi tavābhidhāsye</seg> <seg type="pāda" n="d">vākyāny ahaṃ tāni mano 'bhirāme</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_19.24">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">duḥkha-anvitānāṃ mṛta-bāndhavānām</seg> <seg type="pāda" n="b">āśvāsanaṃ kuryur adīna-sattvāḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">vākyais tu yair bhūmi tava abhidhāsye</seg> <seg type="pāda" n="d">vākyāny ahaṃ tāni mano 'bhirāme</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="20">
	<p xml:id="ViS_20.1">yad uttarāyaṇaṃ tad ahar devānām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.1">
	  <p>yad uttara-ayaṇaṃ tad ahar devānām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_20.2">dakṣiṇāyanaṃ rātriḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.2">
	  <p>dakṣiṇa-ayanaṃ rātriḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_20.3">saṃvatsaro 'horātraḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.3">
	  <p>saṃvatsaro 'ho-rātraḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_20.4">tattriṃśatā māsāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.4">
	  <p>tat-triṃśatā māsāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_20.5">māsā dvādaśa varṣam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.5">
	  <p>māsā dvādaśa varṣam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_20.6">dvādaśa varṣaśatāni divyāni kaliyugam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.6">
	  <p>dvādaśa varṣa-śatāni divyāni kali-yugam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_20.7">dviguṇāni dvāparam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.7">
	  <p>dvi-guṇāni dvāparam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_20.8">triguṇāni tretā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.8">
	  <p>tri-guṇāni tretā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_20.9">caturguṇāni kṛtayugam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.9">
	  <p>catur-guṇāni kṛta-yugam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_20.10">dvādaśavarṣasahasrāṇi divyāni caturyugam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.10">
	  <p>dvādaśa-varṣa-sahasrāṇi divyāni catur-yugam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_20.11">caturyugāṇām ekasaptatir manvantaram ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.11">
	  <p>catur-yugāṇām eka-saptatir manv-antaram ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_20.12">caturyugasahasram ca kalpaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.12">
	  <p>catur-yuga-sahasram ca kalpaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_20.13">sa ca pitāmahasyāhaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.13">
	  <p>sa ca pitāmahasya ahaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_20.14">tāvatī cāsya rātriḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.14">
	  <p>tāvatī ca asya rātriḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_20.15">evaṃvidhenāhorātreṇa māsavarṣagaṇanayā sarvasyaiva brahmaṇo varṣaśatam āyuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.15">
	  <p>evaṃ-vidhena aho-rātreṇa māsa-varṣa-gaṇanayā sarvasya eva brahmaṇo varṣa-śatam āyuḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_20.16">brahmāyuṣā ca paricchinnaḥ pauruṣo divasaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.16">
	  <p>brahma-āyuṣā ca paricchinnaḥ pauruṣo divasaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_20.17">tasyānte mahākalpaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.17">
	  <p>tasya ante mahā-kalpaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_20.18">tāvaty evāsya niśā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.18">
	  <p>tāvaty eva asya niśā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_20.19">paurūṣeyāṇām ahorātrāṇām atītānāṃ saṃkhyaiva nāsti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.19">
	  <p>paurūṣeyāṇām aho-rātrāṇām atītānāṃ saṃkhya aiva na asti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_20.20">na ca bhaviṣyāṇām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.20">
	  <p>na ca bhaviṣyāṇām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_20.21">anādyantatvāt kālasya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.21">
	  <p>anādy-antatvāt kālasya ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.22">
	  <l><seg type="pāda" n="a">evam asmin nirālambe</seg> <seg type="pāda" n="b">kāle satatayāyini</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">na tadbhūtaṃ prapaśyāmi</seg> <seg type="pāda" n="d">sthitir yasya bhaved dhruvā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.22">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">evam asmin nir-ālambe</seg> <seg type="pāda" n="b">kāle satata-yāyini</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">na tad-bhūtaṃ prapaśyāmi</seg> <seg type="pāda" n="d">sthitir yasya bhaved dhruvā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.23">
	  <l><seg type="pāda" n="a">gaṅgāyāḥ sikatā dhārās</seg> <seg type="pāda" n="b">tathā varṣati vāsave</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">śakyā gaṇayituṃ loke</seg> <seg type="pāda" n="d">na vyatītāḥ pitāmahāḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.23">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">gaṅgāyāḥ sikatā dhārās</seg> <seg type="pāda" n="b">tathā varṣati vāsave</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">śakyā gaṇayituṃ loke</seg> <seg type="pāda" n="d">na vyatītāḥ pitāmahāḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.24">
	  <l><seg type="pāda" n="a">caturdaśa vinaśyanti</seg> <seg type="pāda" n="b">kalpe kalpe sureśvarāḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">sarvalokapradhānāś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">manavaś ca caturdaśa</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.24">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">caturdaśa vinaśyanti</seg> <seg type="pāda" n="b">kalpe kalpe sura-īśvarāḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">sarva-loka-pradhānāś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">manavaś ca caturdaśa</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.25">
	  <l><seg type="pāda" n="a">bahūnīndrasahasrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">daityendraniyutāni ca</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">vinaṣtānīha kālena</seg> <seg type="pāda" n="d">manujeṣv atha kā kathā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.25">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">bahūni indra-sahasrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">daitya-indra-niyutāni ca</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">vinaṣtāni iha kālena</seg> <seg type="pāda" n="d">manujeṣv atha kā kathā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.26">
	  <l><seg type="pāda" n="a">rājarṣayaś ca bahavaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvaiḥ samuditā guṇaiḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">devā brahmarṣayaś caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">kālena nidhanaṃ gatāḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.26">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">rāja-rṣayaś ca bahavaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvaiḥ samuditā guṇaiḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">devā brahma-rṣayaś ca eva</seg> <seg type="pāda" n="d">kālena nidhanaṃ gatāḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.27">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ye samarthā jagaty asmin</seg> <seg type="pāda" n="b">sṛṣṭisaṃhārakāraṇe</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">te 'pi kālena nīyante</seg> <seg type="pāda" n="d">kālo hi duratikramaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.27">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">ye samarthā jagaty asmin</seg> <seg type="pāda" n="b">sṛṣṭi-saṃhāra-kāraṇe</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">te 'pi kālena nīyante</seg> <seg type="pāda" n="d">kālo hi dur-atikramaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.28">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ākramya sarvaḥ kālena</seg> <seg type="pāda" n="b">paralokaṃ ca nīyate</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">karmapāśavaśo jantus</seg> <seg type="pāda" n="d">tatra kā paridevanā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.28">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">ākramya sarvaḥ kālena</seg> <seg type="pāda" n="b">para-lokaṃ ca nīyate</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">karma-pāśa-vaśo jantus</seg> <seg type="pāda" n="d">tatra kā paridevanā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.29">
	  <l><seg type="pāda" n="a">jātasya hi dhruvo mṛtyur</seg> <seg type="pāda" n="b">dhruvaṃ janma mṛtasya ca</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">arthe duṣparihārye 'smin</seg> <seg type="pāda" n="d">nāsti loke sahāyatā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.29">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">jātasya hi dhruvo mṛtyur</seg> <seg type="pāda" n="b">dhruvaṃ janma mṛtasya ca</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">arthe duṣ-parihārye 'smin</seg> <seg type="pāda" n="d">na asti loke sahāya-tā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.30">
	  <l><seg type="pāda" n="a">śocanto nopakurvanti</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛtasyeha janā yataḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">ato na roditavyaṃ hi</seg> <seg type="pāda" n="d">kriyā kāryā svaśaktitaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.30">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">śocanto na upakurvanti</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛtasya iha janā yataḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">ato na roditavyaṃ hi</seg> <seg type="pāda" n="d">kriyā kāryā sva-śaktitaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.31">
	  <l><seg type="pāda" n="a">sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ cobhau</seg> <seg type="pāda" n="b">sahāyau yasya gacchataḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">bāndhavais tasya kiṃ kāryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śocadbhir atha vā na vā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.31">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">su-kṛtaṃ duṣ-kṛtaṃ ca ubhau</seg> <seg type="pāda" n="b">sahāyau yasya gacchataḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">bāndhavais tasya kiṃ kāryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śocadbhir atha vā na vā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.32">
	  <l><seg type="pāda" n="a">bāndhavānām aśauce tu</seg> <seg type="pāda" n="b">sthitiṃ preto na vindati</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">atas tv abhyeti tān eva</seg> <seg type="pāda" n="d">piṇḍatoyapradāyinaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.32">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">bāndhavānām aśauce tu</seg> <seg type="pāda" n="b">sthitiṃ preto na vindati</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">atas tv abhyeti tān eva</seg> <seg type="pāda" n="d">piṇḍa-toya-pradāyinaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.33">
	  <l><seg type="pāda" n="a">arvāk sapiṇdīkaraṇāt</seg> <seg type="pāda" n="b">preto bhavati yo mṛtaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">pretalokagatasyānnaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sodakumbhaṃ prayacchata</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.33">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">arvāk sa-piṇdī-karaṇāt</seg> <seg type="pāda" n="b">preto bhavati yo mṛtaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">preta-loka-gatasya annaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa-uda-kumbhaṃ prayacchata</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.34">
	  <l><seg type="pāda" n="a">pitṛlokagataś cānnaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrāddhe bhuṅkte svadhāsamam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">pitṛlokagatasyāsya</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmāc chrāddhaṃ prayacchata</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.34">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">pitṛ-loka-gataś ca annaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrāddhe bhuṅkte svadhā-samam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">pitṛ-loka-gatasya asya</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmāc chrāddhaṃ prayacchata</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.35">
	  <l><seg type="pāda" n="a">devatve yātanāsthāne</seg> <seg type="pāda" n="b">tiryagyonau tathaiva ca</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">mānuṣye ca tathāpnoti</seg> <seg type="pāda" n="d">śrāddhaṃ dattaṃ svabāndhavaiḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.35">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">deva-tve yātanā-sthāne</seg> <seg type="pāda" n="b">tiryag-yonau tatha aiva ca</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">mānuṣye ca tathā āpnoti</seg> <seg type="pāda" n="d">śrāddhaṃ dattaṃ sva-bāndhavaiḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.36">
	  <l><seg type="pāda" n="a">pretasya śrāddhakartuś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">puṣṭiḥ śrāddhe kṛte dhruvam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tasmāc chrāddhaṃ sadā kāryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śokaṃ tyaktvā nirarthakam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.36">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">pretasya śrāddha-kartuś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">puṣṭiḥ śrāddhe kṛte dhruvam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tasmāc chrāddhaṃ sadā kāryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śokaṃ tyaktvā nir-arthakam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.37">
	  <l><seg type="pāda" n="a">etāvad eva kartavyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sadā pretasya bandhubhiḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">nopakuryān naraḥ śocan</seg> <seg type="pāda" n="d">pretasyātmana eva ca</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.37">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">etāvad eva kartavyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sadā pretasya bandhubhiḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">na upakuryān naraḥ śocan</seg> <seg type="pāda" n="d">pretasyā atmana eva ca</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.38">
	  <l><seg type="pāda" n="a">dṛṣṭvā lokam anākrandaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mriyamāṇāṃś ca bāndhavān</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">dharmam ekaṃ sahāyārthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">varayadhvaṃ sadā narāḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.38">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">dṛṣṭvā lokam anākrandaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mriyamāṇāṃś ca bāndhavān</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">dharmam ekaṃ sahāya-arthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">varayadhvaṃ sadā narāḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.39">
	  <l><seg type="pāda" n="a">mṛto 'pi bāndhavaḥ śakto</seg> <seg type="pāda" n="b">nānugantuṃ naraṃ mṛtam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">jāyāvarjaṃ hi sarvasya</seg> <seg type="pāda" n="d">yāmyaḥ panthā virudhyate</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.39">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">mṛto 'pi bāndhavaḥ śakto</seg> <seg type="pāda" n="b">na anugantuṃ naraṃ mṛtam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">jāyā-varjaṃ hi sarvasya</seg> <seg type="pāda" n="d">yāmyaḥ panthā virudhyate</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.40">
	  <l><seg type="pāda" n="a">dharma eko 'nuyāty enaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yatra kvacana gāminam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">nanv asāre nṛloke 'smin</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmaṃ kuruta mā ciram</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.40">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">dharma eko 'nuyāty enaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yatra kva-cana gāminam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">nanv asāre nṛ-loke 'smin</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmaṃ kuruta mā ciram</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.41">
	  <l><seg type="pāda" n="a">śvaḥ kāryam adya kurvīta</seg> <seg type="pāda" n="b">pūrvāhṇe cāparāhṇikam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">na hi pratīkṣate mṛtyuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtaṃ vāsya na vākṛtam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.41">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">śvaḥ kāryam adya kurvīta</seg> <seg type="pāda" n="b">pūrva-ahṇe ca apara-ahṇikam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">na hi pratīkṣate mṛtyuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtaṃ va āsya na va ākṛtam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.42">
	  <l><seg type="pāda" n="a">kṣetrāpaṇagṛhāsaktam</seg> <seg type="pāda" n="b">anyatra gatamānasam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">vṛkīvoraṇam āsādya</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyur ādāya gacchati</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.42">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">kṣetra-āpaṇa-gṛha-āsaktam</seg> <seg type="pāda" n="b">anyatra gata-mānasam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">vṛki īva uraṇam āsādya</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyur ādāya gacchati</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.43">
	  <l><seg type="pāda" n="a">na kālasya priyaḥ kaścid</seg> <seg type="pāda" n="b">dveṣyaś cāsya na vidyate</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">āyuṣye karmaṇi kṣīṇe</seg> <seg type="pāda" n="d">prasahya harate janam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.43">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">na kālasya priyaḥ kaś-cid</seg> <seg type="pāda" n="b">dveṣyaś ca asya na vidyate</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">āyuṣye karmaṇi kṣīṇe</seg> <seg type="pāda" n="d">prasahya harate janam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.44">
	  <l><seg type="pāda" n="a">nāprāptakālo mriyate</seg> <seg type="pāda" n="b">viddhaḥ śaraśatair api</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">kuśāgreṇāpi saṃṣpṛṣṭaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prāptakālo na jīvati</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.44">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">na aprāpta-kālo mriyate</seg> <seg type="pāda" n="b">viddhaḥ śara-śatair api</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">kuśa-agreṇa api saṃṣpṛṣṭaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prāpta-kālo na jīvati</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.45">
	  <l><seg type="pāda" n="a">nauśadhāni na mantrāś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">na homā na punar japāḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">trāyante mṛtyunopetaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jarayā vāpi mānavam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.45">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">nā ośadhāni na mantrāś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">na homā na punar japāḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">trāyante mṛtyuna ūpetaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jarayā va āpi mānavam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.46">
	  <l><seg type="pāda" n="a">āgāminam anarthaṃ hi</seg> <seg type="pāda" n="b">pravidhānaśatair api</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">na nivārayituṃ śaktas</seg> <seg type="pāda" n="d">tatra kā paridevanā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.46">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">āgāminam anarthaṃ hi</seg> <seg type="pāda" n="b">pravidhāna-śatair api</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">na nivārayituṃ śaktas</seg> <seg type="pāda" n="d">tatra kā paridevanā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.47">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yathā dhenusahasreṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">vatso vindati mātaram</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tathā pūrvakṛtaṃ karma</seg> <seg type="pāda" n="d">kartāraṃ vindate dhruvam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.47">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yathā dhenu-sahasreṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">vatso vindati mātaram</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tathā pūrva-kṛtaṃ karma</seg> <seg type="pāda" n="d">kartāraṃ vindate dhruvam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.48">
	  <l><seg type="pāda" n="a">avyaktādīni bhūtāni</seg> <seg type="pāda" n="b">vyaktamadhyāni cāpy atha</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">avyaktanidhanāny eva</seg> <seg type="pāda" n="d">tatra kā paridevanā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.48">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">avyakta-ādīni bhūtāni</seg> <seg type="pāda" n="b">vyakta-madhyāni ca apy atha</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">avyakta-nidhanāny eva</seg> <seg type="pāda" n="d">tatra kā paridevanā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.49">
	  <l><seg type="pāda" n="a">dehino 'smin yathā dehe</seg> <seg type="pāda" n="b">kaumāraṃ yauvanaṃ jarā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tahtā dehāntaraprāptir</seg> <seg type="pāda" n="d">dhīras tatra na muhyati</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.49">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">dehino 'smin yathā dehe</seg> <seg type="pāda" n="b">kaumāraṃ yauvanaṃ jarā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tahtā deha-antara-prāptir</seg> <seg type="pāda" n="d">dhīras tatra na muhyati</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.50">
	  <l><seg type="pāda" n="a">gṛhṇātīha yathā vastraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tyaktvā pūrvadhṛtaṃ naraḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">gṛhṇāty evaṃ navaṃ dehī</seg> <seg type="pāda" n="d">dehaṃ karmanibandhanam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.50">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">gṛhṇāti iha yathā vastraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tyaktvā pūrva-dhṛtaṃ naraḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">gṛhṇāty evaṃ navaṃ dehī</seg> <seg type="pāda" n="d">dehaṃ karma-nibandhanam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.51">
	  <l><seg type="pāda" n="a">nainaṃ chindanti śastrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">nainaṃ dahati pāvakaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">na cainaṃ kledayanty āpo</seg> <seg type="pāda" n="d">na śoṣayati mārutaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.51">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">na enaṃ chindanti śastrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">na enaṃ dahati pāvakaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">na ca enaṃ kledayanty āpo</seg> <seg type="pāda" n="d">na śoṣayati mārutaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.52">
	  <l><seg type="pāda" n="a">acchedyo 'yam adāhyo 'yam</seg> <seg type="pāda" n="b">akledyo 'śoṣya eva ca</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">nityaḥ satatagaḥ sthāṇur</seg> <seg type="pāda" n="d">acalo 'yaṃ sanātanaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.52">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">acchedyo 'yam adāhyo 'yam</seg> <seg type="pāda" n="b">akledyo 'śoṣya eva ca</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">nityaḥ satata-gaḥ sthāṇur</seg> <seg type="pāda" n="d">acalo 'yaṃ sanātanaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_20.53">
	  <l><seg type="pāda" n="a">avyakto 'yam acintyo 'yam</seg> <seg type="pāda" n="b">avikāryo 'yam ucyate</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tasmād evaṃ viditvainaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nānuśocitum arhatha</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_20.53">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">avyakto 'yam acintyo 'yam</seg> <seg type="pāda" n="b">avikāryo 'yam ucyate</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tasmād evaṃ viditva ainaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na anuśocitum arhatha</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="21">
	<p xml:id="ViS_21.1">athāśaucavyapagame susnātaḥ suprakṣālitapāṇipādaḥ svācāntas tv evaṃvidhān eva brāhmaṇān yathāśakti udaṅmukhān gandhamālyavastrālaṃkārādibhiḥ pūjitān bhojayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_21.1">
	  <p>athā aśauca-vyapagame su-snātaḥ su-prakṣālita-pāṇi-pādaḥ sv-ācāntas tv evaṃ-vidhān eva brāhmaṇān yathā-śakti udaṅ-mukhān gandha-mālya-vastra-alaṃkāra-ādibhiḥ pūjitān bhojayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_21.2">ekavanmantrān ūhed ekoddiṣṭe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_21.2">
	  <p>ekavan-mantrān ūhed eka-uddiṣṭe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_21.3">ucchiṣṭasaṃnidhāv ekam eva tannāmagotrābhyāṃ piṇḍaṃ nirvapet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_21.3">
	  <p>ucchiṣṭa-saṃnidhāv ekam eva tan-nāma-gotrābhyāṃ piṇḍaṃ nirvapet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_21.4">bhuktavatsu brāhmaṇeṣu dakṣiṇayābhipūjiteṣu pretanāmagotrābhyāṃ dattākṣayyodakaḥ caturaṅgulapṛthvīḥ tāvadantarāḥ tāvadadhaḥkhātāḥ vitastyāyatāḥ tisraḥ karṣūḥ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_21.4">
	  <p>bhukta-vatsu brāhmaṇeṣu dakṣiṇaya ābhipūjiteṣu preta-nāma-gotrābhyāṃ datta-akṣayya-udakaḥ catur-aṅgula-pṛthvīḥ tāvad-antarāḥ tāvad-adhaḥ-khātāḥ vitasty-āyatāḥ tisraḥ karṣūḥ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_21.5">karṣūsamīpe cāgnitrayam upasamādhāya paristīrya tatraikaikasmin āhutitrayaṃ juhuyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_21.5">
	  <p>karṣū-samīpe ca agni-trayam upasamādhāya paristīrya tatra eka-ekasmin āhuti-trayaṃ juhuyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_21.6">somāya pitṛmate svadhā namaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_21.6">
	  <p>somāya pitṛ-mate svadhā namaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_21.7">agnaye kavyavāhanāya svathā namaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_21.7">
	  <p>agnaye kavya-vāhanāya svathā namaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_21.8">yamāyāṅgirase svadhā namaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_21.8">
	  <p>yamāya aṅgirase svadhā namaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_21.9">sthānatraye ca prāgvat piṇḍanirvapaṇaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_21.9">
	  <p>sthāna-traye ca prāgvat piṇḍa-nirvapaṇaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_21.10">annadadhighṛtamadhumāṃsaiḥ karṣūtrayaṃ pūrayitvā etat ta iti japet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_21.10">
	  <p>anna-dadhi-ghṛta-madhu-māṃsaiḥ karṣū-trayaṃ pūrayitvā etat ta iti japet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_21.11">evaṃ mṛtāhe pratimāsaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_21.11">
	  <p>evaṃ mṛta-ahe prati-māsaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_21.12">saṃvatsarānte pretāya tatpitre tatpitāmahāya tatprapitāmahāya ca brāhmaṇān devapūrvān bhojayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_21.12">
	  <p>saṃvatsara-ante pretāya tat-pitre tat-pitāmahāya tat-prapitāmahāya ca brāhmaṇān deva-pūrvān bhojayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_21.13">atrāgnaukaraṇam āvāhanaṃ pādyaṃ ca kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_21.13">
	  <p>atra agnau-karaṇam āvāhanaṃ pādyaṃ ca kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_21.14">saṃsṛjatu tvā pṛthivī samānī ca iti ca pretapādyapātre pitṛpādyapātratraye yojayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_21.14">
	  <p>saṃsṛjatu tvā pṛthivī samānī ca iti ca preta-pādya-pātre pitṛ-pādya-pātra-traye yojayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_21.15">ucchiṣṭasaṃnidhau piṇḍacatuṣṭayaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_21.15">
	  <p>ucchiṣṭa-saṃnidhau piṇḍa-catuṣṭayaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_21.16">brāhmaṇāṃś ca svācāntān dattadakṣiṇāṃś cānuvrajya visarjayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_21.16">
	  <p>brāhmaṇāṃś ca sva-āca-antān datta-dakṣiṇāṃś ca anuvrajya visarjayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_21.17">tataḥ pretapiṇḍaṃ pādyapātrodakavat piṇḍatraye nidadhyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_21.17">
	  <p>tataḥ preta-piṇḍaṃ pādya-pātra-udaka-vat piṇḍa-traye nidadhyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_21.18">karṣūtrayasaṃnikrṣe 'py evam eva ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_21.18">
	  <p>karṣū-traya-saṃnikrṣe 'py evam eva ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_21.19">sapiṇḍīkaraṇaṃ māsikārthavat dvādaśāhaṃ śrāddhaṃ kṛtvā trayodaśe 'hni vā kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_21.19">
	  <p>sa-piṇḍī-karaṇaṃ māsika-artha-vat dvādaśa-ahaṃ śrāddhaṃ kṛtvā trayodaśe 'hni vā kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_21.20">mantravarjaṃ hi śūdrāṇāṃ dvādaśe 'hni ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_21.20">
	  <p>mantra-varjaṃ hi śūdrāṇāṃ dvādaśe 'hni ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_21.21">saṃvatsarābhyantare yady adhimāso bhavet, tadā māsikārthe dinam ekaṃ vardhayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_21.21">
	  <p>saṃvatsara-abhyantare yady adhimāso bhavet, tadā māsika-arthe dinam ekaṃ vardhayet ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_21.22">
	  <l><seg type="pāda" n="a">sapiṇḍīkaraṇaṃ strīṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāryam evaṃ tathā bhavet</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">yāvaj jīvaṃ tathā kuryāc</seg> <seg type="pāda" n="d">chrāddhaṃ tu prativatsaram</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_21.22">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">sa-piṇḍī-karaṇaṃ strīṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāryam evaṃ tathā bhavet</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">yāvaj jīvaṃ tathā kuryāc</seg> <seg type="pāda" n="d">chrāddhaṃ tu prativatsaram</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_21.23">
	  <l><seg type="pāda" n="a">arvāk sapiṇḍīkaraṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yasya saṃvatsarāt kṛtaṃ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tasyāpy annaṃ sodakumbhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dadyād varṣaṃ dvijanmane</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_21.23">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">arvāk sa-piṇḍī-karaṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yasya saṃvatsarāt kṛtaṃ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tasya apy annaṃ sa-uda-kumbhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dadyād varṣaṃ dvi-janmane</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="22">
	<p xml:id="ViS_22.1">brāhmaṇasya sapiṇḍānāṃ jananamaraṇayor daśāham āśaucam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.1">
	  <p>brāhmaṇasya sa-piṇḍānāṃ janana-maraṇayor daśa-aham āśaucam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.2">dvādaśāhaṃ rājanyasya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.2">
	  <p>dvādaśa-ahaṃ rājanyasya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.3">pañcadaśāhaṃ vaiśyasya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.3">
	  <p>pañcadaśa-ahaṃ vaiśyasya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.4">māsaṃ śūdrasya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.4">
	  <p>māsaṃ śūdrasya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.5">sapiṇḍatā ca puruṣe saptame vinivartate ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.5">
	  <p>sa-piṇḍatā ca puruṣe saptame vinivartate ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.6">āśauce homadānapratigrahasvādhyāyā nivartante ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.6">
	  <p>āśauce homa-dāna-pratigraha-sva-adhyāyā nivartante ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.7">nāśauce kasyacid annam aśnīyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.7">
	  <p>nā aśauce kasya-cid annam aśnīyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.8">brāhmaṇādīnām aśauce yaḥ sakṛd evānnam atti tasya tāvad āśaucaṃ yāvat teṣām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.8">
	  <p>brāhmaṇa-ādīnām aśauce yaḥ sakṛd eva annam atti tasya tāvad āśaucaṃ yāvat teṣām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.9">āśauśāpagame prāyaścittaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.9">
	  <p>āśauśa-apagame prāyaścittaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.10">savarṇasyāśauce dvijo bhuktvā sravantīm āsādya tannimagnas triraghamarṣaṇaṃ japtvottīrya gāyatryaṣṭasahasraṃ japet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.10">
	  <p>sa-varṇasyā aśauce dvijo bhuktvā sravantīm āsādya tan-nimagnas trir-aghamarṣaṇaṃ japtva ūttīrya gāyatry-aṣṭa-sahasraṃ japet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.11">kṣatriyāśauce brāhmaṇas tv etad evopoṣitaḥ kṛtvā śudhyati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.11">
	  <p>kṣatriya-āśauce brāhmaṇas tv etad eva upoṣitaḥ kṛtvā śudhyati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.12">vaiśyāśauce rājanyaś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.12">
	  <p>vaiśya-āśauce rājanyaś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.13">vaiśyāśauce brāhmaṇas trirātropoṣitaś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.13">
	  <p>vaiśya-āśauce brāhmaṇas tri-rātra-upoṣitaś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.14">brāhmaṇāśauce rājanyaḥ kṣatriyāśauce vaiśyaś ca sravantīm āsādya gāyatrīśatapañcakaṃ japet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.14">
	  <p>brāhmaṇa-āśauce rājanyaḥ kṣatriya-āśauce vaiśyaś ca sravantīm āsādya gāyatrī-śata-pañcakaṃ japet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.15">vaiśyaś ca brāhmaṇāśauce gāyatryaṣṭaśataṃ japet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.15">
	  <p>vaiśyaś ca brāhmaṇa-āśauce gāyatry-aṣṭa-śataṃ japet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.16">śūdrāśauce dvijo bhuktvā prājāpatyaṃ caret ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.16">
	  <p>śūdra-āśauce dvijo bhuktvā prājāpatyaṃ caret ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.17">śūdraś ca dvijāśauce snānam ācaret ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.17">
	  <p>śūdraś ca dvija-āśauce snānam ācaret ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.18">śūdraḥ śūdrāśauce snātaḥ pañcagavyaṃ pibet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.18">
	  <p>śūdraḥ śūdra-āśauce snātaḥ pañca-gavyaṃ pibet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.19">patnīnāṃ dāsānām ānulomyena svāminas tulyam āśaucam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.19">
	  <p>patnīnāṃ dāsānām ānulomyena svāminas tulyam āśaucam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.20">mṛte svāminy ātmīyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.20">
	  <p>mṛte svāminy ātmīyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.21">hīnavarṇānām adhikavarṇeṣu sapiṇḍeṣu tadaśaucavyapagame śuddhiḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.21">
	  <p>hīna-varṇānām adhika-varṇeṣu sa-piṇḍeṣu tad-aśauca-vyapagame śuddhiḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.22">brāhmaṇasya kṣatriviṭśūdreṣu sapiṇḍeṣu ṣaḍrātratrirātraikarātraiḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.22">
	  <p>brāhmaṇasya kṣatri-viṭ-śūdreṣu sa-piṇḍeṣu ṣaḍ-rātra-tri-rātra-eka-rātraiḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.23">kṣatriyasya viṭśūdrayoḥ ṣaḍrātratrirātrābhyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.23">
	  <p>kṣatriyasya viṭ-śūdrayoḥ ṣaḍ-rātra-tri-rātrābhyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.24">vaiśyasya śūdreṣu ṣaḍrātreṇa ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.24">
	  <p>vaiśyasya śūdreṣu ṣaḍ-rātreṇa ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.25">māsatulyair ahorātrair garbhasrāve ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.25">
	  <p>māsa-tulyair aho-rātrair garbha-srāve ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.26">jātamṛte mṛtajāte vā kulasya sadyaḥ śaucam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.26">
	  <p>jāta-mṛte mṛta-jāte vā kulasya sadyaḥ śaucam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.27">adantajāte bāle prete sadya eva ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.27">
	  <p>adanta-jāte bāle prete sadya eva ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.28">nāsyāgnisaṃskāro nodakakriyā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.28">
	  <p>na asya agni-saṃskāro na udaka-kriyā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.29">dantajāte tv akṛtacūḍe tv ahorātreṇa ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.29">
	  <p>danta-jāte tv akṛta-cūḍe tv aho-rātreṇa ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.30">kṛtacūḍe tv asaṃskṛte trirātreṇa ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.30">
	  <p>kṛta-cūḍe tv asaṃskṛte tri-rātreṇa ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.31">tataḥ paraṃ yathoktakālena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.31">
	  <p>tataḥ paraṃ yatha ūkta-kālena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.32">strīṇāṃ vivāhaḥ saṃskāraḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.32">
	  <p>strīṇāṃ vivāhaḥ saṃskāraḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.33">saṃskṛtāsu strīṣu nāśaucaṃ pitṛpakṣe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.33">
	  <p>saṃskṛtāsu strīṣu nā aśaucaṃ pitṛ-pakṣe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.34">tatprasavamaraṇe cet pitṛgṛhe syātāṃ , tadā ekarātraṃ trirātraṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.34">
	  <p>tat-prasava-maraṇe cet pitṛ-gṛhe syātāṃ , tadā eka-rātraṃ tri-rātraṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.35">jananāśaucamadhye yady aparaṃ jananāśaucaṃ syāt , tadā pūrvāśaucavyapagame śuddhiḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.35">
	  <p>janana-āśauca-madhye yady aparaṃ janana-āśaucaṃ syāt , tadā pūrva-āśauca-vyapagame śuddhiḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.36">rātriśeṣe dinadvayena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.36">
	  <p>rātri-śeṣe dina-dvayena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.37">prabhāte dinatrayeṇa ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.37">
	  <p>prabhāte dina-trayeṇa ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.38">maraṇāśaucamadhye jñātimaraṇe 'py evam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.38">
	  <p>maraṇa-āśauca-madhye jñāti-maraṇe 'py evam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.39">śrutvā deśāntarastho jananamaraṇe āśaucaśeṣeṇa śudhyet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.39">
	  <p>śrutvā deśa-antara-stho janana-maraṇe āśauca-śeṣeṇa śudhyet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.40">vyatīte 'śauce saṃvatsarāntas tv ekarātreṇa ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.40">
	  <p>vyatīte 'śauce saṃvatsara-antas tv eka-rātreṇa ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.41">tataḥ paraṃ snānena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.41">
	  <p>tataḥ paraṃ snānena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.42">ācārye mātāmahe ca vyatīte trirātreṇa ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.42">
	  <p>ācārye mātāmahe ca vyatīte tri-rātreṇa ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_22.43">
	  <l><seg type="pāda" n="a">anauraseṣu putreṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">jāteṣu ca mṛteṣu ca</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">parapūrvāsu bhāryāsu</seg> <seg type="pāda" n="d">prasūtāsu mṛtāsu ca</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.43">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">an-auraseṣu putreṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">jāteṣu ca mṛteṣu ca</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">para-pūrvāsu bhāryāsu</seg> <seg type="pāda" n="d">prasūtāsu mṛtāsu ca</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.44">ācāryapatnīputropādhyāyamātulaśvaśuraśvaśuryasahādhyāyiśiṣyeṣv atīteṣv ekarātreṇa ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.44">
	  <p>ācārya-patnī-putra-upādhyāya-mātula-śvaśura-śvaśurya-sahādhyāyi-śiṣyeṣv atīteṣv eka-rātreṇa ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.45">svadeśarājani ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.45">
	  <p>sva-deśa-rājani ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.46">asapiṇḍe svaveśmani mṛte ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.46">
	  <p>asapiṇḍe sva-veśmani mṛte ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.47">bhṛgvagnyanāśakāmbusaṃgrāmavidyunnṛpahatānāṃ nāśaucam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.47">
	  <p>bhṛgv-agny-anāśaka-ambu-saṃgrāma-vidyun-nṛpa-hatānāṃ nā aśaucam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.48">na rājñāṃ rajakarmaṇi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.48">
	  <p>na rājñāṃ raja-karmaṇi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.49">na vratināṃ vrate ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.49">
	  <p>na vratināṃ vrate ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.50">na satriṇāṃ satre ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.50">
	  <p>na satriṇāṃ satre ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.51">na kārūṇāṃ kārukarmaṇi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.51">
	  <p>na kārūṇāṃ kāru-karmaṇi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.52">na rājājñākāriṇāṃ tadicchayā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.52">
	  <p>na rāja-ājñā-kāriṇāṃ tad-icchayā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.53">na devapratiṣṭhāvivāhayoḥ pūrvasaṃbhṛtayoḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.53">
	  <p>na deva-pratiṣṭhā-vivāhayoḥ pūrva-saṃbhṛtayoḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.54">na deśavibhrame ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.54">
	  <p>na deśa-vibhrame ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.55">āpady api ca kaṣṭāyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.55">
	  <p>āpady api ca kaṣṭāyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.56">ātmatyāginaḥ patitāś ca nāśaucodakabhājaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.56">
	  <p>ātma-tyāginaḥ patitāś ca nā aśauca-udaka-bhājaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.57">patitasya dāsī mṛte 'hni padā apāṃ ghaṭam apavarjayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.57">
	  <p>patitasya dāsī mṛte 'hni padā apāṃ ghaṭam apavarjayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.58">udbandhanamṛtasya yaḥ pāśaṃ chindyāt sa taptakṛcchreṇa śudhyati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.58">
	  <p>udbandhana-mṛtasya yaḥ pāśaṃ chindyāt sa tapta-kṛcchreṇa śudhyati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.59">ātmatyāgināṃ saṃskartā ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.59">
	  <p>ātma-tyāgināṃ saṃskartā ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.60">tadaśrupātakārī ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.60">
	  <p>tad-aśru-pāta-kārī ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.61">sarvasyaiva pretasya bāndhavaiḥ sahāśrupātaṃ kṛtvā snānena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.61">
	  <p>sarvasya eva pretasya bāndhavaiḥ saha-aśru-pātaṃ kṛtvā snānena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.62">akṛte 'sthisaṃcaye sacailasnānena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.62">
	  <p>akṛte 'sthi-saṃcaye sa-caila-snānena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.63">dvijaḥ śūdrapretānugamanaṃ kṛtvā sravantīm āsādya tannimagnaḥ triraghamarṣaṇaṃ japtvottīrya gāyatryaṣṭasahasraṃ japet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.63">
	  <p>dvijaḥ śūdra-preta-anugamanaṃ kṛtvā sravantīm āsādya tan-nimagnaḥ trir-aghamarṣaṇaṃ japtva ūttīrya gāyatry-aṣṭa-sahasraṃ japet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.64">dvijapretasyāṣṭaśatam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.64">
	  <p>dvija-pretasya aṣṭa-śatam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.65">śūdraḥ pretānugamanaṃ kṛtvā snānam ācaret ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.65">
	  <p>śūdraḥ preta-anugamanaṃ kṛtvā snānam ācaret ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.66">citādhūmasevane sarve varṇāḥ snānam ācareyuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.66">
	  <p>citā-dhūma-sevane sarve varṇāḥ snānam ācareyuḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.67">maithune duḥsvapne rudhiropagatakaṇṭhe vamanavirekayoś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.67">
	  <p>maithune duḥ-svapne rudhira-upagata-kaṇṭhe vamana-virekayoś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.68">śmaśrukarmaṇi kṛte ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.68">
	  <p>śmaśru-karmaṇi kṛte ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.69">śavaspṛśaṃ ca spṛṣṭvā rajasvalācaṇḍālayūpāṃś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.69">
	  <p>śava-spṛśaṃ ca spṛṣṭvā rajasvalā-caṇḍāla-yūpāṃś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.70">bhakṣyavarjaṃ pañcanakhaśavaṃ tadasthisnehaṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.70">
	  <p>bhakṣya-varjaṃ pañca-nakha-śavaṃ tad-asthi-snehaṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.71">sarveṣv eteṣu snāneṣu vastraṃ nāprakṣālitaṃ bibhṛyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.71">
	  <p>sarveṣv eteṣu snāneṣu vastraṃ na aprakṣālitaṃ bibhṛyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.72">rajasvalā caturthe 'hni snānāc chudhyati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.72">
	  <p>rajasvalā caturthe 'hni snānāc chudhyati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.73">rajasvalā hīnavarṇāṃ rajasvalāṃ spṛṣṭvā na tāvad aśnīyāt yāvan na śuddhā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.73">
	  <p>rajasvalā hīna-varṇāṃ rajasvalāṃ spṛṣṭvā na tāvad aśnīyāt yāvan na śuddhā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.74">savarṇām adhikavarṇāṃ vā spṛṣṭvā sadyaḥ snātvā śudhyati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.74">
	  <p>sa-varṇām adhika-varṇāṃ vā spṛṣṭvā sadyaḥ snātvā śudhyati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.75">kṣutvā suptvā bhuktvā bhojanādhyayanepsuḥ pītvā snātvā niṣṭhīvya vāsaḥ paridhāya rathyām ākramya mūtrapurīṣaṃ kṛtvā pañcanakhāsthy asnehaṃ spṛṣṭvā cācamet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.75">
	  <p>kṣutvā suptvā bhuktvā bhojana-adhyayana-īpsuḥ pītvā snātvā niṣṭhīvya vāsaḥ paridhāya rathyām ākramya mūtra-purīṣaṃ kṛtvā pañca-nakha-asthy asnehaṃ spṛṣṭvā cā acamet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.76">caṇḍālamlecchasaṃbhāṣaṇe ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.76">
	  <p>caṇḍāla-mleccha-saṃbhāṣaṇe ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.77">nābher adhastāt prabāhuṣu ca kāyikair malaiḥ surābhir madyaiś copahato mṛttoyais tadaṅgaṃ prakṣālya śudhyet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.77">
	  <p>nābher adhastāt prabāhuṣu ca kāyikair malaiḥ surābhir madyaiś ca upahato mṛt-toyais tad-aṅgaṃ prakṣālya śudhyet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.78">anyatropahato mṛttoyais tadaṅgaṃ prakṣālya snānena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.78">
	  <p>anyatra upahato mṛt-toyais tad-aṅgaṃ prakṣālya snānena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.79">vaktropahatas tv upoṣya snātvā pañcagavyena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.79">
	  <p>vaktra-upahatas tv upoṣya snātvā pañca-gavyena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_22.80">daśanacchadopahataś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.80">
	  <p>daśana-cchada-upahataś ca ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_22.81">
	  <l><seg type="pāda" n="a">vasā śukram asṛṅ majjā</seg> <seg type="pāda" n="b">mūtraṃ viṭ karṇaviṇnakhāḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">śleṣmāśru dūṣikā svedo</seg> <seg type="pāda" n="d">dvādaśaite nṛṇāṃ malāḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.81">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">vasā śukram asṛṅ majjā</seg> <seg type="pāda" n="b">mūtraṃ viṭ karṇa-viṇ-nakhāḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">śleṣma-aśru dūṣikā svedo</seg> <seg type="pāda" n="d">dvādaśa ete nṛṇāṃ malāḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_22.82">
	  <l><seg type="pāda" n="a">gauḍī mādhvī ca paiṣṭī ca</seg> <seg type="pāda" n="b">vijñeyā trividhā surā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">yathaivaikā tathā sarvā</seg> <seg type="pāda" n="d">na pātavyā dvijātibhiḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.82">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">gauḍī mādhvī ca paiṣṭī ca</seg> <seg type="pāda" n="b">vijñeyā tri-vidhā surā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">yatha aiva ekā tathā sarvā</seg> <seg type="pāda" n="d">na pātavyā dvijātibhiḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_22.83">
	  <l><seg type="pāda" n="a">mādhūkam aikṣavaṃ ṭāṅkaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kaulaṃ khārjūrapānase</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">mṛdvīkārasamādhvīke</seg> <seg type="pāda" n="d">maireyaṃ nārikelajam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.83">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">mādhūkam aikṣavaṃ ṭāṅkaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kaulaṃ khārjūra-pānase</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">mṛdvīkā-rasa-mādhvīke</seg> <seg type="pāda" n="d">maireyaṃ nārikela-jam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_22.84">
	  <l><seg type="pāda" n="a">amedhyāni daśaitāni</seg> <seg type="pāda" n="b">madyāni brāhmaṇasya ca</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">rājanyaś caiva vaiśyaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">spṛṣṭvaitāni na duṣyataḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.84">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">amedhyāni daśa etāni</seg> <seg type="pāda" n="b">madyāni brāhmaṇasya ca</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">rājanyaś ca eva vaiśyaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">spṛṣṭva aitāni na duṣyataḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_22.85">
	  <l><seg type="pāda" n="a">guroḥ pretasya śiṣyas tu</seg> <seg type="pāda" n="b">pitṛmedhaṃ samācaran</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">pretāhāraiḥ samaṃ tatra</seg> <seg type="pāda" n="d">daśarātreṇa śudhyati</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.85">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">guroḥ pretasya śiṣyas tu</seg> <seg type="pāda" n="b">pitṛ-medhaṃ samācaran</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">preta-āhāraiḥ samaṃ tatra</seg> <seg type="pāda" n="d">daśa-rātreṇa śudhyati</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_22.86">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ācāryaṃ svam upādhyāyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pitaraṃ mātaraṃ gurum</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">nirhṛtya tu vratī pretān</seg> <seg type="pāda" n="d">na vratena viyujyate</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.86">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">ācāryaṃ svam upādhyāyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pitaraṃ mātaraṃ gurum</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">nirhṛtya tu vratī pretān</seg> <seg type="pāda" n="d">na vratena viyujyate</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_22.87">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ādiṣṭī nodakaṃ kuryād</seg> <seg type="pāda" n="b">ā vratasya samāpanāt</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">samāpte tūdakaṃ kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="d">trirātreṇaiva śudhyati</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.87">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">ādiṣṭī na udakaṃ kuryād</seg> <seg type="pāda" n="b">ā vratasya samāpanāt</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">samāpte tu udakaṃ kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="d">tri-rātreṇa eva śudhyati</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_22.88">
	  <l><seg type="pāda" n="a">jñānaṃ tapo 'gnir āhāro</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛnmano vāryupāñjanam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">vāyuḥ karmārkakālau ca</seg> <seg type="pāda" n="d">śuddhikartṝṇi dehinām</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.88">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">jñānaṃ tapo 'gnir āhāro</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛn-mano vāry-upāñjanam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">vāyuḥ karma-arka-kālau ca</seg> <seg type="pāda" n="d">śuddhi-kartṝṇi dehinām</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_22.89">
	  <l><seg type="pāda" n="a">sarveṣām eva śaucānām</seg> <seg type="pāda" n="b">annaśaucaṃ paraṃ smṛtam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">yo 'nne śuciḥ sa hi śucir</seg> <seg type="pāda" n="d">na mṛdvāriśuciḥ śuciḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.89">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">sarveṣām eva śaucānām</seg> <seg type="pāda" n="b">anna-śaucaṃ paraṃ smṛtam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">yo 'nne śuciḥ sa hi śucir</seg> <seg type="pāda" n="d">na mṛd-vāri-śuciḥ śuciḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_22.90">
	  <l><seg type="pāda" n="a">kṣāntyā śudhyanti vidvāṃso</seg> <seg type="pāda" n="b">dānenākāryakāriṇaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">pracchannapāpā japyena</seg> <seg type="pāda" n="d">tapasā vedavittamāḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.90">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">kṣāntyā śudhyanti vidvāṃso</seg> <seg type="pāda" n="b">dānena akārya-kāriṇaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">pracchanna-pāpā japyena</seg> <seg type="pāda" n="d">tapasā veda-vit-tamāḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_22.91">
	  <l><seg type="pāda" n="a">mṛttoyaiḥ śudhyate śodhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nadī vegena śudhyati</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">rajasā strī manoduṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃnyāsena dvijottamāḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.91">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">mṛt-toyaiḥ śudhyate śodhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nadī vegena śudhyati</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">rajasā strī mano-duṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃnyāsena dvija-uttamāḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_22.92">
	  <l><seg type="pāda" n="a">adbhir gātrāṇi śudhyanti</seg> <seg type="pāda" n="b">manaḥ satyena śudhyati</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">vidyātapobhyāṃ bhūtātmā</seg> <seg type="pāda" n="d">buddhir jñānena śudhyati</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.92">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">adbhir gātrāṇi śudhyanti</seg> <seg type="pāda" n="b">manaḥ satyena śudhyati</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">vidyā-tapobhyāṃ bhūta-ātmā</seg> <seg type="pāda" n="d">buddhir jñānena śudhyati</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_22.93">
	  <l><seg type="pāda" n="a">eṣa śaucasya te proktaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śārīrasya vinirṇayaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">nānāvidhānāṃ dravyāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śuddheḥ śṛṇu vinirṇayam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_22.93">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">eṣa śaucasya te proktaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śārīrasya vinirṇayaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">nānā-vidhānāṃ dravyāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śuddheḥ śṛṇu vinirṇayam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="23">
	<p xml:id="ViS_23.1">śārīrair malaiḥ surābhir madyair vā yad upahataṃ tad atyantopahatam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.1">
	  <p>śārīrair malaiḥ surābhir madyair vā yad upahataṃ tad atyanta-upahatam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.2">atyantopahataṃ sarvaṃ lohabhāṇḍam agnau prakṣiptaṃ śudhyet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.2">
	  <p>atyanta-upahataṃ sarvaṃ loha-bhāṇḍam agnau prakṣiptaṃ śudhyet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.3">maṇimayam aśmamayam abjaṃ ca saptarātraṃ mahīnikhananena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.3">
	  <p>maṇi-mayam aśma-mayam abjaṃ ca sapta-rātraṃ mahī-nikhananena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.4">śṛṅgadantāsthimayaṃ takṣaṇena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.4">
	  <p>śṛṅga-danta-asthi-mayaṃ takṣaṇena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.5">dāravaṃ mṛnmayaṃ ca jahyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.5">
	  <p>dāravaṃ mṛn-mayaṃ ca jahyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.6">atyantopahatasya vastrasya yat prakṣālitaṃ sad virajyate tac chindyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.6">
	  <p>atyanta-upahatasya vastrasya yat prakṣālitaṃ sad virajyate tac chindyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.7">sauvarṇarājatābjamaṇimayānāṃ nirlepānām adbhiḥ śuddhiḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.7">
	  <p>sauvarṇa-rājata-abja-maṇi-mayānāṃ nirlepānām adbhiḥ śuddhiḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.8">aśmamayānāṃ camasānāṃ grahāṇāṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.8">
	  <p>aśma-mayānāṃ camasānāṃ grahāṇāṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.9">carusruksruvāṇām uṣṇenāmbhasā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.9">
	  <p>caru-sruk-sruvāṇām uṣṇena ambhasā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.10">yajñakarmaṇi yajñapātrāṇāṃ pāṇinā saṃmārjanena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.10">
	  <p>yajña-karmaṇi yajña-pātrāṇāṃ pāṇinā saṃmārjanena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.11">sphyaśūrpaśakaṭamusalolūkhalānāṃ prokṣaṇena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.11">
	  <p>sphya-śūrpa-śakaṭa-musala-ulūkhalānāṃ prokṣaṇena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.12">śayanayānāsanānāṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.12">
	  <p>śayana-yāna-āsanānāṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.13">bahūnāṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.13">
	  <p>bahūnāṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.14">dhānyājinarajjutāntavavaidalasūtrakārpāsavāsasāṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.14">
	  <p>dhānya-ajina-rajju-tāntava-vaidala-sūtra-kārpāsa-vāsasāṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.15">śākamūlaphalapuṣpāṇāṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.15">
	  <p>śāka-mūla-phala-puṣpāṇāṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.16">tṛṇakāṣṭhaśuṣkapalāśānāṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.16">
	  <p>tṛṇa-kāṣṭha-śuṣka-palāśānāṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.17">eteṣāṃ prakṣālanena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.17">
	  <p>eteṣāṃ prakṣālanena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.18">alpānāṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.18">
	  <p>alpānāṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.19">ūṣaiḥ kauśeyāvikayoḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.19">
	  <p>ūṣaiḥ kauśeya-āvikayoḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.20">ariṣṭakaiḥ kutapānām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.20">
	  <p>ariṣṭakaiḥ kutapānām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.21">śrīphalair aṃśupaṭṭānām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.21">
	  <p>śrī-phalair aṃśupaṭṭānām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.22">gaurasarṣapaiḥ kṣaumāṇām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.22">
	  <p>gaura-sarṣapaiḥ kṣaumāṇām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.23">śṛṅgāsthidantamayānāṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.23">
	  <p>śṛṅga-asthi-danta-mayānāṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.24">padmākṣair mṛgalomikānām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.24">
	  <p>padma-akṣair mṛga-lomikānām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.25">tāmrarītitrapusīsamayānām amlodakena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.25">
	  <p>tāmra-rīti-trapu-sīsa-mayānām amla-udakena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.26">bhasmanā kāṃsyalohayoḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.26">
	  <p>bhasmanā kāṃsya-lohayoḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.27">takṣaṇena dāravāṇām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.27">
	  <p>takṣaṇena dāravāṇām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.28">govālaiḥ phalasaṃbhavānām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.28">
	  <p>go-vālaiḥ phala-saṃbhavānām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.29">prokṣaṇena saṃhatānām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.29">
	  <p>prokṣaṇena saṃhatānām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.30">utpavanena dravāṇām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.30">
	  <p>utpavanena dravāṇām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.31">guḍādīnām ikṣuvikārāṇāṃ prabhūtānāṃ gṛhanihitānāṃ vāryagnidānena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.31">
	  <p>guḍa-ādīnām ikṣu-vikārāṇāṃ prabhūtānāṃ gṛha-nihitānāṃ vāry-agni-dānena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.32">sarvalavaṇānāṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.32">
	  <p>sarva-lavaṇānāṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.33">punaḥ pākena mṛnmayānām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.33">
	  <p>punaḥ pākena mṛn-mayānām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.34">dravyavat kṛtaśaucānāṃ devatārcānāṃ bhūyaḥ pratiṣṭhāpanena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.34">
	  <p>dravya-vat kṛta-śaucānāṃ devatā-arcānāṃ bhūyaḥ pratiṣṭhāpanena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.35">asiddhasyānnasya yanmātram upahataṃ tanmātraṃ parityajya śeṣasya kaṇḍanaprakṣālane kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.35">
	  <p>asiddhasya annasya yan-mātram upahataṃ tan-mātraṃ parityajya śeṣasya kaṇḍana-prakṣālane kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.36">droṇābhyadhikam siddham annam upahataṃ na duṣyati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.36">
	  <p>droṇa-abhyadhikam siddham annam upahataṃ na duṣyati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_23.37">tasyopahatamātram apāsya gāyatryābhimantritaṃ suvarṇāmbhaḥ prakṣipet bastasya ca pradarśayed agneś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.37">
	  <p>tasya upahata-mātram apāsya gāyatrya ābhimantritaṃ suvarṇa-ambhaḥ prakṣipet bastasya ca pradarśayed agneś ca ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_23.38">
	  <l><seg type="pāda" n="a">pakṣijagdhaṃ gavā ghrātam</seg> <seg type="pāda" n="b">avadhūtam avakṣutam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">dūṣitaṃ keśakīṭaiś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtprakṣepeṇa śudhyati</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.38">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">pakṣi-jagdhaṃ gavā ghrātam</seg> <seg type="pāda" n="b">avadhūtam avakṣutam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">dūṣitaṃ keśa-kīṭaiś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛt-prakṣepeṇa śudhyati</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_23.39">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yāvan nāpaity amedhyāktād</seg> <seg type="pāda" n="b">gandho lepaś ca tatkṛtaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tāvan mṛdvāri deyaṃ syāt</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvāsu dravyaśuddhiṣu</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.39">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yāvan na apaity amedhya-aktād</seg> <seg type="pāda" n="b">gandho lepaś ca tat-kṛtaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tāvan mṛd-vāri deyaṃ syāt</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvāsu dravya-śuddhiṣu</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_23.40">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ajāśvaṃ mukhato medhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na gaur na narajā malāḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">panthānaś ca viśudhyanti</seg> <seg type="pāda" n="d">somasūryāṃśumārutaiḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.40">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">aja-aśvaṃ mukhato medhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na gaur na nara-jā malāḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">panthānaś ca viśudhyanti</seg> <seg type="pāda" n="d">soma-sūrya-aṃśu-mārutaiḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_23.41">
	  <l><seg type="pāda" n="a">rathyākardamatoyāni</seg> <seg type="pāda" n="b">spṛṣṭāny antyaśvavāyasaiḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">mārutenaiva śudhyanti</seg> <seg type="pāda" n="d">pakveṣṭakacitāni ca</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.41">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">rathyā-kardama-toyāni</seg> <seg type="pāda" n="b">spṛṣṭāny antya-śva-vāyasaiḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">mārutena eva śudhyanti</seg> <seg type="pāda" n="d">pakva-iṣṭaka-citāni ca</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_23.42">
	  <l><seg type="pāda" n="a">prāṇinām atha sarveṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛdbhir adbhiś ca kārayet</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">atyantopahatānāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">śaucaṃ nityam atandritam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.42">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">prāṇinām atha sarveṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛdbhir adbhiś ca kārayet</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">atyanta-upahatānāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">śaucaṃ nityam atandritam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_23.43">
	  <l><seg type="pāda" n="a">bhūmiṣṭham udakaṃ puṇyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vaitṛṣṇyaṃ yatra gor bhavet</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">avyāptaṃ ced amedhyena</seg> <seg type="pāda" n="d">tadvad eva śilāgatam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.43">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">bhūmi-ṣṭham udakaṃ puṇyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vaitṛṣṇyaṃ yatra gor bhavet</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">avyāptaṃ ced amedhyena</seg> <seg type="pāda" n="d">tad-vad eva śilā-gatam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_23.44">
	  <l><seg type="pāda" n="a">mṛtapañcanakhāt kūpād</seg> <seg type="pāda" n="b">atyantopahatāt tathā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">apaḥ samuddharet sarvāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śeṣaṃ vastreṇa śodhayet</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.44">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">mṛta-pañca-nakhāt kūpād</seg> <seg type="pāda" n="b">atyanta-upahatāt tathā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">apaḥ samuddharet sarvāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śeṣaṃ vastreṇa śodhayet</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_23.45">
	  <l><seg type="pāda" n="a">vahniprajvālanaṃ kuryāt</seg> <seg type="pāda" n="b">kūpe pakveṣṭakācite</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">pañcagavyaṃ nyaset paścān</seg> <seg type="pāda" n="d">navatoyasamudbhave</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.45">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">vahni-prajvālanaṃ kuryāt</seg> <seg type="pāda" n="b">kūpe pakva-iṣṭakā-cite</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">pañca-gavyaṃ nyaset paścān</seg> <seg type="pāda" n="d">nava-toya-samudbhave</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_23.46">
	  <l><seg type="pāda" n="a">jalāśayeṣv athālpeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">sthāvareṣu vasuṃdhare</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">kūpavat kathitā śuddhir</seg> <seg type="pāda" n="d">mahatsu ca na dūṣaṇam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.46">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">jala-āśayeṣv atha alpeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">sthāvareṣu vasuṃdhare</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">kūpa-vat kathitā śuddhir</seg> <seg type="pāda" n="d">mahatsu ca na dūṣaṇam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_23.47">
	  <l><seg type="pāda" n="a">trīṇi devāḥ pavitrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">brāhmaṇānām akalpayan</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">adṛṣṭam adbhir nirṇiktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yac ca vācā praśasyate</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.47">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">trīṇi devāḥ pavitrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">brāhmaṇānām akalpayan</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">adṛṣṭam adbhir nirṇiktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yac ca vācā praśasyate</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_23.48">
	  <l><seg type="pāda" n="a">nityaṃ śuddhaḥ kāruhastaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">paṇyaṃ yac ca prasāritam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">brāhamaṇāntaritaṃ bhaikṣyam</seg> <seg type="pāda" n="d">ākarāḥ sarva eva ca</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.48">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">nityaṃ śuddhaḥ kāru-hastaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">paṇyaṃ yac ca prasāritam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">brāhamaṇa-antaritaṃ bhaikṣyam</seg> <seg type="pāda" n="d">ākarāḥ sarva eva ca</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>
	<lg xml:id="ViS_23.49">
	  <l><seg type="pāda" n="a">nityam āsyaṃ śuci strīṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śakuniḥ phalapātane</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">prasrave ca śucir vatsaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śvā mṛgagrahaṇe śuciḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.49">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">nityam āsyaṃ śuci strīṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śakuniḥ phala-pātane</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">prasrave ca śucir vatsaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śvā mṛga-grahaṇe śuciḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_23.50">
	  <l><seg type="pāda" n="a">śvabhir hatasya yan māṃsaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śuci tat parikīrtitam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">kravyādbhiś ca hatasyānyaiś</seg> <seg type="pāda" n="d">caṇḍālādyaiś ca dasyubhiḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.50">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">śvabhir hatasya yan māṃsaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śuci tat parikīrtitam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">kravya-adbhiś ca hatasya anyaiś</seg> <seg type="pāda" n="d">caṇḍāla-ādyaiś ca dasyubhiḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_23.51">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ūrdhvaṃ nābher yāni khāni</seg> <seg type="pāda" n="b">tāni medhyāni nirdiśet</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">yāny adhastāny amedhyāni</seg> <seg type="pāda" n="d">dehāc caiva malāś cyutāḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.51">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">ūrdhvaṃ nābher yāni khāni</seg> <seg type="pāda" n="b">tāni medhyāni nirdiśet</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">yāny adhastāny amedhyāni</seg> <seg type="pāda" n="d">dehāc ca eva malāś cyutāḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_23.52">
	  <l><seg type="pāda" n="a">makṣikā vipruṣaś chāyā</seg> <seg type="pāda" n="b">gaur gajāśvamarīcayaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">rajo bhūr vāyur agniś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">mārjāraś ca sadā śuciḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.52">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">makṣikā vipruṣaś chāyā</seg> <seg type="pāda" n="b">gaur gaja-aśva-marīcayaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">rajo bhūr vāyur agniś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">mārjāraś ca sadā śuciḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_23.53">
	  <l><seg type="pāda" n="a">nocchiṣṭaṃ kurvate mukhyā</seg> <seg type="pāda" n="b">vipruṣo 'ṅge na yānti yāḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">na śmaśrūṇi gatāny āsyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na dantāntaraveṣṭitam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.53">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">na ucchiṣṭaṃ kurvate mukhyā</seg> <seg type="pāda" n="b">vipruṣo 'ṅge na yānti yāḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">na śmaśrūṇi gatāny āsyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na danta-antara-veṣṭitam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_23.54">
	  <l><seg type="pāda" n="a">spṛśanti bindavaḥ pādau</seg> <seg type="pāda" n="b">ya ācāmayataḥ parān</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">bhaumikais te samā jñeyā</seg> <seg type="pāda" n="d">na tair aprayato bhavet</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.54">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">spṛśanti bindavaḥ pādau</seg> <seg type="pāda" n="b">ya ācāmayataḥ parān</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">bhaumikais te samā jñeyā</seg> <seg type="pāda" n="d">na tair aprayato bhavet</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_23.55">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ucchiṣṭena tu saṃspṛṣṭo</seg> <seg type="pāda" n="b">dravyahastaḥ kathaṃcana</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">anidhāyaiva tad dravyam</seg> <seg type="pāda" n="d">ācāntaḥ śucitām iyāt</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.55">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">ucchiṣṭena tu saṃspṛṣṭo</seg> <seg type="pāda" n="b">dravya-hastaḥ kathaṃ-cana</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">anidhāya eva tad dravyam</seg> <seg type="pāda" n="d">ācāntaḥ śuci-tām iyāt</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_23.56">
	  <l><seg type="pāda" n="a">mārjanopāñjanair veśma</seg> <seg type="pāda" n="b">prokṣaṇenaiva pustakam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">saṃmārjanenāñjanena</seg> <seg type="pāda" n="d">sekenollekhanena ca</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.56">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">mārjana-upāñjanair veśma</seg> <seg type="pāda" n="b">prokṣaṇena eva pustakam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">saṃmārjanenā añjanena</seg> <seg type="pāda" n="d">sekena ullekhanena ca</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_23.57">
	  <l><seg type="pāda" n="a">dāhena ca bhuvaḥ śuddhir</seg> <seg type="pāda" n="b">vāsenāpy atha vā gavām</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">gāvaḥ pavitramaṅgalyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">goṣu lokāḥ pratiṣṭhitāḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.57">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">dāhena ca bhuvaḥ śuddhir</seg> <seg type="pāda" n="b">vāsena apy atha vā gavām</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">gāvaḥ pavitra-maṅgalyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">goṣu lokāḥ pratiṣṭhitāḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_23.58">
	  <l><seg type="pāda" n="a">gāvo vitanvate yjñaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">gāvaḥ sarvāghasūdanāḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">gomūtraṃ gomayaṃ sarpiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣīraṃ dadhi ca rocanā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.58">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">gāvo vitanvate yjñaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">gāvaḥ sarva-agha-sūdanāḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">go-mūtraṃ go-mayaṃ sarpiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣīraṃ dadhi ca rocanā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_23.59">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ṣaḍaṅgam etat paramaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">maṅgalyaṃ paramaṃ gavām</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">śṛṅgodakaṃ gavāṃ puṇyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvāghaviniṣūdanam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.59">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">ṣaḍ-aṅgam etat paramaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">maṅgalyaṃ paramaṃ gavām</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">śṛṅga-udakaṃ gavāṃ puṇyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarva-agha-viniṣūdanam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_23.60">
	  <l><seg type="pāda" n="a">gavām kaṇḍūyanaṃ caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvakalmaṣanāśanam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">gavāṃ grāsapradānena</seg> <seg type="pāda" n="d">svargaloke mahīyate</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.60">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">gavām kaṇḍūyanaṃ ca eva</seg> <seg type="pāda" n="b">sarva-kalmaṣa-nāśanam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">gavāṃ grāsa-pradānena</seg> <seg type="pāda" n="d">svarga-loke mahīyate</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_23.61">
	  <l><seg type="pāda" n="a">gavāṃ hi tīrthe vasatīha gaṅgā</seg> <seg type="pāda" n="b">puṣṭis tathāsāṃ rajasi pravṛddhā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">lakṣmīḥ karīṣe praṇatau ca dharmas</seg> <seg type="pāda" n="d">tāsāṃ praṇāmaṃ satataṃ ca kuryāt</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_23.61">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">gavāṃ hi tīrthe vasati iha gaṅgā</seg> <seg type="pāda" n="b">puṣṭis tathā āsāṃ rajasi pravṛddhā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">lakṣmīḥ karīṣe praṇatau ca dharmas</seg> <seg type="pāda" n="d">tāsāṃ praṇāmaṃ satataṃ ca kuryāt</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="24">
	<p xml:id="ViS_24.1">atha brāhmaṇasya varṇānukrameṇa catasro bhāryā bhavanti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.1">
	  <p>atha brāhmaṇasya varṇa-anukrameṇa catasro bhāryā bhavanti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.2">tisraḥ kṣatriyasya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.2">
	  <p>tisraḥ kṣatriyasya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.3">dve vaiśyasya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.3">
	  <p>dve vaiśyasya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.4">ekā śūdrasya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.4">
	  <p>ekā śūdrasya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.5">tāsāṃ savarṇāvedane pāṇir grāhyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.5">
	  <p>tāsāṃ savarṇa-āvedane pāṇir grāhyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.6">asavarṇāvedane śaraḥ kṣatriyakanyayā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.6">
	  <p>asavarṇa-āvedane śaraḥ kṣatriya-kanyayā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.7">pratodo vaiśyakanyayā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.7">
	  <p>pratodo vaiśya-kanyayā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.8">vasanadaśāntaḥ śūdrakanyayā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.8">
	  <p>vasana-daśāntaḥ śūdra-kanyayā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.9">na sagotrāṃ na samānārṣapravarāṃ bhāryāṃ vindeta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.9">
	  <p>na sa-gotrāṃ na samāna-ārṣa-pravarāṃ bhāryāṃ vindeta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.10">mātṛtas tv ā pañcamāt puruṣāt <choice><corr resp="#ISh #TH">pitṛtaś</corr><orig>pitṛtāś</orig></choice> cā saptamāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.10">
	  <p>mātṛtas tv ā pañcamāt puruṣāt <choice><corr resp="#ISh #TH">pitṛtaś</corr><orig>pitṛtāś</orig></choice> cā a saptamāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.11">nākulīnām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.11">
	  <p>na akulīnām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.12">na ca vyādhitām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.12">
	  <p>na ca vyādhitām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.13">nādhikāṅgīm ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.13">
	  <p>na adhika-aṅgīm ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.14">na hīnāṅgīm ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.14">
	  <p>na hīna-aṅgīm ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.15">nātikapilām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.15">
	  <p>na atikapilām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.16">na vācāṭām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.16">
	  <p>na vācāṭām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.17">athāṣṭau vivāhā bhavanti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.17">
	  <p>atha aṣṭau vivāhā bhavanti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.18">brāhmo daiva ārṣaḥ prājāpatyo gāndharva āsuro rākṣasaḥ paiśācaś ceti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.18">
	  <p>brāhmo daiva ārṣaḥ prājāpatyo gāndharva āsuro rākṣasaḥ paiśācaś ca iti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.19">āhūya guṇavate kanyādānaṃ brāhmaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.19">
	  <p>āhūya guṇavate kanyā-dānaṃ brāhmaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.20">yajñasthartvije daivaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.20">
	  <p>yajña-stha-rtvije daivaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.21">gomithunagrahaṇenārṣaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.21">
	  <p>go-mithuna-grahaṇenā arṣaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.22">prārthitapradānena prājāpatyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.22">
	  <p>prārthita-pradānena prājāpatyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.23">dvayoḥ sakāmayor mātāpitṛrahito yogo gāndharvaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.23">
	  <p>dvayoḥ sa-kāmayor mātā-pitṛ-rahito yogo gāndharvaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.24">krayeṇāsuraḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.24">
	  <p>krayeṇā asuraḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.25">yuddhaharaṇena rākṣasaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.25">
	  <p>yuddha-haraṇena rākṣasaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.26">suptapramattābhigamanāt <choice><corr resp="#ISh #TH">paiśācaḥ</corr><orig>paiśacaḥ</orig></choice> ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.26">
	  <p>supta-pramatta-abhigamanāt <choice><corr resp="#ISh #TH">paiśācaḥ</corr><orig>paiśacaḥ</orig></choice> ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.27">eteṣv ādyāś catvāro dharmyāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.27">
	  <p>eteṣv ādyāś catvāro dharmyāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.28">gāndharvo 'pi rājanyānām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.28">
	  <p>gāndharvo 'pi rājanyānām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.29">brāhmīputraḥ puruṣān ekaviṃśatiṃ punīte ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.29">
	  <p>brāhmī-putraḥ puruṣān ekaviṃśatiṃ punīte ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.30">daivīputraś caturdaśa ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.30">
	  <p>daivī-putraś caturdaśa ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.31">ārṣīputraś ca sapta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.31">
	  <p>ārṣī-putraś ca sapta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.32">prājāpatyaś caturaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.32">
	  <p>prājāpatyaś caturaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.33">brāhmeṇa vivāhena kanyāṃ dadat brahmalokaṃ gamayati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.33">
	  <p>brāhmeṇa vivāhena kanyāṃ dadat brahma-lokaṃ gamayati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.34">daivena svargam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.34">
	  <p>daivena svargam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.35">ārṣeṇa vaiṣṇavam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.35">
	  <p>ārṣeṇa vaiṣṇavam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.36">prājāpatyena devalokam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.36">
	  <p>prājāpatyena deva-lokam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.37">gāndharveṇa gandharvalokaṃ gacchati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.37">
	  <p>gāndharveṇa gandharva-lokaṃ gacchati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.38">pitā pitāmaho bhrātā sakulyo mātāmaho mātā ceti kanyāpradāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.38">
	  <p>pitā pitāmaho bhrātā sa-kulyo mātāmaho mātā ca iti kanyā-pradāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_24.39">pūrvābhāve prakṛtisthaḥ paraḥ para iti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.39">
	  <p>pūrva-abhāve prakṛti-sthaḥ paraḥ para iti ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_24.40">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ṛtutrayam upāsyaiva</seg> <seg type="pāda" n="b">kanyā kuryāt svayaṃ varam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">ṛtutraye vyatīte tu</seg> <seg type="pāda" n="d">prabhavaty ātmanaḥ sadā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.40">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">ṛtu-trayam upāsya eva</seg> <seg type="pāda" n="b">kanyā kuryāt svayaṃ varam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">ṛtu-traye vyatīte tu</seg> <seg type="pāda" n="d">prabhavaty ātmanaḥ sadā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_24.41">
	  <l><seg type="pāda" n="a">pitṛveśmani yā kanyā</seg> <seg type="pāda" n="b">rajaḥ paśyaty asaṃskṛtā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">sā kanyā vṛṣalī jñeyā</seg> <seg type="pāda" n="d">haraṃs tāṃ na viduṣyati</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_24.41">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">pitṛ-veśmani yā kanyā</seg> <seg type="pāda" n="b">rajaḥ paśyaty asaṃskṛtā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">sā kanyā vṛṣalī jñeyā</seg> <seg type="pāda" n="d">haraṃs tāṃ na viduṣyati</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="25">
	<p xml:id="ViS_25.1">atha strīṇāṃ dharmāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_25.1">
	  <p>atha strīṇāṃ dharmāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_25.2">bhartuḥ samānavratacāritvam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_25.2">
	  <p>bhartuḥ samāna-vrata-cāritvam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_25.3">śvaśrūśvaśuragurudevatātithipūjanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_25.3">
	  <p>śvaśrū-śvaśura-guru-devatā-atithi-pūjanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_25.4">susaṃskṛtopaskaratā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_25.4">
	  <p>su-saṃskṛta-upaskara-tā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_25.5">amuktahastatā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_25.5">
	  <p>amukta-hasta-tā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_25.6">suguptabhāṇḍatā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_25.6">
	  <p>su-gupta-bhāṇḍa-tā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_25.7">mūlakriyāsv anabhiratiḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_25.7">
	  <p>mūla-kriyāsv anabhiratiḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_25.8">maṅgalācāratatparatā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_25.8">
	  <p>maṅgala-ācāra-tat-para-tā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_25.9">bhartari pravasite 'pratikarmakriyā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_25.9">
	  <p>bhartari pravasite 'pratikarma-kriyā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_25.10">paragṛheṣv anabhigamanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_25.10">
	  <p>para-gṛheṣv anabhigamanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_25.11">dvāradeśagavākṣeṣv anavasthānam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_25.11">
	  <p>dvāra-deśa-gava-akṣeṣv anavasthānam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_25.12">sarvakarmasv asvatantratā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_25.12">
	  <p>sarva-karmasv asvatantra-tā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_25.13">bālyayauvanavārdhakeṣv api pitṛbhartṛputrādhīnatā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_25.13">
	  <p>bālya-yauvana-vārdhakeṣv api pitṛ-bhartṛ-putra-adhīna-tā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_25.14">mṛte bhartari brahmacaryaṃ tadanv ārohaṇaṃ vā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_25.14">
	  <p>mṛte bhartari brahma-caryaṃ tad-anv ārohaṇaṃ vā ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_25.15">
	  <l><seg type="pāda" n="a">nāsti strīṇāṃ pṛthagyajño</seg> <seg type="pāda" n="b">na vrataṃ nāpy upoṣitam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">patiṃ śuśrūṣate yat tu</seg> <seg type="pāda" n="d">tena svarge mahīyate</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_25.15">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">na asti strīṇāṃ pṛthag-yajño</seg> <seg type="pāda" n="b">na vrataṃ na apy upoṣitam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">patiṃ śuśrūṣate yat tu</seg> <seg type="pāda" n="d">tena svarge mahīyate</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_25.16">
	  <l><seg type="pāda" n="a">patyau jīvati yā yoṣid</seg> <seg type="pāda" n="b">upavāsavrataṃ caret</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">āyuḥ sā harate bhartur</seg> <seg type="pāda" n="d">narakaṃ caiva gacchati</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_25.16">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">patyau jīvati yā yoṣid</seg> <seg type="pāda" n="b">upavāsa-vrataṃ caret</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">āyuḥ sā harate bhartur</seg> <seg type="pāda" n="d">narakaṃ ca eva gacchati</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_25.17">
	  <l><seg type="pāda" n="a">mṛte bhartari sādhvī strī</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmacarye vyavasthitā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">svargaṃ gacchaty aputrāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">yathā te brahmacāriṇaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_25.17">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">mṛte bhartari sādhvī strī</seg> <seg type="pāda" n="b">brahma-carye vyavasthitā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">svargaṃ gacchaty aputra āpi</seg> <seg type="pāda" n="d">yathā te brahma-cāriṇaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="26">
	<p xml:id="ViS_26.1">savarṇāsu bahubhāryāsu vidyamānāsu <choice><corr resp="#ISh #TH">jyeṣṭhayā</corr><orig>jyeṣṭayā</orig></choice> saha dharmakāryaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_26.1">
	  <p>savarṇāsu bahu-bhāryāsu vidyamānāsu <choice><corr resp="#ISh #TH">jyeṣṭhayā</corr><orig>jyeṣṭayā</orig></choice> saha dharma-kāryaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_26.2">miśrāsu ca kaniṣṭhayāpi samānavarṇayā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_26.2">
	  <p>miśrāsu ca kaniṣṭhaya āpi samāna-varṇayā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_26.3">samānavarṇāyā abhāve tv anantarayaivāpdi ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_26.3">
	  <p>samāna-varṇāyā abhāve tv anantaraya aivā apdi ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_26.4">na tv eva dvijaḥ śūdrayā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_26.4">
	  <p>na tv eva dvijaḥ śūdrayā ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_26.5">
	  <l><seg type="pāda" n="a">dvijasya bhāryā śūdrā tu</seg> <seg type="pāda" n="b">dharmārthaṃ na kvacid bhavet</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">ratyartham eva sā tasya</seg> <seg type="pāda" n="d">rāgāndhasya prakīrtitā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_26.5">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">dvijasya bhāryā śūdrā tu</seg> <seg type="pāda" n="b">dharma-arthaṃ na kva-cid bhavet</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">raty-artham eva sā tasya</seg> <seg type="pāda" n="d">rāga-andhasya prakīrtitā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_26.6">
	  <l><seg type="pāda" n="a">hīnajātiṃ striyaṃ mohād</seg> <seg type="pāda" n="b">udvahanto dvijātayaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">kulāny eva nayanty āśu</seg> <seg type="pāda" n="d">sasaṃtānāni śūdratāṃ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_26.6">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">hīna-jātiṃ striyaṃ mohād</seg> <seg type="pāda" n="b">udvahanto dvijātayaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">kulāny eva nayanty āśu</seg> <seg type="pāda" n="d">sa-saṃtānāni śūdra-tāṃ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_26.7">
	  <l><seg type="pāda" n="a">daivapitryāthiteyāni</seg> <seg type="pāda" n="b">tatpradhānāni yasya tu</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">nāśnanti pitṛdevās tu</seg> <seg type="pāda" n="d">na ca svargaṃ sa gacchati</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_26.7">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">daiva-pitry-āthiteyāni</seg> <seg type="pāda" n="b">tat-pradhānāni yasya tu</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">na aśnanti pitṛ-devās tu</seg> <seg type="pāda" n="d">na ca svargaṃ sa gacchati</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="27">
	<p xml:id="ViS_27.1">garbhasya spaṣṭatājñāne niṣekakarma ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_27.1">
	  <p>garbhasya spaṣṭatā-jñāne niṣeka-karma ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_27.2">spandanāt purā puṃsavanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_27.2">
	  <p>spandanāt purā puṃsavanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_27.3"><choice><corr resp="#ISh #TH">ṣaṣṭhe</corr><orig>paṣṭhe</orig></choice> 'ṣṭame vā māsi sīmantonnayanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_27.3">
	  <p><choice><corr resp="#ISh #TH">ṣaṣṭhe</corr><orig>paṣṭhe</orig></choice> 'ṣṭame vā māsi sīmanta-unnayanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_27.4">jāte ca dārake jātakarma ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_27.4">
	  <p>jāte ca dārake jāta-karma ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_27.5">āśaucavyapagame nāmadheyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_27.5">
	  <p>āśauca-vyapagame nāma-dheyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_27.6">maṅgalyaṃ brāhamaṇasya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_27.6">
	  <p>maṅgalyaṃ brāhamaṇasya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_27.7">balavat kṣatriyasya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_27.7">
	  <p>balavat kṣatriyasya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_27.8">dhanopetaṃ vaiśyasya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_27.8">
	  <p>dhana-upetaṃ vaiśyasya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_27.9">jugupsitaṃ śūdrasya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_27.9">
	  <p>jugupsitaṃ śūdrasya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_27.10">caturthe māsy ādityadarśanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_27.10">
	  <p>caturthe māsy āditya-darśanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_27.11">ṣaṣṭhe 'nnaprāśanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_27.11">
	  <p>ṣaṣṭhe 'nna-prāśanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_27.12">tṛtīye 'bde cūḍākaraṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_27.12">
	  <p>tṛtīye 'bde cūḍā-karaṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_27.13">etā eva kriyāḥ strīṇām amantrakāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_27.13">
	  <p>etā eva kriyāḥ strīṇām amantrakāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_27.14">tāsāṃ samantrako vivāhaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_27.14">
	  <p>tāsāṃ sa-mantrako vivāhaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_27.15">garbhāṣṭame 'bde brāhmaṇasyopanayanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_27.15">
	  <p>garbha-aṣṭame 'bde brāhmaṇasya upanayanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_27.16">garbhaikādaśe rājñaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_27.16">
	  <p>garbha-ekādaśe rājñaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_27.17">garbhadvādaśe viśaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_27.17">
	  <p>garbha-dvādaśe viśaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_27.18">teṣāṃ muñjajyābalbajamayyo mauñjyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_27.18">
	  <p>teṣāṃ muñja-jyā-balbaja-mayyo mauñjyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_27.19">kārpāsaśāṇāvikāny upavītāni vāsāṃsi ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_27.19">
	  <p>kārpāsa-śāṇā-avikāny upavītāni vāsāṃsi ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_27.20">mārgavaiyāghrabāstāni carmāṇi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_27.20">
	  <p>mārga-vaiyāghra-bāstāni carmāṇi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_27.21">pālāśakhādiraudumbarā daṇḍāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_27.21">
	  <p>pālāśa-khādira-audumbarā daṇḍāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_27.22">keśāntalalāṭanāsādeśatulyāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_27.22">
	  <p>keśa-anta-lalāṭa-nāsā-deśa-tulyāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_27.23">sarva eva vā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_27.23">
	  <p>sarva eva vā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_27.24">akuṭilāḥ satvacaś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_27.24">
	  <p>akuṭilāḥ satvacaś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_27.25">bhavadādyaṃ bhavanmadhyaṃ bhavadantaṃ ca bhaikṣyacaranam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_27.25">
	  <p>bhavad-ādyaṃ bhavan-madhyaṃ bhavad-antaṃ ca bhaikṣya-caranam ||</p>
	</note>
	<lg xml:id="ViS_27.26">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ā ṣoḍaśād brāhmaṇasya</seg> <seg type="pāda" n="b">sāvitrī nātivartate</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">ā dvāviṃśāt kṣatrabandhor</seg> <seg type="pāda" n="d">ā caturviṃśater viśaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_27.26">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">ā ṣoḍaśād brāhmaṇasya</seg> <seg type="pāda" n="b">sāvitrī na ativartate</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">ā dvāviṃśāt kṣatra-bandhor</seg> <seg type="pāda" n="d">ā caturviṃśater viśaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_27.27">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ata ūrdhvaṃ trayo 'py ete</seg> <seg type="pāda" n="b">yathākālam asaṃskṛtāḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">sāvitrīpatitā vrātyā</seg> <seg type="pāda" n="d">bhavanty āryavigarhitāḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_27.27">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">ata ūrdhvaṃ trayo 'py ete</seg> <seg type="pāda" n="b">yathā-kālam asaṃskṛtāḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">sāvitrī-patitā vrātyā</seg> <seg type="pāda" n="d">bhavanty ārya-vigarhitāḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_27.28">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yady asya vihitaṃ carma</seg> <seg type="pāda" n="b">yat sūtraṃ yā ca mekhalā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">yo daṇḍo yac ca vasanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tat tad asya vrateṣv api</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_27.28">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yady asya vihitaṃ carma</seg> <seg type="pāda" n="b">yat sūtraṃ yā ca mekhalā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">yo daṇḍo yac ca vasanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tat tad asya vrateṣv api</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_27.29">
	  <l><seg type="pāda" n="a">mekhalām ajinaṃ daṇḍam</seg> <seg type="pāda" n="b">upavītaṃ kamaṇḍalum</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">apsu prāsya vinaṣṭāni</seg> <seg type="pāda" n="d">gṛhṇītānyāni mantravat</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_27.29">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">mekhalām ajinaṃ daṇḍam</seg> <seg type="pāda" n="b">upavītaṃ kamaṇḍalum</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">apsu prāsya vinaṣṭāni</seg> <seg type="pāda" n="d">gṛhṇīta-anyāni mantra-vat</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="28">
	<p xml:id="ViS_28.1">atha brahmacariṇāṃ gurukulavāsaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.1">
	  <p>atha brahma-cariṇāṃ guru-kula-vāsaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.2">saṃdhyādvayopāsanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.2">
	  <p>saṃdhyā-dvaya-upāsanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.3">pūrvāṃ saṃdhyāṃ japet tiṣṭhan paścimām āsīnaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.3">
	  <p>pūrvāṃ saṃdhyāṃ japet tiṣṭhan paścimām āsīnaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.4">kāladvayam abhiṣekāgnikarmakaraṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.4">
	  <p>kāla-dvayam abhiṣeka-agni-karma-karaṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.5">apsu daṇḍavan majjanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.5">
	  <p>apsu daṇḍa-van majjanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.6">āhūtādhyayanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.6">
	  <p>āhūta-adhyayanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.7">guroḥ priyahitācaraṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.7">
	  <p>guroḥ priya-hita-ācaraṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.8">mekhalādaṇḍājinopavītadhāraṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.8">
	  <p>mekhalā-daṇḍa-ajina-upavīta-dhāraṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.9">gurukulavarjaṃ guṇavatsu bhaikṣyacaraṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.9">
	  <p>guru-kula-varjaṃ guṇa-vatsu bhaikṣya-caraṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.10">gurvanujñātaṃ bhaikṣyābhyavaharaṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.10">
	  <p>gurv-anujñātaṃ bhaikṣya-abhyavaharaṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.11">śrāddhakṛtalavaṇaśuktaparyuṣitanṛtyagītastrīmadhumāṃsāñjanocchiṣṭaprāṇihiṃsāślīlaparivarjanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.11">
	  <p>śrāddha-kṛta-lavaṇa-śukta-paryuṣita-nṛtya-gīta-strī-madhu-māṃsa-añjana-ucchiṣṭa-prāṇi-hiṃsā-ślīla-parivarjanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.12">adhaḥ śayyā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.12">
	  <p>adhaḥ śayyā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.13">guroḥ pūrvotthānaṃ caramaṃ saṃveśanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.13">
	  <p>guroḥ pūrva-utthānaṃ caramaṃ saṃveśanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.14">kṛtasaṃdhyopāsanaś ca gurvabhivādanaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.14">
	  <p>kṛta-saṃdhyā-upāsanaś ca gurv-abhivādanaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.15">tasya ca vyatyastakaraḥ pādāv upaspṛśet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.15">
	  <p>tasya ca vyatyasta-karaḥ pādāv upaspṛśet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.16">dakṣiṇaṃ dakṣiṇenetaram itareṇa ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.16">
	  <p>dakṣiṇaṃ dakṣiṇena itaram itareṇa ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.17">svaṃ ca nāmāsyābhivādanānte bhoḥśabdāntaṃ nivedayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.17">
	  <p>svaṃ ca nāma asya abhivādana-ante bhoḥ-śabda-antaṃ nivedayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.18">tiṣṭhann āsīnaḥ śayāno bhuñjānaḥ parāṅmukhaś ca nāsyābhibhāṣaṇaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.18">
	  <p>tiṣṭhann āsīnaḥ śayāno bhuñjānaḥ parāṅ-mukhaś ca na asya abhibhāṣaṇaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.19">āsīnasya sthitaḥ kuryād abhigacchaṃs tu gacchataḥ | āgacchataḥ pratyudgamya paścād dhāvaṃs tu dhāvataḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.19">
	  <p>āsīnasya sthitaḥ kuryād abhigacchaṃs tu gacchataḥ | āgacchataḥ pratyudgamya paścād dhāvaṃs tu dhāvataḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.20">parāṅmukhasyābhimukhaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.20">
	  <p>parāṅ-mukhasya abhimukhaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.21">dūrasthasyāntikam upetya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.21">
	  <p>dūra-sthasya antikam upetya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.22">śayānasya praṇamya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.22">
	  <p>śayānasya praṇamya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.23">tasya ca cakṣurviṣaye na yatheṣṭāsanaḥ syāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.23">
	  <p>tasya ca cakṣur-viṣaye na yatha īṣṭa-āsanaḥ syāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.24">na cāsya kevalaṃ nāma brūyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.24">
	  <p>na ca asya kevalaṃ nāma brūyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.25">gaticeṣṭābhāṣitādyaṃ nāsyānukuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.25">
	  <p>gati-ceṣṭā-bhāṣita-ādyaṃ na asya anukuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.26">yatrāsya nindāparivādau syātāṃ na tatra tiṣṭhet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.26">
	  <p>yatra asya nindā-parivādau syātāṃ na tatra tiṣṭhet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.27">nāsyaikāsano bhavet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.27">
	  <p>na asya eka-āsano bhavet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.28">ṛte śilāphalakanauyānebhyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.28">
	  <p>ṛte śilā-phalaka-nau-yānebhyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.29">guror gurau saṃnihite guruvad varteta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.29">
	  <p>guror gurau saṃnihite guru-vad varteta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.30">anirdiṣṭaś ca guruṇā svān gurun nābhivādayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.30">
	  <p>anirdiṣṭaś ca guruṇā svān gurun na abhivādayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.31">bāle samānavayasi vādhyāpake guruputre guruvad varteta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.31">
	  <p>bāle samāna-vayasi va ādhyāpake guru-putre guru-vad varteta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.32">nāsya pādau prakṣālayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.32">
	  <p>na asya pādau prakṣālayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.33">nocchiṣṭam aśnīyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.33">
	  <p>na ucchiṣṭam aśnīyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.34">evaṃ vedaṃ vedau vedān vā svīkuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.34">
	  <p>evaṃ vedaṃ vedau vedān vā svī-kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.35">tato vedāṅgāni ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.35">
	  <p>tato veda-aṅgāni ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.36">yas tv anadhītavedo 'nyatra śramaṃ kuryād asau sasaṃtānaḥ śūdratvam eti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.36">
	  <p>yas tv anadhīta-vedo 'nyatra śramaṃ kuryād asau sa-saṃtānaḥ śūdra-tvam eti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.37">mātur agre vijananaṃ dvitīyaṃ mauñjibandhanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.37">
	  <p>mātur agre vijananaṃ dvitīyaṃ mauñji-bandhanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.38">tatrāsya mātā sāvitrī bhavati pitā tv <choice><corr resp="#ISh #TH">ācāryaḥ</corr><orig>ācārthaḥ</orig></choice> ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.38">
	  <p>tatra asya mātā sāvitrī bhavati pitā tv <choice><corr resp="#ISh #TH">ācāryaḥ</corr><orig>ācārthaḥ</orig></choice> ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.39">etenaiva teṣāṃ dvijatvam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.39">
	  <p>etena eva teṣāṃ dvija-tvam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.40">prāṅ mauñjībandhanād dvijaḥ śūdrasamo bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.40">
	  <p>prāṅ mauñjī-bandhanād dvijaḥ śūdra-samo bhavati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.41">brahmacāriṇā muṇḍena jaṭilena vā bhāvyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.41">
	  <p>brahma-cāriṇā muṇḍena jaṭilena vā bhāvyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.42">vedasvīkaraṇād ūrdhvaṃ gurvanujñātas tasmai varaṃ dattvā snāyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.42">
	  <p>veda-svīkaraṇād ūrdhvaṃ gurv-anujñātas tasmai varaṃ dattvā snāyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.43">tato gurukula eva vā janmanaḥ śeṣaṃ nayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.43">
	  <p>tato guru-kula eva vā janmanaḥ śeṣaṃ nayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.44">tatrācārye prete guruvat guruputre varteta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.44">
	  <p>tatrā acārye prete guru-vat guru-putre varteta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.45">gurudāreṣu savarṇeṣu vā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.45">
	  <p>guru-dāreṣu sa-varṇeṣu vā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_28.46">tadabhāve 'gniśuśrūṣur naiṣṭhiko brahmacārī syāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.46">
	  <p>tad-abhāve 'gni-śuśrūṣur naiṣṭhiko brahma-cārī syāt ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_28.47">
	  <l><seg type="pāda" n="a">evaṃ carati yo vipro</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmacaryam atandritaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">sa gacchaty uttamaṃ sthānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na cehājāyate punaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.47">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">evaṃ carati yo vipro</seg> <seg type="pāda" n="b">brahma-caryam atandritaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">sa gacchaty uttamaṃ sthānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na ca ihā ajāyate punaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_28.48">
	  <l><seg type="pāda" n="a">kāmato retasaḥ sekaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vratasthasya dvijanmanaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">atikramaṃ vratasyāhur</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmajñā brahmacāriṇaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.48">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">kāmato retasaḥ sekaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vrata-sthasya dvi-janmanaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">atikramaṃ vratasyā ahur</seg> <seg type="pāda" n="d">dharma-jñā brahma-cāriṇaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_28.49">
	  <l><seg type="pāda" n="a">etasminn enasi prāpte</seg> <seg type="pāda" n="b">vasitvā gardabhājinam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">saptāgāraṃ cared bhaikṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">svakarma parikīrtayan</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.49">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">etasminn enasi prāpte</seg> <seg type="pāda" n="b">vasitvā gardabha-ajinam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">sapta-āgāraṃ cared bhaikṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sva-karma parikīrtayan</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_28.50">
	  <l><seg type="pāda" n="a">tebhyo labdhena bhaikṣyeṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">vartayann ekakālikam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">upaspṛśaṃs triṣavaṇam</seg> <seg type="pāda" n="d">abdena sa viśudhyati</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.50">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">tebhyo labdhena bhaikṣyeṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">vartayann eka-kālikam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">upaspṛśaṃs tri-ṣavaṇam</seg> <seg type="pāda" n="d">abdena sa viśudhyati</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_28.51">
	  <l><seg type="pāda" n="a">svapne siktvā brahmacārī</seg> <seg type="pāda" n="b">dvijaḥ śukram akāmataḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">snātvārkam arcayitvā triḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">punar mām ity ṛcaṃ japet</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.51">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">svapne siktvā brahma-cārī</seg> <seg type="pāda" n="b">dvijaḥ śukram akāmataḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">snātva ārkam arcayitvā triḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">punar mām ity ṛcaṃ japet</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_28.52">
	  <l><seg type="pāda" n="a">akṛtvā bhaikṣacaraṇam</seg> <seg type="pāda" n="b">asamiddhya ca pāvakam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">anāturaḥ saptarātram</seg> <seg type="pāda" n="d">avakīrṇivrataṃ caret</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.52">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">akṛtvā bhaikṣa-caraṇam</seg> <seg type="pāda" n="b">asamiddhya ca pāvakam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">an-āturaḥ sapta-rātram</seg> <seg type="pāda" n="d">avakīrṇi-vrataṃ caret</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_28.53">
	  <l><seg type="pāda" n="a">taṃ ced abhyudiyāt sūryaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śayānaṃ kāmakārataḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">nimloced vāpy+avijñānāj</seg> <seg type="pāda" n="d">japann upavased dinam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_28.53">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">taṃ ced abhyudiyāt sūryaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śayānaṃ kāma-kārataḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">nimloced va āpy+avijñānāj</seg> <seg type="pāda" n="d">japann upavased dinam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="29">
	<p xml:id="ViS_29.1">yas tūpanīya vratādeśaṃ kṛtvā vedam adhyāpayet tam ācāryaṃ vidyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_29.1">
	  <p>yas tu upanīya vrata-ādeśaṃ kṛtvā vedam adhyāpayet tam ācāryaṃ vidyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_29.2">yas tv enaṃ mūlyenādhyāpayet tam upādhyāyam ekadeśaṃ vā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_29.2">
	  <p>yas tv enaṃ mūlyena adhyāpayet tam upādhyāyam eka-deśaṃ vā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_29.3">yo yasya yajñnakarmāṇi kuryāt tam ṛtvijaṃ vidyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_29.3">
	  <p>yo yasya yajñna-karmāṇi kuryāt tam ṛtvijaṃ vidyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_29.4">nāparīkṣitaṃ yojayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_29.4">
	  <p>na aparīkṣitaṃ yojayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_29.5">nādhyāpayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_29.5">
	  <p>na adhyāpayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_29.6">nopanayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_29.6">
	  <p>na upanayet ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_29.7">
	  <l><seg type="pāda" n="a">adharmeṇa ca yaḥ prāha</seg> <seg type="pāda" n="b">yaś cādharmeṇa pṛcchati</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tayor anyataraḥ praiti</seg> <seg type="pāda" n="d">vidveṣaṃ vādhigacchati</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_29.7">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">adharmeṇa ca yaḥ prāha</seg> <seg type="pāda" n="b">yaś ca adharmeṇa pṛcchati</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tayor anyataraḥ praiti</seg> <seg type="pāda" n="d">vidveṣaṃ va ādhigacchati</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_29.8">
	  <l><seg type="pāda" n="a">dharmārthau yatra na syātāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śuśrūṣā vāpi tadvidhā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tatra vidyā na vaktavyā</seg> <seg type="pāda" n="d">śubhaṃ bījam ivoṣare</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_29.8">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">dharma-arthau yatra na syātāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śuśrūṣā va āpi tad-vidhā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tatra vidyā na vaktavyā</seg> <seg type="pāda" n="d">śubhaṃ bījam ivā uṣare</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_29.9">
	  <l><seg type="pāda" n="a">vidyā ha vai brahmaṇam ājagāma</seg> <seg type="pāda" n="b">gopāya mā śevadhiṣṭe 'ham asti</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">asūyakāyānṛjave 'yatāya na</seg> <seg type="pāda" n="d">māṃ brūyā avīryavatī tathā syām</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_29.9">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">vidyā ha vai brahmaṇam ājagāma</seg> <seg type="pāda" n="b">gopāya mā śevadhiṣṭe 'ham asti</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">asūyakāya an-ṛjave 'yatāya na</seg> <seg type="pāda" n="d">māṃ brūyā avīrya-vatī tathā syām</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_29.10">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yam eva vidyāḥ śucim apramattaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">medhāvinaṃ brahmacaryopapannam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">yas te na druhyet katamac ca nāha</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmai māṃ brūyā nidhipāya brahman</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_29.10">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yam eva vidyāḥ śucim apramattaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">medhāvinaṃ brahma-carya-upapannam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">yas te na druhyet katamac ca nā aha</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmai māṃ brūyā nidhi-pāya brahman</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="30">
	<p xml:id="ViS_30.1">śrāvaṇyāṃ prauṣṭhapadyāṃ vā chandāṃsy upākṛtyārdhapañcamān māsān adhīyīta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.1">
	  <p>śrāvaṇyāṃ prauṣṭha-padyāṃ vā chandāṃsy upākṛtya ardha-pañcamān māsān adhīyīta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.2">tatas teṣām utsargaṃ bahiḥ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.2">
	  <p>tatas teṣām utsargaṃ bahiḥ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.3">utsarjanopākarmaṇor madhye vedāṅgādhyayanaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.3">
	  <p>utsarjana-upākarmaṇor madhye veda-aṅga-adhyayanaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.4">nādhīyītāhorātraṃ caturdaśyaṣṭamīṣu ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.4">
	  <p>na adhīyīta aho-rātraṃ caturdaśy-aṣṭamīṣu ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.5">na+ṛtvantaragrahasūtake ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.5">
	  <p>na+ṛtv-antara-graha-sūtake ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.6">nendraprayāṇe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.6">
	  <p>na indra-prayāṇe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.7">na vāti caṇḍapavane ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.7">
	  <p>na vāti caṇḍa-pavane ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.8">nākālavarṣavidyutstaniteṣu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.8">
	  <p>na akāla-varṣa-vidyut-staniteṣu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.9">na bhūkaṃpolkāpātadigdāheṣu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.9">
	  <p>na bhū-kaṃpa-ulkā-pāta-dig-dāheṣu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.10">nāntaḥśave grāme ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.10">
	  <p>na antaḥ-śave grāme ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.11">na śāstrasaṃpāte ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.11">
	  <p>na śāstra-saṃpāte ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.12">na śvasṛgālagardabhanirhrādeṣu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.12">
	  <p>na śva-sṛgāla-gardabha-nirhrādeṣu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.13">na vāditraśabde ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.13">
	  <p>na vāditra-śabde ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.14">na śūdrapatitayoḥ samīpe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.14">
	  <p>na śūdra-patitayoḥ samīpe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.15">na devatāyatanaśmaśānacatuṣpatharathyāsu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.15">
	  <p>na devatā-āyatana-śmaśāna-catuṣpatha-rathyāsu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.16">nodakāntaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.16">
	  <p>na udaka-antaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.17">na pīṭhopahitapādaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.17">
	  <p>na pīṭha-upahita-pādaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.18">na hastyaśvoṣṭranaugoyāneṣu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.18">
	  <p>na hasty-aśva-uṣṭra-nau-go-yāneṣu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.19">na vāntaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.19">
	  <p>na vāntaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.20">na viriktaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.20">
	  <p>na viriktaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.21">nājīrṇī ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.21">
	  <p>na ajīrṇī ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.22">na pañcanakhāntarāgamane ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.22">
	  <p>na pañca-nakha-antarā-gamane ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.23">na rājaśrotriyagobrāhmaṇavyasane ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.23">
	  <p>na rāja-śrotriya-go-brāhmaṇa-vyasane ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.24">nopākarmaṇi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.24">
	  <p>na upākarmaṇi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.25">notsarge ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.25">
	  <p>na utsarge ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.26">na sāmadhvanāv ṛgyajuṣī ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.26">
	  <p>na sāma-dhvanāv ṛg-yajuṣī ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.27">nāpararātram adhītya śayīta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.27">
	  <p>na apara-rātram adhītya śayīta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.28">abhiyukto 'py anadhyāyeṣv adhyayanaṃ pariharet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.28">
	  <p>abhiyukto 'py anadhyāyeṣv adhyayanaṃ pariharet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.29">yasmād anadhyāyādhītaṃ nehāmutra phalapradam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.29">
	  <p>yasmād anadhyāya-adhītaṃ na iha-amutra phala-pradam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.30">tadadhyayanenāyuṣaḥ kṣayo guruśiṣyayoś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.30">
	  <p>tad-adhyayanenā ayuṣaḥ kṣayo guru-śiṣyayoś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.31">tasmād anadhyāyavarjaṃ guruṇā brahmalokakāmena vidyā satśiṣyakṣetreṣu vaptavyā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.31">
	  <p>tasmād anadhyāya-varjaṃ guruṇā brahma-loka-kāmena vidyā sat-śiṣya-kṣetreṣu vaptavyā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.32">śiṣyeṇa brahmārambhāvasānayor guroḥ pādopasaṃgrahaṇaṃ kāryam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.32">
	  <p>śiṣyeṇa brahma-ārambha-avasānayor guroḥ pāda-upasaṃgrahaṇaṃ kāryam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.33">praṇavaś ca vyāhartavyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.33">
	  <p>praṇavaś ca vyāhartavyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.34">tatra ca yad ṛco 'dhīte tenāsyājyena pitṝṇāṃ tṛptir bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.34">
	  <p>tatra ca yad ṛco 'dhīte tena asyā ajyena pitṝṇāṃ tṛptir bhavati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.35">yad yajūṃṣi tena madhunā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.35">
	  <p>yad yajūṃṣi tena madhunā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.36">yat sāmāni tena payasā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.36">
	  <p>yat sāmāni tena payasā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.37">yad ātharvaṇaṃ tena māṃsena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.37">
	  <p>yad ātharvaṇaṃ tena māṃsena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.38">yat purāṇetihāsavedāṅgadharmaśāstrāṇy adhīte tenāsyānnena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.38">
	  <p>yat purāṇa-itihāsa-veda-aṅga-dharma-śāstrāṇy adhīte tena asya annena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.39">yaś ca vidyām āsādyāsmin loke tayā jīvet, na sā tasya paraloke phalapradā bhavet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.39">
	  <p>yaś ca vidyām āsādya asmin loke tayā jīvet, na sā tasya para-loke phala-pradā bhavet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.40">yaś ca vidyayā yaśaḥ pareṣāṃ hanti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.40">
	  <p>yaś ca vidyayā yaśaḥ pareṣāṃ hanti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.41">ananujñātaś cānyasmād adhīyānān na vidyām ādadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.41">
	  <p>ananujñātaś ca anyasmād adhīyānān na vidyām ādadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_30.42">tadādānam asya brahmasteyaṃ narakāya bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.42">
	  <p>tad-ādānam asya brahma-steyaṃ narakāya bhavati ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_30.43">
	  <l><seg type="pāda" n="a">laukikaṃ vaidikaṃ vāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">tathādhyātmikam eva vā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">ādadīta yato jñānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na taṃ druhyet kadācana</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.43">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">laukikaṃ vaidikaṃ va āpi</seg> <seg type="pāda" n="b">tatha ādhyātmikam eva vā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">ādadīta yato jñānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na taṃ druhyet kadā-cana</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_30.44">
	  <l><seg type="pāda" n="a">utpādakabrahmadātror</seg> <seg type="pāda" n="b">garīyān brahmadaḥ pitā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">brahmajanma hi viprasya</seg> <seg type="pāda" n="d">pretya ceha ca śāśvatam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.44">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">utpādaka-brahma-dātror</seg> <seg type="pāda" n="b">garīyān brahma-daḥ pitā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">brahma-janma hi viprasya</seg> <seg type="pāda" n="d">pretya ca iha ca śāśvatam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_30.45">
	  <l><seg type="pāda" n="a">kāmān mātā pitā cainaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yad utpādayato mithaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">saṃbhūtiṃ tasya tāṃ vidyād</seg> <seg type="pāda" n="d">yad yonāv iha jāyate</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.45">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">kāmān mātā pitā ca enaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yad utpādayato mithaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">saṃbhūtiṃ tasya tāṃ vidyād</seg> <seg type="pāda" n="d">yad yonāv iha jāyate</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_30.46">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ācāryas tv asya yāṃ jātiṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vidhivad vedapāragaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">utpādayati sāvitryā</seg> <seg type="pāda" n="d">sā satyā sājarāmarā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.46">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">ācāryas tv asya yāṃ jātiṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vidhi-vad veda-pāragaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">utpādayati sāvitryā</seg> <seg type="pāda" n="d">sā satyā sa ājara āmarā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_30.47">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ya āvṛṇoty avitathena karṇāv</seg> <seg type="pāda" n="b">aduḥkhaṃ kurvann amṛtaṃ saṃprayacchan</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">taṃ manyeta pitaraṃ mātaraṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmai na druhyet kṛtam asya jānan</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_30.47">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">ya āvṛṇoty avitathena karṇāv</seg> <seg type="pāda" n="b">aduḥkhaṃ kurvann amṛtaṃ saṃprayacchan</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">taṃ manyeta pitaraṃ mātaraṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmai na druhyet kṛtam asya jānan</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="31">
	<p xml:id="ViS_31.1">trayaḥ puruṣasyātiguravo bhavanti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_31.1">
	  <p>trayaḥ puruṣasya atiguravo bhavanti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_31.2">mātā pitā ācāryaś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_31.2">
	  <p>mātā pitā ācāryaś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_31.3">teṣāṃ nityam eva śuśrūṣuṇā bhavitavyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_31.3">
	  <p>teṣāṃ nityam eva śuśrūṣuṇā bhavitavyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_31.4">yat te brūyus tat kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_31.4">
	  <p>yat te brūyus tat kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_31.5">teṣāṃ priyahitam ācaret ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_31.5">
	  <p>teṣāṃ priya-hitam ācaret ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_31.6">na tair ananujñātaḥ kiṃcid api kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_31.6">
	  <p>na tair ananujñātaḥ kiṃ-cid api kuryāt ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_31.7">
	  <l><seg type="pāda" n="a">eta eva trayo vedā</seg> <seg type="pāda" n="b">eta eva trayaḥ surāḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">eta eva trayo lokā</seg> <seg type="pāda" n="d">eta eva trayo 'gnayaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_31.7">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">eta eva trayo vedā</seg> <seg type="pāda" n="b">eta eva trayaḥ surāḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">eta eva trayo lokā</seg> <seg type="pāda" n="d">eta eva trayo 'gnayaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>
	<p xml:id="ViS_31.8">pitā gārhaptyo 'gniḥ dakṣināgnir mātā gurur āhavanīyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_31.8">
	  <p>pitā gārhaptyo 'gniḥ dakṣina-agnir mātā gurur āhavanīyaḥ ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_31.9">
	  <l><seg type="pāda" n="a">sarve tasyādṛtā dharmā</seg> <seg type="pāda" n="b">yasyaite traya ādṛtāḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">anādṛtyās tu yasyaite</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvās tasyāphalāḥ kriyāḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_31.9">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">sarve tasyā adṛtā dharmā</seg> <seg type="pāda" n="b">yasya ete traya ādṛtāḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">an-ādṛtyās tu yasya ete</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvās tasya aphalāḥ kriyāḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_31.10">
	  <l><seg type="pāda" n="a">imaṃ lokaṃ mātṛbhaktyā</seg> <seg type="pāda" n="b">pitṛbhaktyā tu madhyamam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">guruśuśrūṣayā tv eva</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmalokaṃ samāśnute</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_31.10">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">imaṃ lokaṃ mātṛ-bhaktyā</seg> <seg type="pāda" n="b">pitṛ-bhaktyā tu madhyamam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">guru-śuśrūṣayā tv eva</seg> <seg type="pāda" n="d">brahma-lokaṃ samāśnute</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="32">
	<p xml:id="ViS_32.1">rājartvikśrotriyādharmapratiṣedhyupādhyāyapitṛvyamātāmahamātulaśvaśurajyeṣṭhabhrātṛsaṃbandhinaś cācāryavat ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_32.1">
	  <p>rāja-rtvik-śrotriya-adharma-pratiṣedhy-upādhyāya-pitṛvya-mātāmaha-mātula-śvaśura-jyeṣṭha-bhrātṛ-saṃbandhinaś cā acārya-vat ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_32.2">patnya eteṣāṃ savarṇāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_32.2">
	  <p>patnya eteṣāṃ savarṇāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_32.3">mātṛṣvasā pitṛṣvasā jyeṣṭhā svasā ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_32.3">
	  <p>mātṛ-ṣvasā pitṛ-ṣvasā jyeṣṭhā svasā ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_32.4">śvaśurapitṛvyamātulartvijāṃ kanīyasāṃ pratyutthānam evābhivādanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_32.4">
	  <p>śvaśura-pitṛvya-mātula-rtvijāṃ kanīyasāṃ pratyutthānam eva abhivādanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_32.5">hīnavarṇānāṃ gurupatnīnāṃ dūrād abhivādanaṃ na pādopasparśanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_32.5">
	  <p>hīna-varṇānāṃ guru-patnīnāṃ dūrād abhivādanaṃ na pāda-upasparśanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_32.6">gurupatnīnāṃ gotrotsādanāñjanakeśasaṃyamanapādaprakṣālanādīni na kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_32.6">
	  <p>guru-patnīnāṃ gotra-utsādana-añjana-keśa-saṃyamana-pāda-prakṣālana-ādīni na kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_32.7">asaṃstutāpi parapatnī bhaginīti vācyā putrīti māteti vā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_32.7">
	  <p>asaṃstuta āpi para-patnī bhagini īti vācyā putri īti māta īti vā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_32.8">na ca gurūṇāṃ tvam iti brūyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_32.8">
	  <p>na ca gurūṇāṃ tvam iti brūyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_32.9">tadatikrame nirāhāro divasānte taṃ prasādyāśnīyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_32.9">
	  <p>tad-atikrame nir-āhāro divasa-ante taṃ prasādya aśnīyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_32.10">na ca guruṇā saha vigṛhya kathāḥ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_32.10">
	  <p>na ca guruṇā saha vigṛhya kathāḥ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_32.11">na caivāsya parīvādam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_32.11">
	  <p>na ca eva asya parīvādam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_32.12">na cānabhipretam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_32.12">
	  <p>na ca an-abhipretam ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_32.13">
	  <l><seg type="pāda" n="a">gurupatnī tu yuvatir</seg> <seg type="pāda" n="b">nābhivādyeha pādayoḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">pūrṇaviṃśativarṣeṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">guṇadoṣau vijānatā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_32.13">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">guru-patnī tu yuvatir</seg> <seg type="pāda" n="b">na abhivādya īha pādayoḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">pūrṇa-viṃśati-varṣeṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">guṇa-doṣau vijānatā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_32.14">
	  <l><seg type="pāda" n="a">kāmaṃ tu gurupatnīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yuvatīnāṃ yuvā bhuvi</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">vidhivad vandanaṃ kuryād</seg> <seg type="pāda" n="d">asāv aham iti bruvan</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_32.14">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">kāmaṃ tu guru-patnīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yuvatīnāṃ yuvā bhuvi</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">vidhi-vad vandanaṃ kuryād</seg> <seg type="pāda" n="d">asāv aham iti bruvan</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_32.15">
	  <l><seg type="pāda" n="a">viproṣya pādagrahaṇam</seg> <seg type="pāda" n="b">anvahaṃ cābhivādanam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">gurudāreṣu kurvīta</seg> <seg type="pāda" n="d">satāṃ dharmam anusmaran</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_32.15">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">viproṣya pāda-grahaṇam</seg> <seg type="pāda" n="b">anvahaṃ ca abhivādanam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">guru-dāreṣu kurvīta</seg> <seg type="pāda" n="d">satāṃ dharmam anusmaran</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_32.16">
	  <l><seg type="pāda" n="a">vittaṃ bandhur vayaḥ karma</seg> <seg type="pāda" n="b">vidyā bhavati pañcamī</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">etāni mānasthānāni</seg> <seg type="pāda" n="d">garīyo yad yad uttaram</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_32.16">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">vittaṃ bandhur vayaḥ karma</seg> <seg type="pāda" n="b">vidyā bhavati pañcamī</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">etāni māna-sthānāni</seg> <seg type="pāda" n="d">garīyo yad yad uttaram</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_32.17">
	  <l><seg type="pāda" n="a">brāhmaṇaṃ daśavarṣaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">śatavarṣaṃ ca bhūmipam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">pitāputrau vijānīyād</seg> <seg type="pāda" n="d">brāhmaṇas tu tayoḥ pitā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_32.17">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">brāhmaṇaṃ daśa-varṣaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">śata-varṣaṃ ca bhūmi-pam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">pitā-putrau vijānīyād</seg> <seg type="pāda" n="d">brāhmaṇas tu tayoḥ pitā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_32.18">
	  <l><seg type="pāda" n="a">viprāṇāṃ jñānato jyaiṣṭhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣatriyāṇāṃ tu vīryataḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">vaiśyānāṃ dhānyadhanataḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śūdrāṇām eva janmataḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_32.18">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">viprāṇāṃ jñānato jyaiṣṭhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣatriyāṇāṃ tu vīryataḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">vaiśyānāṃ dhānya-dhanataḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śūdrāṇām eva janmataḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="33">
	<p xml:id="ViS_33.1">atha puruṣasya kāmakrodhalobhākhyaṃ riputrayaṃ sughoraṃ bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_33.1">
	  <p>atha puruṣasya kāma-krodha-lobha-ākhyaṃ ripu-trayaṃ su-ghoraṃ bhavati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_33.2">parigrahaprasaṅgād viśeṣeṇa gṛhāśramiṇaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_33.2">
	  <p>parigraha-prasaṅgād viśeṣeṇa gṛha-āśramiṇaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_33.3">tenāyam ākrānto 'tipātakamahāpātakānupātakopapātakeṣu pravartate ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_33.3">
	  <p>tena ayam ākrānto 'tipātaka-mahāpātaka-anupātaka-upapātakeṣu pravartate ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_33.4">jātibhraṃśakareṣu saṃkarīkaraṇeṣV apātrīkaraṇeṣu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_33.4">
	  <p>jāti-bhraṃśa-kareṣu saṃkarī-karaṇeṣV apātrī-karaṇeṣu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_33.5">malāvaheṣu prakīrṇakeṣu ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_33.5">
	  <p>mala-āvaheṣu prakīrṇakeṣu ca ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_33.6">
	  <l><seg type="pāda" n="a">trividhaṃ narakasyedaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dvāraṃ nāśanam ātmanaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">kāmaḥ krodhas tathā lobhas</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmād etat trayaṃ jyayet</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_33.6">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">tri-vidhaṃ narakasya idaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dvāraṃ nāśanam ātmanaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">kāmaḥ krodhas tathā lobhas</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmād etat trayaṃ jyayet</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="34">
	<p xml:id="ViS_34.1">mātṛgamanaṃ duhitṛgamanaṃ snuṣāgamanam ity atipātakāni ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_34.1">
	  <p>mātṛ-gamanaṃ duhitṛ-gamanaṃ snuṣā-gamanam ity atipātakāni ||</p>
	</note>
	<lg xml:id="ViS_34.2">
	  <l><seg type="pāda" n="a">atipātakinas tv ete</seg> <seg type="pāda" n="b">praviśeyur hutāśanam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">na hy anyā niṣkṛtis teṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vidyate hi kathaṃcana</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_34.2">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">atipātakinas tv ete</seg> <seg type="pāda" n="b">praviśeyur huta-aśanam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">na hy anyā niṣkṛtis teṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vidyate hi kathaṃ-cana</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="35">
	<p xml:id="ViS_35.1">brahmahatyā surāpānaṃ brāhmaṇasuvarṇaharaṇaṃ gurudāragamanam iti mahāpātakāni ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_35.1">
	  <p>brahma-hatyā surā-pānaṃ brāhmaṇa-suvarṇa-haraṇaṃ guru-dāra-gamanam iti mahā-pātakāni ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_35.2">tatsaṃyogaś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_35.2">
	  <p>tat-saṃyogaś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_35.3">saṃvatsareṇa patati patitena sahācaran ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_35.3">
	  <p>saṃvatsareṇa patati patitena sahā acaran ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_35.4">ekayānabhojanāśanaśayanaiḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_35.4">
	  <p>eka-yāna-bhojana-aśana-śayanaiḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_35.5">yaunasrauvamukhyaiḥ saṃbandhais tu sadya eva ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_35.5">
	  <p>yauna-srauva-mukhyaiḥ saṃbandhais tu sadya eva ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_35.6">
	  <l><seg type="pāda" n="a">aśvamedhena śuddhyeyur</seg> <seg type="pāda" n="b">mahāpātakinas tv ime</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">pṛthivyāṃ sarvatīrthānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tathānusaraṇena ca</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_35.6">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">aśvamedhena śuddhyeyur</seg> <seg type="pāda" n="b">mahāpātakinas tv ime</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">pṛthivyāṃ sarva-tīrthānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tathā-anusaraṇena ca</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="36">
	<p xml:id="ViS_36.1">yāgasthasya kṣatriyasya vaiśyasya ca rajasvalāyāś cāntarvatnyāś cātrigotrāyāś cāvijñātasya garbhasya śaraṇāgatasya ca ghātanaṃ brahmahatyāsamānīti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_36.1">
	  <p>yāga-sthasya kṣatriyasya vaiśyasya ca rajasvalāyāś ca antar-vatnyāś ca atri-gotrāyāś ca avijñātasya garbhasya śaraṇa-āgatasya ca ghātanaṃ brahma-hatyā-samāni iti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_36.2">kauṭasākṣyaṃ suhṛdvadha ity etau surāpānasamau ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_36.2">
	  <p>kauṭa-sākṣyaṃ suhṛd-vadha ity etau surā-pāna-samau ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_36.3">brāhmaṇasya bhūmyapaharaṇaṃ nikṣepāpaharaṇaṃ suvarṇasteyasamam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_36.3">
	  <p>brāhmaṇasya bhūmy-apaharaṇaṃ nikṣepa-apaharaṇaṃ suvarṇa-steya-samam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_36.4">pitṛvyamātāmahamātulaśvaśuranṛpapatnyabhigamanaṃ gurudāragamanasamam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_36.4">
	  <p>pitṛvya-mātāmaha-mātula-śvaśura-nṛpa-patny-abhigamanaṃ guru-dāra-gamana-samam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_36.5">pitṛṣvasṛmātṛṣvasṛsvasṛgamanam ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_36.5">
	  <p>pitṛ-ṣvasṛ-mātṛ-ṣvasṛ-svasṛ-gamanam ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_36.6">śrotriyartvigupādhyāyamitrapatnyabhigamanaṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_36.6">
	  <p>śrotriya-rtvig-upādhyāya-mitra-patny-abhigamanaṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_36.7">svasuḥ sakhyāḥ sagotrāya uttamavarṇāyāḥ kumāryā antyajāyā rajasvalāyāḥ śaraṇāgatāyāḥ <choice><corr resp="#ISh #TH">pravrajitāyā</corr><orig>pravrajitāyāḥ</orig></choice> nikṣiptāyāś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_36.7">
	  <p>svasuḥ sakhyāḥ sa-gotrāya uttama-varṇāyāḥ kumāryā antya-jāyā rajasvalāyāḥ śaraṇa-āgatāyāḥ <choice><corr resp="#ISh #TH">pravrajitāyā</corr><orig>pravrajitāyāḥ</orig></choice> nikṣiptāyāś ca ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_36.8">
	  <l><seg type="pāda" n="a">anupātakinas tv ete</seg> <seg type="pāda" n="b">mahāpātakino yathā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">aśvamedhena śudhyanti</seg> <seg type="pāda" n="d">tīrthānusaraṇena vā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_36.8">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">anupātakinas tv ete</seg> <seg type="pāda" n="b">mahāpātakino yathā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">aśvamedhena śudhyanti</seg> <seg type="pāda" n="d">tīrtha-anusaraṇena vā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="37">
	<p xml:id="ViS_37.1">anṛtavacanam utkarṣe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.1">
	  <p>anṛta-vacanam utkarṣe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.2">rājagāmi paiśunyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.2">
	  <p>rāja-gāmi paiśunyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.3">guroś cālīkanirbandhaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.3">
	  <p>guroś ca alīka-nirbandhaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.4">vedanindā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.4">
	  <p>veda-nindā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.5">adhītasya ca tyāgaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.5">
	  <p>adhītasya ca tyāgaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.6">agnipitṛmātṛsutadārāṇāṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.6">
	  <p>agni-pitṛ-mātṛ-suta-dārāṇāṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.7">abhojyānnābhakṣyabhakṣaṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.7">
	  <p>abhojya-anna-abhakṣya-bhakṣaṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.8">parasvāpaharaṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.8">
	  <p>para-sva-apaharaṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.9">paradārābhigamanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.9">
	  <p>para-dārā-abhigamanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.10">ayājyayājanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.10">
	  <p>ayājya-yājanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.11">vikarmajīvanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.11">
	  <p>vikarma-jīvanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.12">asatpratigrahaś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.12">
	  <p>asat-pratigrahaś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.13">kṣatraviṭśūdragovadhaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.13">
	  <p>kṣatra-viṭ-śūdra-go-vadhaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.14">avikreyavikrayaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.14">
	  <p>avikreya-vikrayaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.15">parivittitānujena jyeṣṭhasya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.15">
	  <p>parivittitā-anujena jyeṣṭhasya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.16">parivedanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.16">
	  <p>parivedanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.17">tasya ca kanyādānam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.17">
	  <p>tasya ca kanyā-dānam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.18">yājanaṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.18">
	  <p>yājanaṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.19">vrātyatā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.19">
	  <p>vrātya-tā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.20">bhṛtakādhyāpanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.20">
	  <p>bhṛtaka-adhyāpanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.21">bhṛtakāc cādhyayanādānam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.21">
	  <p>bhṛtakāc ca adhyayana-ādānam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.22">sarvākareṣv adhīkāraḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.22">
	  <p>sarva-ākareṣv adhīkāraḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.23">mahāyantrapravartanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.23">
	  <p>mahā-yantra-pravartanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.24">drumagulmavallīlatauṣadhīnāṃ hiṃsā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.24">
	  <p>druma-gulma-vallī-latā-oṣadhīnāṃ hiṃsā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.25">stryā jīvanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.25">
	  <p>stryā jīvanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.26">abhicārabalakarmasu ca pravṛttiḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.26">
	  <p>abhicāra-bala-karmasu ca pravṛttiḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.27">ātmārthe kriyārambhaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.27">
	  <p>ātma-arthe kriyā-ārambhaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.28">anāhitāgnitā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.28">
	  <p>anāhita-agni-tā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.29">devarṣipitṛṛṇānām anapakriyā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.29">
	  <p>deva-rṣi-pitṛ-ṛṇānām anapakriyā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.30">asatśāstrābhigamanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.30">
	  <p>asat-śāstra-abhigamanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.31">nāstikatā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.31">
	  <p>nāstika-tā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.32">kuśīlavatā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.32">
	  <p>kuśīlavatā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.33">madyapastrīniṣevaṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.33">
	  <p>madya-pa-strī-niṣevaṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_37.34">ity upapātakāni ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.34">
	  <p>ity upapātakāni ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_37.36">
	  <l><seg type="pāda" n="a">upapātakinas tv ete</seg> <seg type="pāda" n="b">kuryuś cāndrāyaṇaṃ narāḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">parākaṃ ca tathā kuryur</seg> <seg type="pāda" n="d">yajeyur gosavena vā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_37.36">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">upapātakinas tv ete</seg> <seg type="pāda" n="b">kuryuś cāndrāyaṇaṃ narāḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">parākaṃ ca tathā kuryur</seg> <seg type="pāda" n="d">yajeyur go-savena vā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="38">
	<p xml:id="ViS_38.1">brāhmaṇasya rujaḥ karaṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_38.1">
	  <p>brāhmaṇasya rujaḥ karaṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_38.2">aghreyamadyayor ghrātiḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_38.2">
	  <p>aghreya-madyayor ghrātiḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_38.3">jaihmyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_38.3">
	  <p>jaihmyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_38.4">paśuṣu maithunācaraṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_38.4">
	  <p>paśuṣu maithuna-ācaraṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_38.5">puṃsi ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_38.5">
	  <p>puṃsi ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_38.6">iti jātibhraṃśakarāṇi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_38.6">
	  <p>iti jāti-bhraṃśa-karāṇi ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_38.7">
	  <l><seg type="pāda" n="a">jātibhraṃśakaraṃ karma</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtvānyatamam icchayā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">caret sāṃtapanaṃ kṛcchraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prājāpatyam anicchayā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_38.7">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">jāti-bhraṃśa-karaṃ karma</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtva ānyatamam icchayā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">caret sāṃtapanaṃ kṛcchraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prājāpatyam anicchayā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="39">
	<p xml:id="ViS_39.1">grāmyāraṇyānāṃ paśūnāṃ hiṃsā saṃkarīkaraṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_39.1">
	  <p>grāmya-araṇyānāṃ paśūnāṃ hiṃsā saṃkarī-karaṇam ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_39.2">
	  <l><seg type="pāda" n="a">saṃkarīkaraṇaṃ kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">māsam aśnīta yāvakam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">kṛcchrātikṛcchram atha vā</seg> <seg type="pāda" n="d">prāyaścittaṃ tu kārayet</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_39.2">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">saṃkarī-karaṇaṃ kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">māsam aśnīta yāvakam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">kṛcchra-atikṛcchram atha vā</seg> <seg type="pāda" n="d">prāyaścittaṃ tu kārayet</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="40">
	<p xml:id="ViS_40.1">ninditebhyo ghanādānaṃ vāṇijyaṃ kusīdajīvanam asatyabhāṣaṇaṃ śūdrasevanam ity apātrīkaraṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_40.1">
	  <p>ninditebhyo ghana-ādānaṃ vāṇijyaṃ kusīda-jīvanam asatya-bhāṣaṇaṃ śūdra-sevanam ity apātrī-karaṇam ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_40.2">
	  <l><seg type="pāda" n="a">apātrīkaraṇaṃ kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">taptakṛcchreṇa śudhyati</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">śītakṛcchreṇa vā bhūyo</seg> <seg type="pāda" n="d">mahāsāṃtapanena vā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_40.2">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">apātrī-karaṇaṃ kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">tapta-kṛcchreṇa śudhyati</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">śīta-kṛcchreṇa vā bhūyo</seg> <seg type="pāda" n="d">mahā-sāṃtapanena vā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="41">
	<p xml:id="ViS_41.1">pakṣiṇāṃ jalacarāṇāṃ jalajānāṃ ca ghātanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_41.1">
	  <p>pakṣiṇāṃ jala-carāṇāṃ jala-jānāṃ ca ghātanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_41.2">krimikīṭānāṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_41.2">
	  <p>krimi-kīṭānāṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_41.3">madhyānugatabhojanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_41.3">
	  <p>madhya-anugata-bhojanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_41.4">iti malāvahāni ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_41.4">
	  <p>iti mala-āvahāni ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_41.5">
	  <l><seg type="pāda" n="a">malinīkaraṇīyeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">taptakṛcchraṃ viśodhanam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">kṛcchrātikṛcchram atha vā</seg> <seg type="pāda" n="d">prāyaścittaṃ viśodhanam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_41.5">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">malinī-karaṇīyeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">tapta-kṛcchraṃ viśodhanam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">kṛcchra-ati-kṛcchram atha vā</seg> <seg type="pāda" n="d">prāyaścittaṃ viśodhanam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="42">
	<p xml:id="ViS_42.1">yad anuktaṃ tat prakīrṇakam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_42.1">
	  <p>yad anuktaṃ tat prakīrṇakam ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_42.2">
	  <l><seg type="pāda" n="a">prakīrṇapātake jñātvā</seg> <seg type="pāda" n="b">gurutvam atha lāghavam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">prāyaścittaṃ budhaḥ kuryād</seg> <seg type="pāda" n="d">brāhmaṇānumato yathā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_42.2">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">prakīrṇa-pātake jñātvā</seg> <seg type="pāda" n="b">gurutvam atha lāghavam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">prāyaścittaṃ budhaḥ kuryād</seg> <seg type="pāda" n="d">brāhmaṇa-anumato yathā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="43">
	<p xml:id="ViS_43.1">atha narakāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.1">
	  <p>atha narakāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_43.2">tāmisram ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.2">
	  <p>tāmisram ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_43.3">andhatāmisram ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.3">
	  <p>andha-tāmisram ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_43.4">rauravam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.4">
	  <p>rauravam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_43.5">mahārauravam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.5">
	  <p>mahā-rauravam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_43.6">kālasūtram ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.6">
	  <p>kāla-sūtram ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_43.7">mahānarakam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.7">
	  <p>mahā-narakam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_43.8">saṃjīvanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.8">
	  <p>saṃjīvanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_43.9">avīci ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.9">
	  <p>avīci ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_43.10">tapanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.10">
	  <p>tapanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_43.11">saṃpratāpanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.11">
	  <p>saṃpratāpanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_43.12">saṃghātakam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.12">
	  <p>saṃghātakam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_43.13">kākolam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.13">
	  <p>kākolam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_43.14">kuḍmalam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.14">
	  <p>kuḍmalam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_43.15">pūtimṛttikam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.15">
	  <p>pūti-mṛttikam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_43.16">lohaśaṅkuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.16">
	  <p>loha-śaṅkuḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_43.17">ṛbīsam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.17">
	  <p>ṛbīsam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_43.18">viṣamapanthāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.18">
	  <p>viṣama-panthāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_43.19">kaṇṭakaśālmaliḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.19">
	  <p>kaṇṭaka-śālmaliḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_43.20">dīpanadī ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.20">
	  <p>dīpa-nadī ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_43.21">asipatravanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.21">
	  <p>asi-patra-vanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_43.22">lohacārakam iti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.22">
	  <p>loha-cārakam iti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_43.23">eteṣv akṛtaprāyaścittā atipātakinaḥ paryāyeṇa kalpaṃ pacyante ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.23">
	  <p>eteṣv akṛta-prāyaścittā atipātakinaḥ paryāyeṇa kalpaṃ pacyante ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_43.24">mahāpātakino manvantaram ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.24">
	  <p>mahāpātakino manv-antaram ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_43.25">anupātakinaś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.25">
	  <p>anupātakinaś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_43.26">upapātakinaś caturyugam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.26">
	  <p>upapātakinaś catur-yugam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_43.27">kṛtasaṃkarīkaraṇāś ca saṃvatsarasahasram ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.27">
	  <p>kṛta-saṃkarī-karaṇāś ca saṃvatsara-sahasram ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_43.28">kṛtajātibhraṃśakaraṇāś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.28">
	  <p>kṛta-jāti-bhraṃśa-karaṇāś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_43.29">kṛtāpātrīkaraṇāś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.29">
	  <p>kṛta-apātrī-karaṇāś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_43.30">kṛtamalinīkaraṇāś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.30">
	  <p>kṛta-malinī-karaṇāś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_43.31">prakīrṇapātakinaś ca bahūn varṣapūgān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.31">
	  <p>prakīrṇa-pātakinaś ca bahūn varṣa-pūgān ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_43.32">
	  <l><seg type="pāda" n="a">kṛtapātakinaḥ pāpāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prāṇatyāgād anantaram</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">yāmyaṃ panthānam āsādya</seg> <seg type="pāda" n="d">duḥkham aśnanti dāruṇam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.32">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">kṛta-pātakinaḥ pāpāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prāṇa-tyāgād anantaram</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">yāmyaṃ panthānam āsādya</seg> <seg type="pāda" n="d">duḥkham aśnanti dāruṇam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_43.33">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yamasya puruṣair ghoraiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛṣyamāṇā yatas tataḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">sakṛcchreṇānukāreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">nīyamānāś ca te yathā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.33">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yamasya puruṣair ghoraiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛṣyamāṇā yatas tataḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">sa-kṛcchreṇa anukāreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">nīyamānāś ca te yathā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_43.34">
	  <l><seg type="pāda" n="a">śvabhiḥ śṛgālaiḥ kravyādaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kākakaṅkabakādibhiḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">agnituṇḍair bhakṣyamāṇā</seg> <seg type="pāda" n="d">bhujaṅgair vṛścikais tathā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.34">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">śvabhiḥ śṛgālaiḥ kravya-ādaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāka-kaṅka-baka-ādibhiḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">agni-tuṇḍair bhakṣyamāṇā</seg> <seg type="pāda" n="d">bhujaṅgair vṛścikais tathā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_43.35">
	  <l><seg type="pāda" n="a">agninā dahyamānāś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">tudyamānāś ca kaṇṭakaiḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">krakacaiḥ pāṭyamānāś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">pīḍyamānāś ca tṛṣṇayā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.35">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">agninā dahyamānāś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">tudyamānāś ca kaṇṭakaiḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">krakacaiḥ pāṭyamānāś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">pīḍyamānāś ca tṛṣṇayā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_43.36">
	  <l><seg type="pāda" n="a">kṣudhayā vyathamānāś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">ghorair vyāghragaṇais tathā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">pūyaśoṇitagandhena</seg> <seg type="pāda" n="d">mūrchamānāḥ pade pade</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.36">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">kṣudhayā vyathamānāś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">ghorair vyāghra-gaṇais tathā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">pūya-śoṇita-gandhena</seg> <seg type="pāda" n="d">mūrchamānāḥ pade pade</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_43.37">
	  <l><seg type="pāda" n="a">parānnapānaṃ lipsantas</seg> <seg type="pāda" n="b">tādyamānāś ca kiṃkaraiḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">kākakaṅkabakādīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhīmānāṃ sadṛśānanaiḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.37">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">para-anna-pānaṃ lipsantas</seg> <seg type="pāda" n="b">tādyamānāś ca kiṃkaraiḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">kāka-kaṅka-baka-ādīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhīmānāṃ sadṛśa-ānanaiḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_43.38">
	  <l><seg type="pāda" n="a">kvacit tailena kvāthyante</seg> <seg type="pāda" n="b">tāḍyante musalaiḥ kvacit</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">āyasīṣu ca vaṭyante</seg> <seg type="pāda" n="d">śilāsu ca tathā kvacit</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.38">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">kva-cit tailena kvāthyante</seg> <seg type="pāda" n="b">tāḍyante musalaiḥ kva-cit</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">āyasīṣu ca vaṭyante</seg> <seg type="pāda" n="d">śilāsu ca tathā kva-cit</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_43.39">
	  <l><seg type="pāda" n="a">kvacid vāntam athāśnanti</seg> <seg type="pāda" n="b">kvacit pūyam asṛk kvacit</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">kvacid viṣṭhāṃ kvacin māṃsaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pūyagandhi sudāruṇam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.39">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">kva-cid vāntam atha aśnanti</seg> <seg type="pāda" n="b">kva-cit pūyam asṛk kva-cit</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">kva-cid viṣṭhāṃ kva-cin māṃsaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pūya-gandhi su-dāruṇam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_43.40">
	  <l><seg type="pāda" n="a">andhakāreṣu tiṣṭhanti</seg> <seg type="pāda" n="b">dāruṇeṣu tathā kvacit</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">krimibhir bhakṣyamāṇāś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">vahnituṇḍaiḥ sudāruṇaiḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.40">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">andhakāreṣu tiṣṭhanti</seg> <seg type="pāda" n="b">dāruṇeṣu tathā kva-cit</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">krimibhir bhakṣyamāṇāś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">vahni-tuṇḍaiḥ su-dāruṇaiḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_43.41">
	  <l><seg type="pāda" n="a">kvacic chītena bādhyante</seg> <seg type="pāda" n="b">kvacit cāmedhyamadhyagāḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">parasparam athāśnanti</seg> <seg type="pāda" n="d">kvacit pretāḥ sudāruṇāḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.41">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">kva-cic chītena bādhyante</seg> <seg type="pāda" n="b">kva-cit ca amedhya-madhya-gāḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">parasparam atha aśnanti</seg> <seg type="pāda" n="d">kva-cit pretāḥ su-dāruṇāḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_43.42">
	  <l><seg type="pāda" n="a">kvacid bhūtena tāḍyante</seg> <seg type="pāda" n="b">lambamānās tathā kvacit</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">kvacit kṣipyanti bānaughair</seg> <seg type="pāda" n="d">utkṛtyante tathā kvacit</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.42">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">kva-cid bhūtena tāḍyante</seg> <seg type="pāda" n="b">lambamānās tathā kva-cit</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">kva-cit kṣipyanti bāna-oghair</seg> <seg type="pāda" n="d">utkṛtyante tathā kva-cit</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_43.43">
	  <l><seg type="pāda" n="a">kaṇṭeṣu dattapādāś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">bhujaṅgābhogaveṣṭitāḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">pīḍyamānās tathā yantraiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛṣyamāṇāś ca jānubhiḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.43">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">kaṇṭeṣu datta-pādāś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">bhujaṅga-ābhoga-veṣṭitāḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">pīḍyamānās tathā yantraiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛṣyamāṇāś ca jānubhiḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_43.44">
	  <l><seg type="pāda" n="a">bhagnapṛṣṭhaśirogrīvāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sūcīkaṇṭhāḥ sudāruṇāḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">kūṭāgārapramāṇaiś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">śarīrair yātanākṣamaiḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.44">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">bhagna-pṛṣṭha-śiro-grīvāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sūcī-kaṇṭhāḥ su-dāruṇāḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">kūṭa-agāra-pramāṇaiś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">śarīrair yātana-akṣamaiḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_43.45">
	  <l><seg type="pāda" n="a">evaṃ pātakinaḥ pāpam</seg> <seg type="pāda" n="b">anubhūya suduḥkhitāḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tiryagyonau prapadyante</seg> <seg type="pāda" n="d">duḥkhāni vividhāni ca</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_43.45">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">evaṃ pātakinaḥ pāpam</seg> <seg type="pāda" n="b">anubhūya su-duḥkhitāḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tiryag-yonau prapadyante</seg> <seg type="pāda" n="d">duḥkhāni vividhāni ca</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="44">
	<p xml:id="ViS_44.1">atha pāpātmanāṃ narakeṣv anubhūtaduḥkhānāṃ tiryagyonayo bhavanti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.1">
	  <p>atha pāpa-ātmanāṃ narakeṣv anubhūta-duḥkhānāṃ tiryag-yonayo bhavanti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.2">atipātakināṃ paryāyeṇa sarvāḥ sthāvarayonayaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.2">
	  <p>atipātakināṃ paryāyeṇa sarvāḥ sthāvara-yonayaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.3">mahāpātakināṃ ca krimiyonayaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.3">
	  <p>mahāpātakināṃ ca krimi-yonayaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.4">anupātakināṃ pakṣiyonayaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.4">
	  <p>anupātakināṃ pakṣi-yonayaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.5">upapātakināṃ jalajayonayaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.5">
	  <p>upapātakināṃ jalaja-yonayaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.6">kṛtajātibhraṃśakarāṇāṃ jalacarayonayaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.6">
	  <p>kṛta-jāti-bhraṃśa-karāṇāṃ jala-cara-yonayaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.7">kṛtasaṃkarīkaraṇakarmaṇāṃ mṛgayonayaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.7">
	  <p>kṛta-saṃkarī-karaṇa-karmaṇāṃ mṛga-yonayaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.8">kṛtāpātrīkaraṇakarmaṇāṃ paśuyonayaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.8">
	  <p>kṛta-apātrī-karaṇa-karmaṇāṃ paśu-yonayaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.9">kṛtamalinīkaraṇakarmaṇāṃ manuṣyeṣv aspṛśyayonayaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.9">
	  <p>kṛta-malinī-karaṇa-karmaṇāṃ manuṣyeṣv aspṛśya-yonayaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.10">prakīrṇakeṣu prakīrṇā hiṃsrāḥ kravyādā bhavanti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.10">
	  <p>prakīrṇakeṣu prakīrṇā hiṃsrāḥ kravya-adā bhavanti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.11">abhojyānnābhakṣyāśī krimiḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.11">
	  <p>abhojya-anna-a-bhakṣya-āśī krimiḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.12">stenaḥ śyenaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.12">
	  <p>stenaḥ śyenaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.13">prakṛṣṭavartmāpahārī bileśayaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.13">
	  <p>prakṛṣṭa-vartma-apahārī bileśayaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.14">ākhur dhānyahārī ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.14">
	  <p>ākhur dhānya-hārī ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.15">haṃsaḥ kāṃsyāpahārī ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.15">
	  <p>haṃsaḥ kāṃsya-apahārī ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.16">jalahṛj jalābhiplavaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.16">
	  <p>jala-hṛj jala-abhiplavaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.17">madhu daṃśaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.17">
	  <p>madhu daṃśaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.18">payaḥ kākaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.18">
	  <p>payaḥ kākaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.19">rasaṃ śvā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.19">
	  <p>rasaṃ śvā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.20">ghṛtaṃ nakulaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.20">
	  <p>ghṛtaṃ nakulaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.21">māṃsaṃ gṛdhraḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.21">
	  <p>māṃsaṃ gṛdhraḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.22">vasāṃ madguḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.22">
	  <p>vasāṃ madguḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.23">tailaṃ tailapāyikaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.23">
	  <p>tailaṃ taila-pāyikaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.24">lavaṇaṃ cīvivāk ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.24">
	  <p>lavaṇaṃ cīvi-vāk ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.25">dadhi balākā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.25">
	  <p>dadhi balākā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.26">kauśeyaṃ hṛtvā bhavati tittiriḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.26">
	  <p>kauśeyaṃ hṛtvā bhavati tittiriḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.27">kṣaumaṃ darduraḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.27">
	  <p>kṣaumaṃ darduraḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.28">kārpāsatāntavaṃ krauñcaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.28">
	  <p>kārpāsa-tāntavaṃ krauñcaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.29">godhā gām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.29">
	  <p>godhā gām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.30">vālgudo guḍam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.30">
	  <p>vālgudo guḍam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.31">chuchundarir gandhān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.31">
	  <p>chuchundarir gandhān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.32">patraśākaṃ barhī ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.32">
	  <p>patra-śākaṃ barhī ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.33">kṛtānnaṃ sedhā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.33">
	  <p>kṛta-annaṃ sedhā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.34">akṛtānnaṃ śalyakaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.34">
	  <p>akṛta-annaṃ śalyakaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.35">agniṃ bakaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.35">
	  <p>agniṃ bakaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.36">gṛhakāry upaskaram ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.36">
	  <p>gṛha-kāry upaskaram ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.37">raktavāsāṃsi jīvajīvakaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.37">
	  <p>rakta-vāsāṃsi jīva-jīvakaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.38">gajaṃ kūrmaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.38">
	  <p>gajaṃ kūrmaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.39">aśvaṃ vyāghraḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.39">
	  <p>aśvaṃ vyāghraḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.40">phalaṃ puṣpaṃ vā markaṭaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.40">
	  <p>phalaṃ puṣpaṃ vā markaṭaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.41">ṛkṣaḥ striyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.41">
	  <p>ṛkṣaḥ striyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.42">yānam uṣṭraḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.42">
	  <p>yānam uṣṭraḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_44.43">paśūn gṛdhraḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.43">
	  <p>paśūn gṛdhraḥ ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_44.44">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yad vā tad vā paradravyam</seg> <seg type="pāda" n="b">apahṛtya balān naraḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">avaśyam yāti tiryaktvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jagdhvā caivāhutaṃ haviḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.44">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yad vā tad vā para-dravyam</seg> <seg type="pāda" n="b">apahṛtya balān naraḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">avaśyam yāti tiryak-tvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jagdhvā ca eva ahutaṃ haviḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_44.45">
	  <l><seg type="pāda" n="a">striyo 'py etena kalpena</seg> <seg type="pāda" n="b">hṛtvā doṣam avāpnuyuḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">eteṣām eva jantūnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhāryātvam upayānti tāḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_44.45">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">striyo 'py etena kalpena</seg> <seg type="pāda" n="b">hṛtvā doṣam avāpnuyuḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">eteṣām eva jantūnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhāryā-tvam upayānti tāḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="45">
	<p xml:id="ViS_45.1">narakābhibhūtaduḥkhānāṃ tiryaktvam uttīrṇānāṃ mānuṣyeṣu lakṣaṇāni bhavanti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.1">
	  <p>naraka-abhibhūta-duḥkhānāṃ tiryak-tvam uttīrṇānāṃ mānuṣyeṣu lakṣaṇāni bhavanti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_45.2">kuṣṭhy atipātakī ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.2">
	  <p>kuṣṭhy atipātakī ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_45.3">brahmahā yakṣmī ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.3">
	  <p>brahma-hā yakṣmī ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_45.4">surāpaḥ śyāvadantakaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.4">
	  <p>surā-paḥ śyāva-dantakaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_45.5">suvarṇahārī kunakhī ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.5">
	  <p>suvarṇa-hārī kunakhī ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_45.6">gurutarlpago duścarmā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.6">
	  <p>guru-tarlpa-go duś-carmā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_45.7">pūtināsaḥ piśunaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.7">
	  <p>pūti-nāsaḥ piśunaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_45.8">pūtivaktraḥ sūcakaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.8">
	  <p>pūti-vaktraḥ sūcakaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_45.9">dhānyacoro 'ṅgahīnaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.9">
	  <p>dhānya-coro 'ṅga-hīnaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_45.10">miśracoro 'tiriktāṅgaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.10">
	  <p>miśra-coro 'tirikta-aṅgaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_45.11">annāpahārakas tv āmayāvī ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.11">
	  <p>anna-apahārakas tv āmayāvī ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_45.12">vāgapahārako mūkaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.12">
	  <p>vāg-apahārako mūkaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_45.13">vastrāpahārakaḥ śvitrī ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.13">
	  <p>vastra-apahārakaḥ śvitrī ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_45.14">aśvāpahārakaḥ paṅguḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.14">
	  <p>aśva-apahārakaḥ paṅguḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_45.15">devabrāhmaṇākrośako mūkaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.15">
	  <p>deva-brāhmaṇa-ākrośako mūkaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_45.16">lolajihvo garadaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.16">
	  <p>lola-jihvo garadaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_45.17">unmatto 'gnidaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.17">
	  <p>unmatto 'gni-daḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_45.18">guroḥ pratikūlo 'pasmārī ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.18">
	  <p>guroḥ pratikūlo 'pasmārī ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_45.19">goghnas tv andhaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.19">
	  <p>go-ghnas tv andhaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_45.20">dīpāpahārakaś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.20">
	  <p>dīpa-apahārakaś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_45.21">kāṇaś ca dīpanirvāpakaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.21">
	  <p>kāṇaś ca dīpa-nirvāpakaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_45.22">trapucāmarasīsakavikrayī rajakaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.22">
	  <p>trapu-cāmara-sīsaka-vikrayī rajakaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_45.23">ekaśaphavikrayī mṛgavyādhaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.23">
	  <p>eka-śapha-vikrayī mṛga-vyādhaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_45.24">kuṇḍāśī bhagāsyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.24">
	  <p>kuṇḍa-āśī bhagāsyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_45.25">ghāṇṭikaḥ stenaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.25">
	  <p>ghāṇṭikaḥ stenaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_45.26">vārdhuṣiko bhrāmarī ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.26">
	  <p>vārdhuṣiko bhrāmarī ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_45.27">mṛṣṭāśy ekākī vātagulmī ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.27">
	  <p>mṛṣṭa-āśy ekākī vāta-gulmī ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_45.28">samayabhettā khalvāṭaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.28">
	  <p>samaya-bhettā khalvāṭaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_45.29">ślīpady avakīrṇī ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.29">
	  <p>ślīpady avakīrṇī ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_45.30">paravṛttighno daridraḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.30">
	  <p>para-vṛtti-ghno daridraḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_45.31">parapīḍākaro dīrgharogī ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.31">
	  <p>para-pīḍā-karo dīrgha-rogī ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_45.32">
	  <l><seg type="pāda" n="a">evaṃ karmaviśeṣeṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">jāyante lakṣaṇānvitāḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">rogānvitās tathāndhāś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">kubjakhañjaikalocanāḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.32">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">evaṃ karma-viśeṣeṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">jāyante lakṣaṇa-anvitāḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">roga-anvitās tatha āndhāś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">kubja-khañja-eka-locanāḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_45.33">
	  <l><seg type="pāda" n="a">vāmanā badhirā mūkā</seg> <seg type="pāda" n="b">durbalāś ca tathāpare</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tasmāt sarvaprayatnena</seg> <seg type="pāda" n="d">prāyaścittaṃ samācaret</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_45.33">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">vāmanā badhirā mūkā</seg> <seg type="pāda" n="b">dur-balāś ca tatha āpare</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tasmāt sarva-prayatnena</seg> <seg type="pāda" n="d">prāyaścittaṃ samācaret</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="46">
	<p xml:id="ViS_46.1">atha kṛcchrāṇi bhavanti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_46.1">
	  <p>atha kṛcchrāṇi bhavanti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_46.2">tryahaṃ nāśnīyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_46.2">
	  <p>try-ahaṃ na aśnīyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_46.3">pratyahaṃ ca triṣavaṇaṃ snānam ācaret ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_46.3">
	  <p>pratyahaṃ ca tri-ṣavaṇaṃ snānam ācaret ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_46.4">triḥ pratisnānam apsu majjanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_46.4">
	  <p>triḥ pratisnānam apsu majjanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_46.5">magnas trir aghamarṣaṇaṃ japet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_46.5">
	  <p>magnas trir aghamarṣaṇaṃ japet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_46.6">divā sthitas tiṣṭhet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_46.6">
	  <p>divā sthitas tiṣṭhet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_46.7">rātrāv āsīnaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_46.7">
	  <p>rātrāv āsīnaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_46.8">karmaṇo 'nte payasvinīṃ dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_46.8">
	  <p>karmaṇo 'nte payasvinīṃ dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_46.9">ity aghmarṣaṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_46.9">
	  <p>ity aghmarṣaṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_46.10">tryahaṃ sāyaṃ tryahaṃ prātas tryaham ayācitam aśnīyāt | eṣa prājāpatyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_46.10">
	  <p>try-ahaṃ sāyaṃ try-ahaṃ prātas try-aham ayācitam aśnīyāt | eṣa prājāpatyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_46.11">tryaham uṣṇāḥ pibed apas tryaham uṣṇaṃ ghṛtaṃ tryaham uṣṇaṃ payas tryahaṃ ca nāśnīyād eṣa taptakṛcchraḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_46.11">
	  <p>try-aham uṣṇāḥ pibed apas try-aham uṣṇaṃ ghṛtaṃ try-aham uṣṇaṃ payas try-ahaṃ ca na aśnīyād eṣa tapta-kṛcchraḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_46.12">etair eva śītaiḥ śītakṛcchraḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_46.12">
	  <p>etair eva śītaiḥ śīta-kṛcchraḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_46.13">kṛcchrātikṛcchraḥ payasā divasaikaviṃśatikṣapaṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_46.13">
	  <p>kṛcchra-atikṛcchraḥ payasā divasa-ekaviṃśati-kṣapaṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_46.14">udakasaktūnāṃ māsābhyavahāreṇodakakṛcchraḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_46.14">
	  <p>udaka-saktūnāṃ māsa-abhyavahāreṇa udaka-kṛcchraḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_46.15">bisābhyavahāreṇa mūlakṛcchraḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_46.15">
	  <p>bisa-abhyavahāreṇa mūla-kṛcchraḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_46.16">bilvābhyavahāreṇa śrīphalakṛcchraḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_46.16">
	  <p>bilva-abhyavahāreṇa śrī-phala-kṛcchraḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_46.17">padmākṣair vā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_46.17">
	  <p>padma-akṣair vā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_46.18">nirāhārasya dvādaśāhena parākaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_46.18">
	  <p>nir-āhārasya dvādaśa-ahena parākaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_46.19">gomūtraṃ gomayaṃ kṣīraṃ dadhi sarpiḥ kuśodakāny ekadivasam aśnīyāt | dvitīyam upavaset | etat sāṃtapanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_46.19">
	  <p>go-mūtraṃ go-mayaṃ kṣīraṃ dadhi sarpiḥ kuśa-udakāny eka-divasam aśnīyāt | dvitīyam upavaset | etat sāṃtapanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_46.20">gomūtrādibhiḥ pratyaham abhyastair mahāsāṃtapanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_46.20">
	  <p>go-mūtra-ādibhiḥ pratyaham abhyastair mahā-sāṃtapanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_46.21">tryahābhyastaiś cātisāṃtapanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_46.21">
	  <p>try-aha-abhyastaiś ca atisāṃtapanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_46.22">piṇyākācāmatakrodakasaktūnām upavāsāntarito 'bhyavahāras tulāpuruṣaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_46.22">
	  <p>piṇyāka-ācāma-takra-udaka-saktūnām upavāsa-antarito 'bhyavahāras tulā-puruṣaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_46.23">kuśapalāśodumbarapadmaśaṅkhapuṣpīvaṭabrāhmīsuvarcalāpatraiḥ kvathitasyāmbhasaḥ pratyekaṃ pānena parṇakṛcchraḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_46.23">
	  <p>kuśa-palāśa-udumbara-padma-śaṅkhapuṣpī-vaṭa-brāhmī-suvarcalā-patraiḥ kvathitasya ambhasaḥ pratyekaṃ pānena parṇa-kṛcchraḥ ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_46.24">
	  <l><seg type="pāda" n="a">kṛcchrāṇy etāni sarvāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">kurvīta kṛtavāpanaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">nityaṃ triṣavaṇasnāyī</seg> <seg type="pāda" n="d">adhaḥśāyī jitendriyaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_46.24">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">kṛcchrāṇy etāni sarvāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">kurvīta kṛta-vāpanaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">nityaṃ triṣavaṇa-snāyī</seg> <seg type="pāda" n="d">adhaḥ-śāyī jita-indriyaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_46.25">
	  <l><seg type="pāda" n="a">strīśūdrapatitānāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">varjayec cātibhāṣaṇam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">pavitrāṇi japen nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">juhuyāc caiva śaktitaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_46.25">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">strī-śūdra-patitānāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">varjayec ca atibhāṣaṇam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">pavitrāṇi japen nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">juhuyāc ca eva śaktitaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="47">
	<p xml:id="ViS_47.1">atha cāndrāyaṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_47.1">
	  <p>atha cāndrāyaṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_47.2">grāsān avikārān aśnīyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_47.2">
	  <p>grāsān avikārān aśnīyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_47.3">tāṃś candrakalābhivṛddhau vardhayet, hānau hrāsayet, amāvāsyāyāṃ nāśnīyāt | eṣa cāndrāyaṇo yavamadhyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_47.3">
	  <p>tāṃś candra-kalā-abhivṛddhau vardhayet, hānau hrāsayet, amāvāsyāyāṃ na aśnīyāt | eṣa cāndrāyaṇo yava-madhyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_47.4">pipīlikāmadhyo vā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_47.4">
	  <p>pipīlikā-madhyo vā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_47.5">yasyāmāvāsyā madhye bhavati sa pipīlikāmadhyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_47.5">
	  <p>yasya amāvāsyā madhye bhavati sa pipīlikā-madhyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_47.6">yasya paurṇamāsī sa yavamadhyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_47.6">
	  <p>yasya paurṇamāsī sa yava-madhyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_47.7">aṣṭau grāsān pratidivasaṃ māsam aśnīyāt sa yaticāndrāyaṇaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_47.7">
	  <p>aṣṭau grāsān prati-divasaṃ māsam aśnīyāt sa yati-cāndrāyaṇaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_47.8">sāyaṃ prātaś caturaś caturaḥ sa śiśucāndrāyaṇaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_47.8">
	  <p>sāyaṃ prātaś caturaś caturaḥ sa śiśu-cāndrāyaṇaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_47.9">yathā kathaṃcit ṣaṣṭyonāṃ triśatīṃ māsenāśnīyāt sa sāmānyacāndrāyaṇaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_47.9">
	  <p>yathā kathaṃ-cit ṣaṣṭyā ūnāṃ triśatīṃ māsena aśnīyāt sa sāmānya-cāndrāyaṇaḥ ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_47.10">
	  <l><seg type="pāda" n="a">vratam etat purā bhūmi</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtvā saptarṣayo 'malāḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">prāptavantaḥ paraṃ sthānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmā rudras tathaiva ca</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_47.10">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">vratam etat purā bhūmi</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtvā sapta-rṣayo 'malāḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">prāptavantaḥ paraṃ sthānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmā rudras tatha aiva ca</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="48">
	<p xml:id="ViS_48.1">atha karmabhir ātmakṛtair gurum ātmānaṃ manyetātmārthe prasṛtiyāvakaṃ śrapayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_48.1">
	  <p>atha karmabhir ātma-kṛtair gurum ātmānaṃ manyetā atma-arthe prasṛti-yāvakaṃ śrapayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_48.2">na tato 'gnau juhuyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_48.2">
	  <p>na tato 'gnau juhuyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_48.3">na cātra balikarma ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_48.3">
	  <p>na ca atra bali-karma ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_48.4">aśṛtaṃ śrapyamāṇaṃ śṛtaṃ cābhimantrayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_48.4">
	  <p>aśṛtaṃ śrapyamāṇaṃ śṛtaṃ ca abhimantrayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_48.5">śrapyamāṇe rakṣāṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_48.5">
	  <p>śrapyamāṇe rakṣāṃ kuryāt ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_48.6">
	  <l><seg type="pāda" n="a">brahmā devānāṃ padavīḥ kavīnām</seg> <seg type="pāda" n="b">ṛṣir viprāṇāṃ mahiṣo mṛgāṇām</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">śyeno gṛdhrāṇāṃ svadhitir vanānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">somaḥ pavitram atyeti rebhan</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_48.6">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">brahmā devānāṃ padavīḥ kavīnām</seg> <seg type="pāda" n="b">ṛṣir viprāṇāṃ mahiṣo mṛgāṇām</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">śyeno gṛdhrāṇāṃ sva-dhitir vanānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">somaḥ pavitram atyeti rebhan</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>
	<p xml:id="ViS_48.6">iti darbhān badhnāti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_48.6">
	  <p>iti darbhān badhnāti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_48.7">śṛtaṃ ca tam aśnīyāt pātre niṣicya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_48.7">
	  <p>śṛtaṃ ca tam aśnīyāt pātre niṣicya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_48.8">ye devā manojātā monojuṣaḥ sudakṣā dakṣapitaras te naḥ pāntu te no 'vantu tebhyo namas tebhyaḥ svāhety ātmani juhuyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_48.8">
	  <p>ye devā mano-jātā mono-juṣaḥ su-dakṣā dakṣa-pitaras te naḥ pāntu te no 'vantu tebhyo namas tebhyaḥ svāha īty ātmani juhuyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_48.9">athācānto nābhim ālabheta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_48.9">
	  <p>athā aca-anto nābhim ālabheta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_48.10">snātāḥ pītā bhavata yūyam āpo 'smākam udare yavāḥ, tā asmabhyam anamīvā ayakṣmā anāgasaḥ santu devīr amṛtāṃ ṛtāvṛdha iti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_48.10">
	  <p>snātāḥ pītā bhavata yūyam āpo 'smākam udare yavāḥ, tā asmabhyam anamīvā ayakṣmā anāgasaḥ santu devīr amṛtāṃ ṛtāvṛdha iti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_48.11">trirātraṃ medhārthī ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_48.11">
	  <p>tri-rātraṃ medha-arthī ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_48.12">ṣaḍrātraṃ pāpakṛt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_48.12">
	  <p>ṣaḍ-rātraṃ pāpa-kṛt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_48.13">saptarātraṃ pītvā mahāpātakinām anyatamaṃ punāti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_48.13">
	  <p>sapta-rātraṃ pītvā mahā-pātakinām anyatamaṃ punāti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_48.14">dvādaśarātreṇa pūrvapuruṣakṛtam api pāpaṃ nirdahati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_48.14">
	  <p>dvādaśa-rātreṇa pūrva-puruṣa-kṛtam api pāpaṃ nirdahati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_48.15">māsaṃ pītvā sarvapāpāni ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_48.15">
	  <p>māsaṃ pītvā sarva-pāpāni ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_48.16">gonihāramuktānāṃ yavānām ekaviṃśatirātraṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_48.16">
	  <p>go-nihāra-muktānāṃ yavānām ekaviṃśati-rātraṃ ca ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_48.17">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yavo 'si dhānyarājo 'si</seg> <seg type="pāda" n="b">vāruṇo madhusaṃyutaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">nirṇodaḥ sarvapāpānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pavitram ṛṣibhir dhṛtam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_48.17">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yavo 'si dhānya-rājo 'si</seg> <seg type="pāda" n="b">vāruṇo madhu-saṃyutaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">nirṇodaḥ sarva-pāpānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pavitram ṛṣibhir dhṛtam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_48.18">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ghṛtaṃ yavā madhu yavā</seg> <seg type="pāda" n="b">āpo vā amṛtaṃ yavāḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">sarve punīta me pāpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yan me kiṃcana duṣkṛtam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_48.18">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">ghṛtaṃ yavā madhu yavā</seg> <seg type="pāda" n="b">āpo vā amṛtaṃ yavāḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">sarve punīta me pāpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yan me kiṃ-cana duṣkṛtam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_48.19">
	  <l><seg type="pāda" n="a">vācā kṛtaṃ karmakṛtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">manasā durvicintitam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">alakṣmīṃ kālakarṇīṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">nāśayadhvaṃ yavā mama</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_48.19">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">vācā kṛtaṃ karma-kṛtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">manasā dur-vicintitam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">alakṣmīṃ kāla-karṇīṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">nāśayadhvaṃ yavā mama</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_48.20">
	  <l><seg type="pāda" n="a">śvasūkarāvalīḍhaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">ucchiṣṭopahataṃ ca yat</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">mātāpitror aśuśrūṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tat punīdhvaṃ yavā mama</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_48.20">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">śva-sūkara-avalīḍhaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">ucchiṣṭa-upahataṃ ca yat</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">mātā-pitror aśuśrūṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tat punīdhvaṃ yavā mama</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_48.21">
	  <l><seg type="pāda" n="a">gaṇānnaṃ gaṇikānnaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">śūdrānnaṃ śrāddhasūtakam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">caurasyānnaṃ navaśrāddhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">punīdhvaṃ ca yavā mama</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_48.21">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">gaṇa-annaṃ gaṇikā-annaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">śūdra-annaṃ śrāddha-sūtakam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">caurasya annaṃ nava-śrāddhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">punīdhvaṃ ca yavā mama</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_48.22">
	  <l><seg type="pāda" n="a">bāladhūrtam adharmaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">rājadvārakṛtaṃ ca yat</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">suvarṇastainyam avrātyam</seg> <seg type="pāda" n="d">ayājyasya ca yājanam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="e">brāhmaṇānāṃ parīvādaṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">punīdhvaṃ ca yavā mama</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_48.22">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">bāla-dhūrtam adharmaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">rāja-dvāra-kṛtaṃ ca yat</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">suvarṇa-stainyam avrātyam</seg> <seg type="pāda" n="d">ayājyasya ca yājanam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="e">brāhmaṇānāṃ parīvādaṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">punīdhvaṃ ca yavā mama</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="49">
	<p xml:id="ViS_49.1">mārgaśīrṣaśuklaikādaśyām upoṣito dvādaśyāṃ bhagavantaṃ śrīvāsudevam arcayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_49.1">
	  <p>mārgaśīrṣa-śukla-ekādaśyām upoṣito dvādaśyāṃ bhagavantaṃ śrī-vāsudevam arcayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_49.2">puṣpadhūpānulepanadīpanaivedyaiḥ vahnibrāhmaṇatarpaṇaiś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_49.2">
	  <p>puṣpa-dhūpa-anulepana-dīpa-naivedyaiḥ vahni-brāhmaṇa-tarpaṇaiś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_49.3">vratam etat saṃvatsaraṃ kṛtvā pāpebhyaḥ pūto bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_49.3">
	  <p>vratam etat saṃvatsaraṃ kṛtvā pāpebhyaḥ pūto bhavati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_49.4">yāvaj jīvaṃ kṛtvā śvetadvīpam āpnoti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_49.4">
	  <p>yāvaj jīvaṃ kṛtvā śveta-dvīpam āpnoti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_49.5">ubhayapakṣadvādaśīṣv evaṃ saṃvatsareṇa svargalokam āpnoti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_49.5">
	  <p>ubhaya-pakṣa-dvādaśīṣv evaṃ saṃvatsareṇa svarga-lokam āpnoti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_49.6">yāvaj jīvaṃ kṛtvā viṣṇulokam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_49.6">
	  <p>yāvaj jīvaṃ kṛtvā viṣṇu-lokam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_49.7">evam eva pañcadaśīṣv api ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_49.7">
	  <p>evam eva pañcadaśīṣv api ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_49.8">
	  <l><seg type="pāda" n="a">brahmabhūtam amāvāsyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">paurṇamāsyāṃ tathaiva ca</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">yogabhūtaṃ paricaran</seg> <seg type="pāda" n="d">keśavaṃ mahad āpnuyāt</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_49.8">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">brahma-bhūtam amāvāsyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">paurṇamāsyāṃ tatha aiva ca</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">yoga-bhūtaṃ paricaran</seg> <seg type="pāda" n="d">keśavaṃ mahad āpnuyāt</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_49.9">
	  <l><seg type="pāda" n="a">dṛśyete sahitau yasyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">divi candrabṛhaspatī</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">paurṇamāsī tu mahatī</seg> <seg type="pāda" n="d">proktā saṃvatsare tu sā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_49.9">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">dṛśyete sahitau yasyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">divi candra-bṛhaspatī</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">paurṇamāsī tu mahatī</seg> <seg type="pāda" n="d">proktā saṃvatsare tu sā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_49.10">
	  <l><seg type="pāda" n="a">tasyāṃ dānopavāsādyam</seg> <seg type="pāda" n="b">akṣayaṃ parikīrtitam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tathaiva dvādaśī śuklā</seg> <seg type="pāda" n="d">yā syāc chravaṇasaṃyutā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_49.10">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">tasyāṃ dāna-upavāsa-ādyam</seg> <seg type="pāda" n="b">akṣayaṃ parikīrtitam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tatha aiva dvādaśī śuklā</seg> <seg type="pāda" n="d">yā syāc chravaṇa-saṃyutā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="50">
	<p xml:id="ViS_50.1">vane parṇakuṭīṃ kṛtvā vaset ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.1">
	  <p>vane parṇa-kuṭīṃ kṛtvā vaset ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.2">triṣavaṇaṃ snāyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.2">
	  <p>tri-ṣavaṇaṃ snāyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.3">svakarma cācakṣāṇo grāme grāme bhaikṣyam ācaret ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.3">
	  <p>sva-karma cā acakṣāṇo grāme grāme bhaikṣyam ācaret ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.4">tṛṇaśāyī ca syāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.4">
	  <p>tṛṇa-śāyī ca syāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.5">etan mahāvratam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.5">
	  <p>etan mahā-vratam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.6">brāhmaṇaṃ hatvā dvādaśasaṃvatsaraṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.6">
	  <p>brāhmaṇaṃ hatvā dvādaśa-saṃvatsaraṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.7">yāgasthaṃ kṣatriyaṃ vaiśyaṃ vā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.7">
	  <p>yāga-sthaṃ kṣatriyaṃ vaiśyaṃ vā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.8">gurviṇīṃ rajasvalāṃ vā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.8">
	  <p>gurviṇīṃ rajasvalāṃ vā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.9">atrigotrāṃ vā nārīm ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.9">
	  <p>atri-gotrāṃ vā nārīm ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.10">mitraṃ vā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.10">
	  <p>mitraṃ vā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.11">nṛpativadhe mahāvratam eva dviguṇaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.11">
	  <p>nṛpati-vadhe mahā-vratam eva dvi-guṇaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.12">pādonaṃ kṣatriyavadhe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.12">
	  <p>pāda-ūnaṃ kṣatriya-vadhe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.13">ardhaṃ vaiśyavadhe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.13">
	  <p>ardhaṃ vaiśya-vadhe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.14">tadardhaṃ śūdravadhe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.14">
	  <p>tad-ardhaṃ śūdra-vadhe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.15">sarveṣu śavaśirodhvajī syāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.15">
	  <p>sarveṣu śava-śiro-dhvajī syāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.16">māsam ekaṃ kṛtavāpano gavām anugamanaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.16">
	  <p>māsam ekaṃ kṛta-vāpano gavām anugamanaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.17">tāsv āsīnāsv āsīta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.17">
	  <p>tāsv āsīnāsv āsīta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.18">sthitāsu sthitaś ca syāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.18">
	  <p>sthitāsu sthitaś ca syāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.19">sannāṃ coddharet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.19">
	  <p>sannāṃ ca uddharet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.20">bhayebhyaś ca rakṣet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.20">
	  <p>bhayebhyaś ca rakṣet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.21">tāsāṃ śītāditrāṇam akṛtvā nātmanaḥ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.21">
	  <p>tāsāṃ śīta-ādi-trāṇam akṛtvā nā atmanaḥ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.22">gomūtreṇa snāyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.22">
	  <p>go-mūtreṇa snāyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.23">gorasaiś ca varteta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.23">
	  <p>go-rasaiś ca varteta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.24">etad govrataṃ govadhe kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.24">
	  <p>etad go-vrataṃ go-vadhe kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.25">gajaṃ hatvā pañca nīlavṛṣabhān dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.25">
	  <p>gajaṃ hatvā pañca nīla-vṛṣabhān dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.26">turagaṃ vāsaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.26">
	  <p>turagaṃ vāsaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.27">ekahāyanam anaḍvāhaṃ kharavadhe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.27">
	  <p>eka-hāyanam anaḍvāhaṃ khara-vadhe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.28">meṣājavadhe ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.28">
	  <p>meṣa-aja-vadhe ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.29">suvarṇakṛṣṇalam uṣṭravadhe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.29">
	  <p>suvarṇa-kṛṣṇalam uṣṭra-vadhe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.30">śvānaṃ hatvā trirātram upavaset ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.30">
	  <p>śvānaṃ hatvā tri-rātram upavaset ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.31">hatvā mūṣakamārjāranakulamaṇḍūkaḍuṇḍubhājagarāṇām anyatamam upoṣitaḥ kṛsaraṃ brāhmaṇaṃ bhojayitvā lohadaṇḍaṃ dakṣiṇāṃ dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.31">
	  <p>hatvā mūṣaka-mārjāra-nakula-maṇḍūka-ḍuṇḍubha-ajagarāṇām anyatamam upoṣitaḥ kṛsaraṃ brāhmaṇaṃ bhojayitvā loha-daṇḍaṃ dakṣiṇāṃ dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.32">godholūkakākajhaṣavadhe trirātram upavaset ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.32">
	  <p>godhā-ulūka-kāka-jhaṣa-vadhe tri-rātram upavaset ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.33">haṃsabakabalākāmadguvānaraśyenabhāsacakravākānām anyatamaṃ hatvā brāhmaṇāya gāṃ dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.33">
	  <p>haṃsa-baka-balākā-madgu-vānara-śyena-bhāsa-cakravākānām anyatamaṃ hatvā brāhmaṇāya gāṃ dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.34">sarpaṃ hatvābhrīṃ kārṣṇāyasīṃ dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.34">
	  <p>sarpaṃ hatva ābhrīṃ kārṣṇa-ayasīṃ dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.35">ṣaṇḍhaṃ hatvā palālabhārakam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.35">
	  <p>ṣaṇḍhaṃ hatvā palāla-bhārakam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.36">varāhaṃ hatvā ghṛtakumbham ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.36">
	  <p>varāhaṃ hatvā ghṛta-kumbham ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.37">tittiriṃ tiladroṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.37">
	  <p>tittiriṃ tila-droṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.38">śukaṃ dvihāyanavatsam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.38">
	  <p>śukaṃ dvi-hāyana-vatsam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.39">krauñcaṃ trihāyanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.39">
	  <p>krauñcaṃ tri-hāyanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.40">kravyādamṛgavadhe payasvinīṃ gāṃ dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.40">
	  <p>kravya-ada-mṛga-vadhe payasvinīṃ gāṃ dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.41">akravyādamṛgavadhe vatsatarīm ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.41">
	  <p>akravya-ada-mṛga-vadhe vatsatarīm ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.42">anuktamṛgavadhe trirātraṃ payasā varteta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.42">
	  <p>anukta-mṛga-vadhe tri-rātraṃ payasā varteta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.43">pakṣivadhe naktāśī syāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.43">
	  <p>pakṣi-vadhe nakta-āśī syāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.44">rūpyamāṣaṃ vā dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.44">
	  <p>rūpya-māṣaṃ vā dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_50.45">hatvā jalacaram upavaset ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.45">
	  <p>hatvā jala-caram upavaset ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_50.46">
	  <l><seg type="pāda" n="a">asthanvatāṃ tu sattvānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sahasrasya pramāpaṇe</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">pūrṇe cānasy anasthnāṃ tu</seg> <seg type="pāda" n="d">śūdrahatyāvrataṃ caret</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.46">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">asthan-vatāṃ tu sattvānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sahasrasya pramāpaṇe</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">pūrṇe ca anasy anasthnāṃ tu</seg> <seg type="pāda" n="d">śūdra-hatyā-vrataṃ caret</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_50.47">
	  <l><seg type="pāda" n="a">kiṃcid eva tu viprāya</seg> <seg type="pāda" n="b">dadyād asthimatāṃ vadhe</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">anashthnāṃ caiva hiṃsāyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prāṇāyāmena śudhyati</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.47">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">kiṃ-cid eva tu viprāya</seg> <seg type="pāda" n="b">dadyād asthi-matāṃ vadhe</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">an-ashthnāṃ ca eva hiṃsāyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prāṇa-āyāmena śudhyati</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_50.48">
	  <l><seg type="pāda" n="a">phaladānāṃ tu vṛkṣāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">chedane japyam ṛkśatam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">gulmavallīlatānāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">puṣpitānāṃ ca vīrudhām</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.48">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">phala-dānāṃ tu vṛkṣāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">chedane japyam ṛk-śatam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">gulma-vallī-latānāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">puṣpitānāṃ ca vīrudhām</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_50.49">
	  <l><seg type="pāda" n="a">annādyajānāṃ sattvānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">rasajānāṃ ca sarvaśaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">phalapuṣpodbhavānāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">ghṛtaprāśo viśodhanam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.49">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">anna-adya-jānāṃ sattvānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">rasa-jānāṃ ca sarvaśaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">phala-puṣpa-udbhavānāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">ghṛta-prāśo viśodhanam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_50.50">
	  <l><seg type="pāda" n="a">kṛṣṭajānām oṣadhīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jātānāṃ ca svayaṃ vane</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">vṛthālambhe 'nugacched gāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dinam ekam payovrataḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_50.50">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">kṛṣṭa-jānām oṣadhīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jātānāṃ ca svayaṃ vane</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">vṛthā-lambhe 'nugacched gāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dinam ekam payo-vrataḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="51">
	<p xml:id="ViS_51.1">surāpaḥ sarvakarmavarjitaḥ kaṇān varṣam aśnīyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.1">
	  <p>surā-paḥ sarva-karma-varjitaḥ kaṇān varṣam aśnīyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.2">malānāṃ madyānāṃ cānyatamasya prāśane cāndrāyaṇaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.2">
	  <p>malānāṃ madyānāṃ ca anyatamasya prāśane cāndrāyaṇaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.3">laśunapalāṇḍugṛñjanaitadgandhiviḍvarāhagrāmakukkuṭavānaragomāṃsabhakṣaṇe ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.3">
	  <p>laśuna-palāṇḍu-gṛñjana-etad-gandhi-viḍvarāha-grāma-kukkuṭa-vānara-go-māṃsa-bhakṣaṇe ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.4">sarveṣv eteṣu dvijānāṃ prāyaścittānte bhūyaḥ saṃskāraṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.4">
	  <p>sarveṣv eteṣu dvijānāṃ prāyaścitta-ante bhūyaḥ saṃskāraṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.5">vapanamekhalādaṇḍabhaikṣyacaryāvratāni punaḥsaṃskārakarmaṇi varjanīyāni ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.5">
	  <p>vapana-mekhalā-daṇḍa-bhaikṣya-caryā-vratāni punaḥ-saṃskāra-karmaṇi varjanīyāni ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.6">śaśakaśalyakagodhākhaḍgakūrmavarjaṃ pañcanakhamāṃsāśane saptarātram upavaset ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.6">
	  <p>śaśaka-śalyaka-godhā-khaḍga-kūrma-varjaṃ pañca-nakha-māṃsa-aśane sapta-rātram upavaset ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.7">gaṇagaṇikāstenagāyanānnāni bhuktvā saptarātraṃ payasā varteta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.7">
	  <p>gaṇa-gaṇikā-stena-gāyana-annāni bhuktvā sapta-rātraṃ payasā varteta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.8">takṣakānnaṃ carmakartuś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.8">
	  <p>takṣaka-annaṃ carma-kartuś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.9">vārdhuṣikakadaryadīkṣitabaddhanigaḍābhiśastaṣaṇḍhānāṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.9">
	  <p>vārdhuṣika-kadarya-dīkṣita-baddha-nigaḍa-abhiśasta-ṣaṇḍhānāṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.10">puṃścalīdāmbhikacikitsakalubdhakakrūrogrocchiṣṭabhojināṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.10">
	  <p>puṃścalī-dāmbhika-cikitsaka-lubdhaka-krūra-ugra-ucchiṣṭa-bhojināṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.11">avīrastrī suvarṇakārasapatnapatitānāṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.11">
	  <p>avīra-strī suvarṇa-kāra-sapatna-patitānāṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.12">piśunānṛtavādikṣatadharmātmarasavikrayiṇāṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.12">
	  <p>piśuna-anṛta-vādi-kṣata-dharma-ātma-rasa-vikrayiṇāṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.13">śailūṣatantuvāyakṛtaghnarajakānāṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.13">
	  <p>śailūṣa-tantuvāya-kṛta-ghna-rajakānāṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.14">karmakāraniṣādaraṅgāvatārivaiṇaśastravikrayiṇāṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.14">
	  <p>karma-kāra-niṣāda-raṅga-avatāri-vaiṇa-śastra-vikrayiṇāṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.15">śvajīviśauṇḍikatailikacailanirṇejakānāṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.15">
	  <p>śva-jīvi-śauṇḍika-tailika-caila-nirṇejakānāṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.16">rajasvalāsahopapativeśmānāṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.16">
	  <p>rajasvalā-saha-upapati-veśmānāṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.17">bhrūṇaghnāvekṣitam udakyāsaṃspṛṣṭaṃ patatriṇāvalīḍhaṃ śunā saṃspṛṣṭaṃ gavāghrātaṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.17">
	  <p>bhrūṇa-ghna-avekṣitam udakyā-saṃspṛṣṭaṃ patatriṇā-avalīḍhaṃ śunā saṃspṛṣṭaṃ gava-āghrātaṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.18">kāmataḥ padā spṛṣṭam avakṣutam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.18">
	  <p>kāmataḥ padā spṛṣṭam avakṣutam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.19">mattakruddhāturāṇāṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.19">
	  <p>matta-kruddha-āturāṇāṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.20">anarcitaṃ vṛthā māṃsaṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.20">
	  <p>anarcitaṃ vṛthā māṃsaṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.21">pāṭhīnarohitarājīvasiṃhatuṇḍaśakulavarjaṃ sarvamatsyamāṃsāśane trirātram upavaset ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.21">
	  <p>pāṭhīna-rohita-rājīva-siṃha-tuṇḍa-śakula-varjaṃ sarva-matsya-māṃsa-aśane tri-rātram upavaset ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.22">sarvajalajamāṃsāśane ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.22">
	  <p>sarva-jala-ja-māṃsa-aśane ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.23">āpaḥ surābhāṇḍasthāḥ pītvā saptarātraṃ śaṅkhapuṣpīśṛtaṃ payaḥ pibet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.23">
	  <p>āpaḥ surā-bhāṇḍa-sthāḥ pītvā sapta-rātraṃ śaṅkha-puṣpīśṛtaṃ payaḥ pibet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.24">madyabhāṇḍasthāś ca pañcarātram ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.24">
	  <p>madya-bhāṇḍa-sthāś ca pañca-rātram ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.25">somapaḥ surāpasyāghrāya gandham udakamagnas trir aghamarṣaṇaṃ japtvā ghṛtaprāśanam ācaret ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.25">
	  <p>soma-paḥ surā-pasyā aghrāya gandham udaka-magnas trir aghamarṣaṇaṃ japtvā ghṛta-prāśanam ācaret ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.26">kharoṣṭrakākamāṃsāśane cāndrāyaṇaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.26">
	  <p>khara-ūṣṭra-kāka-māṃsa-aśane cāndrāyaṇaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.27">prāśyājñātaṃ sūnāsthaṃ śuṣkamāṃsaṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.27">
	  <p>prāśya-ajñātaṃ sūnā-sthaṃ śuṣka-māṃsaṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.28">kravyādamṛgapakṣimāṃsāśane taptakṛcchram ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.28">
	  <p>kravya-ada-mṛga-pakṣi-māṃsa-aśane tapta-kṛcchram ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.29">kalaviṅkaplavacakravākahaṃsarajjudālasārasadātyūhaśukasārikābakabalākākokilakhañjarīṭāśane trirātram upavaset ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.29">
	  <p>kalaviṅka-plava-cakravāka-haṃsa-rajju-dāla-sārasa-dātyūha-śuka-sārikā-baka-balākā-kokila-khañjarīṭa-aśane tri-rātram upavaset ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.30">ekaśaphobhayadantāśane ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.30">
	  <p>eka-śapha-ubhaya-danta-aśane ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.31">tittirikapiñjalalāvakavartikāmayūravarjaṃ sarvapakṣimāṃsāśane cāhorātram ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.31">
	  <p>tittiri-kapiñjala-lāvaka-vartikā-mayūra-varjaṃ sarva-pakṣi-māṃsa-aśane ca aho-rātram ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.32">kīṭāśane dinam ekaṃ brahmasuvarcalāṃ pibet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.32">
	  <p>kīṭa-aśane dinam ekaṃ brahma-suvarcalāṃ pibet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.33">śunāṃ māṃsāśane ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.33">
	  <p>śunāṃ māṃsa-aśane ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.34">chatrākakavakāśane sāṃtapanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.34">
	  <p>chatrāka-kavaka-aśane sāṃtapanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.35">yavagodhūmapayovikāraṃ snehāktaṃ śuktaṃ khāṇḍavaṃ ca varjayitvā yat paryuṣitaṃ tat prāśyopavaset ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.35">
	  <p>yava-godhūma-payo-vikāraṃ sneha-aktaṃ śuktaṃ khāṇḍavaṃ ca varjayitvā yat paryuṣitaṃ tat prāśya upavaset ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.36">vraścanāmedhyaprabhavān lohitāṃś ca vṛkṣaniryāsān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.36">
	  <p>vraścana-a-medhya-prabhavān lohitāṃś ca vṛkṣa-niryāsān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.37">śālūkavṛthākṛsarasaṃyāvapāyasāpūpaśaṣkulīdevānnāni havīṃṣi ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.37">
	  <p>śālūka-vṛthā-kṛsara-saṃyāva-pāyasa-apūpa-śaṣkulī-deva-annāni havīṃṣi ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.38">goajāmahiṣīvarjaṃ sarvapayāṃsi ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.38">
	  <p>go-ajā-mahiṣī-varjaṃ sarva-payāṃsi ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.39">anirdaśāhāni tāny api ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.39">
	  <p>anir-daśa-ahāni tāny api ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.40">syandinīsandhinīvivatsākṣīraṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.40">
	  <p>syandinī-sandhinī-vi-vatsā-kṣīraṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.41">amedhyabhujaś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.41">
	  <p>amedhya-bhujaś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.42">dadhivarjaṃ kevalāni ca śuktāni ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.42">
	  <p>dadhi-varjaṃ kevalāni ca śuktāni ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.43">brahmacaryāśramī śrāddhabhojane trirātram upavaset ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.43">
	  <p>brahma-carya-āśramī śrāddha-bhojane tri-rātram upavaset ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.44">dinam ekaṃ codake vaset ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.44">
	  <p>dinam ekaṃ ca udake vaset ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.45">madhumāṃsāśane prājāpatyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.45">
	  <p>madhu-māṃsa-aśane prājāpatyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.46">biḍālakākanakulākhūcchiṣṭabhakṣaṇe brahmasuvarcalāṃ pibet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.46">
	  <p>biḍāla-kāka-nakula-ākhu-ucchiṣṭa-bhakṣaṇe brahmasuvarcalāṃ pibet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.47">śvocchiṣṭāśane dinam ekam upoṣitaḥ pañcagavyaṃ pibet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.47">
	  <p>śva-ucchiṣṭa-aśane dinam ekam upoṣitaḥ pañca-gavyaṃ pibet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.48">pañcanakhaviṇmūtrāśane saptarātram ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.48">
	  <p>pañca-nakhaviṇ-mūtra-aśane sapta-rātram ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.49">āmaśrāddhāśane trirātraṃ payasā varteta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.49">
	  <p>āma-śrāddha-aśane tri-rātraṃ payasā varteta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.50">brāhmaṇaḥ śūdrocchiṣṭāśane saptarātram ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.50">
	  <p>brāhmaṇaḥ śūdra-ucchiṣṭa-aśane sapta-rātram ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.51">vaiśyocchiṣṭāśane pañcarātram ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.51">
	  <p>vaiśya-ucchiṣṭa-aśane pañca-rātram ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.52">rājanyocchiṣṭāśane trirātram ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.52">
	  <p>rājanya-ucchiṣṭa-aśane tri-rātram ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.53">brāhmaṇocchiṣṭāśane tv ekāham ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.53">
	  <p>brāhmaṇa-ucchiṣṭa-aśane tv eka-aham ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.54">rājanyaḥ śūdrocchiṣṭāśī pañcarātram ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.54">
	  <p>rājanyaḥ śūdra-ucchiṣṭa-āśī pañca-rātram ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.55">vaiśyocchiṣṭāśī trirātram ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.55">
	  <p>vaiśya-ucchiṣṭa-āśī tri-rātram ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.56">vaiśyaḥ śūdrocchiṣṭāśī ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.56">
	  <p>vaiśyaḥ śūdra-ucchiṣṭa-āśī ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.57">caṇḍālānnaṃ bhuktvā trirātram upavaset ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.57">
	  <p>caṇḍāla-annaṃ bhuktvā tri-rātram upavaset ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_51.58">siddhaṃ bhuktvā parākaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.58">
	  <p>siddhaṃ bhuktvā parākaḥ ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_51.59">
	  <l><seg type="pāda" n="a">asaṃskṛtān paśūn mantrair</seg> <seg type="pāda" n="b">nādyād vipraḥ kathaṃcana</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">mantrais tu saṃskṛtān adyāc</seg> <seg type="pāda" n="d">chāśvataṃ vidhim āsthitaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.59">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">asaṃskṛtān paśūn mantrair</seg> <seg type="pāda" n="b">na adyād vipraḥ kathaṃ-cana</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">mantrais tu saṃskṛtān adyāc</seg> <seg type="pāda" n="d">chāśvataṃ vidhim āsthitaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_51.60">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yāvanti paśuromāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">tāvat kṛtveha māraṇam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">vṛthā paśughnaḥ prāpnoti</seg> <seg type="pāda" n="d">pretya ceha ca niṣkṛtim</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.60">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yāvanti paśu-romāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">tāvat kṛtva īha māraṇam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">vṛthā paśu-ghnaḥ prāpnoti</seg> <seg type="pāda" n="d">pretya ca iha ca niṣkṛtim</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_51.61">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yajñārthaṃ paśavaḥ sṛṣṭāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">svayam eva svayaṃbhuvā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">yajño hi bhūtyai sarvasya</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmād yajñe vadho 'vadhaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.61">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yajña-arthaṃ paśavaḥ sṛṣṭāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">svayam eva svayaṃbhuvā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">yajño hi bhūtyai sarvasya</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmād yajñe vadho 'vadhaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_51.62">
	  <l><seg type="pāda" n="a">na tādṛśaṃ bhavaty eno</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛgahantur dhanārthinaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">yādṛśaṃ bhavati pretya</seg> <seg type="pāda" n="d">vṛthā māṃsāni khādataḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.62">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">na tādṛśaṃ bhavaty eno</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛga-hantur dhana-arthinaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">yādṛśaṃ bhavati pretya</seg> <seg type="pāda" n="d">vṛthā māṃsāni khādataḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_51.63">
	  <l><seg type="pāda" n="a">oṣadhyaḥ paśavo vṛkṣās</seg> <seg type="pāda" n="b">tiryañcaḥ pakṣiṇas tathā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">yajñārthaṃ nidhanam prāptāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prāpnuvanty ucchritīḥ punaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.63">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">oṣadhyaḥ paśavo vṛkṣās</seg> <seg type="pāda" n="b">tiryañcaḥ pakṣiṇas tathā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">yajña-arthaṃ nidhanam prāptāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prāpnuvanty ucchritīḥ punaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_51.64">
	  <l><seg type="pāda" n="a">madhuparke ca yajñe ca</seg> <seg type="pāda" n="b">pitṛdaivatakarmaṇi</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">atraiva paśavo hiṃsyā</seg> <seg type="pāda" n="d">nānyatreti kathaṃcana</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.64">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">madhu-parke ca yajñe ca</seg> <seg type="pāda" n="b">pitṛ-daivata-karmaṇi</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">atra eva paśavo hiṃsyā</seg> <seg type="pāda" n="d">na anyatra iti kathaṃ-cana</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_51.65">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yajñārtheṣu paśūn hiṃsan</seg> <seg type="pāda" n="b">vedatattvārthavid dvijaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">ātmānaṃ ca paśūṃś caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">gamayaty uttamāṃ gatim</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.65">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yajña-artheṣu paśūn hiṃsan</seg> <seg type="pāda" n="b">veda-tattva-artha-vid dvijaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">ātmānaṃ ca paśūṃś ca eva</seg> <seg type="pāda" n="d">gamayaty uttamāṃ gatim</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_51.66">
	  <l><seg type="pāda" n="a">gṛhe gurāv araṇye vā</seg> <seg type="pāda" n="b">nivasann ātmavān dvijaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">nāvedavihitāṃ hiṃsām</seg> <seg type="pāda" n="d">āpady api samācaret</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.66">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">gṛhe gurāv araṇye vā</seg> <seg type="pāda" n="b">nivasann ātmavān dvijaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">na aveda-vihitāṃ hiṃsām</seg> <seg type="pāda" n="d">āpady api samācaret</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_51.67">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yā vedavihitā hiṃsā</seg> <seg type="pāda" n="b">niyatāsmiṃś carācare</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">ahiṃsām eva tāṃ vidyād</seg> <seg type="pāda" n="d">vedād dharmo hi nirbabhau</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.67">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yā veda-vihitā hiṃsā</seg> <seg type="pāda" n="b">niyata āsmiṃś cara-acare</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">ahiṃsām eva tāṃ vidyād</seg> <seg type="pāda" n="d">vedād dharmo hi nirbabhau</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_51.68">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yo 'hiṃsakāni bhūtāni</seg> <seg type="pāda" n="b">hinasty ātmasukhecchayā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">sa jīvaṃś ca mṛtaś caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">na kvacit sukham edhate</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.68">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yo 'hiṃsakāni bhūtāni</seg> <seg type="pāda" n="b">hinasty ātma-sukha-icchayā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">sa jīvaṃś ca mṛtaś ca eva</seg> <seg type="pāda" n="d">na kva-cit sukham edhate</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_51.69">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yo bandhanavadhakleśān</seg> <seg type="pāda" n="b">prāṇināṃ na cikīrṣati</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">sa sarvasya hitaprepsuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sukham atyantam aśnute</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.69">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yo bandhana-vadha-kleśān</seg> <seg type="pāda" n="b">prāṇināṃ na cikīrṣati</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">sa sarvasya hita-prepsuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sukham atyantam aśnute</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_51.70">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yad dhyāyati yat kurute</seg> <seg type="pāda" n="b">ratiṃ badhnāti yatra ca</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tad evāpnoty ayatnena</seg> <seg type="pāda" n="d">yo hinasti na kiṃcana</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.70">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yad dhyāyati yat kurute</seg> <seg type="pāda" n="b">ratiṃ badhnāti yatra ca</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tad evā apnoty ayatnena</seg> <seg type="pāda" n="d">yo hinasti na kiṃ-cana</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_51.71">
	  <l><seg type="pāda" n="a">nākṛtvā prāṇināṃ hiṃsāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">māṃsam utpadyate kvacit</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">na ca prāṇivadhaḥ svargyas</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmān māṃsaṃ vivarjayet</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.71">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">na akṛtvā prāṇināṃ hiṃsāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">māṃsam utpadyate kva-cit</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">na ca prāṇi-vadhaḥ svargyas</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmān māṃsaṃ vivarjayet</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_51.72">
	  <l><seg type="pāda" n="a">samutpattiṃ ca māṃsasya</seg> <seg type="pāda" n="b">vadhabandhau ca dehinām</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">prasamīkṣya nivarteta</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvamāṃsasya bhakṣaṇāt</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.72">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">samutpattiṃ ca māṃsasya</seg> <seg type="pāda" n="b">vadha-bandhau ca dehinām</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">prasamīkṣya nivarteta</seg> <seg type="pāda" n="d">sarva-māṃsasya bhakṣaṇāt</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_51.73">
	  <l><seg type="pāda" n="a">na bhakṣayati yo māṃsaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vidhiṃ hitvā piśācavat</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">sa loke priyatāṃ yāti</seg> <seg type="pāda" n="d">vyādhibhiś ca na pīḍyate</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.73">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">na bhakṣayati yo māṃsaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vidhiṃ hitvā piśāca-vat</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">sa loke priyatāṃ yāti</seg> <seg type="pāda" n="d">vyādhibhiś ca na pīḍyate</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_51.74">
	  <l><seg type="pāda" n="a">anumantā viśasitā</seg> <seg type="pāda" n="b">nihantā krayavikrayī</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">saṃskartā copahartā ca</seg> <seg type="pāda" n="d">khādakaś ceti ghātakāḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.74">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">anumantā viśasitā</seg> <seg type="pāda" n="b">nihantā kraya-vikrayī</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">saṃskartā ca upahartā ca</seg> <seg type="pāda" n="d">khādakaś ca iti ghātakāḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_51.75">
	  <l><seg type="pāda" n="a">svamāṃsaṃ paramāṃsena</seg> <seg type="pāda" n="b">yo vardhayitum icchati</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">anabhyarcya pitṝn devān</seg> <seg type="pāda" n="d">na tato 'nyo 'sty apuṇyakṛt</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.75">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">sva-māṃsaṃ para-māṃsena</seg> <seg type="pāda" n="b">yo vardhayitum icchati</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">an-abhyarcya pitṝn devān</seg> <seg type="pāda" n="d">na tato 'nyo 'sty apuṇya-kṛt</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_51.76">
	  <l><seg type="pāda" n="a">varṣe varṣe 'śvamedhena</seg> <seg type="pāda" n="b">yo yajeta śataṃ samāḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">māṃsāni ca na khāded yas</seg> <seg type="pāda" n="d">tayoḥ puṇyaphalaṃ samam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.76">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">varṣe varṣe 'śvamedhena</seg> <seg type="pāda" n="b">yo yajeta śataṃ samāḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">māṃsāni ca na khāded yas</seg> <seg type="pāda" n="d">tayoḥ puṇya-phalaṃ samam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_51.77">
	  <l><seg type="pāda" n="a">phalamūlāśanair divyair</seg> <seg type="pāda" n="b">munyannānāṃ ca bhojanaiḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">na tat phalam avāpnoti</seg> <seg type="pāda" n="d">yan māṃsaparivarjanāt</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.77">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">phala-mūla-aśanair divyair</seg> <seg type="pāda" n="b">muny-annānāṃ ca bhojanaiḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">na tat phalam avāpnoti</seg> <seg type="pāda" n="d">yan māṃsa-parivarjanāt</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_51.78">
	  <l><seg type="pāda" n="a">māṃ sa bhakṣayitāmutra</seg> <seg type="pāda" n="b">yasya māṃsam ihādmy aham</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">etan māṃsasya māṃsatvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pravadanti manīṣiṇaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_51.78">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">māṃ sa bhakṣayita āmutra</seg> <seg type="pāda" n="b">yasya māṃsam iha admy aham</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">etan māṃsasya māṃsa-tvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pravadanti manīṣiṇaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="52">
	<p xml:id="ViS_52.1">suvarṇasteyakṛd rājñe karmācakṣāṇo musalam arpayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_52.1">
	  <p>suvarṇa-steya-kṛd rājñe karma-ācakṣāṇo musalam arpayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_52.2">vadhāt tyāgād vā prayato bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_52.2">
	  <p>vadhāt tyāgād vā prayato bhavati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_52.3">mahāvrataṃ dvādaśābdāni vā kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_52.3">
	  <p>mahā-vrataṃ dvādaśa-abdāni vā kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_52.4">nikṣepāpahārī ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_52.4">
	  <p>nikṣepa-apahārī ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_52.5">dhānyadhanāpahārī ca kṛcchram abdam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_52.5">
	  <p>dhānya-dhana-apahārī ca kṛcchram abdam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_52.6">manuṣyastrīkūpakṣetravāpīnām apahāre cāndrāyaṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_52.6">
	  <p>manuṣya-strī-kūpa-kṣetra-vāpīnām apahāre cāndrāyaṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_52.7">dravyāṇām alpasārāṇāṃ sāṃtapanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_52.7">
	  <p>dravyāṇām alpa-sārāṇāṃ sāṃtapanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_52.8">bhakṣyabhojyayānaśayyāsanapuṣpamūlaphalānāṃ pañcagavyapānam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_52.8">
	  <p>bhakṣya-bhojya-yāna-śayyā-āsana-puṣpa-mūla-phalānāṃ pañca-gavya-pānam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_52.9">tṛṇakāṣṭhadrumaśuṣkānnaguḍavastracarmāmiṣāṇāṃ trirātram upavaset ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_52.9">
	  <p>tṛṇa-kāṣṭha-druma-śuṣka-anna-guḍa-vastra-carma-āmiṣāṇāṃ tri-rātram upavaset ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_52.10">maṇimuktāpravālatāmrarajatāyaḥkāṃsyānāṃ dvādaśāhaṃ kaṇān aśnīyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_52.10">
	  <p>maṇi-muktā-pravāla-tāmra-rajata-ayaḥ-kāṃsyānāṃ dvādaśa-ahaṃ kaṇān aśnīyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_52.11">kārpāsakīṭajorṇādyapaharaṇe trirātraṃ payasā varteta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_52.11">
	  <p>kārpāsa-kīṭa-ja-ūrṇā-ādy-apaharaṇe tri-rātraṃ payasā varteta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_52.12">dviśaphaikaśaphāpaharaṇe dvirātram upavaset ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_52.12">
	  <p>dvi-śapha-eka-śapha-apaharaṇe dvi-rātram upavaset ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_52.13">pakṣigandhauṣadhirajjuvaidalānām apaharaṇe dinam upavaset ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_52.13">
	  <p>pakṣi-gandha-oṣadhi-rajju-vaidalānām apaharaṇe dinam upavaset ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_52.14">
	  <l><seg type="pāda" n="a">dattvaivāpahṛtaṃ dravyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dhanikasyāpy upāyataḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">prāyaścittaṃ tataḥ kuryāt</seg> <seg type="pāda" n="d">kalmaṣasyāpanuttaye</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_52.14">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">dattva aiva apahṛtaṃ dravyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dhanikasya apy upāyataḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">prāyaścittaṃ tataḥ kuryāt</seg> <seg type="pāda" n="d">kalmaṣasya apanuttaye</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_52.15">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yad yat parebhyas tv ādadyāt</seg> <seg type="pāda" n="b">puruṣas tu niraṅkuśaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tena tena vihīnaḥ syād</seg> <seg type="pāda" n="d">yatra yatrābhijāyate</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_52.15">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yad yat parebhyas tv ādadyāt</seg> <seg type="pāda" n="b">puruṣas tu nir-aṅkuśaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tena tena vihīnaḥ syād</seg> <seg type="pāda" n="d">yatra yatra abhijāyate</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_52.16">
	  <l><seg type="pāda" n="a">jīvitaṃ dharmakāmau ca</seg> <seg type="pāda" n="b">dhane yasmāt pratiṣṭhitau</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tasmāt sarvaprayatnena</seg> <seg type="pāda" n="d">dhanahiṃsāṃ vivarjayet</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_52.16">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">jīvitaṃ dharma-kāmau ca</seg> <seg type="pāda" n="b">dhane yasmāt pratiṣṭhitau</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tasmāt sarva-prayatnena</seg> <seg type="pāda" n="d">dhana-hiṃsāṃ vivarjayet</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_52.17">
	  <l><seg type="pāda" n="a">prāṇihiṃsāparo yas tu</seg> <seg type="pāda" n="b">dhanahiṃsāparas tathā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">mahad duḥkham avāpnoti</seg> <seg type="pāda" n="d">dhanahiṃsāparas tayoḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_52.17">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">prāṇi-hiṃsā-paro yas tu</seg> <seg type="pāda" n="b">dhana-hiṃsā-paras tathā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">mahad duḥkham avāpnoti</seg> <seg type="pāda" n="d">dhana-hiṃsā-paras tayoḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="53">
	<p xml:id="ViS_53.1">athāgamyāgamane mahāvratavidhānenābdaṃ cīravāsā vane prājāpatyaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_53.1">
	  <p>atha agamyā-gamane mahā-vrata-vidhānena abdaṃ cīra-vāsā vane prājāpatyaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_53.2">paradāragamane ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_53.2">
	  <p>para-dāra-gamane ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_53.3">govrataṃ gogamane ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_53.3">
	  <p>go-vrataṃ go-gamane ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_53.4">puṃsy ayonāv ākāśe 'psu divā goyāne ca savāsāḥ snānam ācaret ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_53.4">
	  <p>puṃsy ayonāv ākāśe 'psu divā go-yāne ca sa-vāsāḥ snānam ācaret ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_53.5">caṇḍālīgamane tatsāmyam āpnuyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_53.5">
	  <p>caṇḍālī-gamane tat-sāmyam āpnuyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_53.6">ajñānataś cāndrāyaṇadvayaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_53.6">
	  <p>ajñānataś cāndrāyaṇa-dvayaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_53.7">paśuveśyāgamane ca prājāpatyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_53.7">
	  <p>paśu-veśyā-gamane ca prājāpatyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_53.8">sakṛd duṣṭā ca strī yat puruṣasya paradāre tadvrataṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_53.8">
	  <p>sakṛd duṣṭā ca strī yat puruṣasya para-dāre tad-vrataṃ kuryāt ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_53.9">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yat karoty ekarātreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">vṛṣalīsevanād dvijaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tad bhaikṣyabhug japan nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tribhir varṣair vyapohati</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_53.9">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yat karoty eka-rātreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">vṛṣalī-sevanād dvijaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tad bhaikṣya-bhug japan nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tribhir varṣair vyapohati</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="54">
	<p xml:id="ViS_54.1">yaḥ pāpātmā yena saha saṃyujyate sa tasyaiva prāyaścittaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.1">
	  <p>yaḥ pāpa-ātmā yena saha saṃyujyate sa tasya eva prāyaścittaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_54.2">mṛtapañcanakhāt kūpād atyantopahatāc codakaṃ pītvā brāhamaṇas trirātram upavaset ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.2">
	  <p>mṛta-pañca-nakhāt kūpād atyanta-upahatāc ca udakaṃ pītvā brāhamaṇas tri-rātram upavaset ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_54.3">dvyahaṃ rājanyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.3">
	  <p>dvy-ahaṃ rājanyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_54.4">ekāhaṃ vaiśyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.4">
	  <p>eka-ahaṃ vaiśyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_54.5">śūdro naktam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.5">
	  <p>śūdro naktam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_54.6">sarve cānte vratasya pañcagavyaṃ pibeyuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.6">
	  <p>sarve ca ante vratasya pañca-gavyaṃ pibeyuḥ ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_54.7">
	  <l><seg type="pāda" n="a">pañcagavyaṃ pibec chūdro</seg> <seg type="pāda" n="b">brāhmaṇas tu surāṃ pibet</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">ubhau tau narakaṃ yāto</seg> <seg type="pāda" n="d">mahārauravasaṃjñitam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.7">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">pañca-gavyaṃ pibec chūdro</seg> <seg type="pāda" n="b">brāhmaṇas tu surāṃ pibet</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">ubhau tau narakaṃ yāto</seg> <seg type="pāda" n="d">mahā-raurava-saṃjñitam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>
	<p xml:id="ViS_54.8">parvānārogyavarjam ṛtāv avagacchan patnīṃ trirātram upavaset ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.8">
	  <p>parva-anārogya-varjam ṛtāv avagacchan patnīṃ tri-rātram upavaset ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_54.9">kūṭasākṣī brahmahatyāvrataṃ caret ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.9">
	  <p>kūṭa-sākṣī brahma-hatyā-vrataṃ caret ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_54.10">anudakamūtrapurīṣakaraṇe sacailaṃ snānaṃ mahāvyāhṛtihomaś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.10">
	  <p>anudaka-mūtra-purīṣa-karaṇe sacailaṃ snānaṃ mahā-vyāhṛti-homaś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_54.11">sūryābhyuditanirmuktaḥ sacailasnātaḥ sāvitryaṣṭaśatam āvartayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.11">
	  <p>sūrya-abhyudita-nirmuktaḥ sacaila-snātaḥ sāvitry-aṣṭaśatam āvartayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_54.12">śvasṛgālaviḍvarāhakharavānaravāyasapuṃścalībhir daṣṭaḥ sravantīm āsādya ṣoḍaśa prāṇāyāmān kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.12">
	  <p>śva-sṛgāla-viḍvarāha-khara-vānara-vāyasa-puṃścalībhir daṣṭaḥ sravantīm āsādya ṣoḍaśa prāṇa-āyāmān kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_54.13">vedāgnyutsādī triṣavaṇasnāyy adhaḥśāyī saṃvatsaraṃ sakṛdbhaikṣyeṇa varteta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.13">
	  <p>veda-agny-utsādī tri-ṣavaṇa-snāyy adhaḥ-śāyī saṃvatsaraṃ sakṛd-bhaikṣyeṇa varteta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_54.14">samutkarṣānṛte guroś cālīkanirbandhe tadākṣepaṇe ca māsaṃ payasā varteta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.14">
	  <p>samutkarṣa-anṛte guroś ca alīka-nirbandhe tad-ākṣepaṇe ca māsaṃ payasā varteta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_54.15">nāstiko nāstikavṛttiḥ kṛtaghnaḥ kūṭavyavahārī brāhmaṇavṛttighnaś caite saṃvatsaraṃ bhaikṣyeṇa varteran ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.15">
	  <p>nāstiko nāstika-vṛttiḥ kṛta-ghnaḥ kūṭa-vyavahārī brāhmaṇa-vṛtti-ghnaś ca ete saṃvatsaraṃ bhaikṣyeṇa varteran ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_54.16">parivittiḥ parivettā ca yayā ca parividyate dātā yājakaś ca cāndrāyaṇaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.16">
	  <p>parivittiḥ parivettā ca yayā ca parividyate dātā yājakaś ca cāndrāyaṇaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_54.17">prāṇibhūpuṇyasomavikrayī taptakṛcchram ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.17">
	  <p>prāṇi-bhū-puṇya-soma-vikrayī tapta-kṛcchram ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_54.18">ārdrauṣadhigandhapuṣpaphalamūlacarmavetravidalatuṣakapālakeśabhasmāsthigorasapiṇyākatilatailavikrayī prājāpatyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.18">
	  <p>ārdra-oṣadhi-gandha-puṣpa-phala-mūla-carma-vetra-vidala-tuṣa-kapāla-keśa-bhasma-asthi-go-rasa-piṇyāka-tila-taila-vikrayī prājāpatyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_54.19">ślaiṣmajatumadhūcchiṣṭaśaṅkhaśuktitrapusīsakṛṣṇalohaudumbarakhaḍgapātravikrayī cāndrāyaṇaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.19">
	  <p>ślaiṣma-jatu-madhu-ucchiṣṭa-śaṅkha-śukti-trapu-sīsa-kṛṣṇa-loha-audumbara-khaḍga-pātra-vikrayī cāndrāyaṇaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_54.20">raktavastraraṅgaratnagandhaguḍamadhurasorṇāvikrayī trirātram upavaset ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.20">
	  <p>rakta-vastra-raṅga-ratna-gandha-guḍa-madhu-rasa-ūrṇā-vikrayī tri-rātram upavaset ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_54.21">māṃsalavaṇalākṣākṣīravikrayī cāndrāyaṇaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.21">
	  <p>māṃsa-lavaṇa-lākṣā-kṣīra-vikrayī cāndrāyaṇaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_54.22">taṃ ca bhūyaś copanayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.22">
	  <p>taṃ ca bhūyaś ca upanayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_54.23">uṣṭreṇa khareṇa vā gatvā nagnaḥ snātvā suptvā bhuktvā prāṇāyāmatrayam kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.23">
	  <p>uṣṭreṇa khareṇa vā gatvā nagnaḥ snātvā suptvā bhuktvā prāṇāyāma-trayam kuryāt ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_54.24">
	  <l><seg type="pāda" n="a">japitvā trīṇi sāvitryāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sahasrāṇi samāhitaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">māsaṃ goṣṭhe payaḥ pītvā</seg> <seg type="pāda" n="d">mucyate 'satpratigrahāt</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.24">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">japitvā trīṇi sāvitryāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sahasrāṇi samāhitaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">māsaṃ go-ṣṭhe payaḥ pītvā</seg> <seg type="pāda" n="d">mucyate 'sat-pratigrahāt</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_54.25">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ayājyayājanaṃ kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">pareṣām antyakarma ca</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">abhicāram ahīnaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">tribhiḥ kṛcchrair vyapohati</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.25">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">ayājya-yājanaṃ kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">pareṣām antya-karma ca</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">abhicāram ahīnaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">tribhiḥ kṛcchrair vyapohati</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_54.26">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yeṣāṃ dvijānāṃ sāvitrī</seg> <seg type="pāda" n="b">nānūcyeta yathāvidhi</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tāṃś cārayitvā trīn kṛcchrān</seg> <seg type="pāda" n="d">yathāvidhy upanāyayet</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.26">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yeṣāṃ dvijānāṃ sāvitrī</seg> <seg type="pāda" n="b">na anūcyeta yathā-vidhi</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tāṃś cārayitvā trīn kṛcchrān</seg> <seg type="pāda" n="d">yathā-vidhy upanāyayet</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_54.27">
	  <l><seg type="pāda" n="a">prāyaścittaṃ cikīrṣanti</seg> <seg type="pāda" n="b">vikarmasthās tu ye dvijāḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">brāhmaṇyāc ca parityaktās</seg> <seg type="pāda" n="d">teṣām apy etad ādiśet</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.27">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">prāyaścittaṃ cikīrṣanti</seg> <seg type="pāda" n="b">vikarma-sthās tu ye dvijāḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">brāhmaṇyāc ca parityaktās</seg> <seg type="pāda" n="d">teṣām apy etad ādiśet</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_54.28">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yad garhitenārjayanti</seg> <seg type="pāda" n="b">karmaṇā brāhmaṇā dhanam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tasyotsargeṇa śudhyanti</seg> <seg type="pāda" n="d">japyena tapasā tathā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.28">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yad garhitena arjayanti</seg> <seg type="pāda" n="b">karmaṇā brāhmaṇā dhanam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tasya utsargeṇa śudhyanti</seg> <seg type="pāda" n="d">japyena tapasā tathā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_54.29">
	  <l><seg type="pāda" n="a">vedoditānāṃ nityānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">karmaṇāṃ samatikrame</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">snātakavratalope ca</seg> <seg type="pāda" n="d">prāyaścittam abhojanam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.29">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">veda-uditānāṃ nityānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">karmaṇāṃ samatikrame</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">snātaka-vrata-lope ca</seg> <seg type="pāda" n="d">prāyaścittam abhojanam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_54.30">
	  <l><seg type="pāda" n="a">avagūrya caret kṛcchram</seg> <seg type="pāda" n="b">atikṛcchraṃ nipātane</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c"><choice><corr resp="#ISh #TH">kṛcchrātikṛcchraṃ</corr><orig>kucchrā</orig></choice> kurvīta</seg> <seg type="pāda" n="d">viprasyotpādya śoṇitam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.30">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">avagūrya caret kṛcchram</seg> <seg type="pāda" n="b">atikṛcchraṃ nipātane</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c"><choice><corr resp="#ISh #TH">kṛcchra-atikṛcchraṃ</corr><orig>kucchra-a</orig></choice> kurvīta</seg> <seg type="pāda" n="d">viprasya utpādya śoṇitam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_54.31">
	  <l><seg type="pāda" n="a">enasvibhir nirṇiktair</seg> <seg type="pāda" n="b">nārthaṃ kiṃcit samācaret</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">kṛtanirṇejanāṃś caitān</seg> <seg type="pāda" n="d">na jugupseta dharmavit</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.31">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">enasvibhir nirṇiktair</seg> <seg type="pāda" n="b">na arthaṃ kiṃ-cit samācaret</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">kṛta-nirṇejanāṃś ca etān</seg> <seg type="pāda" n="d">na jugupseta dharma-vit</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_54.32">
	  <l><seg type="pāda" n="a">bālaghnāṃś ca kṛtaghnāṃś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">viśuddhān api dharmataḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">śaraṇāgatahantṝṃś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">strīhantṝṃś ca na saṃvaset</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.32">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">bāla-ghnāṃś ca kṛta-ghnāṃś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">viśuddhān api dharmataḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">śaraṇa-āgata-hantṝṃś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">strī-hantṝṃś ca na saṃvaset</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_54.33">
	  <l><seg type="pāda" n="a">aśītir yasya varṣāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">bālo vāpy ūnaṣoḍaśaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">prāyaścittārdham arhanti</seg> <seg type="pāda" n="d">striyo rogiṇa eva ca</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.33">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">aśītir yasya varṣāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">bālo va āpy ūna-ṣoḍaśaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">prāyaścitta-ardham arhanti</seg> <seg type="pāda" n="d">striyo rogiṇa eva ca</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_54.34">
	  <l><seg type="pāda" n="a">anuktaniṣkṛtīnāṃ tu</seg> <seg type="pāda" n="b">pāpānām apanuttaye</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">śaktiṃ cāvekṣya pāpaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">prāyaścittaṃ prakalpyet</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_54.34">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">an-ukta-niṣkṛtīnāṃ tu</seg> <seg type="pāda" n="b">pāpānām apanuttaye</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">śaktiṃ ca avekṣya pāpaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">prāyaścittaṃ prakalpyet</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="55">
	<p xml:id="ViS_55.1">atha rahasyaprāyaścittāni bhavanti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_55.1">
	  <p>atha rahasya-prāyaścittāni bhavanti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_55.2">sravantīm āsādya snātaḥ pratyahaṃ ṣoḍaśa prāṇāyāmān salakṣaṇān kṛtvaikakālaṃ haviṣyāśī māsena brahmahā pūto bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_55.2">
	  <p>sravantīm āsādya snātaḥ pratyahaṃ ṣoḍaśa prāṇāyāmān salakṣaṇān kṛtva aika-kālaṃ haviṣya-āśī māsena brahma-hā pūto bhavati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_55.3">karmaṇo 'nte payasvinīṃ gāṃ dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_55.3">
	  <p>karmaṇo 'nte payasvinīṃ gāṃ dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_55.4">vratenāghamarṣaṇena ca surāpaḥ pūto bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_55.4">
	  <p>vratena aghamarṣaṇena ca surā-paḥ pūto bhavati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_55.5">gāyatrīdaśasāhasrajapena suvarṇasteyakṛt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_55.5">
	  <p>gāyatrī-daśasāhasra-japena suvarṇa-steya-kṛt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_55.6">trirātropoṣitaḥ puruṣasūktajapahomābhyāṃ gurutalpagaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_55.6">
	  <p>tri-rātra-upoṣitaḥ puruṣa-sūkta-japa-homābhyāṃ guru-talpa-gaḥ ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_55.7">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yathāśvamedhaḥ kraturāṭ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvapāpāpanodakaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tathāghamarṣaṇaṃ sūktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvapāpāpanodakam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_55.7">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yatha āśvamedhaḥ kratu-rāṭ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarva-pāpa-apanodakaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tatha āghamarṣaṇaṃ sūktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarva-pāpa-apanodakam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_55.8">
	  <l><seg type="pāda" n="a">prāṇāyāmaṃ dvijaḥ kuryāt</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvapāpāpanuttaye</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">dahyante sarvapāpāni</seg> <seg type="pāda" n="d">prāṇāyāmair dvijasya tu</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_55.8">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">prāṇāyāmaṃ dvijaḥ kuryāt</seg> <seg type="pāda" n="b">sarva-pāpa-apanuttaye</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">dahyante sarva-pāpāni</seg> <seg type="pāda" n="d">prāṇāyāmair dvijasya tu</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_55.9">
	  <l><seg type="pāda" n="a">savyāhṛtiṃ sapraṇavāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">gāyatrīṃ śirasā saha</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">triḥ paṭhed āyataprāṇaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prāṇāyāmaḥ sa ucyate</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_55.9">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">sa-vyāhṛtiṃ sa-praṇavāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">gāyatrīṃ śirasā saha</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">triḥ paṭhed āyata-prāṇaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prāṇāyāmaḥ sa ucyate</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_55.10">
	  <l><seg type="pāda" n="a">akāraṃ cāpy ukāraṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">makāraṃ ca prajāpatiḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">vedatrayān niraduhad</seg> <seg type="pāda" n="d">bhūr bhuvaḥ svar itīti ca</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_55.10">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">akāraṃ ca apy u-kāraṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">ma-kāraṃ ca prajā-patiḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">veda-trayān niraduhad</seg> <seg type="pāda" n="d">bhūr bhuvaḥ svar iti iti ca</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_55.11">
	  <l><seg type="pāda" n="a">tribhya eva tu vedebhyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pādaṃ pādam adūduhat</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tad ity ṛco 'syāḥ sāvitryāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">parameṣṭhī prajāpatiḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_55.11">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">tribhya eva tu vedebhyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pādaṃ pādam adūduhat</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tad ity ṛco 'syāḥ sāvitryāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">parame-ṣṭhī prajāpatiḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_55.12">
	  <l><seg type="pāda" n="a">etad akṣaram etāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">japan vyāhṛtipūrvikām</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">saṃdhyayor vedavid vipro</seg> <seg type="pāda" n="d">vedapuṇyena yujyate</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_55.12">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">etad akṣaram etāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">japan vyāhṛti-pūrvikām</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">saṃdhyayor vedavid vipro</seg> <seg type="pāda" n="d">veda-puṇyena yujyate</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_55.13">
	  <l><seg type="pāda" n="a">sahasrakṛtvas tv abhyasya</seg> <seg type="pāda" n="b">bahir etat trikaṃ dvijaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">mahato 'py enaso māsāt</seg> <seg type="pāda" n="d">tvacevāhir vimucyate</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_55.13">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">sahasra-kṛtvas tv abhyasya</seg> <seg type="pāda" n="b">bahir etat trikaṃ dvijaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">mahato 'py enaso māsāt</seg> <seg type="pāda" n="d">tvaca īva ahir vimucyate</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_55.14">
	  <l><seg type="pāda" n="a">etattrayavisaṃyuktaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāle ca kriyayā svayā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">viprakṣatriyaviḍjātir</seg> <seg type="pāda" n="d">garhaṇāṃ yāti sādhuṣu</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_55.14">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">etat-traya-visaṃyuktaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāle ca kriyayā svayā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">vipra-kṣatriya-viḍ-jātir</seg> <seg type="pāda" n="d">garhaṇāṃ yāti sādhuṣu</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_55.15">
	  <l><seg type="pāda" n="a">oṃkārapūrvikās tisro</seg> <seg type="pāda" n="b">mahāvyāhṛtayo 'vyayāḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tripadā caiva gāyatrī</seg> <seg type="pāda" n="d">vijñeyā brāhmaṇo mukham</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_55.15">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">oṃ-kāra-pūrvikās tisro</seg> <seg type="pāda" n="b">mahā-vyāhṛtayo 'vyayāḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tri-padā ca eva gāyatrī</seg> <seg type="pāda" n="d">vijñeyā brāhmaṇo mukham</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_55.16">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yo 'dhīte 'hany ahany etāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">trīṇi varṣāṇy atandritaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">sa brahma param abhyeti</seg> <seg type="pāda" n="d">vāyubhūtaḥ khamūrtimān</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_55.16">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yo 'dhīte 'hany ahany etāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">trīṇi varṣāṇy atandritaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">sa brahma param abhyeti</seg> <seg type="pāda" n="d">vāyu-bhūtaḥ kha-mūrti-mān</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_55.17">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ekākṣaraṃ paraṃ brahma</seg> <seg type="pāda" n="b">prāṇāyāmāḥ paraṃ tapaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">sāvitryās tu paraṃ nānyan</seg> <seg type="pāda" n="d">maunāt satyaṃ viśiṣyate</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_55.17">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">eka-akṣaraṃ paraṃ brahma</seg> <seg type="pāda" n="b">prāṇāyāmāḥ paraṃ tapaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">sāvitryās tu paraṃ na anyan</seg> <seg type="pāda" n="d">maunāt satyaṃ viśiṣyate</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_55.18">
	  <l><seg type="pāda" n="a">kṣaranti sarvā vaidikyo</seg> <seg type="pāda" n="b">juhotiyajatikriyāḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">akṣaraṃ tv akṣaraṃ jñeyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmā caiva prajāpatiḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_55.18">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">kṣaranti sarvā vaidikyo</seg> <seg type="pāda" n="b">juhoti-yajati-kriyāḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">akṣaraṃ tv akṣaraṃ jñeyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmā ca eva prajāpatiḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_55.19">
	  <l><seg type="pāda" n="a">vidhiyajñāj japayajño</seg> <seg type="pāda" n="b">viśiṣṭo daśabhir guṇaiḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">upāṃśuḥ syāc chataguṇaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sahasro mānasaḥ smṛtaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_55.19">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">vidhi-yajñāj japa-yajño</seg> <seg type="pāda" n="b">viśiṣṭo daśabhir guṇaiḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">upāṃśuḥ syāc chata-guṇaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sahasro mānasaḥ smṛtaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_55.20">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ye pākayajñāś catvāro</seg> <seg type="pāda" n="b">vidhiyajñasamanvitāḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">te sarve japayajñasya</seg> <seg type="pāda" n="d">kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_55.20">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">ye pākayajñāś catvāro</seg> <seg type="pāda" n="b">vidhi-yajña-samanvitāḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">te sarve japa-yajñasya</seg> <seg type="pāda" n="d">kalāṃ na arhanti ṣoḍaśīm</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_55.21">
	  <l><seg type="pāda" n="a">japyenaiva tu saṃsidhyed</seg> <seg type="pāda" n="b">brāhmaṇo nātra saṃśayaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">kuryād anyan na vā kuryān</seg> <seg type="pāda" n="d">maitro brāhmaṇa ucyate</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_55.21">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">japyena eva tu saṃsidhyed</seg> <seg type="pāda" n="b">brāhmaṇo na atra saṃśayaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">kuryād anyan na vā kuryān</seg> <seg type="pāda" n="d">maitro brāhmaṇa ucyate</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="56">
	<p xml:id="ViS_56.1">athāthaḥ sarvavedapavitrāṇi bhavanti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_56.1">
	  <p>atha athaḥ sarva-veda-pavitrāṇi bhavanti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_56.2">yeṣāṃ japyaiś ca homaiś ca dvijātayaḥ pāpebhyaḥ pūyante ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_56.2">
	  <p>yeṣāṃ japyaiś ca homaiś ca dvijātayaḥ pāpebhyaḥ pūyante ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_56.3">aghamarṣaṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_56.3">
	  <p>aghamarṣaṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_56.4">devakṛtam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_56.4">
	  <p>deva-kṛtam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_56.5">śuddhavatyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_56.5">
	  <p>śuddhavatyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_56.6">taratsamandīyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_56.6">
	  <p>taratsamandīyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_56.7">kūśmāṇḍyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_56.7">
	  <p>kūśmāṇḍyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_56.8">pāvamānyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_56.8">
	  <p>pāvamānyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_56.9">durgāsāvitrī ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_56.9">
	  <p>durgā-sāvitrī ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_56.10">atīṣaṅgāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_56.10">
	  <p>atīṣaṅgāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_56.11">padastomāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_56.11">
	  <p>pada-stomāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_56.12">samāni vyāhṛtayaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_56.12">
	  <p>samāni vyāhṛtayaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_56.13">bhāruṇḍāṇi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_56.13">
	  <p>bhāruṇḍāṇi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_56.14">candrasāma ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_56.14">
	  <p>candra-sāma ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_56.15">puruṣavrate sāmanī ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_56.15">
	  <p>puruṣa-vrate sāmanī ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_56.16">abliṅgam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_56.16">
	  <p>ab-liṅgam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_56.17">bārhaspatyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_56.17">
	  <p>bārhaspatyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_56.18">gosūktam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_56.18">
	  <p>go-sūktam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_56.19">aśvasūktam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_56.19">
	  <p>aśva-sūktam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_56.20">sāmanī candrasūkte ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_56.20">
	  <p>sāmanī candra-sūkte ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_56.21">śatarudriyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_56.21">
	  <p>śata-rudriyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_56.22">atharvaśiraḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_56.22">
	  <p>atharva-śiraḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_56.23">trisuparṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_56.23">
	  <p>tri-suparṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_56.24">mahāvratam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_56.24">
	  <p>mahā-vratam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_56.25">nārāyaṇīyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_56.25">
	  <p>nārāyaṇīyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_56.26">puruṣasūktaṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_56.26">
	  <p>puruṣa-sūktaṃ ca ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_56.27">
	  <l><seg type="pāda" n="a">trīṇy ājyadohāni rathantaraṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">agnivrataṃ vāmadevyaṃ bṛhac ca</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">etāni gītāni punāti jantūn</seg> <seg type="pāda" n="d">jātismaratvaṃ labhate yadīcchet</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_56.27">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">trīṇy ājya-dohāni rathantaraṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">agni-vrataṃ vāma-devyaṃ bṛhac ca</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">etāni gītāni punāti jantūn</seg> <seg type="pāda" n="d">jāti-smaratvaṃ labhate yadi icchet</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="57">
	<p xml:id="ViS_57.1">atha tyājyāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_57.1">
	  <p>atha tyājyāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_57.2">vrātyāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_57.2">
	  <p>vrātyāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_57.3">patitāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_57.3">
	  <p>patitāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_57.4">tripuruṣaṃ mātṛtaḥ pitṛtaś cāśuddhāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_57.4">
	  <p>tri-puruṣaṃ mātṛtaḥ pitṛtaś ca aśuddhāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_57.5">sarva evābhojyāś cāpratigrāhyāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_57.5">
	  <p>sarva eva abhojyāś ca apratigrāhyāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_57.6">apratigrāhyebhyaś ca pratigrahaprasaṅgaṃ varjayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_57.6">
	  <p>apratigrāhyebhyaś ca pratigraha-prasaṅgaṃ varjayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_57.7">pratigraheṇa brāhmaṇānāṃ brāhmaṃ tejaḥ praṇaśyati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_57.7">
	  <p>pratigraheṇa brāhmaṇānāṃ brāhmaṃ tejaḥ praṇaśyati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_57.8">dravyāṇāṃ vāvijñāya pratigrahavidhiṃ yaḥ pratigrahaṃ kuryāt sa dātrā saha nimajjati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_57.8">
	  <p>dravyāṇāṃ va āvijñāya pratigraha-vidhiṃ yaḥ pratigrahaṃ kuryāt sa dātrā saha nimajjati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_57.9">pratigrahasamarthaś ca yaḥ pratigrahaṃ varjayet sa dātṛlokam avāpnoti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_57.9">
	  <p>pratigraha-samarthaś ca yaḥ pratigrahaṃ varjayet sa dātṛ-lokam avāpnoti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_57.10">edhodakamūlaphalābhayāmiṣamadhuśayyāsanagṛhapuṣpadadhiśākaṃś cābhyudyatān na nirṇudet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_57.10">
	  <p>edha-udaka-mūla-phala-abhaya-āmiṣa-madhu-śayyā-āsana-gṛha-puṣpa-dadhi-śākaṃś ca abhyudyatān na nirṇudet ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_57.11">
	  <l><seg type="pāda" n="a">āhūyābhyudyatāṃ bhikṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">purastād anucoditām</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">grāhyāṃ prajāpatir mene</seg> <seg type="pāda" n="d">api duṣkṛtakarmaṇaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_57.11">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">āhūya abhyudyatāṃ bhikṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">purastād anucoditām</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">grāhyāṃ prajāpatir mene</seg> <seg type="pāda" n="d">api duṣkṛta-karmaṇaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_57.12">
	  <l><seg type="pāda" n="a">nāśnanti pitaras tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">daśa varṣāṇi pañca ca</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">na ca havyaṃ vahaty agnir</seg> <seg type="pāda" n="d">yas tām abhyavamanyate</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_57.12">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">na aśnanti pitaras tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">daśa varṣāṇi pañca ca</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">na ca havyaṃ vahaty agnir</seg> <seg type="pāda" n="d">yas tām abhyavamanyate</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_57.13">
	  <l><seg type="pāda" n="a">gurūn bhṛtyān ujjihīrṣur</seg> <seg type="pāda" n="b">arciṣyan pitṛdevatāḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">sarvataḥ pratigṛhṇīyān</seg> <seg type="pāda" n="d">na tu tṛpyet svayaṃ tataḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_57.13">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">gurūn bhṛtyān ujjihīrṣur</seg> <seg type="pāda" n="b">arciṣyan pitṛ-devatāḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">sarvataḥ pratigṛhṇīyān</seg> <seg type="pāda" n="d">na tu tṛpyet svayaṃ tataḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_57.14">
	  <l><seg type="pāda" n="a">eteṣv api ca kāryeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">samarthas tatpratigrahe</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">nādadyāt kulaṭāṣaṇḍha</seg><seg type="pāda" n="d">patitebhyas tathā dviṣaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_57.14">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">eteṣv api ca kāryeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">samarthas tat-pratigrahe</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">nā adadyāt kulaṭā-ṣaṇḍha</seg><seg type="pāda" n="d">patitebhyas tathā dviṣaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_57.15">
	  <l><seg type="pāda" n="a">guruṣu tv abhyatīteṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">vinā vā tair gṛhe vasan</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">ātmano vṛttim anvicchan</seg> <seg type="pāda" n="d">gṛhṇīyāt sādhutaḥ sadā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_57.15">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">guruṣu tv abhyatīteṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">vinā vā tair gṛhe vasan</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">ātmano vṛttim anvicchan</seg> <seg type="pāda" n="d">gṛhṇīyāt sādhutaḥ sadā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_57.16">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ardhikaḥ kulamitraṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">dāsagopālanāpitāḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">ete śūdreṣu bhojyānnā</seg> <seg type="pāda" n="d">yaś cātmānaṃ nivedayet</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_57.16">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">ardhikaḥ kula-mitraṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">dāsa-gopāla-nāpitāḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">ete śūdreṣu bhojya-annā</seg> <seg type="pāda" n="d">yaś cā atmānaṃ nivedayet</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="58">
	<p xml:id="ViS_58.1">atha gṛhāśramiṇas trividho 'rtho bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_58.1">
	  <p>atha gṛha-āśramiṇas tri-vidho 'rtho bhavati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_58.2">śuklaḥ śabalo 'sitaś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_58.2">
	  <p>śuklaḥ śabalo 'sitaś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_58.3">śuklenārthena yad+aurdhvadehikaṃ karoti tenāsya devatvam āsādayati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_58.3">
	  <p>śuklena arthena yad+aurdhva-dehikaṃ karoti tena asya deva-tvam āsādayati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_58.4">yac chabalena tan mānuṣyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_58.4">
	  <p>yac chabalena tan mānuṣyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_58.5">yat kṛṣṇena tat tiryaktvam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_58.5">
	  <p>yat kṛṣṇena tat tiryak-tvam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_58.6">svavṛttyupārjitaṃ sarveṣāṃ śuklam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_58.6">
	  <p>sva-vṛtty-upārjitaṃ sarveṣāṃ śuklam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_58.7">anantaravṛttyupāttaṃ śabalam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_58.7">
	  <p>anantara-vṛtty-upāttaṃ śabalam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_58.8">ekāntaritavṛttyupāttaṃ ca kṛṣṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_58.8">
	  <p>eka-antarita-vṛtty-upāttaṃ ca kṛṣṇam ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_58.9">
	  <l><seg type="pāda" n="a">kramāgataṃ prītidāyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">prāptaṃ ca saha bhāryayā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">aviśeṣeṇa sarveṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dhanaṃ śuklam udāhṛtam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_58.9">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">krama-āgataṃ prīti-dāyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">prāptaṃ ca saha bhāryayā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">aviśeṣeṇa sarveṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dhanaṃ śuklam udāhṛtam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_58.10">
	  <l><seg type="pāda" n="a">utkocaśulkasaṃprāptam</seg> <seg type="pāda" n="b">avikreyasya vikrayaiḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">kṛtopakārād āptaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">śabalaṃ samudāhṛtam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_58.10">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">utkoca-śulka-saṃprāptam</seg> <seg type="pāda" n="b">avikreyasya vikrayaiḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">kṛta-upakārād āptaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">śabalaṃ samudāhṛtam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_58.11">
	  <l><seg type="pāda" n="a">pārśvikadyūtacauryāpta</seg><seg type="pāda" n="b">pratirūpakasāhasaiḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">vyājenopārjitaṃ yac ca</seg> <seg type="pāda" n="d">tat kṛṣṇaṃ samudāhṛtam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_58.11">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">pārśvika-dyūta-caurya-āpta</seg><seg type="pāda" n="b">pratirūpaka-sāhasaiḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">vyājena upārjitaṃ yac ca</seg> <seg type="pāda" n="d">tat kṛṣṇaṃ samudāhṛtam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_58.12">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yathāvidhena dravyeṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">yat kiṃcit kurute naraḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tathāvidham avāpnoti</seg> <seg type="pāda" n="d">sa phalaṃ pretya ceha ca</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_58.12">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yathā-vidhena dravyeṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">yat kiṃ-cit kurute naraḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tathā-vidham avāpnoti</seg> <seg type="pāda" n="d">sa phalaṃ pretya ca iha ca</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="59">
	<p xml:id="ViS_59.1">gṛhāśramī vaivāhikāgnau pākayajñān kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_59.1">
	  <p>gṛha-āśramī vaivāhika-agnau pākayajñān kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_59.2">sāyaṃ prātaś cāgnihotraṃ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_59.2">
	  <p>sāyaṃ prātaś ca agnihotraṃ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_59.3"><choice><corr resp="#ISh #TH">devatābhyo</corr><orig>devātābhyo</orig></choice> juhuyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_59.3">
	  <p><choice><corr resp="#ISh #TH">devatābhyo</corr><orig>devātābhyo</orig></choice> juhuyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_59.4">candrārkasaṃnikarṣaviprakarṣayor darśapūrṇamāsābhyāṃ yajeta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_59.4">
	  <p>candra-arka-saṃnikarṣa-viprakarṣayor darśapūrṇamāsābhyāṃ yajeta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_59.5">pratyayanaṃ paśunā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_59.5">
	  <p>pratyayanaṃ paśunā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_59.6">śaradgrīṣmayoś ca āgrayaṇena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_59.6">
	  <p>śarad-grīṣmayoś ca āgrayaṇena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_59.7">vrīhiyavayor vā pāke ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_59.7">
	  <p>vrīhi-yavayor vā pāke ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_59.8">traivārṣikābhyadhikān naḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_59.8">
	  <p>trai-vārṣika-abhyadhikān naḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_59.9">pratyabdaṃ somena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_59.9">
	  <p>pratyabdaṃ somena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_59.10">vittābhāve iṣṭyā vaiśvānaryā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_59.10">
	  <p>vitta-abhāve iṣṭyā vaiśvānaryā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_59.11">yajñārthaṃ bhikṣitam avāptam arthaṃ sakalam eva vitaret ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_59.11">
	  <p>yajña-arthaṃ bhikṣitam avāptam arthaṃ sakalam eva vitaret ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_59.12">sāyaṃ prātar vaiśvadevaṃ juhuyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_59.12">
	  <p>sāyaṃ prātar vaiśvadevaṃ juhuyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_59.13">bhikṣāṃ ca bhikṣave dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_59.13">
	  <p>bhikṣāṃ ca bhikṣave dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_59.14">arcitabhikṣādānena godānaphalam āpnoti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_59.14">
	  <p>arcita-bhikṣā-dānena go-dāna-phalam āpnoti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_59.15">bhikṣvabhāve grāsamātraṃ gavāṃ dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_59.15">
	  <p>bhikṣv-abhāve grāsa-mātraṃ gavāṃ dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_59.16">vahnau vā prakṣipet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_59.16">
	  <p>vahnau vā prakṣipet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_59.17">bhukte 'py anne vidyamāne na bhikṣukaṃ pratyācakṣīta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_59.17">
	  <p>bhukte 'py anne vidyamāne na bhikṣukaṃ pratyācakṣīta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_59.18">kaṇḍanī peṣaṇī cullī udakumbha upaskara iti pañca sūnā gṛhasthasya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_59.18">
	  <p>kaṇḍanī peṣaṇī cullī uda-kumbha upaskara iti pañca sūnā gṛha-sthasya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_59.19">tanniṣkṛtyarthaṃ ca brahmadevabhūtapitṛnarayajñān kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_59.19">
	  <p>tan-niṣkṛty-arthaṃ ca brahma-deva-bhūta-pitṛ-nara-yajñān kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_59.20">svādhyāyo brahmayajñaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_59.20">
	  <p>sva-adhyāyo brahma-yajñaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_59.21">homo daivaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_59.21">
	  <p>homo daivaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_59.22">pitṛtarpaṇaṃ pitryaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_59.22">
	  <p>pitṛ-tarpaṇaṃ pitryaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_59.23">balir bhautaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_59.23">
	  <p>balir bhautaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_59.24">nṛyajñaś cātithipūjanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_59.24">
	  <p>nṛ-yajñaś ca atithi-pūjanam ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_59.25">
	  <l><seg type="pāda" n="a">devatātithibhṛtyānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pitṝṇām ātmanaś ca yaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">na nirvapati pañcānām</seg> <seg type="pāda" n="d">ucchvasan na sa jīvati</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_59.25">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">devatā-atithi-bhṛtyānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pitṝṇām ātmanaś ca yaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">na nirvapati pañcānām</seg> <seg type="pāda" n="d">ucchvasan na sa jīvati</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_59.26">
	  <l><seg type="pāda" n="a">brahmacārī yatir bhikṣur</seg> <seg type="pāda" n="b">jīvanty ete gṛhāśramāt</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tasmād abhyāgatān etān</seg> <seg type="pāda" n="d">gṛhastho nāvamānayet</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_59.26">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">brahma-cārī yatir bhikṣur</seg> <seg type="pāda" n="b">jīvanty ete gṛha-āśramāt</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tasmād abhyāgatān etān</seg> <seg type="pāda" n="d">gṛha-stho na avamānayet</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_59.27">
	  <l><seg type="pāda" n="a">gṛhastha eva yajate</seg> <seg type="pāda" n="b">gṛhasthas tapyate tapaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">pradadāti gṛhasthaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmāc chreṣṭho gṛhāśramī</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_59.27">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">gṛha-stha eva yajate</seg> <seg type="pāda" n="b">gṛha-sthas tapyate tapaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">pradadāti gṛha-sthaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmāc chreṣṭho gṛha-āśramī</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_59.28">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ṛṣayaḥ pitaro devā</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūtāny atithayas tathā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">āśāsate kuḍumbibhyas</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmāc chreṣṭho gṛhāśramī</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_59.28">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">ṛṣayaḥ pitaro devā</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūtāny atithayas tathā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">āśāsate kuḍumbibhyas</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmāc chreṣṭho gṛha-āśramī</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_59.29">
	  <l><seg type="pāda" n="a">trivargasevāṃ satatānnadānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">surārcanaṃ brāhmaṇapūjanaṃ ca</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">svādhyāyasevāṃ pitṛtarpaṇaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtvā gṛhī śakrapadaṃ prayāti</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_59.29">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">tri-varga-sevāṃ satata-anna-dānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sura-arcanaṃ brāhmaṇa-pūjanaṃ ca</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">sva-adhyāya-sevāṃ pitṛ-tarpaṇaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtvā gṛhī śakra-padaṃ prayāti</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="60">
	<p xml:id="ViS_60.1">brāhme muhūrte utthāya mūtrapurīṣotsargaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_60.1">
	  <p>brāhme muhūrte utthāya mūtra-purīṣa-utsargaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_60.2">dakṣiṇābhimukho rātrau divā codaṅmukhaḥ saṃdhyayoś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_60.2">
	  <p>dakṣiṇa-abhimukho rātrau divā ca udaṅ-mukhaḥ saṃdhyayoś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_60.3">nāpracchāditāyāṃ bhūmau ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_60.3">
	  <p>na apracchāditāyāṃ bhūmau ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_60.4">na phālakṛṣṭāyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_60.4">
	  <p>na phāla-kṛṣṭāyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_60.5">na chāyāyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_60.5">
	  <p>na chāyāyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_60.6">na coṣare ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_60.6">
	  <p>na cā uṣare ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_60.7">na śādvale ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_60.7">
	  <p>na śādvale ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_60.8">na sasattve ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_60.8">
	  <p>na sa-sattve ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_60.9">na garte ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_60.9">
	  <p>na garte ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_60.10">na valmīke ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_60.10">
	  <p>na valmīke ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_60.11">na pathi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_60.11">
	  <p>na pathi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_60.12">na rathyāyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_60.12">
	  <p>na rathyāyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_60.13">na parāśucau ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_60.13">
	  <p>na para-āśucau ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_60.14">nodyāne ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_60.14">
	  <p>na udyāne ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_60.15">nodyānodkasamīpayoḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_60.15">
	  <p>na udyāna-udka-samīpayoḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_60.16">na bhasmani ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_60.16">
	  <p>na bhasmani ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_60.17">nāṅgāre ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_60.17">
	  <p>na aṅgāre ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_60.18">na gomaye ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_60.18">
	  <p>na go-maye ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_60.19">na govraje ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_60.19">
	  <p>na go-vraje ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_60.20">nākāśe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_60.20">
	  <p>nā akāśe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_60.21">nodake ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_60.21">
	  <p>na udake ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_60.22">na pratyanilānalendvarkastrīgurubrāhmaṇānām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_60.22">
	  <p>na praty-anila-anala-indv-arka-strī-guru-brāhmaṇānām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_60.23">naivānavaguṇṭhitaśirāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_60.23">
	  <p>na eva an-avaguṇṭhita-śirāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_60.24">loṣṭeṣṭakāparimṛṣṭagudo gṛhītaśiśnaś cotthāyādbhir mṛdbhiś coddhṛtābhir gandhalepakṣayakaraṃ śaucaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_60.24">
	  <p>loṣṭa-iṣṭakā-parimṛṣṭa-gudo gṛhīta-śiśnaś ca utthāya adbhir mṛdbhiś ca uddhṛtābhir gandha-lepa-kṣaya-karaṃ śaucaṃ kuryāt ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_60.25">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ekā liṅge gude tisras</seg> <seg type="pāda" n="b">tathaikatra kare daśa</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">ubhayoḥ sapta dātavyā</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛdas tisras tu pādayoḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_60.25">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">ekā liṅge gude tisras</seg> <seg type="pāda" n="b">tatha aikatra kare daśa</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">ubhayoḥ sapta dātavyā</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛdas tisras tu pādayoḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_60.26">
	  <l><seg type="pāda" n="a">etac chaucaṃ gṛhasthānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dviguṇaṃ brahmacāriṇām</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">triguṇaṃ tu vanasthānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yatīnāṃ tu caturguṇam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_60.26">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">etac chaucaṃ gṛha-sthānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dvi-guṇaṃ brahma-cāriṇām</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tri-guṇaṃ tu vana-sthānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yatīnāṃ tu catur-guṇam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="61">
	<p xml:id="ViS_61.1">atha pālāśaṃ dantadhāvanaṃ nādyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_61.1">
	  <p>atha pālāśaṃ danta-dhāvanaṃ na adyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_61.2">naiva śleṣmātakāriṣṭavibhītakadhavadhanvanajam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_61.2">
	  <p>na eva śleṣmātaka-ariṣṭa-vibhītaka-dhava-dhanvana-jam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_61.3">na ca bandhūkanirguṇḍīśigrutilvatindukajam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_61.3">
	  <p>na ca bandhūka-nirguṇḍī-śigru-tilva-tinduka-jam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_61.4">na ca kovidāraśamīpīlupippaleṅgudaguggulujam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_61.4">
	  <p>na ca kovidāra-śamī-pīlu-pippala-iṅguda-guggulu-jam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_61.5">na pāribhadrakāmlikāmocakaśālmalīśaṇajam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_61.5">
	  <p>na pāribhadraka-amlikā-mocaka-śālmalī-śaṇa-jam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_61.6">na madhuram ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_61.6">
	  <p>na madhuram ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_61.7">nāmlam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_61.7">
	  <p>nā amlam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_61.8">nordhvaśuṣkam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_61.8">
	  <p>nā urdhva-śuṣkam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_61.9">na suṣiram ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_61.9">
	  <p>na suṣiram ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_61.10">na pūtigandhi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_61.10">
	  <p>na pūti-gandhi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_61.11">na picchilam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_61.11">
	  <p>na picchilam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_61.12">na dakṣiṇāparābhimukhaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_61.12">
	  <p>na dakṣiṇā-aparā-abhimukhaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_61.13">adyāc codaṅmukhaḥ prāṅmukho vā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_61.13">
	  <p>adyāc ca udaṅmukhaḥ prāṅmukho vā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_61.14">vaṭāsanārkakhadirakarañjabadarasarjanimbārimedāpāmārgamālatīkakubhabilvānām anyatamam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_61.14">
	  <p>vaṭa-asana-arka-khadira-karañja-badara-sarja-nimba-arimeda-apāmārga-mālatī-kakubha-bilvānām anyatamam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_61.15">kaṣāyaṃ tiktaṃ kaṭukaṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_61.15">
	  <p>kaṣāyaṃ tiktaṃ kaṭukaṃ ca ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_61.16">
	  <l><seg type="pāda" n="a">kanīnyagrasamasthaulyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sakūrcaṃ dvādaśāṅgulam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">prātarbhūtvā ca yatavāg</seg> <seg type="pāda" n="d">bhakṣayed dantadhāvanam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_61.16">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">kanīny-agra-sama-sthaulyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sakūrcaṃ dvādaśa-aṅgulam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">prātar-bhūtvā ca yata-vāg</seg> <seg type="pāda" n="d">bhakṣayed danta-dhāvanam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_61.17">
	  <l><seg type="pāda" n="a">prakṣālya bhaṅktvā taj jahyāc</seg> <seg type="pāda" n="b">chucau deśe prayatnataḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">amāvāsyāṃ na cāśnīyād</seg> <seg type="pāda" n="d">dantakāṣṭhaṃ kadācana</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_61.17">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">prakṣālya bhaṅktvā taj jahyāc</seg> <seg type="pāda" n="b">chucau deśe prayatnataḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">amāvāsyāṃ na ca aśnīyād</seg> <seg type="pāda" n="d">danta-kāṣṭhaṃ kadā-cana</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="62">
	<p xml:id="ViS_62.1">atha dvijātīnāṃ kanīnikāmūle prājāpatyaṃ nāma tīrtham ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_62.1">
	  <p>atha dvijātīnāṃ kanīnikā-mūle prājāpatyaṃ nāma tīrtham ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_62.2">aṅguṣṭhamūle brāhmam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_62.2">
	  <p>aṅguṣṭha-mūle brāhmam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_62.3">aṅgulyagre daivam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_62.3">
	  <p>aṅguly-agre daivam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_62.4">tarjanīmūle pitryam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_62.4">
	  <p>tarjanī-mūle pitryam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_62.5">anagnyuṣṇābhir aphenilābhiḥ aśūdraikakarāvarjitābhir akṣārābhir adbhiḥ śucau deśe svāsīno 'ntarjānu prāṅmukhaś codaṅmukho vā tanmanāḥ sumanāś cācāmet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_62.5">
	  <p>anagny-uṣṇābhir aphenilābhiḥ aśūdra-eka-kara-āvarjitābhir akṣārābhir adbhiḥ śucau deśe sva-āsīno 'ntar-jānu prāṅ-mukhaś ca udaṅ-mukho vā tan-manāḥ su-manāś cā acāmet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_62.6">brāhmeṇa tīrthena trir ācāmet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_62.6">
	  <p>brāhmeṇa tīrthena trir ācāmet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_62.7">dviḥ pramṛjyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_62.7">
	  <p>dviḥ pramṛjyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_62.8">khāny adbhir mūrdhānaṃ hṛdayaṃ spṛśet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_62.8">
	  <p>khāny adbhir mūrdhānaṃ hṛdayaṃ spṛśet ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_62.9">
	  <l><seg type="pāda" n="a">hṛtkaṇṭhatālugābhiś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">yathāsaṃkhyaṃ dvijātayaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">śudhyeran strī ca śūdraś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">sakṛt spṛṣṭābhir antataḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_62.9">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">hṛt-kaṇṭha-tālu-gābhiś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">yathā-saṃkhyaṃ dvijātayaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">śudhyeran strī ca śūdraś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">sakṛt spṛṣṭābhir antataḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="63">
	<p xml:id="ViS_63.1">atha yogakṣemārtham īśvaram abhigacchet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.1">
	  <p>atha yoga-kṣema-artham īśvaram abhigacchet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.2">naiko 'dhvānaṃ prapadyeta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.2">
	  <p>na eko 'dhvānaṃ prapadyeta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.3">nādhārmikaiḥ sārdham ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.3">
	  <p>na adhārmikaiḥ sārdham ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.4">na vṛṣalaiḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.4">
	  <p>na vṛṣalaiḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.5">na dviṣadbhiḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.5">
	  <p>na dviṣadbhiḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.6">nātipratyūṣasi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.6">
	  <p>na atipratyūṣasi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.7">nātisāyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.7">
	  <p>na atisāyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.8">na saṃdhyayoḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.8">
	  <p>na saṃdhyayoḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.9">na madhyāhne ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.9">
	  <p>na madhya-ahne ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.10">na saṃnihitapānīyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.10">
	  <p>na saṃnihita-pānīyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.11">nātitūrṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.11">
	  <p>na atitūrṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.12">na satataṃ bālavyādhitārtair vāhanaiḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.12">
	  <p>na satataṃ bāla-vyādhita-ārtair vāhanaiḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.13">na hīnāṅgaiḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.13">
	  <p>na hīna-aṅgaiḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.14">na dīnaiḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.14">
	  <p>na dīnaiḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.15">na gobhiḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.15">
	  <p>na gobhiḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.16">nādāntaiḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.16">
	  <p>na adāntaiḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.17">yavasodake vāhanānām adattvā ātmanaḥ kṣuttṛṣṇāpanodanaṃ na kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.17">
	  <p>yavasa-udake vāhanānām adattvā ātmanaḥ kṣut-tṛṣṇa-apanodanaṃ na kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.18">na catuṣpatham adhitiṣṭhet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.18">
	  <p>na catuṣ-patham adhitiṣṭhet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.19">na rātrau vṛkṣamūle ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.19">
	  <p>na rātrau vṛkṣa-mūle ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.20">na śūnyālayam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.20">
	  <p>na śūnya-ālayam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.21">na tṛṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.21">
	  <p>na tṛṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.22">na paśūnāṃ bandhanāgāram ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.22">
	  <p>na paśūnāṃ bandhana-āgāram ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.23">na keśatuṣakapālāsthibhasmāṅgārān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.23">
	  <p>na keśa-tuṣa-kapāla-asthi-bhasma-aṅgārān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.24">na kārpāsāsthi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.24">
	  <p>na kārpāsa-asthi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.25">catuṣpathaṃ prakakṣiṇīkuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.25">
	  <p>catuṣ-pathaṃ prakakṣiṇī-kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.26">devatārcāṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.26">
	  <p>devatā-arcāṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.27">prajñātāṃś ca vanasptīn ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.27">
	  <p>prajñātāṃś ca vanasptīn ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.28">agnibrāhmaṇagaṇikāpūrṇakumbhādarśacchatradhvajapatākāśrīvṛkṣavardhamānanandyāvartāṃś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.28">
	  <p>agni-brāhmaṇa-gaṇikā-pūrṇa-kumbha-ādarśa-cchatra-dhvaja-patākā-śrīvṛkṣa-vardhamāna-nandyāvartāṃś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.29">tālavṛntacāmarāśvagajājagodadhikṣīramadhusiddhārthakāṃś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.29">
	  <p>tālavṛnta-cāmara-aśva-gaja-aja-go-dadhi-kṣīra-madhu-siddhārthakāṃś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.30">vīṇācandanāyudhārdragomayaphalapuṣpārdraśākagorocanādūrvāprarohāṃś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.30">
	  <p>vīṇā-candana-āyudha-ārdra-gomaya-phala-puṣpa-ārdra-śāka-gorocanā-dūrvā-prarohāṃś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.31">uṣṇīṣālaṃkāramaṇikanakarajatavastrāsanayānāmiṣāṃś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.31">
	  <p>uṣṇīṣa-alaṃkāra-maṇi-kanaka-rajata-vastra-āsana-yāna-āmiṣāṃś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.32">bhṛṅgāroddhṛtorvarābaddhaikapaśukumārīmīnāṃś ca dṛṣṭvā prayāyād iti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.32">
	  <p>bhṛṅgāra-uddhṛta-urvarā-baddha-eka-paśu-kumārī-mīnāṃś ca dṛṣṭvā prayāyād iti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.33">atha mattonmattavyaṅgān dṛṣṭvā nivarteta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.33">
	  <p>atha matta-unmatta-vyaṅgān dṛṣṭvā nivarteta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.34">vāntaviriktamuṇḍajaṭilavāmanāṃś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.34">
	  <p>vānta-virikta-muṇḍa-jaṭila-vāmanāṃś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.35">kāṣāyipravrajitamalināṃś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.35">
	  <p>kāṣāyi-pravrajita-malināṃś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.36">tailaguḍaśuṣkagomayendhanatṛṇapalāśabhasmāṅgārāṃś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.36">
	  <p>taila-guḍa-śuṣka-gomaya-indhana-tṛṇa-palāśa-bhasma-aṅgārāṃś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.37">lavaṇaklībāsavanapuṃsakakārpāsarajjunigaḍamuktakeśāṃś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.37">
	  <p>lavaṇa-klība-āsava-napuṃsaka-kārpāsa-rajju-nigaḍa-mukta-keśāṃś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.38">vīnācandanārdraśākoṣṇīṣālaṃkaraṇakumārīs tu prasthānakāle abhinandayed iti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.38">
	  <p>vīnā-candana-ārdra-śāka-uṣṇīṣa-alaṃkaraṇa-kumārīs tu prasthāna-kāle abhinandayed iti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.39">devabrāhmaṇagurubabhrudīkṣitānāṃ chāyāṃ nākrāmet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.39">
	  <p>deva-brāhmaṇa-guru-babhru-dīkṣitānāṃ chāyāṃ nā akrāmet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.40">niṣṭhyūtavāntarudhiraviṇmūtrasnānodakāni ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.40">
	  <p>niṣṭhyūta-vānta-rudhira-viṇmūtra-snāna-udakāni ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.41">na vatsatantrīṃ laṅghayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.41">
	  <p>na vatsa-tantrīṃ laṅghayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.42">pravarṣati na dhāvet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.42">
	  <p>pravarṣati na dhāvet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.43">na vṛthā nadīṃ taret ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.43">
	  <p>na vṛthā nadīṃ taret ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.44">na devatābhyaḥ pitṛbhyaś codakam apradāya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.44">
	  <p>na devatābhyaḥ pitṛbhyaś ca udakam apradāya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.45">na bāhubhyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.45">
	  <p>na bāhubhyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.46">na bhinnayā nāvā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.46">
	  <p>na bhinnayā nāvā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.47">na kūlam adhitiṣṭhet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.47">
	  <p>na kūlam adhitiṣṭhet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.48">na kūpam avalokayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.48">
	  <p>na kūpam avalokayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_63.49">na laṅghayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.49">
	  <p>na laṅghayet ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_63.50">
	  <l><seg type="pāda" n="a">vṛddhabhārinṛpasnāta</seg><seg type="pāda" n="b">strīrogivaracakriṇām</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">panthā deyā nṛpas tv eṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mānyaḥ snātaś ca bhūpateḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_63.50">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">vṛddha-bhāri-nṛpa-snāta</seg><seg type="pāda" n="b">strī-rogi-vara-cakriṇām</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">panthā deyā nṛpas tv eṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">ma ānyaḥ snātaś ca bhū-pateḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="64">
	<p xml:id="ViS_64.1">paranipāneṣu na snānam ācaret ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.1">
	  <p>para-nipāneṣu na snānam ācaret ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.2">ācaret pañca piṇḍān uddhṛtyāpas tad āpadi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.2">
	  <p>ācaret pañca piṇḍān uddhṛtyā apas tad āpadi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.3">nājīrṇe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.3">
	  <p>na ajīrṇe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.4">na cāturaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.4">
	  <p>na cā aturaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.5">na nagnaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.5">
	  <p>na nagnaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.6">na rātrau ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.6">
	  <p>na rātrau ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.7">rāhudarśanavarjam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.7">
	  <p>rāhu-darśana-varjam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.8">na saṃdhyayoḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.8">
	  <p>na saṃdhyayoḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.9">prātaḥsnānaśīlo 'ruṇatāmrāṃ prācīm ālokya snāyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.9">
	  <p>prātaḥ-snāna-śīlo 'ruṇa-tāmrāṃ prācīm ālokya snāyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.10">snātaḥ śiro nāvadhunet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.10">
	  <p>snātaḥ śiro na avadhunet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.11">nāṅgebhyas toyam uddharet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.11">
	  <p>na aṅgebhyas toyam uddharet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.12">na tailavat saṃspṛśet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.12">
	  <p>na tailavat saṃspṛśet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.13">nāprakṣālitaṃ pūrvadhṛtaṃ vasanaṃ bibhṛyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.13">
	  <p>na aprakṣālitaṃ pūrva-dhṛtaṃ vasanaṃ bibhṛyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.14">snāta eva soṣṇīṣe dhaute vāsasī bibhṛyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.14">
	  <p>snāta eva sa-uṣṇīṣe dhaute vāsasī bibhṛyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.15">na mlecchāntyajapatitaiḥ saha saṃbhāṣaṇaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.15">
	  <p>na mleccha-antyaja-patitaiḥ saha saṃbhāṣaṇaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.16">snāyāt prasravaṇadevakhātasarovareṣu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.16">
	  <p>snāyāt prasravaṇa-deva-khāta-saro-vareṣu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.17">uddhṛtāt bhūmiṣṭham udakaṃ puṇyaṃ, sthāvarāt prasravat, tasmān nādeyaṃ, tasmād api sādhuparigṛhītaṃ, sarvata eva gāṅgam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.17">
	  <p>uddhṛtāt bhūmi-ṣṭham udakaṃ puṇyaṃ, sthāvarāt prasravat, tasmān nā adeyaṃ, tasmād api sādhu-parigṛhītaṃ, sarvata eva gāṅgam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.18">mṛttoyaiḥ kṛtamalāpakaṛṣo 'psu nimajjyopaviśyāpo hi ṣṭheti tisṛbhir hiraṇyavarṇeti catasṛbhir idam āpaḥ pravahateti ca tīrtham abhimantrayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.18">
	  <p>mṛt-toyaiḥ kṛta-mala-apakaṛṣo 'psu nimajjya upaviśyā apo hi ṣṭha īti tisṛbhir hiraṇya-varṇa iti catasṛbhir idam āpaḥ pravahata iti ca tīrtham abhimantrayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.19">tato 'psu nimagnas trir aghamarṣaṇaṃ japet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.19">
	  <p>tato 'psu nimagnas trir aghamarṣaṇaṃ japet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.20">tadviṣṇoḥ paramaṃ padam iti vā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.20">
	  <p>tad-viṣṇoḥ paramaṃ padam iti vā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.21">drupadāṃ sāvitrīṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.21">
	  <p>drupadāṃ sāvitrīṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.22">yuñjate mana ity anuvākaṃ vā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.22">
	  <p>yuñjate mana ity anuvākaṃ vā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.23">puruṣasūktaṃ vā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.23">
	  <p>puruṣa-sūktaṃ vā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.24">snātaś cārdravāsā devapitṛtarpaṇam ambhaḥstha eva kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.24">
	  <p>snātaś cā ardra-vāsā deva-pitṛ-tarpaṇam ambhaḥ-stha eva kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.25">parivartitavāsāś cet tīrtham uttīrya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.25">
	  <p>parivartita-vāsāś cet tīrtham uttīrya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.26">akṛtvā devapitṛtarpaṇaṃ snānaśāṭīṃ na pīḍayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.26">
	  <p>akṛtvā deva-pitṛ-tarpaṇaṃ snāna-śāṭīṃ na pīḍayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.27">snātvācamya vidhivad upaspṛśet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.27">
	  <p>snātvā ācamya vidhi-vad upaspṛśet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.28">puruṣasūktena pratyṛcaṃ puruṣāya puṣpāni dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.28">
	  <p>puruṣa-sūktena pratyṛcaṃ puruṣāya puṣpāni dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.29">udakāñjalīṃś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.29">
	  <p>udaka-añjalīṃś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.30">ādāv eva daivena tīrthena devānāṃ tarpaṇaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.30">
	  <p>ādāv eva daivena tīrthena devānāṃ tarpaṇaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.31">tadanantaraṃ pitryeṇa pitṝṇām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.31">
	  <p>tad-anantaraṃ pitryeṇa pitṝṇām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.32">tatrādau svavaṃśyānāṃ tarpaṇaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.32">
	  <p>tatrā adau sva-vaṃśyānāṃ tarpaṇaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.33">tataḥ saṃbandhibāndhavānām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.33">
	  <p>tataḥ saṃbandhi-bāndhavānām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.34">tataḥ suhṛdām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.34">
	  <p>tataḥ su-hṛdām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.35">evaṃ nityasnāyī syāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.35">
	  <p>evaṃ nitya-snāyī syāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.36">snātaś ca pavitrāṇi yathāśakti japet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.36">
	  <p>snātaś ca pavitrāṇi yathā-śakti japet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.37">viśeṣataḥ sāvitrīm ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.37">
	  <p>viśeṣataḥ sāvitrīm ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.38">puruṣasūktaṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.38">
	  <p>puruṣa-sūktaṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_64.39">naitābhyām adhikam asti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.39">
	  <p>na etābhyām adhikam asti ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_64.40">
	  <l><seg type="pāda" n="a">snāto 'dhikārī bhavati</seg> <seg type="pāda" n="b">daive pitrye ca karmaṇi</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">pavitrāṇāṃ tathā japye</seg> <seg type="pāda" n="d">dāne ca vidhibodhite</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.40">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">snāto 'dhikārī bhavati</seg> <seg type="pāda" n="b">daive pitrye ca karmaṇi</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">pavitrāṇāṃ tathā japye</seg> <seg type="pāda" n="d">dāne ca vidhi-bodhite</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_64.41">
	  <l><seg type="pāda" n="a">alaksmīḥ kālakarṇī ca</seg> <seg type="pāda" n="b">duḥsvapnaṃ durvicintitam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">abmātreṇābhiṣiktasya</seg> <seg type="pāda" n="d">naśyanta iti dhāraṇā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.41">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">alaksmīḥ kāla-karṇī ca</seg> <seg type="pāda" n="b">duḥ-svapnaṃ dur-vicintitam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">ab-mātreṇa abhiṣiktasya</seg> <seg type="pāda" n="d">naśyanta iti dhāraṇā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_64.42">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yāmyaṃ hi yātanāduḥkhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nityasnāyī na paśyati</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">nityasnānena pūyante</seg> <seg type="pāda" n="d">ye 'pi pāpakṛto narāḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_64.42">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yāmyaṃ hi yātanā-duḥkhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nitya-snāyī na paśyati</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">nitya-snānena pūyante</seg> <seg type="pāda" n="d">ye 'pi pāpa-kṛto narāḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="65">
	<p xml:id="ViS_65.1">athātaḥ susnātaḥ suprakṣālitapāṇipādaḥ svācānto devatārcāyāṃ sthale vā bhagavantam anādinidhanaṃ vāsudevam abhyarcayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_65.1">
	  <p>atha ataḥ su-snātaḥ su-prakṣālita-pāṇi-pādaḥ sv-ācānto devatā-arcāyāṃ sthale vā bhagavantam anādi-nidhanaṃ vāsudevam abhyarcayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_65.2">aśvinoḥ prāṇas tau ta iti jīvādānaṃ dattvā yuñjate mana ity anuvākenāvāhanaṃ kṛtvā jānubhyāṃ pāṇibhyāṃ śirasā ca namaskāraṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_65.2">
	  <p>aśvinoḥ prāṇas tau ta iti jīva-ādānaṃ dattvā yuñjate mana ity anuvākenā avāhanaṃ kṛtvā jānubhyāṃ pāṇibhyāṃ śirasā ca namaskāraṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_65.3">āpo hi ṣṭheti tisṛbhir arghyaṃ nivedayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_65.3">
	  <p>āpo hi ṣṭha īti tisṛbhir arghyaṃ nivedayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_65.4">hiraṇyavarṇā iti catasṛbhiḥ pādyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_65.4">
	  <p>hiraṇya-varṇā iti catasṛbhiḥ pādyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_65.5">śaṃ na āpo dhanvanyā ity ācamanīyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_65.5">
	  <p>śaṃ na āpo dhanvanyā ity ācamanīyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_65.6">idam āpaḥ pravahateti snānīyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_65.6">
	  <p>idam āpaḥ pravahata iti snānīyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_65.7">rathe akṣeṣu vrṣabhasya vāje ity anulepanālaṃkārau ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_65.7">
	  <p>rathe akṣeṣu vrṣabhasya vāje ity anulepana-alaṃkārau ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_65.8">yuvā suvāsā iti vāsaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_65.8">
	  <p>yuvā su-vāsā iti vāsaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_65.9">puṣpāvatīr iti puṣpam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_65.9">
	  <p>puṣpāvatīr iti puṣpam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_65.10">dhūr asi dhūrveti dhūpam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_65.10">
	  <p>dhūr asi dhūrva iti dhūpam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_65.11">tejo 'si śukram iti dīpam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_65.11">
	  <p>tejo 'si śukram iti dīpam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_65.12">dadhikrāvṇa iti madhuparkam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_65.12">
	  <p>dadhi-krāvṇa iti madhu-parkam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_65.13">hiraṇyagarbha ity aṣṭābhir naivedyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_65.13">
	  <p>hiraṇya-garbha ity aṣṭābhir naivedyam ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_65.14">
	  <l><seg type="pāda" n="a">cāmaraṃ vyajanaṃ mātrāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">chatraṃ yānāsane tathā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">sāvitreṇaiva tat sarvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">devāya vinivedayet</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_65.14">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">cāmaraṃ vyajanaṃ mātrāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">chatraṃ yāna-āsane tathā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">sāvitreṇa eva tat sarvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">devāya vinivedayet</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_65.15">
	  <l><seg type="pāda" n="a">evam abhyarcya tu japet</seg> <seg type="pāda" n="b">sūktaṃ vai pauruṣaṃ tataḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tenaiva cājyaṃ juhuyād</seg> <seg type="pāda" n="d">yadīcchec chāśvataṃ padam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_65.15">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">evam abhyarcya tu japet</seg> <seg type="pāda" n="b">sūktaṃ vai pauruṣaṃ tataḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tena eva cā ajyaṃ juhuyād</seg> <seg type="pāda" n="d">yadi icchec chāśvataṃ padam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="66">
	<p xml:id="ViS_66.1">na naktaṃ gṛhītenodakena devapitṛkarma kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_66.1">
	  <p>na naktaṃ gṛhītena udakena deva-pitṛ-karma kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_66.2">cadanamṛgamadadārukarpūrakuṅkumajātīphalavarjam anulepanaṃ na dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_66.2">
	  <p>cadana-mṛga-mada-dāru-karpūra-kuṅkuma-jātī-phala-varjam anulepanaṃ na dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_66.3">na vāso nīlīraktam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_66.3">
	  <p>na vāso nīlī-raktam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_66.4">na maṇisuvarṇayoḥ pratirūpam alaṃkaraṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_66.4">
	  <p>na maṇi-suvarṇayoḥ pratirūpam alaṃkaraṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_66.5">nograghandhi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_66.5">
	  <p>na ugra-ghandhi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_66.6">nāgandhi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_66.6">
	  <p>na agandhi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_66.7">na kaṇṭakijam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_66.7">
	  <p>na kaṇṭaki-jam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_66.8">kaṇṭakijam api śuklaṃ sugandhikaṃ tu dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_66.8">
	  <p>kaṇṭaki-jam api śuklaṃ su-gandhikaṃ tu dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_66.9">raktam api kuṅkumaṃ jalajaṃ ca dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_66.9">
	  <p>raktam api kuṅkumaṃ jala-jaṃ ca dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_66.10">na dhūpārthe jīvajātam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_66.10">
	  <p>na dhūpa-arthe jīva-jātam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_66.11">na ghṛtatailaṃ vinā kiṃcana dīpārthe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_66.11">
	  <p>na ghṛta-tailaṃ vinā kiṃ-cana dīpa-arthe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_66.12">nābhakṣyaṃ naivedyārthe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_66.12">
	  <p>na abhakṣyaṃ naivedya-arthe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_66.13">na bhakṣye apy ajāmahiṣīkṣīre ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_66.13">
	  <p>na bhakṣye apy ajā-mahiṣī-kṣīre ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_66.14">pañcanakhamatsyavarāhamāṃsāni ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_66.14">
	  <p>pañca-nakha-matsya-varāha-māṃsāni ca ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_66.16">
	  <l><seg type="pāda" n="a">prayataś ca śucir bhūtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvam eva nivedayet</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tanmanāḥ sumanā bhūtvā</seg> <seg type="pāda" n="d">tvarākrodhavivarjitaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_66.16">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">prayataś ca śucir bhūtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvam eva nivedayet</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tan-manāḥ su-manā bhūtvā</seg> <seg type="pāda" n="d">tvarā-krodha-vivarjitaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="67">
	<p xml:id="ViS_67.1">athāgniṃ parisamuhya paryukṣya paristīrya pariṣicya sarvataḥ pākād agram uddhṛtya juhuyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.1">
	  <p>atha agniṃ parisamuhya paryukṣya paristīrya pariṣicya sarvataḥ pākād agram uddhṛtya juhuyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_67.2">vāsudevāya saṃkarṣaṇāya pradyumnāyāniruddhāya puruṣāya satyāyācyutāya vāsudevāya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.2">
	  <p>vāsudevāya saṃkarṣaṇāya pradyumnāya aniruddhāya puruṣāya satyāya acyutāya vāsudevāya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_67.3">athāgnaye, somāya, mitrāya, varuṇāya, indrāya, indrāgnibhyāṃ, viśvebhyo devebhyaḥ, prajāpataye, anumatyai, dhanvantaraye, vāstoṣpataye, agnaye sviṣṭakṛte ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.3">
	  <p>atha agnaye, somāya, mitrāya, varuṇāya, indrāya, indra-agnibhyāṃ, viśvebhyo devebhyaḥ, prajāpataye, anumatyai, dhanvantaraye, vāstoṣpataye, agnaye sviṣṭakṛte ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_67.4">tato 'nnaśeṣeṇa balim upaharet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.4">
	  <p>tato 'nna-śeṣeṇa balim upaharet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_67.5">bhakṣopabhakṣābhyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.5">
	  <p>bhakṣa-upabhakṣābhyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_67.6">abhitaḥ pūrveṇāgnim ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.6">
	  <p>abhitaḥ pūrveṇa agnim ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_67.7">ambā nāmāsīti, dulā nāmāsīti, nitantī nāmāsīti, cupuṇīkā nāmāsīti sarvāsām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.7">
	  <p>ambā nāma asi iti, dulā nāma asi iti, nitantī nāma asi iti, cupuṇīkā nāma asi iti sarvāsām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_67.8">nandini subhage sumaṅgali bhadraṃkarīti svaśriṣv abhipradakṣiṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.8">
	  <p>nandini subhage sumaṅgali bhadraṃkari īti svaśriṣv abhipradakṣiṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_67.9">sthūṇāyāṃ dhruvāyāṃ śriyai hiraṇyakeśyai vanaspatibhyaś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.9">
	  <p>sthūṇāyāṃ dhruvāyāṃ śriyai hiraṇyakeśyai vanaspatibhyaś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_67.10">dharmādharmayor dvāre mṛtyave ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.10">
	  <p>dharma-adharmayor dvāre mṛtyave ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_67.11">udadhāne varuṇāya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.11">
	  <p>uda-dhāne varuṇāya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_67.12">viṣṇava ity ulūkhale ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.12">
	  <p>viṣṇava ity ulūkhale ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_67.13">marudbhya iti dṛṣadi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.13">
	  <p>marudbhya iti dṛṣadi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_67.14">upari śaraṇe vaiśravaṇāya rājñe bhūtebhyaś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.14">
	  <p>upari śaraṇe vaiśravaṇāya rājñe bhūtebhyaś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_67.15">indrāyendrapuruṣebhyaś ceti pūrvārdhe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.15">
	  <p>indrāya indra-puruṣebhyaś ca iti pūrva-ardhe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_67.16">yamāya yamapuruṣebhya iti dakṣinārdhe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.16">
	  <p>yamāya yama-puruṣebhya iti dakṣina-ardhe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_67.17">varuṇāya varuṇapuruṣebhya iti paścārdhe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.17">
	  <p>varuṇāya varuṇa-puruṣebhya iti paśca-ardhe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_67.18">somāya somapuruṣebhya ity uttarārdhe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.18">
	  <p>somāya soma-puruṣebhya ity uttara-ardhe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_67.19">brahmaṇe brahmapuruṣebhya iti madhye ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.19">
	  <p>brahmaṇe brahma-puruṣebhya iti madhye ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_67.20">ūrdhvam ākāśāya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.20">
	  <p>ūrdhvam ākāśāya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_67.21">sthaṇḍile divācarebhyo bhūtebhya iti divā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.21">
	  <p>sthaṇḍile divā-carebhyo bhūtebhya iti divā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_67.22">naktaṃcarebhya iti naktam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.22">
	  <p>naktaṃ-carebhya iti naktam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_67.23">tato <choice><corr resp="#ISh #TH">dakṣiṇāgreṣu</corr><orig>dakṣiṇagreṣu</orig></choice> darbheṣu pitre pitāmahāya prapitāmahāya mātre pitāmahyai prapitāmahyai nāmagotrābhyāṃ ca piṇḍanirvāpaṇaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.23">
	  <p>tato <choice><corr resp="#ISh #TH">dakṣiṇa-agreṣu</corr><orig>dakṣiṇagreṣu</orig></choice> darbheṣu pitre pitāmahāya prapitāmahāya mātre pitāmahyai prapitāmahyai nāma-gotrābhyāṃ ca piṇḍa-nirvāpaṇaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_67.24">piṇḍānāṃ cānulepanapuṣpadhūpanaivedyādi dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.24">
	  <p>piṇḍānāṃ ca anulepana-puṣpa-dhūpa-naivedya-ādi dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_67.25">udakakalaśam upanidhāya svastyayanaṃ vācayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.25">
	  <p>udaka-kalaśam upanidhāya svasty-ayanaṃ vācayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_67.26">śvakākaśvapacānāṃ bhuvi nirvapet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.26">
	  <p>śva-kāka-śva-pacānāṃ bhuvi nirvapet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_67.27">bhikṣāṃ ca dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.27">
	  <p>bhikṣāṃ ca dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_67.28">atithipūjane ca paraṃ yatnam ātiṣṭheta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.28">
	  <p>atithi-pūjane ca paraṃ yatnam ātiṣṭheta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_67.29">sāyam atithiṃ prāptaṃ prayatnenārcayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.29">
	  <p>sāyam atithiṃ prāptaṃ prayatnena arcayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_67.30">anāśitam atithiṃ gṛhe na vāsayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.30">
	  <p>anāśitam atithiṃ gṛhe na vāsayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_67.31">yathā varṇānāṃ brāhmaṇaḥ prabhur yathā strīṇāṃ bhartā tathā gṛhasthasyātithiḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.31">
	  <p>yathā varṇānāṃ brāhmaṇaḥ prabhur yathā strīṇāṃ bhartā tathā gṛhasthasya atithiḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_67.32">tatpūjayā svargam āpnoti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.32">
	  <p>tat-pūjayā svargam āpnoti ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_67.33">
	  <l><seg type="pāda" n="a">atithir yasya bhagnāśo</seg> <seg type="pāda" n="b">gṛhāt pratinivartate</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tasmāt sukṛtam ādāya</seg> <seg type="pāda" n="d">duṣkṛtaṃ tu prayacchati</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.33">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">atithir yasya bhagna-āśo</seg> <seg type="pāda" n="b">gṛhāt pratinivartate</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tasmāt su-kṛtam ādāya</seg> <seg type="pāda" n="d">duṣkṛtaṃ tu prayacchati</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_67.34">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ekarātraṃ hi nivasann</seg> <seg type="pāda" n="b">atithir brāhmaṇaḥ smṛtaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">anityaṃ hi sthito yasmāt</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmād atithir ucyate</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.34">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">eka-rātraṃ hi nivasann</seg> <seg type="pāda" n="b">atithir brāhmaṇaḥ smṛtaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">anityaṃ hi sthito yasmāt</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmād atithir ucyate</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_67.35">
	  <l><seg type="pāda" n="a">naikagrāmīṇam atithiṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vipraṃ sāṃgatikaṃ tathā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">upasthitaṃ gṛhe vindyād</seg> <seg type="pāda" n="d">bhāryā yatrāgnayo 'pi vā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.35">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">na eka-grāmīṇam atithiṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vipraṃ sāṃgatikaṃ tathā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">upasthitaṃ gṛhe vindyād</seg> <seg type="pāda" n="d">bhāryā yatra agnayo 'pi vā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_67.36">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yadi tv atithidharmeṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣatriyo gṛham āgataḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">bhuktavatsu ca vipresu</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmaṃ tam api bhojayet</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.36">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yadi tv atithi-dharmeṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣatriyo gṛham āgataḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">bhuktavatsu ca vipresu</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmaṃ tam api bhojayet</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_67.37">
	  <l><seg type="pāda" n="a">vaiśyaśūdrāv api prāptau</seg> <seg type="pāda" n="b">kuṭumbe 'tithidharmiṇau</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">bhojayet saha bhṛtyais tāv</seg> <seg type="pāda" n="d">ānṛśaṃsyaṃ prayojayan</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.37">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">vaiśya-śūdrāv api prāptau</seg> <seg type="pāda" n="b">kuṭumbe 'tithi-dharmiṇau</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">bhojayet saha bhṛtyais tāv</seg> <seg type="pāda" n="d">ānṛśaṃsyaṃ prayojayan</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_67.38">
	  <l><seg type="pāda" n="a">itarān api sakhyādīn</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃprītyā gṛham āgatān</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">prakṛtānnaṃ yathāśakti</seg> <seg type="pāda" n="d">bhojayet saha bhāryayā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.38">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">itarān api sakhy-ādīn</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃprītyā gṛham āgatān</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">prakṛta-annaṃ yathā-śakti</seg> <seg type="pāda" n="d">bhojayet saha bhāryayā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_67.39">
	  <l><seg type="pāda" n="a">svavāsinīṃ kumārīṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">rogiṇīṃ gurviṇīṃ tathā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">atithibhyo 'gra evaitān</seg> <seg type="pāda" n="d">bhojayed avicārayan</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.39">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">sva-vāsinīṃ kumārīṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">rogiṇīṃ gurviṇīṃ tathā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">atithibhyo 'gra eva etān</seg> <seg type="pāda" n="d">bhojayed avicārayan</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_67.40">
	  <l><seg type="pāda" n="a">adattvā yas tu etebhyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pūrvaṃ bhuṅkte 'vicakṣaṇaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">bhuñjāno na sa jānāti</seg> <seg type="pāda" n="d">śvagṛdhrair jagdhim ātmanaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.40">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">adattvā yas tu etebhyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pūrvaṃ bhuṅkte 'vicakṣaṇaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">bhuñjāno na sa jānāti</seg> <seg type="pāda" n="d">śva-gṛdhrair jagdhim ātmanaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_67.41">
	  <l><seg type="pāda" n="a">bhuktavatsu ca vipreṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">sveṣu bhṛtyeṣu caiva hi</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">bhuñjīyātāṃ tataḥ paścād</seg> <seg type="pāda" n="d">avaśiṣṭaṃ tu daṃpatī</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.41">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">bhuktavatsu ca vipreṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">sveṣu bhṛtyeṣu ca eva hi</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">bhuñjīyātāṃ tataḥ paścād</seg> <seg type="pāda" n="d">avaśiṣṭaṃ tu daṃpatī</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_67.42">
	  <l><seg type="pāda" n="a">devān pitṝn manuṣyāṃś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">bhṛtyān gṛhyāś ca devatāḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">pūjayitvā tataḥ paścād</seg> <seg type="pāda" n="d">gṛhasthaḥ śeṣabhug bhavet</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.42">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">devān pitṝn manuṣyāṃś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">bhṛtyān gṛhyāś ca devatāḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">pūjayitvā tataḥ paścād</seg> <seg type="pāda" n="d">gṛhasthaḥ śeṣa-bhug bhavet</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_67.43">
	  <l><seg type="pāda" n="a">aghaṃ sa kevalaṃ bhuṅkte</seg> <seg type="pāda" n="b">yaḥ pacaty ātmakāraṇāt</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">yajñaśiṣṭāśanaṃ hy etat</seg> <seg type="pāda" n="d">satām annaṃ vidhīyate</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.43">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">aghaṃ sa kevalaṃ bhuṅkte</seg> <seg type="pāda" n="b">yaḥ pacaty ātma-kāraṇāt</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">yajña-śiṣṭa-aśanaṃ hy etat</seg> <seg type="pāda" n="d">satām annaṃ vidhīyate</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_67.44">
	  <l><seg type="pāda" n="a">svādhyāyenāgnihotreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">yajñena tapasā tathā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">na cāpnoti gṛhī lokān</seg> <seg type="pāda" n="d">yathā tv atithipūjanāt</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.44">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">sva-adhyāyena agnihotreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">yajñena tapasā tathā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">na cā apnoti gṛhī lokān</seg> <seg type="pāda" n="d">yathā tv atithi-pūjanāt</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_67.45">
	  <l><seg type="pāda" n="a">sāyaṃ prātas tv atithaye</seg> <seg type="pāda" n="b">pradadyād āsanodake</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">annaṃ caiva yathāśaktyā</seg> <seg type="pāda" n="d">satkṛtya vidhipūrvakam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.45">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">sāyaṃ prātas tv atithaye</seg> <seg type="pāda" n="b">pradadyād āsana-udake</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">annaṃ ca eva yathā-śaktyā</seg> <seg type="pāda" n="d">sat-kṛtya vidhi-pūrvakam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_67.46">
	  <l><seg type="pāda" n="a">pratiśrayaṃ tathā śayyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pādābhyaṅgaṃ sadīpakam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">pratyekadānenāpnoti</seg> <seg type="pāda" n="d">gopradānasamaṃ phalam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_67.46">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">pratiśrayaṃ tathā śayyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pāda-abhyaṅgaṃ sa-dīpakam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">pratyeka-dānenā apnoti</seg> <seg type="pāda" n="d">go-pradāna-samaṃ phalam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="68">
	<p xml:id="ViS_68.1">candrārkoparāge nāśnīyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.1">
	  <p>candra-arka-uparāge na aśnīyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.2">snātvā muktayor aśnīyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.2">
	  <p>snātvā muktayor aśnīyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.3">amuktayor astaṃ gatayoḥ snātvā dṛṣṭvā cāpare 'hni ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.3">
	  <p>amuktayor astaṃ gatayoḥ snātvā dṛṣṭvā ca apare 'hni ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.4">na gobrāhmaṇoparāge 'śnīyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.4">
	  <p>na go-brāhmaṇa-uparāge 'śnīyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.5">na rājño vyasane ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.5">
	  <p>na rājño vyasane ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.6">pravasitāgnihotrī yadāgnihotraṃ kṛtaṃ manyate tadāśnīyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.6">
	  <p>pravasita-agnihotrī yada āgnihotraṃ kṛtaṃ manyate tada āśnīyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.7">yadā kṛtaṃ manyeta vaiśvadevam api ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.7">
	  <p>yadā kṛtaṃ manyeta vaiśvadevam api ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.8">parvaṇi ca yadā kṛtaṃ manyeta parva ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.8">
	  <p>parvaṇi ca yadā kṛtaṃ manyeta parva ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.9">nāśnīyāc cājīrṇe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.9">
	  <p>na aśnīyāc ca ajīrṇe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.10">nārdharātre ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.10">
	  <p>na ardha-rātre ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.11">na madyāhne ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.11">
	  <p>na madya-ahne ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.12">na saṃdhyayoḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.12">
	  <p>na saṃdhyayoḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.13">nārdravāsāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.13">
	  <p>nā ardra-vāsāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.14">naikavāsāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.14">
	  <p>na eka-vāsāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.15">na nagnaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.15">
	  <p>na nagnaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.16">nodake ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.16">
	  <p>na udake ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.17">notkuṭakaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.17">
	  <p>na utkuṭakaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.18">na bhinnāsanagataḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.18">
	  <p>na bhinna-āsana-gataḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.19">na ca śayanagataḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.19">
	  <p>na ca śayana-gataḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.20">na bhinnabhojane ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.20">
	  <p>na bhinna-bhojane ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.21">notsaṅge ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.21">
	  <p>na utsaṅge ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.22">na bhuvi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.22">
	  <p>na bhuvi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.23">na pāṇau ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.23">
	  <p>na pāṇau ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.24">lavaṇaṃ ca yatra dadyāt tan nāśnīyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.24">
	  <p>lavaṇaṃ ca yatra dadyāt tan na aśnīyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.25">na bālakān nirbhatseyan ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.25">
	  <p>na bālakān nirbhatseyan ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.26">naiko mṛṣṭam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.26">
	  <p>na eko mṛṣṭam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.27">noddhṛtasneham ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.27">
	  <p>na uddhṛta-sneham ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.28">na divā dhānāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.28">
	  <p>na divā dhānāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.29">na rātrau tilasaṃbandham ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.29">
	  <p>na rātrau tila-saṃbandham ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.30">na dadhisaktūn ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.30">
	  <p>na dadhi-saktūn ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.31">na kovidāravaṭapippalaśāṇaśākam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.31">
	  <p>na kovidāra-vaṭa-pippala-śāṇa-śākam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.32">nādattvā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.32">
	  <p>na adattvā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.33">nāhutvā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.33">
	  <p>na ahutvā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.34">nānārdrapādaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.34">
	  <p>na an-ārdra-pādaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.35">nānārdrakaramukhaś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.35">
	  <p>na an-ārdra-kara-mukhaś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.36">nocchiṣṭaś ca ghṛtam ādadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.36">
	  <p>na ucchiṣṭaś ca ghṛtam ādadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.37">na candrārkatārakā nirīkṣeta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.37">
	  <p>na candra-arka-tārakā nirīkṣeta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.38">na mūrdhānaṃ spṛśet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.38">
	  <p>na mūrdhānaṃ spṛśet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.39">na brahma kīrtayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.39">
	  <p>na brahma kīrtayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.40">prāṅmukho 'śnīyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.40">
	  <p>prāṅmukho 'śnīyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.41">dakṣiṇāmukho vā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.41">
	  <p>dakṣiṇā-mukho vā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.42">abhipūjyānnam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.42">
	  <p>abhipūjya annam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.43">sumanāḥ sragvyanuliptaś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.43">
	  <p>su-manāḥ srag-vyanuliptaś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.44">na niḥśeṣakṛt syāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.44">
	  <p>na niḥśeṣa-kṛt syāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_68.45">anyatra dadhimadhusarpiḥpayaḥsaktupalamodakebhyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.45">
	  <p>anyatra dadhi-madhu-sarpiḥ-payaḥ-saktu-pala-modakebhyaḥ ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_68.46">
	  <l><seg type="pāda" n="a">nāśnīyād bhāryayā sārdhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nākāśe na tathotthitaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">bahūnāṃ prekṣamāṇānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">naikasmin bahavas tathā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.46">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">na aśnīyād bhāryayā sārdhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nā akāśe na tathā-utthitaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">bahūnāṃ prekṣamāṇānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na ekasmin bahavas tathā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_68.47">
	  <l><seg type="pāda" n="a">śūnyālaye vahnigṛhe</seg> <seg type="pāda" n="b">devāgāre kathaṃcana</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">piben nāñjalinā toyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nātisauhityam ācaret</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.47">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">śūnya-ālaye vahni-gṛhe</seg> <seg type="pāda" n="b">deva-agāre kathaṃ-cana</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">piben na añjalinā toyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na atisauhityam ācaret</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_68.48">
	  <l><seg type="pāda" n="a">na tṛtīyam athāśnīta</seg> <seg type="pāda" n="b">na cāpathyaṃ kathaṃcana</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">nātiprage nātisāyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na sāyaṃ prātar āśitaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.48">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">na tṛtīyam atha aśnīta</seg> <seg type="pāda" n="b">na ca apathyaṃ kathaṃ-cana</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">na atiprage na atisāyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na sāyaṃ prātar āśitaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_68.49">
	  <l><seg type="pāda" n="a">na bhāvaduṣṭam aśnīyān</seg> <seg type="pāda" n="b">na bhāṇḍe bhāvadūṣite</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">śayānaḥ prauḍhapādaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtvā caivāvasakthikām</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_68.49">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">na bhāva-duṣṭam aśnīyān</seg> <seg type="pāda" n="b">na bhāṇḍe bhāva-dūṣite</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">śayānaḥ prauḍha-pādaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtvā ca eva avasakthikām</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="69">
	<p xml:id="ViS_69.1">nāṣṭamīcaturdaśīpañcadaśīṣu striyam upeyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_69.1">
	  <p>na aṣṭamī-caturdaśī-pañcadaśīṣu striyam upeyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_69.2">na śrāddhaṃ bhuktvā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_69.2">
	  <p>na śrāddhaṃ bhuktvā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_69.3">na dattvā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_69.3">
	  <p>na dattvā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_69.4">nopanimantritaḥ śrāddhe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_69.4">
	  <p>na upanimantritaḥ śrāddhe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_69.5">na vratī ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_69.5">
	  <p>na vratī ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_69.6">na dīkṣitaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_69.6">
	  <p>na dīkṣitaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_69.7">na devāyatanaśmaśānaśūnyālayeṣu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_69.7">
	  <p>na deva-āyatana-śmaśāna-śūnya-ālayeṣu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_69.8">na vṛkṣamūleṣu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_69.8">
	  <p>na vṛkṣa-mūleṣu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_69.9">na divā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_69.9">
	  <p>na divā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_69.10">na saṃdhyayoḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_69.10">
	  <p>na saṃdhyayoḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_69.11">na malinām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_69.11">
	  <p>na malinām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_69.12">na malinaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_69.12">
	  <p>na malinaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_69.13">nābhyaktām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_69.13">
	  <p>na abhyaktām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_69.14">nābhyaktaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_69.14">
	  <p>na abhyaktaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_69.15">na rogārtām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_69.15">
	  <p>na roga-artām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_69.16">na rogārtaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_69.16">
	  <p>na roga-artaḥ ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_69.17">
	  <l><seg type="pāda" n="a">na hīnāṅgīṃ nādhikāṅgīṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tathaiva ca vayo 'dhikām</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">nopeyād gurviṇīṃ nārīṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dīrgham āyur jijīviṣuḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_69.17">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">na hīna-aṅgīṃ na adhika-aṅgīṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tatha aiva ca vayo 'dhikām</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">na upeyād gurviṇīṃ nārīṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dīrgham āyur jijīviṣuḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="70">
	<p xml:id="ViS_70.1">nārdrapādaḥ supyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_70.1">
	  <p>nā ardra-pādaḥ supyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_70.2">nottarāparaśirāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_70.2">
	  <p>na uttara-apara-śirāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_70.3">na nagnaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_70.3">
	  <p>na nagnaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_70.4">nānuvaṃśam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_70.4">
	  <p>na anuvaṃśam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_70.5">nākāśe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_70.5">
	  <p>nā akāśe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_70.6">na pālāśe śayane ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_70.6">
	  <p>na pālāśe śayane ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_70.7">na pañcadārukṛte ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_70.7">
	  <p>na pañca-dāru-kṛte ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_70.8">na gajabhagnakṛte ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_70.8">
	  <p>na gaja-bhagna-kṛte ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_70.9">na vidyuddagdhakṛte ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_70.9">
	  <p>na vidyud-dagdha-kṛte ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_70.10">na bhinne ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_70.10">
	  <p>na bhinne ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_70.11">nāgnipṛṣṭhe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_70.11">
	  <p>na agni-pṛṣṭhe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_70.12">na ghaṭāsiktadrumaje ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_70.12">
	  <p>na ghaṭa-āsikta-druma-je ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_70.13">na śmaśānaśūnyālayadevatāyataneṣu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_70.13">
	  <p>na śmaśāna-śūnya-ālaya-devatā-āyataneṣu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_70.14">na capalamadhye ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_70.14">
	  <p>na capala-madhye ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_70.15">na nārīmadhye ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_70.15">
	  <p>na nārī-madhye ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_70.16">na dhānyagoguruhutāśanasurāṇām upari ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_70.16">
	  <p>na dhānya-go-guru-hutāśana-surāṇām upari ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_70.17">
	  <l><seg type="pāda" n="a">nocchiṣṭo na divā supyāt</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃdhyayor na ca bhasmani</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">deśe na ca aśucau nārdre</seg> <seg type="pāda" n="d">na ca parvatamastake</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_70.17">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">na ucchiṣṭo na divā supyāt</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃdhyayor na ca bhasmani</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">deśe na ca aśucau nā ardre</seg> <seg type="pāda" n="d">na ca parvata-mastake</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="71">
	<p xml:id="ViS_71.1">atha na kaṃcanāvamanyeta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.1">
	  <p>atha na kaṃ-cana avamanyeta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.2">na ca hīnādhikāṅgān mūrkhān dhanahīnān avahaset ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.2">
	  <p>na ca hīna-adhika-aṅgān mūrkhān dhana-hīnān avahaset ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.3">na hīnān seveta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.3">
	  <p>na hīnān seveta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.4">svādhyāyavirodhi karma nācaret ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.4">
	  <p>sva-adhyāya-virodhi karma nā acaret ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.5">vayo 'nurūpaṃ veṣaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.5">
	  <p>vayo 'nurūpaṃ veṣaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.6">śrutasyābhijanasya dhanasya deśasya ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.6">
	  <p>śrutasya abhijanasya dhanasya deśasya ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.7">noddhataḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.7">
	  <p>na uddhataḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.8">nityaṃ śāstrādyavekṣī syāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.8">
	  <p>nityaṃ śāstra-ādy-avekṣī syāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.9">sati vibhave na jīrṇamalavadvāsāḥ syāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.9">
	  <p>sati vibhave na jīrṇa-malavad-vāsāḥ syāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.10">na nāstīty abhibhāṣeta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.10">
	  <p>na na asti ity abhibhāṣeta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.11">na nirgandhogragandhi raktaṃ ca mālyaṃ bibhṛyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.11">
	  <p>na nir-gandha-ugra-gandhi raktaṃ ca mālyaṃ bibhṛyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.12">bibhṛyāj jalajaṃ raktam api ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.12">
	  <p>bibhṛyāj jala-jaṃ raktam api ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.13">yaṣṭiṃ ca vaiṇavīm ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.13">
	  <p>yaṣṭiṃ ca vaiṇavīm ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.14">kamaṇḍaluṃ ca sodakam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.14">
	  <p>kamaṇḍaluṃ ca sa-udakam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.15">kārpāsam upavītam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.15">
	  <p>kārpāsam upavītam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.16">raukme ca kuṇḍale ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.16">
	  <p>raukme ca kuṇḍale ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.17">nādityam udyantam īkṣeta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.17">
	  <p>nā adityam udyantam īkṣeta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.18">nāstaṃ yāntam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.18">
	  <p>na astaṃ yāntam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.19">na vāsasā tirohitam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.19">
	  <p>na vāsasā tirohitam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.20">na cādarśajalamadhyastham ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.20">
	  <p>na cā adarśa-jala-madhya-stham ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.21">na madhyāhne ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.21">
	  <p>na madhya-ahne ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.22">na kruddhasya guror mukham ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.22">
	  <p>na kruddhasya guror mukham ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.23">na tailodakayoḥ svāṃ chāyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.23">
	  <p>na taila-udakayoḥ svāṃ chāyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.24">na malavaty ādarśe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.24">
	  <p>na malavaty ādarśe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.25">na patnīṃ bhojanasamaye ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.25">
	  <p>na patnīṃ bhojana-samaye ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.26">na striyaṃ nagnām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.26">
	  <p>na striyaṃ nagnām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.27">na kaṃcana mehamānam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.27">
	  <p>na kaṃ-cana mehamānam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.28">na cālānabhraṣṭaṃ kuñjaram ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.28">
	  <p>na cā alāna-bhraṣṭaṃ kuñjaram ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.29">na ca viṣamastho vṛṣādiyuddham ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.29">
	  <p>na ca viṣama-stho vṛṣa-ādi-yuddham ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.30">nonmattam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.30">
	  <p>na unmattam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.31">na mattam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.31">
	  <p>na mattam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.32">nāmedhyam agnau prakṣipet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.32">
	  <p>na amedhyam agnau prakṣipet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.33">nāsṛk ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.33">
	  <p>na asṛk ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.34">na viṣam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.34">
	  <p>na viṣam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.35">ambhasyāpi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.35">
	  <p>ambhasya api ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.36">nāgniṃ laṅghayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.36">
	  <p>na agniṃ laṅghayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.37">na pādau pratāpayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.37">
	  <p>na pādau pratāpayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.38">na kuśeṣu parimṛjyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.38">
	  <p>na kuśeṣu parimṛjyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.39">na kāṃsyabhājane dhāvayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.39">
	  <p>na kāṃsya-bhājane dhāvayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.40">na pādaṃ pādena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.40">
	  <p>na pādaṃ pādena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.41">na bhuvam ālikhet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.41">
	  <p>na bhuvam ālikhet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.42">na loṣṭamardī syāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.42">
	  <p>na loṣṭa-mardī syāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.43">na tṛṇacchedī syāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.43">
	  <p>na tṛṇa-cchedī syāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.44">na dantair nakhalomāni chindyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.44">
	  <p>na dantair nakha-lomāni chindyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.45">dyūtaṃ ca varjayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.45">
	  <p>dyūtaṃ ca varjayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.46">bālātapasevāṃ va ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.46">
	  <p>bāla-ātapa-sevāṃ va ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.47">vastropānahamālyopavītāny anyadhṛtāni na dhārayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.47">
	  <p>vastra-upānaha-mālya-upavītāny anya-dhṛtāni na dhārayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.48">na śūdrāya matiṃ dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.48">
	  <p>na śūdrāya matiṃ dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.49">nocchiṣṭahaviṣī ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.49">
	  <p>na ucchiṣṭa-haviṣī ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.50">na tilān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.50">
	  <p>na tilān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.51">na cāsyopadiśed dharmam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.51">
	  <p>na ca asya upadiśed dharmam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.52">na vratam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.52">
	  <p>na vratam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.53">na saṃhatābhyāṃ pāṇibhyāṃ śira udaraṃ ca kaṇḍūyet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.53">
	  <p>na saṃhatābhyāṃ pāṇibhyāṃ śira udaraṃ ca kaṇḍūyet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.54">na dadhisumanasī pratyācakṣīta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.54">
	  <p>na dadhi-sumanasī pratyācakṣīta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.55">nātmanaḥ srajam apakarṣet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.55">
	  <p>nā atmanaḥ srajam apakarṣet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.56">suptaṃ na prabodhayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.56">
	  <p>suptaṃ na prabodhayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.57">na raktaṃ virāgayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.57">
	  <p>na raktaṃ virāgayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.58">nodakyām abhibhāṣeta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.58">
	  <p>na udakyām abhibhāṣeta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.59">na mlecchāntyajān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.59">
	  <p>na mleccha-antya-jān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.60">agnidevabrāhmaṇasaṃnidhau dakṣiṇaṃ pāṇim uddharet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.60">
	  <p>agni-deva-brāhmaṇa-saṃnidhau dakṣiṇaṃ pāṇim uddharet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.61">na parakṣetre carantīṃ gām ācakṣīta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.61">
	  <p>na para-kṣetre carantīṃ gām ācakṣīta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.62">na pibantaṃ vatsakam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.62">
	  <p>na pibantaṃ vatsakam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.63">noddhatān praharṣayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.63">
	  <p>na uddhatān praharṣayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.64">na śūdrarājye nivaset ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.64">
	  <p>na śūdra-rājye nivaset ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.65">nādhārmikajanākīrṇe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.65">
	  <p>na adhārmika-jana-ākīrṇe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.66">na saṃvased vaidyahīne ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.66">
	  <p>na saṃvased vaidya-hīne ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.67">nopasṛṣṭe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.67">
	  <p>na upasṛṣṭe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.68">na ciraṃ parvate ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.68">
	  <p>na ciraṃ parvate ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.69">na vṛthāceṣṭāṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.69">
	  <p>na vṛthā-ceṣṭāṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.70">na nṛtyagīte ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.70">
	  <p>na nṛtya-gīte ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.71">nāsphoṭanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.71">
	  <p>nā asphoṭanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.72">nāślīlaṃ kīrtayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.72">
	  <p>na aślīlaṃ kīrtayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.73">nānṛtam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.73">
	  <p>na an-ṛtam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.74">nāpriyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.74">
	  <p>na apriyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.75">na kaṃcin marmaṇi spṛśet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.75">
	  <p>na kaṃ-cin marmaṇi spṛśet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.76">nātmānam avajānīyād dīrgham āyur jijīviṣuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.76">
	  <p>nā atmānam avajānīyād dīrgham āyur jijīviṣuḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.77">ciraṃ saṃdhyopāsanaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.77">
	  <p>ciraṃ saṃdhyā-upāsanaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.78">na sarpaśastraiḥ kṛīḍet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.78">
	  <p>na sarpa-śastraiḥ kṛīḍet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.79">animittataḥ khāni na spṛśet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.79">
	  <p>animittataḥ khāni na spṛśet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.80">parasya daṇḍaṃ nodyacchet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.80">
	  <p>parasya daṇḍaṃ na udyacchet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.81">śāsyaṃ śāsanārthaṃ tāḍayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.81">
	  <p>śāsyaṃ śāsana-arthaṃ tāḍayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.82">taṃ veṇudalena rajjvā vā pṛṣṭhe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.82">
	  <p>taṃ veṇu-dalena rajjvā vā pṛṣṭhe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.83">devabrāhmaṇaśāstramahātmanāṃ parivādaṃ pariharet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.83">
	  <p>deva-brāhmaṇa-śāstra-mahā-ātmanāṃ parivādaṃ pariharet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.84">dharmaviruddhau cārthakāmau ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.84">
	  <p>dharma-viruddhau ca artha-kāmau ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.85">lokavidviṣṭaṃ ca dharmam api ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.85">
	  <p>loka-vidviṣṭaṃ ca dharmam api ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.86">parvasu ca śāntihomān kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.86">
	  <p>parvasu ca śānti-homān kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.87">na tṛṇam api chindyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.87">
	  <p>na tṛṇam api chindyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.88">alaṃkṛtaś ca tiṣṭhet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.88">
	  <p>alaṃkṛtaś ca tiṣṭhet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_71.89">evam ācārasevī syāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.89">
	  <p>evam ācāra-sevī syāt ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_71.90">
	  <l><seg type="pāda" n="a">śrutismṛtyuditaṃ dharmyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sādhubhiś ca niṣevitam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tam ācāraṃ niṣeveta</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmakāmo jitendriyaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.90">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">śruti-smṛty-uditaṃ dharmyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sādhubhiś ca niṣevitam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tam ācāraṃ niṣeveta</seg> <seg type="pāda" n="d">dharma-kāmo jita-indriyaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_71.91">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ācārāl labhate cāyur</seg> <seg type="pāda" n="b">ācārād īpsitāṃ gatim</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">ācārād dhanam akṣayyam</seg> <seg type="pāda" n="d">ācārād dhanty alakṣaṇam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.91">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">ācārāl labhate cā ayur</seg> <seg type="pāda" n="b">ācārād īpsitāṃ gatim</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">ācārād dhanam akṣayyam</seg> <seg type="pāda" n="d">ācārād dhanty alakṣaṇam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_71.93">
	  <l><seg type="pāda" n="a">sarvalakṣanahīno 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">yaḥ sadācāravān naraḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">śraddhadhāno 'nasūyaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">śataṃ varṣāṇi jīvati</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_71.93">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">sarva-lakṣana-hīno 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">yaḥ sad-ācāra-vān naraḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">śraddha-dhāno 'nasūyaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">śataṃ varṣāṇi jīvati</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="72">
	<p xml:id="ViS_72.1">damayamena tiṣṭhet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_72.1">
	  <p>dama-yamena tiṣṭhet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_72.2">damaś cendriyāṇāṃ prakīrtitaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_72.2">
	  <p>damaś ca indriyāṇāṃ prakīrtitaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_72.3">dāntasyāyaṃ lokaḥ paraś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_72.3">
	  <p>dāntasya ayaṃ lokaḥ paraś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_72.4">nādāntasya kriyā kācit samṛdhyati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_72.4">
	  <p>na adāntasya kriyā kā-cit samṛdhyati ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_72.5">
	  <l><seg type="pāda" n="a">damaḥ pavitraṃ paramaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">maṅgalyaṃ paramaṃ damaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">damena sarvam āpnoti</seg> <seg type="pāda" n="d">yat kiṃcin manasecchati</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_72.5">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">damaḥ pavitraṃ paramaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">maṅgalyaṃ paramaṃ damaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">damena sarvam āpnoti</seg> <seg type="pāda" n="d">yat kiṃ-cin manasa īcchati</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_72.6">
	  <l><seg type="pāda" n="a">daśārdhayuktena rathena yāto</seg> <seg type="pāda" n="b">manovaśenāryapathānuvartinā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">taṃ ced rathaṃ nāpaharanti vājinas</seg> <seg type="pāda" n="d">tathāgataṃ nāvajayanti śatravaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_72.6">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">daśa-ardha-yuktena rathena yāto</seg> <seg type="pāda" n="b">mano-vaśenā arya-patha-anuvartinā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">taṃ ced rathaṃ na apaharanti vājinas</seg> <seg type="pāda" n="d">tathā āgataṃ na avajayanti śatravaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_72.7">
	  <l><seg type="pāda" n="a">āpūryamāṇam acalapratiṣṭhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">samudram āpaḥ praviśanti yadvat</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tadvat kāmā yaṃ praviśanti sarve</seg> <seg type="pāda" n="d">sa śāntim āpnoti na kāmakāmī</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_72.7">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">āpūryamāṇam acala-pratiṣṭhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">samudram āpaḥ praviśanti yad-vat</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tad-vat kāmā yaṃ praviśanti sarve</seg> <seg type="pāda" n="d">sa śāntim āpnoti na kāma-kāmī</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="73">
	<p xml:id="ViS_73.1">atha śrāddhepsuḥ pūrvedyur brāhmaṇān āmantrayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.1">
	  <p>atha śrāddha-īpsuḥ pūrvedyur brāhmaṇān āmantrayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_73.2">dvitīye 'hni śuklapakṣasya pūrvāhṇe kṛṣṇapakṣasyāparāhṇe viprān susnātān svācāntān yathābhūyo vayaḥkrameṇa kuśottareṣv āsaneṣūpaveśayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.2">
	  <p>dvitīye 'hni śukla-pakṣasya pūrva-ahṇe kṛṣṇa-pakṣasya apara-ahṇe viprān su-snātān sv-ācāntān yathā-bhūyo vayaḥ-krameṇa kuśa-uttareṣv āsaneṣu upaveśayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_73.3">dvau daive prāṅmukhau trīṃś ca pitrye udaṅmukhān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.3">
	  <p>dvau daive prāṅmukhau trīṃś ca pitrye udaṅmukhān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_73.4">ekaikam ubhayatra veti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.4">
	  <p>eka-ekam ubhayatra va īti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_73.5">āmaśrāddheṣu kāmyeṣu ca prathamapañcakenāgniṃ hutvā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.5">
	  <p>āma-śrāddheṣu kāmyeṣu ca prathama-pañcakena agniṃ hutvā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_73.6">paśuśrāddheṣu madhyamapañcakena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.6">
	  <p>paśu-śrāddheṣu madhyama-pañcakena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_73.7">amāvāsyāsūttamapañcakena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.7">
	  <p>amāvāsyāsu uttama-pañcakena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_73.8">āgrahāyaṇyā ūrdhvaṃ kṛṣṇāṣṭakāsu ca krameṇaiva prathamamadhyamottamapañcakaiḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.8">
	  <p>āgrahāyaṇyā ūrdhvaṃ kṛṣṇa-aṣṭakāsu ca krameṇa eva prathama-madhyama-uttama-pañcakaiḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_73.9">anvaṣṭakāsu ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.9">
	  <p>anv-aṣṭakāsu ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_73.10">tato brāhmaṇānujñātaḥ pitṝn āvāhayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.10">
	  <p>tato brāhmaṇa-anujñātaḥ pitṝn āvāhayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_73.11">apayantv asurā iti dvābhyāṃ tilaiḥ yātudhānānāṃ visarjanaṃ kṛtvā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.11">
	  <p>apayantv asurā iti dvābhyāṃ tilaiḥ yātudhānānāṃ visarjanaṃ kṛtvā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_73.12">eta pitaraḥ sarvāṃs tān agra ā me yantv etad vaḥ pitara ity āvāhanaṃ kṛtvā, kuśatilamiśreṇa gandhodakena yās tiṣṭhanty amṛtā vāg iti yan me māteti ca pādyaṃ nivedya, arghyaṃ kṛtvā nivedya cānulepanaṃ kṛtvā kuśatilavastrapuṣpālaṃkāradhūpadīpair yathāśaktyā viprān samabhyarcya ghṛtaplutam annam ādāya ādityā rudrā vasava iti vīkṣya, agnau karavāṇīty uktvā tac ca vipraiḥ kurv ity ukte āhutitrayaṃ dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.12">
	  <p>eta pitaraḥ sarvāṃs tān agra ā me yantv etad vaḥ pitara ity āvāhanaṃ kṛtvā, kuśa-tila-miśreṇa gandha-udakena yās tiṣṭhanty amṛtā vāg iti yan me māta īti ca pādyaṃ nivedya, arghyaṃ kṛtvā nivedya ca anulepanaṃ kṛtvā kuśa-tila-vastra-puṣpa-alaṃkāra-dhūpa-dīpair yathā-śaktyā viprān samabhyarcya ghṛta-plutam annam ādāya ādityā rudrā vasava iti vīkṣya, agnau karavāṇi īty uktvā tac ca vipraiḥ kurv ity ukte āhuti-trayaṃ dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_73.13">ye māmakāḥ pitara etad vaḥ pitaro 'yaṃ yajña iti ca havir anumantraṇaṃ kṛtvā yathopapanneṣu pātreṣu viśeṣād rajatamayeṣv annaṃ namo viśvebhyo devebhya ity annam ādau prāṅmukhayor nivedayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.13">
	  <p>ye māmakāḥ pitara etad vaḥ pitaro 'yaṃ yajña iti ca havir anumantraṇaṃ kṛtvā yatha ūpapanneṣu pātreṣu viśeṣād rajata-mayeṣv annaṃ namo viśvebhyo devebhya ity annam ādau prāṅ-mukhayor nivedayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_73.14">pitre pitāmahāya prapitāmahāya ca nāmagotrābhyām udaṅmukheṣu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.14">
	  <p>pitre pitāmahāya prapitāmahāya ca nāma-gotrābhyām udaṅmukheṣu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_73.15">tad adatsu brāhmaṇeṣu yan me prakāmād ahorātrair yad vaḥ kravyād iti japet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.15">
	  <p>tad adatsu brāhmaṇeṣu yan me prakāmād aho-rātrair yad vaḥ kravyād iti japet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_73.16">itihāsapurāṇadharmaśāstrāṇi ceti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.16">
	  <p>itihāsa-purāṇa-dharma-śāstrāṇi ca iti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_73.17">ucchiṣṭasaṃnidhau dakṣināgreṣu kuśeṣu pṛthivī darvir akṣitā ity ekaṃ piṇḍaṃ pitre nidadhyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.17">
	  <p>ucchiṣṭa-saṃnidhau dakṣina-agreṣu kuśeṣu pṛthivī darvir akṣitā ity ekaṃ piṇḍaṃ pitre nidadhyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_73.18">antarikṣaṃ darvir akṣitā ity dvitīyaṃ piṇḍaṃ pitāmahāya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.18">
	  <p>antarikṣaṃ darvir akṣitā ity dvitīyaṃ piṇḍaṃ pitāmahāya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_73.19">dyaur darvir akṣitā iti tṛtīyaṃ prapitāmahāya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.19">
	  <p>dyaur darvir akṣitā iti tṛtīyaṃ prapitāmahāya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_73.20">ye atra pitaraḥ pretā iti vāso deyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.20">
	  <p>ye atra pitaraḥ pretā iti vāso deyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_73.21">vīrānnaḥ pitaro dhatta ity annam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.21">
	  <p>vīra-annaḥ pitaro dhatta ity annam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_73.22">atra pitaro mādayadhvaṃ yathābhāgam iti darbhamūle karāvagharṣaṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.22">
	  <p>atra pitaro mādayadhvaṃ yathā-bhāgam iti darbha-mūle kara-avagharṣaṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_73.23">ūrjaṃ vahantīr ity anena sodakena pradakṣiṇaṃ piṇḍānāṃ vikiraṇaṃ kṛtvā arghapuṣpadhūpālepanānnādibhakṣyabhojyāni nivedayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.23">
	  <p>ūrjaṃ vahantīr ity anena sa-udakena pradakṣiṇaṃ piṇḍānāṃ vikiraṇaṃ kṛtvā argha-puṣpa-dhūpa-ālepana-anna-ādi-bhakṣya-bhojyāni nivedayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_73.24">udakapātraṃ madhughṛtatilaiḥ saṃyuktaṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.24">
	  <p>udaka-pātraṃ madhu-ghṛta-tilaiḥ saṃyuktaṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_73.25">bhuktavatsu brāhmaṇeṣu tṛptim āgateṣu, mā me kṣeṣthety annaṃ satṛṇam abhyukṣyānnavikiram ucchiṣṭāgrataḥ kṛtvā, tṛptā bhavantaḥ saṃpannam iti ca pṛṣṭvā udaṅmukheṣv ācamanam ādau dattvā, tataḥ prāṅmukheṣu dattvā, tataś ca suprokṣitam iti śrāddhadeśaṃ saṃprokṣya, darbhapāṇiḥ sarvaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.25">
	  <p>bhuktavatsu brāhmaṇeṣu tṛptim āgateṣu, mā me kṣeṣtha īty annaṃ sa-tṛṇam abhyukṣya anna-vikiram ucchiṣṭa-agrataḥ kṛtvā, tṛptā bhavantaḥ saṃpannam iti ca pṛṣṭvā udaṅ-mukheṣv ācamanam ādau dattvā, tataḥ prāṅ-mukheṣu dattvā, tataś ca su-prokṣitam iti śrāddha-deśaṃ saṃprokṣya, darbha-pāṇiḥ sarvaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_73.26">tataḥ prāṅmukhāgrato yan me rāma iti pradakṣiṇaṃ kṛtvā pratyetya ca, yathāśaktidakṣiṇābhiḥ samabhyarcya, abhiramantu bhavanta ity uktvā, tair ukte 'bhiratāḥ sma iti, devāś ca pitaraś cety abhijapet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.26">
	  <p>tataḥ prāṅ-mukha-agrato yan me rāma iti pradakṣiṇaṃ kṛtvā pratyetya ca, yathā-śakti-dakṣiṇābhiḥ samabhyarcya, abhiramantu bhavanta ity uktvā, tair ukte 'bhiratāḥ sma iti, devāś ca pitaraś ca ity abhijapet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_73.27">akṣayyodakaṃ ca nāmagotrābhyāṃ dattvā viśve devāḥ prīyantām iti prāṅmukhebhyas tataḥ prāñjalir idaṃ tanmanāḥ sumanā yāceta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.27">
	  <p>akṣayya-udakaṃ ca nāma-gotrābhyāṃ dattvā viśve devāḥ prīyantām iti prāṅ-mukhebhyas tataḥ prāñjalir idaṃ tan-manāḥ su-manā yāceta ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_73.28">
	  <l><seg type="pāda" n="a">dātāro no 'bhivardhantāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vedāḥ saṃtatir eva ca</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">śraddhā ca no mā vyagamad</seg> <seg type="pāda" n="d">bahu deyaṃ ca no 'stv iti</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.28">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">dātāro no 'bhivardhantāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vedāḥ saṃtatir eva ca</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">śraddhā ca no mā vyagamad</seg> <seg type="pāda" n="d">bahu deyaṃ ca no 'stv iti</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>
	<p xml:id="ViS_73.29">tathāstv iti brūyuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.29">
	  <p>tatha āstv iti brūyuḥ ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_73.30">
	  <l><seg type="pāda" n="a">annaṃ ca no bahu bhaved</seg> <seg type="pāda" n="b">atithīṃś ca labhemahi</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">yācitāraś ca naḥ santu</seg> <seg type="pāda" n="d">mā ca yāciṣma kaṃcana</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.30">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">annaṃ ca no bahu bhaved</seg> <seg type="pāda" n="b">atithīṃś ca labhemahi</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">yācitāraś ca naḥ santu</seg> <seg type="pāda" n="d">mā ca yāciṣma kaṃ-cana</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>
	<p xml:id="ViS_73.31">ity etābhyām āśiṣaḥ pratigṛhya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.31">
	  <p>ity etābhyām āśiṣaḥ pratigṛhya ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_73.32">
	  <l><seg type="pāda" n="a">vāje vāja ity ca tato</seg> <seg type="pāda" n="b">brāhmaṇāṃś ca visarjayet</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">pūjayitvā yathānyāyam</seg> <seg type="pāda" n="d">anuvrajyābhivādya ca</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_73.32">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">vāje vāja ity ca tato</seg> <seg type="pāda" n="b">brāhmaṇāṃś ca visarjayet</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">pūjayitvā yathā-nyāyam</seg> <seg type="pāda" n="d">anuvrajya abhivādya ca</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="74">
	<p xml:id="ViS_74.1">aṣṭakāsu daivapūrvaṃ śākamāṃsāpūpaiḥ śrāddhaṃ kṛtvānvaṣṭakāsv aṣṭakāvad vahnau hutvā daivapūrvam eva mātre pitāmahyai prapitāmahyai ca pūrvavad brāhmaṇān bhojayitvā dakṣiṇābhiś cābhyarcyānuvrajya visarjayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_74.1">
	  <p>aṣṭakāsu daiva-pūrvaṃ śāka-māṃsa-apūpaiḥ śrāddhaṃ kṛtva ānv-aṣṭakāsv aṣṭakāvad vahnau hutvā daiva-pūrvam eva mātre pitāmahyai prapitāmahyai ca pūrvavad brāhmaṇān bhojayitvā dakṣiṇābhiś ca abhyarcya anuvrajya visarjayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_74.2">tataḥ karṣūḥ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_74.2">
	  <p>tataḥ karṣūḥ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_74.3">tanmūle prāgudagagnyupasamādhānaṃ kṛtvā piṇḍanirvapaṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_74.3">
	  <p>tan-mūle prāg-udag-agny-upasamādhānaṃ kṛtvā piṇḍa-nirvapaṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_74.4">karṣūtrayamūle puruṣāṇāṃ karṣūtrayamūle strīṇām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_74.4">
	  <p>karṣū-traya-mūle puruṣāṇāṃ karṣū-traya-mūle strīṇām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_74.5">puruṣakarṣūtrayaṃ sānnenodakena pūrayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_74.5">
	  <p>puruṣa-karṣū-trayaṃ sa-annena udakena pūrayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_74.6">strīkarṣūtrayaṃ sānnena payasā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_74.6">
	  <p>strī-karṣū-trayaṃ sa-annena payasā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_74.7">dadhnā māṃsena payasā pratyekaṃ karṣūtrayam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_74.7">
	  <p>dadhnā māṃsena payasā pratyekaṃ karṣū-trayam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_74.8">pūrayitvā japed etad bhavadbhyo bhavatībyo 'stu cākṣayam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_74.8">
	  <p>pūrayitvā japed etad bhavadbhyo bhavatībyo 'stu ca akṣayam ||</p>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="75">
	<p xml:id="ViS_75.1">pitari jīvati yaḥ śrāddhaṃ kuryāt, sa yeṣāṃ pitā kuryāt teṣāṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_75.1">
	  <p>pitari jīvati yaḥ śrāddhaṃ kuryāt, sa yeṣāṃ pitā kuryāt teṣāṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_75.2">pitari pitāmahe ca jīvati yeṣāṃ pitāmahaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_75.2">
	  <p>pitari pitāmahe ca jīvati yeṣāṃ pitāmahaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_75.3">pitari pitāmahe prapitāmahe ca jīvati naiva kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_75.3">
	  <p>pitari pitāmahe prapitāmahe ca jīvati na eva kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_75.4">yasya pitā pretaḥ syāt sa pitre piṇḍaṃ nidhāya pitāmahāt paraṃ dvābhyāṃ dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_75.4">
	  <p>yasya pitā pretaḥ syāt sa pitre piṇḍaṃ nidhāya pitāmahāt paraṃ dvābhyāṃ dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_75.5">yasya pitā pitāmahaś ca pretau syātāṃ sa tābhyāṃ piṇḍau dattvā pitāmahapitāmahāya dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_75.5">
	  <p>yasya pitā pitāmahaś ca pretau syātāṃ sa tābhyāṃ piṇḍau dattvā pitāmaha-pitāmahāya dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_75.6">yasya pitāmahaḥ pretaḥ syāt sa tasmai piṇḍaṃ nidhāya prapitāmahāt paraṃ dvābhyāṃ dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_75.6">
	  <p>yasya pitāmahaḥ pretaḥ syāt sa tasmai piṇḍaṃ nidhāya prapitāmahāt paraṃ dvābhyāṃ dadyāt ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_75.7">
	  <l><seg type="pāda" n="a">mātāmahānām apy evaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrāddhaṃ kuryād vicakṣaṇaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">mantroheṇa yathānyāyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śeṣāṇāṃ mantravarjitam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_75.7">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">mātāmahānām apy evaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrāddhaṃ kuryād vicakṣaṇaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">mantra-ūheṇa yathā-nyāyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śeṣāṇāṃ mantra-varjitam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="76">
	<p xml:id="ViS_76.1">amāvāsyās tisro 'ṣṭakās tisro 'nvaṣṭakā māghī prauṣṭhapady ūrdhvaṃ kṛṣṇatrayodaśī vrīhiyavapākau ceti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_76.1">
	  <p>amāvāsyās tisro 'ṣṭakās tisro 'nvaṣṭakā māghī prauṣṭhapady ūrdhvaṃ kṛṣṇa-trayodaśī vrīhi-yava-pākau ca iti ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_76.2">
	  <l><seg type="pāda" n="a">etāṃs tu śrāddhakālān vai</seg> <seg type="pāda" n="b">nityān āha prajāpatiḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">śrāddham eteṣv akurvāṇo</seg> <seg type="pāda" n="d">narakaṃ pratipadyate</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_76.2">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">etāṃs tu śrāddha-kālān vai</seg> <seg type="pāda" n="b">nityān āha prajāpatiḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">śrāddham eteṣv akurvāṇo</seg> <seg type="pāda" n="d">narakaṃ pratipadyate</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="77">
	<p xml:id="ViS_77.1">ādityasaṃkramaṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_77.1">
	  <p>āditya-saṃkramaṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_77.2">viṣuvaddvayam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_77.2">
	  <p>viṣuvad-dvayam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_77.3">viśeṣeṇāyanadvayam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_77.3">
	  <p>viśeṣeṇa ayana-dvayam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_77.4">vyatīpātaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_77.4">
	  <p>vyatīpātaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_77.5">janmarkṣam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_77.5">
	  <p>janma-rkṣam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_77.6">abhyudayaś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_77.6">
	  <p>abhyudayaś ca ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_77.7">
	  <l><seg type="pāda" n="a">etāṃs tu śrāddhakālān vai</seg> <seg type="pāda" n="b">kāmyān āha prajāpatiḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">śrāddham eteṣu yad dattaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tad ānantyāya kalpate</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_77.7">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">etāṃs tu śrāddha-kālān vai</seg> <seg type="pāda" n="b">kāmyān āha prajāpatiḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">śrāddham eteṣu yad dattaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tad ānantyāya kalpate</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_77.8">
	  <l><seg type="pāda" n="a">saṃdhyārātryor na kartavyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrāddhaṃ khalu vicakṣaṇaiḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tayor api ca kartavyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yadi syād rāhudarśanam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_77.8">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">saṃdhyā-rātryor na kartavyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrāddhaṃ khalu vicakṣaṇaiḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tayor api ca kartavyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yadi syād rāhu-darśanam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_77.9">
	  <l><seg type="pāda" n="a">rāhudarśanadattaṃ hi</seg> <seg type="pāda" n="b">śrāddham ācandratārakam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">guṇavatsarvakāmīyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pitṝṇām upatiṣṭhate</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_77.9">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">rāhu-darśana-dattaṃ hi</seg> <seg type="pāda" n="b">śrāddham ā-candra-tārakam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">guṇavat-sarva-kāmīyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pitṝṇām upatiṣṭhate</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="78">
	<p xml:id="ViS_78.1">satatam āditye 'hni śrāddhaṃ kurvann ārogyam āpnoti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.1">
	  <p>satatam āditye 'hni śrāddhaṃ kurvann ārogyam āpnoti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.2">saubhāgyaṃ cāndre ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.2">
	  <p>saubhāgyaṃ cāndre ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.3">samaravijayaṃ kauje ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.3">
	  <p>samara-vijayaṃ kauje ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.4">sarvān kāmān baudhe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.4">
	  <p>sarvān kāmān baudhe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.5">vidyām abhīṣṭāṃ jaive ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.5">
	  <p>vidyām abhīṣṭāṃ jaive ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.6">dhanaṃ śaukre ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.6">
	  <p>dhanaṃ śaukre ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.7">jīvitaṃ śanaiścare ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.7">
	  <p>jīvitaṃ śanaiścare ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.8">svargaṃ kṛttikāsu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.8">
	  <p>svargaṃ kṛttikāsu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.9">apatyaṃ rohiṇīṣu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.9">
	  <p>apatyaṃ rohiṇīṣu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.10">brahmavarcasyaṃ saumye ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.10">
	  <p>brahma-varcasyaṃ saumye ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.11">karmasiddhiṃ raudre ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.11">
	  <p>karma-siddhiṃ raudre ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.12">bhuvaṃ punarvasau ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.12">
	  <p>bhuvaṃ punarvasau ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.13">puṣṭiṃ puṣye ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.13">
	  <p>puṣṭiṃ puṣye ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.14">śriyaṃ sārpe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.14">
	  <p>śriyaṃ sārpe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.15">sarvān kāmān paitrye ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.15">
	  <p>sarvān kāmān paitrye ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.16">saubhāgyaṃ bhāgye ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.16">
	  <p>saubhāgyaṃ bhāgye ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.17">dhanam āyamaṇe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.17">
	  <p>dhanam āyamaṇe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.18">jñātiśraiṣṭhyaṃ haste ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.18">
	  <p>jñāti-śraiṣṭhyaṃ haste ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.19">rūpavataḥ sutāṃs tvāṣṭre ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.19">
	  <p>rūpavataḥ sutāṃs tvāṣṭre ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.20">vāṇijyasiddhiṃ svātau ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.20">
	  <p>vāṇijya-siddhiṃ svātau ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.21">kanakaṃ viśākhāsu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.21">
	  <p>kanakaṃ viśākhāsu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.22">mitrāṇi maitre ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.22">
	  <p>mitrāṇi maitre ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.23">rājyaṃ śākre ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.23">
	  <p>rājyaṃ śākre ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.24">kṛṣiṃ mūle ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.24">
	  <p>kṛṣiṃ mūle ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.25">samudrayānasiddhim āpye ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.25">
	  <p>samudra-yāna-siddhim āpye ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.26">sarvān kāmān vaiśvadeve ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.26">
	  <p>sarvān kāmān vaiśvadeve ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.27">śraiṣṭhyam abhijiti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.27">
	  <p>śraiṣṭhyam abhijiti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.28">sarvān kāmān śravaṇe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.28">
	  <p>sarvān kāmān śravaṇe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.29">lavaṇaṃ vāsave ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.29">
	  <p>lavaṇaṃ vāsave ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.30">ārogyaṃ vāruṇe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.30">
	  <p>ārogyaṃ vāruṇe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.31">kupyadravyam āje ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.31">
	  <p>kupya-dravyam āje ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.32">gṛhamāhir budhnye ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.32">
	  <p>gṛha-māhir budhnye ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.33">gāḥ pauṣṇe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.33">
	  <p>gāḥ pauṣṇe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.34">turaṅgamān āśvine ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.34">
	  <p>turaṅgamān āśvine ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.35">jīvitaṃ yāmye ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.35">
	  <p>jīvitaṃ yāmye ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.36">gṛhaṃ surūpāḥ striyaḥ pratipadi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.36">
	  <p>gṛhaṃ su-rūpāḥ striyaḥ pratipadi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.37">kanyāṃ varadāṃ dvitīyāyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.37">
	  <p>kanyāṃ varadāṃ dvitīyāyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.38">sarvān kāmāṃs tṛtīyāyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.38">
	  <p>sarvān kāmāṃs tṛtīyāyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.39">paśūṃś caturthyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.39">
	  <p>paśūṃś caturthyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.40">surūpān sutān pañcamyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.40">
	  <p>su-rūpān sutān pañcamyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.41">dyūtavijayaṃ ṣaṣṭhyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.41">
	  <p>dyūta-vijayaṃ ṣaṣṭhyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.42">kṛṣiṃ saptamyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.42">
	  <p>kṛṣiṃ saptamyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.43">vāṇijyam aṣṭamyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.43">
	  <p>vāṇijyam aṣṭamyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.44">paśūn navamyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.44">
	  <p>paśūn navamyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.45">vājino daśamyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.45">
	  <p>vājino daśamyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.46">putrān brahmavarcasvina ekādaśyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.46">
	  <p>putrān brahma-varcasvina ekādaśyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.47">kanakarajataṃ dvādaśyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.47">
	  <p>kanaka-rajataṃ dvādaśyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.48">sāubhāgyaṃ trayodaśyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.48">
	  <p>sāubhāgyaṃ trayodaśyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.49">sarvān kāmān pañcadaśyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.49">
	  <p>sarvān kāmān pañcadaśyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.50">śastrahatānāṃ śrāddhakarmaṇi caturdaśī śastā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.50">
	  <p>śastra-hatānāṃ śrāddha-karmaṇi caturdaśī śastā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_78.51">api pitṛgīte gāthe bhavataḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.51">
	  <p>api pitṛ-gīte gāthe bhavataḥ ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_78.52">
	  <l><seg type="pāda" n="a">api jāyeta so 'smākaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kule kaścin narottamaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">prāvṛṭkāle 'site pakṣe</seg> <seg type="pāda" n="d">trayodaśyāṃ samāhitaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.52">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">api jāyeta so 'smākaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kule kaś-cin nara-uttamaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">prāvṛṭ-kāle 'site pakṣe</seg> <seg type="pāda" n="d">trayodaśyāṃ samāhitaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_78.53">
	  <l><seg type="pāda" n="a">madhūtkaṭena yaḥ śrāddhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pāyasena samācaret</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">kārttikaṃ sakalaṃ māsaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prākchāye kuñjarasya ca</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_78.53">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">madhu-utkaṭena yaḥ śrāddhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pāyasena samācaret</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">kārttikaṃ sakalaṃ māsaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prāk-chāye kuñjarasya ca</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="79">
	<p xml:id="ViS_79.1">atha na naktaṃ gṛhītenodakena śrāddhaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_79.1">
	  <p>atha na naktaṃ gṛhītena udakena śrāddhaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_79.2">kuśābhāve kuśasthāne kāśān dūrvāṃ vā dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_79.2">
	  <p>kuśa-abhāve kuśa-sthāne kāśān dūrvāṃ vā dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_79.3">vāso 'rthe kārpāsotthaṃ sūtram ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_79.3">
	  <p>vāso 'rthe kārpāsa-utthaṃ sūtram ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_79.4">daśāṃ visarjayet yady apy ahatavastrajā syāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_79.4">
	  <p>daśāṃ visarjayet yady apy ahata-vastra-jā syāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_79.5">ugragandhīny agandhīni kaṇṭakijāni ca puṣpāṇi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_79.5">
	  <p>ugra-gandhīny agandhīni kaṇṭaki-jāni ca puṣpāṇi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_79.6">śuklāni sugandhīni kaṇṭakijāny api jalajāni raktāny api dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_79.6">
	  <p>śuklāni su-gandhīni kaṇṭaki-jāny api jala-jāni raktāny api dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_79.7">vasāṃ medaṃ ca dīpārthe na dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_79.7">
	  <p>vasāṃ medaṃ ca dīpa-arthe na dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_79.8">ghṛtaṃ tailaṃ vā dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_79.8">
	  <p>ghṛtaṃ tailaṃ vā dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_79.9">jīvajaṃ sarvaṃ dhūpārthe na dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_79.9">
	  <p>jīva-jaṃ sarvaṃ dhūpa-arthe na dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_79.10">madhughṛtasaṃyuktaṃ gugguluṃ dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_79.10">
	  <p>madhu-ghṛta-saṃyuktaṃ gugguluṃ dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_79.11">candanakuṅkumakarpūrāgarupadmakāny anulepanārthe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_79.11">
	  <p>candana-kuṅkuma-karpūra-agaru-padmakāny anulepana-arthe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_79.12">na pratyakṣalavaṇaṃ dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_79.12">
	  <p>na pratyakṣa-lavaṇaṃ dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_79.13">hastena ca ghṛtavyañjanādi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_79.13">
	  <p>hastena ca ghṛta-vyañjana-ādi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_79.14">taijasāni pātrāṇi dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_79.14">
	  <p>taijasāni pātrāṇi dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_79.15">viśeṣato rājatāni ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_79.15">
	  <p>viśeṣato rājatāni ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_79.16">khaḍgakutapakṛṣṇājinatilasiddhārthakākṣatāni ca pavitrāṇi rakṣoghnāni ca nidadhyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_79.16">
	  <p>khaḍga-kutapa-kṛṣṇa-ajina-tila-siddhārthaka-akṣatāni ca pavitrāṇi rakṣo-ghnāni ca nidadhyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_79.17">pippalīmukundakabhūstṛṇaśigrusarṣapasurasāsarjakasuvarcalakūśmāṇḍālābuvārtākapālakyopodakītaṇḍulīyakakusumbhapiṇḍālukamahiṣīkṣīrāṇi varjayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_79.17">
	  <p>pippalī-mukundaka-bhūstṛṇa-śigru-sarṣapa-surasā-sarjaka-suvarcala-kūśmāṇḍa-alābu-vārtāka-pālakyā-upodakī-taṇḍulīyaka-kusumbha-piṇḍāluka-mahiṣī-kṣīrāṇi varjayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_79.18">rājamāṣamasūraparyuṣitakṛtalavaṇāni ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_79.18">
	  <p>rājamāṣa-masūra-paryuṣita-kṛta-lavaṇāni ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_79.19">kopaṃ pariharet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_79.19">
	  <p>kopaṃ pariharet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_79.20">nāśru pātayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_79.20">
	  <p>na aśru pātayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_79.21">na tvarāṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_79.21">
	  <p>na tvarāṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_79.22">ghṛtādidāne taijasāni pātrāṇi khaḍgapātrāṇi phalgupātrāṇi ca praśastāni ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_79.22">
	  <p>ghṛta-ādi-dāne taijasāni pātrāṇi khaḍga-pātrāṇi phalgu-pātrāṇi ca praśastāni ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_79.23">atra ca śloko bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_79.23">
	  <p>atra ca śloko bhavati ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_79.24">
	  <l><seg type="pāda" n="a">sauvarṇarājatābhyāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">khaḍgenaudumbareṇa vā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">dattam akṣayyatāṃ yāti</seg> <seg type="pāda" n="d">phalgupātreṇa cāpy atha</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_79.24">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">sauvarṇa-rājatābhyāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">khaḍgenā odumbareṇa vā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">dattam akṣayyatāṃ yāti</seg> <seg type="pāda" n="d">phalgu-pātreṇa ca apy atha</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="80">
	<p xml:id="ViS_80.1">tilair vrīhiyavair māṣair adbhir mūlaphalaiḥ śākaiḥ śyāmākaiḥ priyaṅgubhir nīvārair mudgair godhūmaiś ca māsaṃ prīyante ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_80.1">
	  <p>tilair vrīhi-yavair māṣair adbhir mūla-phalaiḥ śākaiḥ śyāmākaiḥ priyaṅgubhir nīvārair mudgair godhūmaiś ca māsaṃ prīyante ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_80.2">dvau māsau matsyamāṃsena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_80.2">
	  <p>dvau māsau matsya-māṃsena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_80.3">trīn hāriṇena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_80.3">
	  <p>trīn hāriṇena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_80.4">caturaś caurabhreṇa ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_80.4">
	  <p>caturaś cā orabhreṇa ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_80.5">pañca śākunena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_80.5">
	  <p>pañca śākunena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_80.6">ṣaṭ chāgena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_80.6">
	  <p>ṣaṭ chāgena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_80.7">sapta rauraveṇa ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_80.7">
	  <p>sapta rauraveṇa ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_80.8">aṣṭau pārṣatena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_80.8">
	  <p>aṣṭau pārṣatena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_80.9">nava gāvayena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_80.9">
	  <p>nava gāvayena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_80.10">daśa māhiṣeṇa ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_80.10">
	  <p>daśa māhiṣeṇa ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_80.11">ekādaśa tūpareṇājena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_80.11">
	  <p>ekādaśa tūpareṇa ajena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_80.12">saṃvatsaraṃ gavyena payasā tadvikārair vā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_80.12">
	  <p>saṃvatsaraṃ gavyena payasā tad-vikārair vā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_80.13">atra pitṛgītā gāthā bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_80.13">
	  <p>atra pitṛ-gītā gāthā bhavati ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_80.14">
	  <l><seg type="pāda" n="a">kālaśākaṃ mahāśalkaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">māṃsaṃ vārdhrīṇasasya ca</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">viṣāṇavarjyā ye khaḍgā</seg> <seg type="pāda" n="d">āsūryaṃ tāṃs tu bhuṅkṣmahe</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_80.14">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">kāla-śākaṃ mahā-śalkaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">māṃsaṃ vārdhrīṇasasya ca</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">viṣāṇa-varjyā ye khaḍgā</seg> <seg type="pāda" n="d">ā-sūryaṃ tāṃs tu bhuṅkṣmahe</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="81">
	<p xml:id="ViS_81.1">nānnam āsanam āropayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_81.1">
	  <p>na annam āsanam āropayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_81.2">na padā spṛśet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_81.2">
	  <p>na padā spṛśet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_81.3">nāvakṣutaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_81.3">
	  <p>na avakṣutaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_81.4">tilaiḥ sarṣapair vā yātudhānān visarjayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_81.4">
	  <p>tilaiḥ sarṣapair vā yātu-dhānān visarjayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_81.5">saṃvṛte ca śrāddhaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_81.5">
	  <p>saṃvṛte ca śrāddhaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_81.6">na rajasvalāṃ paśyet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_81.6">
	  <p>na rajasvalāṃ paśyet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_81.7">na śvānam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_81.7">
	  <p>na śvānam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_81.8">na viḍvarāham ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_81.8">
	  <p>na viḍ-varāham ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_81.9">na grāmakukkuṭam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_81.9">
	  <p>na grāma-kukkuṭam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_81.10">prayatnāt śrāddham ajasya darśayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_81.10">
	  <p>prayatnāt śrāddham ajasya darśayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_81.11">aśnīyur brāhmaṇāś ca vāgyatāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_81.11">
	  <p>aśnīyur brāhmaṇāś ca vāg-yatāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_81.12">na veṣṭitaśirasaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_81.12">
	  <p>na veṣṭita-śirasaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_81.13">na sopānatkāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_81.13">
	  <p>na sopānatkāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_81.14">na pīṭhopahitapādāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_81.14">
	  <p>na pīṭha-upahita-pādāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_81.15">na hīnāṅgā adhikāṅgāḥ śrāddhaṃ paśyeyuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_81.15">
	  <p>na hīna-aṅgā adhika-aṅgāḥ śrāddhaṃ paśyeyuḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_81.16">na śūdrāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_81.16">
	  <p>na śūdrāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_81.17">na patitāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_81.17">
	  <p>na patitāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_81.18">na mahārogiṇaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_81.18">
	  <p>na mahā-rogiṇaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_81.19">tatkālaṃ brāhmaṇaṃ brāhmaṇānumatena bhikṣukaṃ vā pūjayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_81.19">
	  <p>tat-kālaṃ brāhmaṇaṃ brāhmaṇa-anumatena bhikṣukaṃ vā pūjayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_81.20">havir guṇān na brāhmaṇā brūyur dātrā pṛṣṭāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_81.20">
	  <p>havir guṇān na brāhmaṇā brūyur dātrā pṛṣṭāḥ ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_81.21">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yāvad ūṣmā bhavaty anne</seg> <seg type="pāda" n="b">yāvad aśnanti vāgyatāḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tāvad aśnanti pitaro</seg> <seg type="pāda" n="d">yāvan noktā havir guṇāḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_81.21">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yāvad ūṣmā bhavaty anne</seg> <seg type="pāda" n="b">yāvad aśnanti vāg-yatāḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tāvad aśnanti pitaro</seg> <seg type="pāda" n="d">yāvan na uktā havir guṇāḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_81.22">
	  <l><seg type="pāda" n="a">sārvavarṇikam annādyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃnīyāplāvya vāriṇā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">samutsṛjed bhuktavatām</seg> <seg type="pāda" n="d">agrato vikiran bhuvi</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_81.22">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">sārva-varṇikam anna-ādyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃnīyā aplāvya vāriṇā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">samutsṛjed bhuktavatām</seg> <seg type="pāda" n="d">agrato vikiran bhuvi</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_81.23">
	  <l><seg type="pāda" n="a">asaṃskṛtapramītānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tyāgināṃ kulayoṣitām</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">ucchiṣṭaṃ bhāgadheyaṃ syād</seg> <seg type="pāda" n="d">darbheṣu vikiraś ca yaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_81.23">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">asaṃskṛta-pramītānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tyāgināṃ kula-yoṣitām</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">ucchiṣṭaṃ bhāga-dheyaṃ syād</seg> <seg type="pāda" n="d">darbheṣu vikiraś ca yaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_81.24">
	  <l><seg type="pāda" n="a">uccheṣaṇaṃ bhūmigatam</seg> <seg type="pāda" n="b">ajihmasyāśaṭhasya ca</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">dāsavargasya tat pitrye</seg> <seg type="pāda" n="d">bhāgadheyaṃ pracakṣate</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_81.24">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">uccheṣaṇaṃ bhūmi-gatam</seg> <seg type="pāda" n="b">ajihmasya aśaṭhasya ca</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">dāsa-vargasya tat pitrye</seg> <seg type="pāda" n="d">bhāga-dheyaṃ pracakṣate</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="82">
	<p xml:id="ViS_82.1">daive karmaṇi brāhmaṇaṃ na parīkṣeta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_82.1">
	  <p>daive karmaṇi brāhmaṇaṃ na parīkṣeta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_82.2">prayatnāt pitrye parīkṣeta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_82.2">
	  <p>prayatnāt pitrye parīkṣeta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_82.3">hīnādhikāṅgān vivarjayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_82.3">
	  <p>hīna-adhika-aṅgān vivarjayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_82.4">vikarmasthāṃś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_82.4">
	  <p>vikarma-sthāṃś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_82.5">baiḍālavratikān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_82.5">
	  <p>baiḍāla-vratikān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_82.6">vṛthāliṅginaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_82.6">
	  <p>vṛthā-liṅginaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_82.7">nakṣatrajīvinaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_82.7">
	  <p>nakṣatra-jīvinaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_82.8">devalakāṃś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_82.8">
	  <p>devalakāṃś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_82.9">cikitsakān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_82.9">
	  <p>cikitsakān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_82.10">anūḍhāputrān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_82.10">
	  <p>anūḍhā-putrān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_82.11">tatputrān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_82.11">
	  <p>tat-putrān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_82.12">bahuyājinaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_82.12">
	  <p>bahu-yājinaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_82.13">grāmayājinaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_82.13">
	  <p>grāma-yājinaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_82.14">śūdrayājinaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_82.14">
	  <p>śūdra-yājinaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_82.15">ayājyayājinaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_82.15">
	  <p>ayājya-yājinaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_82.16">vrātyān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_82.16">
	  <p>vrātyān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_82.17">tadyājinaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_82.17">
	  <p>tad-yājinaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_82.18">parvakārān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_82.18">
	  <p>parva-kārān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_82.19">sūcakān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_82.19">
	  <p>sūcakān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_82.20">bhṛtakādhyāpakān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_82.20">
	  <p>bhṛtaka-adhyāpakān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_82.21">bhṛtakādhyāpitān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_82.21">
	  <p>bhṛtaka-adhyāpitān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_82.22">śūdrānnapuṣṭān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_82.22">
	  <p>śūdra-anna-puṣṭān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_82.23">patitasaṃsargān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_82.23">
	  <p>patita-saṃsargān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_82.24">anadhīyānān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_82.24">
	  <p>anadhīyānān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_82.25">saṃdhyopāsanabhraṣṭān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_82.25">
	  <p>saṃdhyā-upāsana-bhraṣṭān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_82.26">rājasevakān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_82.26">
	  <p>rāja-sevakān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_82.27">nagnān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_82.27">
	  <p>nagnān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_82.28">pitrā vivadamānān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_82.28">
	  <p>pitrā vivadamānān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_82.29">pitṛmātṛgurvagnisvādhyāyatyāginaś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_82.29">
	  <p>pitṛ-mātṛ-gurv-agni-sva-adhyāya-tyāginaś ca ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_82.30">
	  <l><seg type="pāda" n="a">brāhmaṇāpaśadā hy ete</seg> <seg type="pāda" n="b">kathitāḥ paṅktidūṣakāḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">etān vivarjayed yatnāc</seg> <seg type="pāda" n="d">chrāddhakarmaṇi paṇḍitaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_82.30">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">brāhmaṇa-apaśadā hy ete</seg> <seg type="pāda" n="b">kathitāḥ paṅkti-dūṣakāḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">etān vivarjayed yatnāc</seg> <seg type="pāda" n="d">chrāddha-karmaṇi paṇḍitaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="83">
	<p xml:id="ViS_83.1">atha paṅktipāvanāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_83.1">
	  <p>atha paṅkti-pāvanāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_83.2">triṇāciketaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_83.2">
	  <p>triṇāciketaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_83.3">pañcāgniḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_83.3">
	  <p>pañca-agniḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_83.4">jyeṣṭhasāmagaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_83.4">
	  <p>jyeṣṭha-sāma-gaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_83.5">vedapāragaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_83.5">
	  <p>veda-pāra-gaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_83.6">vedāṅgasyāpy ekasya pāragaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_83.6">
	  <p>veda-aṅgasya apy ekasya pāra-gaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_83.7">purāṇetihāsavyākaraṇapāragaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_83.7">
	  <p>purāṇa-itihāsa-vyākaraṇa-pāra-gaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_83.8">dharmaśāstrasyāpy ekasya pāragaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_83.8">
	  <p>dharma-śāstrasya apy ekasya pāra-gaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_83.9">tīrthapūtaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_83.9">
	  <p>tīrtha-pūtaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_83.10">yajñapūtaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_83.10">
	  <p>yajña-pūtaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_83.11">tapaḥpūtaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_83.11">
	  <p>tapaḥ-pūtaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_83.12">satyapūtaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_83.12">
	  <p>satya-pūtaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_83.13">mantrapūtaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_83.13">
	  <p>mantra-pūtaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_83.14">gāyatrījapanirataḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_83.14">
	  <p>gāyatrī-japa-nirataḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_83.15">brahmadeyānusaṃtānaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_83.15">
	  <p>brahma-deya-anusaṃtānaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_83.16">trisuparṇaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_83.16">
	  <p>trisuparṇaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_83.17">jāmātā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_83.17">
	  <p>jāmātā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_83.18">dauhitraś ceti pātram ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_83.18">
	  <p>dauhitraś ca iti pātram ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_83.19">viśeṣeṇa ca yoginaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_83.19">
	  <p>viśeṣeṇa ca yoginaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_83.20">atra pitṛgītā gāthā bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_83.20">
	  <p>atra pitṛ-gītā gāthā bhavati ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_83.21">
	  <l><seg type="pāda" n="a">api sa syāt kule 'smākaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhojayed yas tu yoginam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">vipraṃ śrāddhe prayatnena</seg> <seg type="pāda" n="d">yena tṛpyāmahe vayam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_83.21">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">api sa syāt kule 'smākaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhojayed yas tu yoginam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">vipraṃ śrāddhe prayatnena</seg> <seg type="pāda" n="d">yena tṛpyāmahe vayam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="84">
	<p xml:id="ViS_84.1">na mlecchaviṣaye śrāddhaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_84.1">
	  <p>na mleccha-viṣaye śrāddhaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_84.2">na gacchen mlecchaviṣayam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_84.2">
	  <p>na gacchen mleccha-viṣayam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_84.3">paranipāneṣv apaḥ pītvā tatsāmyam upagacchatīti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_84.3">
	  <p>para-nipāneṣv apaḥ pītvā tat-sāmyam upagacchati iti ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_84.4">
	  <l><seg type="pāda" n="a">cāturvarṇyavyavasthānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yasmin deśe na vidyate</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">sa mlecchadeśo jijñeya</seg> <seg type="pāda" n="d">āryāvartas tataḥ paraḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_84.4">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">cātur-varṇya-vyavasthānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yasmin deśe na vidyate</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">sa mleccha-deśo jijñeya</seg> <seg type="pāda" n="d">āryāvartas tataḥ paraḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="85">
	<p xml:id="ViS_85.1">atha puṣkareṣv akṣayaṃ śrāddham ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.1">
	  <p>atha puṣkareṣv akṣayaṃ śrāddham ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.2">japyahomatapāṃsi ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.2">
	  <p>japya-homa-tapāṃsi ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.3">puṣkare snānamātrāt sarvapāpebhyaḥ pūto bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.3">
	  <p>puṣkare snāna-mātrāt sarva-pāpebhyaḥ pūto bhavati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.4">evam eva gayāśīrṣe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.4">
	  <p>evam eva gayāśīrṣe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.5">vaṭe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.5">
	  <p>vaṭe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.6">amarakaṇṭakaparvate ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.6">
	  <p>amarakaṇṭaka-parvate ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.7">varāhaparvate ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.7">
	  <p>varāha-parvate ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.8">yatra kvacana narmadātīre ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.8">
	  <p>yatra kva-cana narmadā-tīre ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.9">yamunātīre ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.9">
	  <p>yamunā-tīre ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.10">gaṅgāyāṃ viśeṣataḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.10">
	  <p>gaṅgāyāṃ viśeṣataḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.11">kuśāvarte ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.11">
	  <p>kuśāvarte ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.12">binduke ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.12">
	  <p>binduke ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.13">nīlaparvate ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.13">
	  <p>nīla-parvate ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.14">kanakhale ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.14">
	  <p>kanakhale ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.15">kubjāmre ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.15">
	  <p>kubjāmre ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.16">bhṛgutuṅge ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.16">
	  <p>bhṛgutuṅge ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.17">kedāre ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.17">
	  <p>kedāre ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.18">mahālaye ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.18">
	  <p>mahālaye ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.19">naḍantikāyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.19">
	  <p>naḍantikāyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.20">sugandhāyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.20">
	  <p>sugandhāyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.21">śākaṃbharyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.21">
	  <p>śākaṃbharyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.22">phalgutīrthe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.22">
	  <p>phalgutīrthe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.23">mahāgaṅgāyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.23">
	  <p>mahāgaṅgāyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.24">trihalikāgrāme ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.24">
	  <p>trihalikāgrāme ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.25">kumāradhārāyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.25">
	  <p>kumāradhārāyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.26">prabhāse ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.26">
	  <p>prabhāse ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.27">yatra kvacana sarasvatyāṃ viśeṣataḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.27">
	  <p>yatra kva-cana sarasvatyāṃ viśeṣataḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.28">gaṅgādvāre ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.28">
	  <p>gaṅgādvāre ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.29">prayāge ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.29">
	  <p>prayāge ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.30">gaṅgāsāgarasaṃgame ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.30">
	  <p>gaṅgā-sāgara-saṃgame ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.31">satataṃ naimiṣāraṇye ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.31">
	  <p>satataṃ naimiṣa-araṇye ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.32">vārāṇasyāṃ viśeṣataḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.32">
	  <p>vārāṇasyāṃ viśeṣataḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.33">agastyāśrame ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.33">
	  <p>agastya-āśrame ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.34">kaṇVāśrame ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.34">
	  <p>kaṇVa-āśrame ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.35">kauśikyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.35">
	  <p>kauśikyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.36">sarayūtīre ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.36">
	  <p>sarayū-tīre ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.37">śoṇasya jyotiṣāyāś ca saṃgame ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.37">
	  <p>śoṇasya jyotiṣāyāś ca saṃgame ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.38">śrīparvate ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.38">
	  <p>śrīparvate ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.39">kālodake ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.39">
	  <p>kālodake ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.40">uttaramānase ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.40">
	  <p>uttaramānase ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.41">baḍabāyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.41">
	  <p>baḍabāyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.42">mataṅgavāpyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.42">
	  <p>mataṅgavāpyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.43">saptārṣe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.43">
	  <p>saptārṣe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.44">viṣṇupade ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.44">
	  <p>viṣṇupade ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.45">svargamārgapade ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.45">
	  <p>svargamārgapade ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.46">godāvaryām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.46">
	  <p>godāvaryām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.47">gomatyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.47">
	  <p>gomatyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.48">vetravatyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.48">
	  <p>vetravatyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.49">vipāśāyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.49">
	  <p>vipāśāyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.50">vitastāyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.50">
	  <p>vitastāyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.51">śatadrūtīre ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.51">
	  <p>śatadrū-tīre ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.52">candrabhāgāyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.52">
	  <p>candrabhāgāyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.53">irāvatyām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.53">
	  <p>irāvatyām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.54">sindhos tīre ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.54">
	  <p>sindhos tīre ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.55">dakṣiṇe pañcanade ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.55">
	  <p>dakṣiṇe pañcanade ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.56">ausaje ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.56">
	  <p>ausaje ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.57">evamādiṣv athānyeṣu tīrtheṣu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.57">
	  <p>evam-ādiṣv atha anyeṣu tīrtheṣu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.58">saridvarāsu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.58">
	  <p>sarid-varāsu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.59">sarveṣv api svabhāveṣu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.59">
	  <p>sarveṣv api sva-bhāveṣu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.60">pulineṣu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.60">
	  <p>pulineṣu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.61">prasravaṇeṣu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.61">
	  <p>prasravaṇeṣu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.62">parvateṣu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.62">
	  <p>parvateṣu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.63">nikuñjeṣu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.63">
	  <p>nikuñjeṣu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.64">vaneṣu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.64">
	  <p>vaneṣu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.65">upavaneṣu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.65">
	  <p>upavaneṣu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.66">gomayenopalipteṣu gṛheṣu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.66">
	  <p>gomayena upalipteṣu gṛheṣu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.67">manojñeṣu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.67">
	  <p>manojñeṣu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_85.68">atra ca pitṛgītā gāthā bhavanti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.68">
	  <p>atra ca pitṛ-gītā gāthā bhavanti ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_85.69">
	  <l><seg type="pāda" n="a">kule 'smākaṃ sa jantuḥ syād</seg> <seg type="pāda" n="b">yo no dadyāj jalāñjalīn</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">nadīṣu bahutoyāsu</seg> <seg type="pāda" n="d">śītalāsu viśeṣataḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.69">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">kule 'smākaṃ sa jantuḥ syād</seg> <seg type="pāda" n="b">yo no dadyāj jala-añjalīn</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">nadīṣu bahu-toyāsu</seg> <seg type="pāda" n="d">śītalāsu viśeṣataḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_85.70">
	  <l><seg type="pāda" n="a">api jāyeta so 'smākaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kule kaścin narottamaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">gayāśīrṣe vaṭe śrāddhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yo naḥ kuryāt samāhitaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.70">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">api jāyeta so 'smākaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kule kaś-cin nara-uttamaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">gayāśīrṣe vaṭe śrāddhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yo naḥ kuryāt samāhitaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_85.71">
	  <l><seg type="pāda" n="a">eṣṭavyā bahavaḥ putrā</seg> <seg type="pāda" n="b">yady eko 'pi gayāṃ vrajet</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">yajeta vāśvamedhena</seg> <seg type="pāda" n="d">nīlaṃ vā vṛṣam utsṛjet</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_85.71">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">eṣṭavyā bahavaḥ putrā</seg> <seg type="pāda" n="b">yady eko 'pi gayāṃ vrajet</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">yajeta va āśvamedhena</seg> <seg type="pāda" n="d">nīlaṃ vā vṛṣam utsṛjet</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="86">
	<p xml:id="ViS_86.1">atha vṛṣotsargaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_86.1">
	  <p>atha vṛṣa-utsargaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_86.2">kārttikyām āśvayujyāṃ vā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_86.2">
	  <p>kārttikyām āśvayujyāṃ vā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_86.3">tatrādāv eva vṛṣabhaṃ parīkṣeta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_86.3">
	  <p>tatrā adāv eva vṛṣabhaṃ parīkṣeta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_86.4">jīvadvatsāyāḥ payasvinyāḥ putram ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_86.4">
	  <p>jīvad-vatsāyāḥ payasvinyāḥ putram ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_86.5">sarvalakṣaṇopetam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_86.5">
	  <p>sarva-lakṣaṇa-upetam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_86.6">nīlam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_86.6">
	  <p>nīlam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_86.7">lohitaṃ vā mukhapucchapādaśṛṅgaśuklam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_86.7">
	  <p>lohitaṃ vā mukha-puccha-pāda-śṛṅga-śuklam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_86.8">yūthasyācchādakam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_86.8">
	  <p>yūthasyā acchādakam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_86.9">tato gavāṃ madhye susamiddham agniṃ paristīrya pauṣṇaṃ caruṃ payasā śrapayitvā pūṣā gā anvetu na iha ratir iti ca hutvā vṛṣam ayaskāras tv aṅkayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_86.9">
	  <p>tato gavāṃ madhye su-samiddham agniṃ paristīrya pauṣṇaṃ caruṃ payasā śrapayitvā pūṣā gā anvetu na iha ratir iti ca hutvā vṛṣam ayas-kāras tv aṅkayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_86.10">ekasmin pārśve cakreṇāparasmin pārśve śūlena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_86.10">
	  <p>ekasmin pārśve cakreṇa aparasmin pārśve śūlena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_86.11">aṅkitaṃ ca hiraṇyavarṇeti catasṛbhiḥ śaṃ no devīr iti ca snāpayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_86.11">
	  <p>aṅkitaṃ ca hiraṇya-varṇa īti catasṛbhiḥ śaṃ no devīr iti ca snāpayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_86.12">snātam alaṃkṛtaṃ snātālaṃkṛtābhiś catasṛbhir vatsatarībhiḥ sārdham ānīya rudrān puruṣasūktaṃ kūśmāṇḍīś ca japet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_86.12">
	  <p>snātam alaṃkṛtaṃ snāta-alaṃkṛtābhiś catasṛbhir vatsatarībhiḥ sārdham ānīya rudrān puruṣa-sūktaṃ kūśmāṇḍīś ca japet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_86.13">pitā vatsānām iti vṛṣabhasya dakṣiṇe karṇe paṭhet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_86.13">
	  <p>pitā vatsānām iti vṛṣabhasya dakṣiṇe karṇe paṭhet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_86.14">imaṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_86.14">
	  <p>imaṃ ca ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_86.15">
	  <l><seg type="pāda" n="a">vṛṣo hi bhagavān dharmaś</seg> <seg type="pāda" n="b">catuṣpādaḥ prakīrtitaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">vṛṇomi tam ahaṃ bhaktyā</seg> <seg type="pāda" n="d">sa me rakṣatu sarvataḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_86.15">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">vṛṣo hi bhagavān dharmaś</seg> <seg type="pāda" n="b">catuṣ-pādaḥ prakīrtitaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">vṛṇomi tam ahaṃ bhaktyā</seg> <seg type="pāda" n="d">sa me rakṣatu sarvataḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_86.16">
	  <l><seg type="pāda" n="a">etaṃ yuvānaṃ patiṃ vo dadāmy</seg> <seg type="pāda" n="b">anena krīḍantīś carata priyeṇa</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">mā hāsmahi prajayā mā tanūbhir</seg> <seg type="pāda" n="d">mā radhāma dviṣate soma rājan</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_86.16">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">etaṃ yuvānaṃ patiṃ vo dadāmy</seg> <seg type="pāda" n="b">anena krīḍantīś carata priyeṇa</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">mā hāsmahi prajayā mā tanūbhir</seg> <seg type="pāda" n="d">mā radhāma dviṣate soma rājan</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_86.17">
	  <l><seg type="pāda" n="a">vṛṣaṃ vatsatarīyuktam</seg> <seg type="pāda" n="b">aiśānyāṃ kārayed diśi</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">hotur vastrayugaṃ dadyāt</seg> <seg type="pāda" n="d">suvarṇaṃ kāṃsyam eva ca</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_86.17">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">vṛṣaṃ vatsatarī-yuktam</seg> <seg type="pāda" n="b">aiśānyāṃ kārayed diśi</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">hotur vastra-yugaṃ dadyāt</seg> <seg type="pāda" n="d">suvarṇaṃ kāṃsyam eva ca</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_86.18">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ayaskārasya dātavyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vetanaṃ manasepsitam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">bhojanaṃ bahusarpiṣkaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">brāhmaṇāṃś cātra bhojayet</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_86.18">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">ayas-kārasya dātavyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vetanaṃ manasā īpsitam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">bhojanaṃ bahu-sarpiṣkaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">brāhmaṇāṃś ca atra bhojayet</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_86.19">
	  <l><seg type="pāda" n="a">utsṛṣṭo vṛṣabho yasmin</seg> <seg type="pāda" n="b">pibaty atha jalāśaye</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">jalāśayaṃ tat sakalaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pitṝṃs tasyopatisṭhati</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_86.19">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">utsṛṣṭo vṛṣabho yasmin</seg> <seg type="pāda" n="b">pibaty atha jala-āśaye</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">jala-āśayaṃ tat sakalaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pitṝṃs tasya upatisṭhati</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_86.20">
	  <l><seg type="pāda" n="a">śṛṅgeṇollikhate bhūmiṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yatra kvacana darpitaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">pitṝṇām annapānaṃ tat</seg> <seg type="pāda" n="d">prabhūtam upatiṣṭhati</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_86.20">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">śṛṅgeṇa ullikhate bhūmiṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yatra kva-cana darpitaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">pitṝṇām anna-pānaṃ tat</seg> <seg type="pāda" n="d">prabhūtam upatiṣṭhati</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="87">
	<p xml:id="ViS_87.1">atha vaiśākhyāṃ paurṇamāsyāṃ kṛṣṇājinaṃ sakhuraṃ saśṛṅgaṃ suvarṇaśṛṅgaṃ raupyakhuraṃ mauktikalāṅgūlabhūṣitaṃ kṛtvāvike ca vastre prasārayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_87.1">
	  <p>atha vaiśākhyāṃ paurṇamāsyāṃ kṛṣṇa-ajinaṃ sa-khuraṃ sa-śṛṅgaṃ suvarṇa-śṛṅgaṃ raupya-khuraṃ mauktika-lāṅgūla-bhūṣitaṃ kṛtvā āvike ca vastre prasārayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_87.2">tatas tilaiḥ pracchādayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_87.2">
	  <p>tatas tilaiḥ pracchādayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_87.3">suvarṇanābhiṃ ca kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_87.3">
	  <p>suvarṇa-nābhiṃ ca kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_87.4">ahatena vāsoyugena pracchādayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_87.4">
	  <p>ahatena vāso-yugena pracchādayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_87.5">sarvagandharatnaiś cālaṃkṛtaṃ kuryāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_87.5">
	  <p>sarva-gandha-ratnaiś ca alaṃkṛtaṃ kuryāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_87.6">catasṛṣu dikṣu catvāri taijasāni pātrāṇi kṣīradadhimadhughṛtapūrṇāni nidhyāyāhitāgnaye brāhmaṇāyālaṃkṛtāya vāsoyugena pracchāditāya dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_87.6">
	  <p>catasṛṣu dikṣu catvāri taijasāni pātrāṇi kṣīra-dadhi-madhu-ghṛta-pūrṇāni nidhyāyā ahita-agnaye brāhmaṇāya alaṃkṛtāya vāso-yugena pracchāditāya dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_87.7">atra ca gāthā bhavanti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_87.7">
	  <p>atra ca gāthā bhavanti ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_87.8">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yas tu kṛṣṇājinaṃ dadyāt</seg> <seg type="pāda" n="b">sakhuraṃ śṛṅgasaṃyutam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tilaiḥ pracchādya vāsobhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvaratnair alaṃkṛtam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_87.8">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yas tu kṛṣṇa-ajinaṃ dadyāt</seg> <seg type="pāda" n="b">sa-khuraṃ śṛṅga-saṃyutam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tilaiḥ pracchādya vāsobhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarva-ratnair alaṃkṛtam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_87.9">
	  <l><seg type="pāda" n="a">sasamudraguhā tena</seg> <seg type="pāda" n="b">saśailavanakānanā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">caturantā bhaved dattā</seg> <seg type="pāda" n="d">pṛthivī nātra saṃśayaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_87.9">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">sa-samudra-guhā tena</seg> <seg type="pāda" n="b">sa-śaila-vana-kānanā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">caturantā bhaved dattā</seg> <seg type="pāda" n="d">pṛthivī na atra saṃśayaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_87.10">
	  <l><seg type="pāda" n="a">kṛṣṇājine tilān kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">hiraṇyaṃ madhusarpiṣī</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">dadāti yas tu viprāya</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvaṃ tarati duṣkṛtam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_87.10">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">kṛṣṇa-ajine tilān kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">hiraṇyaṃ madhu-sarpiṣī</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">dadāti yas tu viprāya</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvaṃ tarati duṣ-kṛtam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="88">
	<p xml:id="ViS_88.1">atha prasūyamānā gauḥ pṛthivī bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_88.1">
	  <p>atha prasūyamānā gauḥ pṛthivī bhavati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_88.2">tām alaṃkṛtāṃ brāhmaṇāya dattvā pṛthivīdānaphalam āpnoti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_88.2">
	  <p>tām alaṃkṛtāṃ brāhmaṇāya dattvā pṛthivī-dāna-phalam āpnoti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_88.3">atra gāthā bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_88.3">
	  <p>atra gāthā bhavati ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_88.4">
	  <l><seg type="pāda" n="a">savatsāromatulyāni</seg> <seg type="pāda" n="b">yugāny ubhayatomukhīm</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">dattvā svargam avāpnoti</seg> <seg type="pāda" n="d">śraddadhānaḥ samāhitaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_88.4">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">sa-vatsā-roma-tulyāni</seg> <seg type="pāda" n="b">yugāny ubhayato-mukhīm</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">dattvā svargam avāpnoti</seg> <seg type="pāda" n="d">śraddadhānaḥ samāhitaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="89">
	<p xml:id="ViS_89.1">māsaḥ kārttiko 'gnidaivatyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_89.1">
	  <p>māsaḥ kārttiko 'gni-daivatyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_89.2">agniś ca sarvadevānāṃ mukham ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_89.2">
	  <p>agniś ca sarva-devānāṃ mukham ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_89.3">tasmāt tu kārttikaṃ māsaṃ bahiḥsnāyī gāyatrījapanirataḥ sakṛd eva haviṣyāśī saṃvatsarakṛtāt pāpāt pūto bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_89.3">
	  <p>tasmāt tu kārttikaṃ māsaṃ bahiḥ-snāyī gāyatrī-japa-nirataḥ sakṛd eva haviṣya-āśī saṃvatsara-kṛtāt pāpāt pūto bhavati ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_89.4">
	  <l><seg type="pāda" n="a">kārttikaṃ sakalaṃ māsaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nityasnāyī jitendriyaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">japan haviṣyabhugdāntaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvapāpaiḥ pramucyate</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_89.4">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">kārttikaṃ sakalaṃ māsaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nitya-snāyī jita-indriyaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">japan haviṣya-bhug-dāntaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarva-pāpaiḥ pramucyate</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="90">
	<p xml:id="ViS_90.1">mārgaśīrṣaśuklapañcadaśyāṃ mṛgaśirasā yuktāyāṃ cūrṇitalavaṇasya suvarṇanābhaṃ prastham ekaṃ candrodaye brāhmaṇāya pradāpayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_90.1">
	  <p>mārgaśīrṣa-śukla-pañcadaśyāṃ mṛga-śirasā yuktāyāṃ cūrṇita-lavaṇasya suvarṇa-nābhaṃ prastham ekaṃ candra-udaye brāhmaṇāya pradāpayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_90.2">anena karmaṇā rūpasaubhāgyavān abhijāyate ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_90.2">
	  <p>anena karmaṇā rūpa-saubhāgyavān abhijāyate ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_90.3">pauṣī cet puṣyayuktā syāt, tasyāṃ gaurasarṣapakalkodvartitaśarīro gavyaghṛtapūrṇakumbhenābhiṣiktaḥ sarvauṣadhibhiḥ sarvagandhaiḥ sarvabījaiś ca snāto ghṛtena bhagavantaṃ vāsudevaṃ snāpayitvā gandhapuṣpadhūpadīpanaivedyādibhir abhyarcya vaiṣṇavaiḥ śākrair bārhaspatyaiś ca mantraiḥ pāvake hutvā sasuvarṇena ghṛtena brāhmaṇān svasti vācayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_90.3">
	  <p>pauṣī cet puṣya-yuktā syāt, tasyāṃ gaura-sarṣapa-kalka-udvartita-śarīro gavya-ghṛta-pūrṇa-kumbhena abhiṣiktaḥ sarva-auṣadhibhiḥ sarva-gandhaiḥ sarva-bījaiś ca snāto ghṛtena bhagavantaṃ vāsudevaṃ snāpayitvā gandha-puṣpa-dhūpa-dīpa-naivedya-ādibhir abhyarcya vaiṣṇavaiḥ śākrair bārhaspatyaiś ca mantraiḥ pāvake hutvā sa-suvarṇena ghṛtena brāhmaṇān svasti vācayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_90.4">vāsoyugaṃ kartre dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_90.4">
	  <p>vāso-yugaṃ kartre dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_90.5">anena karmaṇā puṣyate ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_90.5">
	  <p>anena karmaṇā puṣyate ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_90.6">māghī maghāyutā cet, tasyāṃ tilaiḥ śrāddhaṃ kṛtvā pūto bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_90.6">
	  <p>māghī maghā-yutā cet, tasyāṃ tilaiḥ śrāddhaṃ kṛtvā pūto bhavati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_90.7">phālgunī phalgunīyutā cet, tasyāṃ brāhmaṇāya susaṃskṛtaṃ svāstīrṇaṃ śayanaṃ nivedya bhāryāṃ manojñāṃ rūpavatīṃ draviṇavatīṃ cāpnoti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_90.7">
	  <p>phālgunī phalgunī-yutā cet, tasyāṃ brāhmaṇāya su-saṃskṛtaṃ svāstīrṇaṃ śayanaṃ nivedya bhāryāṃ mano-jñāṃ rūpa-vatīṃ draviṇa-vatīṃ cā apnoti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_90.8">nāry api bhartāram ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_90.8">
	  <p>nāry api bhartāram ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_90.9">caitrī citrāyutā cet, tasyāṃ citravastrapradānena saubhāgyam āpnoti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_90.9">
	  <p>caitrī citrā-yutā cet, tasyāṃ citra-vastra-pradānena saubhāgyam āpnoti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_90.10">vaiśākhī viśākhāyutā cet, tasyāṃ brāhmaṇasaptakaṃ kṣaudrayuktais tilaiḥ saṃtarpya dharmarājānaṃ prīṇayitvā pāpebhyaḥ pūto bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_90.10">
	  <p>vaiśākhī viśākhā-yutā cet, tasyāṃ brāhmaṇa-saptakaṃ kṣaudra-yuktais tilaiḥ saṃtarpya dharma-rājānaṃ prīṇayitvā pāpebhyaḥ pūto bhavati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_90.11">jyaiṣṭhī jyeṣṭhāyutā cet syāt, tasyāṃ chatropānahapradānena gavādhipatyaṃ prāpnoti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_90.11">
	  <p>jyaiṣṭhī jyeṣṭhā-yutā cet syāt, tasyāṃ chatra-upānaha-pradānena gava-ādhipatyaṃ prāpnoti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_90.12">āṣāḍhyām āṣāḍhāyuktāyām annapānadānena tad evākṣayyam āpnoti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_90.12">
	  <p>āṣāḍhyām āṣāḍhā-yuktāyām anna-pāna-dānena tad eva akṣayyam āpnoti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_90.13">śrāvaṇyāṃ śravaṇayuktāyāṃ jaladhenuṃ sānnāṃ vāsoyugāc chāditāṃ dattvā svargam āpnoti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_90.13">
	  <p>śrāvaṇyāṃ śravaṇa-yuktāyāṃ jala-dhenuṃ sa-annāṃ vāso-yugāc chāditāṃ dattvā svargam āpnoti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_90.14">prauṣṭhapadyāṃ proṣṭhapadāyuktāyāṃ godānena sarvapāpavinirmukto bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_90.14">
	  <p>prauṣṭhapadyāṃ proṣṭhapadā-yuktāyāṃ go-dānena sarva-pāpa-vinirmukto bhavati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_90.15">āśvayujyām aśvinīgate candramasi ghṛtapūrṇaṃ bhājanaṃ suvarṇayutaṃ viprāya dattvā dīptāgnir bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_90.15">
	  <p>āśvayujyām aśvinī-gate candramasi ghṛta-pūrṇaṃ bhājanaṃ suvarṇa-yutaṃ viprāya dattvā dīpta-agnir bhavati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_90.16">kārttikī kṛttikāyutā cet syāt, tasyāṃ sitam ukṣāṇam anyavarṇaṃ vā śaśāṅkodye sarvasasyaratnagandhopetaṃ dīpamadhye brāhmaṇāya dattvā kāntārabhayaṃ na paśyati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_90.16">
	  <p>kārttikī kṛttikā-yutā cet syāt, tasyāṃ sitam ukṣāṇam anya-varṇaṃ vā śaśa-aṅka-udye sarva-sasya-ratna-gandha-upetaṃ dīpa-madhye brāhmaṇāya dattvā kāntāra-bhayaṃ na paśyati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_90.17">vaiśākhaśuklatṛtīyāyām upoṣito 'kṣataiḥ śrīvāsudevam abhyarcya tān eva hutvā dattvā ca sarvapāpebhyaḥ pūto bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_90.17">
	  <p>vaiśākha-śukla-tṛtīyāyām upoṣito 'kṣataiḥ śrī-vāsudevam abhyarcya tān eva hutvā dattvā ca sarva-pāpebhyaḥ pūto bhavati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_90.18">yac ca tasminn ahani prayacchati tad akṣayyatām āpnoti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_90.18">
	  <p>yac ca tasminn ahani prayacchati tad akṣayyatām āpnoti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_90.19">pauṣyāṃ samatītāyāṃ kṛṣṇapakṣadvādaśyāṃ sopavāsas tilaiḥ snātas tilokakaṃ dattvā tilair vāsudevam abhyarcya tān eva hutvā dattvā bhuktvā ca pāpebhyaḥ pūto bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_90.19">
	  <p>pauṣyāṃ samatītāyāṃ kṛṣṇa-pakṣa-dvādaśyāṃ sa-upavāsas tilaiḥ snātas tila-ukakaṃ dattvā tilair vāsudevam abhyarcya tān eva hutvā dattvā bhuktvā ca pāpebhyaḥ pūto bhavati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_90.20">māghyāṃ samatītāyāṃ kṛṣṇadvādaśyāṃ sopavāsaḥ śravaṇaṃ prāpya śrīvāsudevāgrato mahāvartidvayena dīpadvayaṃ dadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_90.20">
	  <p>māghyāṃ samatītāyāṃ kṛṣṇa-dvādaśyāṃ sa-upavāsaḥ śravaṇaṃ prāpya śrī-vāsudeva-agrato mahā-varti-dvayena dīpa-dvayaṃ dadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_90.21">dakṣiṇapārśve mahārajanaraktena samagreṇa vāsasā ghṛtatulām aṣṭādhikāṃ dattvā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_90.21">
	  <p>dakṣiṇa-pārśve mahā-rajana-raktena samagreṇa vāsasā ghṛta-tulām aṣṭa-adhikāṃ dattvā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_90.22">vāmapārśve tilatailayutāṃ sāṣṭāṃ dattvā śvetena samagreṇa vāsasā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_90.22">
	  <p>vāma-pārśve tila-taila-yutāṃ sa-aṣṭāṃ dattvā śvetena samagreṇa vāsasā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_90.23">etat kṛtvā yasmin rāṣṭre 'bhijāyate yasmin deśe yasmin kule tatrojjvalo bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_90.23">
	  <p>etat kṛtvā yasmin rāṣṭre 'bhijāyate yasmin deśe yasmin kule tatra ujjvalo bhavati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_90.24">āśvinaṃ sakalaṃ māsaṃ brāhmaṇebhyaḥ pratyahaṃ ghṛtaṃ pradāyāśvinau prīṇayitvā rūpabhāg bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_90.24">
	  <p>āśvinaṃ sakalaṃ māsaṃ brāhmaṇebhyaḥ pratyahaṃ ghṛtaṃ pradāya aśvinau prīṇayitvā rūpa-bhāg bhavati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_90.25">tasminn eva māsi pratyahaṃ gorasair brāhmaṇān bhojayitvā rājyabhāg bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_90.25">
	  <p>tasminn eva māsi pratyahaṃ go-rasair brāhmaṇān bhojayitvā rājya-bhāg bhavati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_90.26">pratimāsaṃ revatīyute candramasi madhughṛtayutaṃ pāyasaṃ revatīprītyai paramānnaṃ brāhmaṇān bhojayitvā revatīṃ prīṇayitvā rūpasya bhāgī bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_90.26">
	  <p>prati-māsaṃ revatī-yute candramasi madhu-ghṛta-yutaṃ pāyasaṃ revatī-prītyai parama-annaṃ brāhmaṇān bhojayitvā revatīṃ prīṇayitvā rūpasya bhāgī bhavati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_90.27">māghe māsy agniṃ pratyahaṃ tilair hutvā saghṛtaṃ kulmāṣaṃ brāhmaṇān bhojayitvā dīptāgnir bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_90.27">
	  <p>māghe māsy agniṃ pratyahaṃ tilair hutvā sa-ghṛtaṃ kulmāṣaṃ brāhmaṇān bhojayitvā dīpta-agnir bhavati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_90.28">sarvāṃ caturdaśīṃ nadījale snātvā dharmarājānaṃ pūjayitvā sarvapāpebhyaḥ pūto bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_90.28">
	  <p>sarvāṃ caturdaśīṃ nadī-jale snātvā dharma-rājānaṃ pūjayitvā sarva-pāpebhyaḥ pūto bhavati ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_90.29">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yadīcched vipulān bhogāṃś</seg> <seg type="pāda" n="b">candrasūryagrahopagān</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">prātaḥsnāyī bhaven nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dvau māsau māghaphālgunau</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_90.29">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yadi icched vipulān bhogāṃś</seg> <seg type="pāda" n="b">candra-sūrya-graha-upagān</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">prātaḥ-snāyī bhaven nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dvau māsau māgha-phālgunau</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="91">
	<p xml:id="ViS_91.1">atha kūpakartus tatpravṛtte pānīye duṣkṛtasyārdhaṃ vinaśyati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_91.1">
	  <p>atha kūpa-kartus tat-pravṛtte pānīye duṣ-kṛtasya ardhaṃ vinaśyati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_91.2">taḍāgakṛn nityatṛpto vāruṇaṃ lokam aśnute ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_91.2">
	  <p>taḍāga-kṛn nitya-tṛpto vāruṇaṃ lokam aśnute ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_91.3">jalapradaḥ sadā tṛpto bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_91.3">
	  <p>jala-pradaḥ sadā tṛpto bhavati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_91.4">vṛkṣāropayitur vṛkṣāḥ paraloke putrā bhavanti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_91.4">
	  <p>vṛkṣa-āropayitur vṛkṣāḥ para-loke putrā bhavanti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_91.5">vṛkṣaprado vṛkṣaprasūnair devān prīṇayati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_91.5">
	  <p>vṛkṣa-prado vṛkṣa-prasūnair devān prīṇayati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_91.6">phalaiś cātithīn ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_91.6">
	  <p>phalaiś ca atithīn ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_91.7">chāyayā cābhyāgatān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_91.7">
	  <p>chāyayā ca abhyāgatān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_91.8">deve varṣaty udakena pitṝn ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_91.8">
	  <p>deve varṣaty udakena pitṝn ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_91.9">setukṛt svargam āpnoti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_91.9">
	  <p>setu-kṛt svargam āpnoti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_91.10">devāyatanakārī yasya devasyāyatanaṃ karoti tasyaiva lokam āpnoti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_91.10">
	  <p>deva-āyatana-kārī yasya devasyā ayatanaṃ karoti tasya eva lokam āpnoti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_91.11">sudhāsiktaṃ kṛtvā yaśasā virājate ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_91.11">
	  <p>sudhā-siktaṃ kṛtvā yaśasā virājate ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_91.12">vicitraṃ kṛtvā gandharvalokam āpnoti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_91.12">
	  <p>vicitraṃ kṛtvā gandharva-lokam āpnoti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_91.13">puṣpapradānena śrīmān bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_91.13">
	  <p>puṣpa-pradānena śrīmān bhavati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_91.14">anulepanapradānena kīrtimān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_91.14">
	  <p>anulepana-pradānena kīrtimān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_91.15">dīpapradānena cakṣuṣmān sarvatrojjvalaś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_91.15">
	  <p>dīpa-pradānena cakṣuṣmān sarvatra ujjvalaś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_91.16">annapradānena balavān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_91.16">
	  <p>anna-pradānena balavān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_91.17">devanirmālyāpanayanāt godānaphalam āpnoti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_91.17">
	  <p>deva-nirmālya-apanayanāt go-dāna-phalam āpnoti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_91.18">devagṛhamārjanāt tadupalepanāt brāhmaṇocchiṣṭamārjanāt pādaśaucād akalyaparicaraṇāc ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_91.18">
	  <p>deva-gṛha-mārjanāt tad-upalepanāt brāhmaṇa-ucchiṣṭa-mārjanāt pāda-śaucād akalya-paricaraṇāc ca ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_91.19">
	  <l><seg type="pāda" n="a">kūpārāmataḍāgeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">devatāyataneṣu ca</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">punaḥ saṃskārakartā ca</seg> <seg type="pāda" n="d">labhate maulikaṃ phalam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_91.19">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">kūpa-ārāma-taḍāgeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">devatā-āyataneṣu ca</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">punaḥ saṃskāra-kartā ca</seg> <seg type="pāda" n="d">labhate maulikaṃ phalam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="92">
	<p xml:id="ViS_92.1">sarvadānādhikam abhayapradānam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.1">
	  <p>sarva-dāna-adhikam abhaya-pradānam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_92.2">tatpradānenābhīpsitaṃ lokam āpnoti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.2">
	  <p>tat-pradānena abhīpsitaṃ lokam āpnoti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_92.3">bhūmidānena ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.3">
	  <p>bhūmi-dānena ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_92.4">gocarmamātrām api bhuvaṃ pradāya sarvapāpebhyaḥ pūto bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.4">
	  <p>go-carma-mātrām api bhuvaṃ pradāya sarva-pāpebhyaḥ pūto bhavati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_92.5">gopradānena svargalokam āpnoti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.5">
	  <p>go-pradānena svarga-lokam āpnoti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_92.6">daśadhenuprado golokān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.6">
	  <p>daśa-dhenu-prado go-lokān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_92.7">śatadhenuprado brahamalokān ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.7">
	  <p>śata-dhenu-prado brahama-lokān ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_92.8">suvarṇaśṛṅgīṃ raupyakhurāṃ muktālāṅgūlāṃ kāṃsyopadohāṃ vastrottarīyāṃ dattvā dhenuromasaṃkhyāni varṣāṇi svargalokam āpnoti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.8">
	  <p>suvarṇa-śṛṅgīṃ raupya-khurāṃ muktā-lāṅgūlāṃ kāṃsya-upadohāṃ vastra-uttarīyāṃ dattvā dhenu-roma-saṃkhyāni varṣāṇi svarga-lokam āpnoti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_92.9">viśeṣataḥ kapilām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.9">
	  <p>viśeṣataḥ kapilām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_92.10">dāntaṃ dhuraṃdharaṃ dattvā daśadhenuprado bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.10">
	  <p>dāntaṃ dhuraṃ-dharaṃ dattvā daśa-dhenu-prado bhavati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_92.11">aśvadaḥ sūryasālokyam āpnoti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.11">
	  <p>aśva-daḥ sūrya-sālokyam āpnoti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_92.12">vāsodaś candrasālokyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.12">
	  <p>vāso-daś candra-sālokyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_92.13">suvarṇadānenāgnisālokyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.13">
	  <p>suvarṇa-dānena agni-sālokyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_92.14">rūpyadānena rūpam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.14">
	  <p>rūpya-dānena rūpam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_92.15">taijasānāṃ pātrāṇāṃ pradānena pātrībhavati sarvakāmānām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.15">
	  <p>taijasānāṃ pātrāṇāṃ pradānena pātrī-bhavati sarva-kāmānām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_92.16">ghṛtamadhutailapradānenārogyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.16">
	  <p>ghṛta-madhu-taila-pradānenā arogyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_92.17">auṣadhapradānena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.17">
	  <p>auṣadha-pradānena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_92.18">lavaṇadānena ca lāvaṇyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.18">
	  <p>lavaṇa-dānena ca lāvaṇyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_92.19">dhānyapradānena tṛptim ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.19">
	  <p>dhānya-pradānena tṛptim ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_92.20">sasyapradānena ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.20">
	  <p>sasya-pradānena ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_92.21">annadaḥ sarvam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.21">
	  <p>anna-daḥ sarvam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_92.22">dhānyapradānena saubhāgyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.22">
	  <p>dhānya-pradānena saubhāgyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_92.23">tilapradaḥ prajām iṣṭām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.23">
	  <p>tila-pradaḥ prajām iṣṭām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_92.24">indhanapradānena dīptāgnir bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.24">
	  <p>indhana-pradānena dīpta-agnir bhavati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_92.25">saṃgrāme ca sarvajayam āpnoti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.25">
	  <p>saṃgrāme ca sarva-jayam āpnoti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_92.26">āsanapradānena sthānam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.26">
	  <p>āsana-pradānena sthānam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_92.27">śayyāpradānena bhāryām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.27">
	  <p>śayyā-pradānena bhāryām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_92.28">upānatpradānenāśvatarīyuktaṃ ratham ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.28">
	  <p>upānat-pradānena aśva-tarī-yuktaṃ ratham ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_92.29">chatrapradānena svargam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.29">
	  <p>chatra-pradānena svargam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_92.30">tālavṛntacāmarapradānenādhvasukhitvam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.30">
	  <p>tālavṛnta-cāmara-pradānena adhva-sukhi-tvam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_92.31">vāstupradānena nagarādhipatyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.31">
	  <p>vāstu-pradānena nagara-ādhipatyam ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_92.32">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yad yad iṣṭatamaṃ loke</seg> <seg type="pāda" n="b">yac cāsti dayitaṃ gṛhe</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tat tad guṇavate deyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tad evākṣayam icchatā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_92.32">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yad yad iṣṭa-tamaṃ loke</seg> <seg type="pāda" n="b">yac ca asti dayitaṃ gṛhe</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tat tad guṇa-vate deyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tad eva akṣayam icchatā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="93">
	<p xml:id="ViS_93.1">abrāhmaṇe dattaṃ tatsamam eva pāralaukikam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_93.1">
	  <p>abrāhmaṇe dattaṃ tat-samam eva pāra-laukikam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_93.2">dviguṇaṃ brāhmaṇabruve ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_93.2">
	  <p>dvi-guṇaṃ brāhmaṇa-bruve ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_93.3">sahasraguṇaṃ prādhīte ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_93.3">
	  <p>sahasra-guṇaṃ prādhīte ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_93.4">anantaṃ vedapārage ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_93.4">
	  <p>anantaṃ veda-pāra-ge ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_93.5">purohitas tv ātmana eva pātram ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_93.5">
	  <p>purohitas tv ātmana eva pātram ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_93.6">svasā duhitṛjāmātaraś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_93.6">
	  <p>svasā duhitṛ-jāmātaraś ca ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_93.7">
	  <l><seg type="pāda" n="a">na vāry api prayaccheta</seg> <seg type="pāda" n="b">baiḍālavratike dvije</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">na bakavratike pāpe</seg> <seg type="pāda" n="d">nāvedavidi dharmavit</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_93.7">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">na vāry api prayaccheta</seg> <seg type="pāda" n="b">baiḍāla-vratike dvije</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">na baka-vratike pāpe</seg> <seg type="pāda" n="d">na aveda-vidi dharma-vit</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_93.8">
	  <l><seg type="pāda" n="a">dharmadhvajī sadā lubdhaś</seg> <seg type="pāda" n="b">chādmiko lokadāmbhikaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">baiḍālavratiko jñeyo</seg> <seg type="pāda" n="d">hiṃsraḥ sarvābhisaṃdhakaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_93.8">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">dharma-dhvajī sadā lubdhaś</seg> <seg type="pāda" n="b">chādmiko loka-dāmbhikaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">baiḍāla-vratiko jñeyo</seg> <seg type="pāda" n="d">hiṃsraḥ sarva-abhisaṃdhakaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_93.9">
	  <l><seg type="pāda" n="a">adhodṛṣṭir naikṛtikaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">svārthasādhanatatparaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">śaṭho mithyāvinītaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">bakavrataparo dvijaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_93.9">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">adho-dṛṣṭir naikṛtikaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sva-artha-sādhana-tat-paraḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">śaṭho mithyā-vinītaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">baka-vrata-paro dvijaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_93.10">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ye bakavratino loke</seg> <seg type="pāda" n="b">ye ca mārjāraliṅginaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">te patanty andhatāmisre</seg> <seg type="pāda" n="d">tena pāpena karmaṇā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_93.10">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">ye baka-vratino loke</seg> <seg type="pāda" n="b">ye ca mārjāra-liṅginaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">te patanty andhatāmisre</seg> <seg type="pāda" n="d">tena pāpena karmaṇā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_93.11">
	  <l><seg type="pāda" n="a">na dharmasyāpadeśena</seg> <seg type="pāda" n="b">pāpaṃ kṛtvā vrataṃ caret</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">vratena pāpaṃ pracchādya</seg> <seg type="pāda" n="d">kurvan strīśūdradambhanam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_93.11">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">na dharmasya apadeśena</seg> <seg type="pāda" n="b">pāpaṃ kṛtvā vrataṃ caret</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">vratena pāpaṃ pracchādya</seg> <seg type="pāda" n="d">kurvan strī-śūdra-dambhanam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_93.12">
	  <l><seg type="pāda" n="a">pretyeha cedṛśo vipro</seg> <seg type="pāda" n="b">garhyate brahmavādibhiḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">chadmanācaritaṃ yac ca</seg> <seg type="pāda" n="d">vrataṃ rakṣāṃsi gacchati</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_93.12">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">pretya iha cā idṛśo vipro</seg> <seg type="pāda" n="b">garhyate brahma-vādibhiḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">chadmanā ācaritaṃ yac ca</seg> <seg type="pāda" n="d">vrataṃ rakṣāṃsi gacchati</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_93.13">
	  <l><seg type="pāda" n="a">aliṅgī liṅgiveṣeṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">yo vṛttim upajīvati</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">sa liṅgināṃ haraty enas</seg> <seg type="pāda" n="d">tiryagyonau prajāyate</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_93.13">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">aliṅgī liṅgi-veṣeṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">yo vṛttim upajīvati</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">sa liṅgināṃ haraty enas</seg> <seg type="pāda" n="d">tiryag-yonau prajāyate</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_93.14">
	  <l><seg type="pāda" n="a">na dānaṃ yaśase dadyān</seg> <seg type="pāda" n="b">na bhayān nopakāriṇe</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">na nṛtyagītaśīlebhyo</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmārtham iti niścitam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_93.14">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">na dānaṃ yaśase dadyān</seg> <seg type="pāda" n="b">na bhayān na upakāriṇe</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">na nṛtya-gīta-śīlebhyo</seg> <seg type="pāda" n="d">dharma-artham iti niścitam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="94">
	<p xml:id="ViS_94.1">gṛhī valīpalitadarśane vanāśrayo bhavet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_94.1">
	  <p>gṛhī valī-palita-darśane vana-āśrayo bhavet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_94.2">apatyasya cāpatyadarśane vā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_94.2">
	  <p>apatyasya ca apatya-darśane vā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_94.3">putreṣu bhāryāṃ nikṣipya tayānugmyamāno vā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_94.3">
	  <p>putreṣu bhāryāṃ nikṣipya taya ānugmyamāno vā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_94.4">tatrāpy agnīn upacaret ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_94.4">
	  <p>tatra apy agnīn upacaret ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_94.5">aphālakṛṣṭena pañca yajñān na hāpayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_94.5">
	  <p>aphāla-kṛṣṭena pañca yajñān na hāpayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_94.6">svādhyāyaṃ ca na jahyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_94.6">
	  <p>sva-adhyāyaṃ ca na jahyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_94.7">brahmacaryaṃ pālayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_94.7">
	  <p>brahma-caryaṃ pālayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_94.8">carmacīravāsāḥ syāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_94.8">
	  <p>carma-cīra-vāsāḥ syāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_94.9">jaṭāśmaśrulomanakhāṃś ca bibhṛyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_94.9">
	  <p>jaṭā-śmaśru-loma-nakhāṃś ca bibhṛyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_94.10">triṣavaṇasnāyī syāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_94.10">
	  <p>tri-ṣavaṇa-snāyī syāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_94.11">kapotavṛttir māsanicayaḥ saṃvatsaranicayo vā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_94.11">
	  <p>kapota-vṛttir māsa-nicayaḥ saṃvatsara-nicayo vā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_94.12">saṃvatsaranicayī pūrvanicitam āśvayujyāṃ jahyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_94.12">
	  <p>saṃvatsara-nicayī pūrva-nicitam āśvayujyāṃ jahyāt ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_94.13">
	  <l><seg type="pāda" n="a">grāmād āhṛtya vāśnīyād</seg> <seg type="pāda" n="b">aṣṭau grāsān vane vasan</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">puṭenaiva palāśena</seg> <seg type="pāda" n="d">pāṇinā śakalena vā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_94.13">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">grāmād āhṛtya va āśnīyād</seg> <seg type="pāda" n="b">aṣṭau grāsān vane vasan</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">puṭena eva palāśena</seg> <seg type="pāda" n="d">pāṇinā śakalena vā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="95">
	<p xml:id="ViS_95.1">vānaprasthas tapasā śarīraṃ śoṣayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_95.1">
	  <p>vānaprasthas tapasā śarīraṃ śoṣayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_95.2">grīṣme pañcatapāḥ syāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_95.2">
	  <p>grīṣme pañca-tapāḥ syāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_95.3">ākāśaśāyī prāvṛṣi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_95.3">
	  <p>ākāśa-śāyī prāvṛṣi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_95.4">ārdravāsā hemante ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_95.4">
	  <p>ārdra-vāsā hemante ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_95.5">naktāśī syāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_95.5">
	  <p>nakta-āśī syāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_95.6">ekāntaradvyantaratryantarāśī vā syāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_95.6">
	  <p>eka-antara-dvy-antara-try-antara-āśī vā syāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_95.7">puṣpāśī ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_95.7">
	  <p>puṣpa-āśī ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_95.8">phalāśī ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_95.8">
	  <p>phala-āśī ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_95.9">śākāśī ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_95.9">
	  <p>śāka-āśī ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_95.10">parṇāśī vā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_95.10">
	  <p>parṇa-āśī vā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_95.11">yavānnaṃ pakṣāntayor vā sakṛd aśnīyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_95.11">
	  <p>yava-annaṃ pakṣa-antayor vā sakṛd aśnīyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_95.12">cāndrāyaṇair vā varteta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_95.12">
	  <p>cāndrāyaṇair vā varteta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_95.13">aśmakuṭṭaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_95.13">
	  <p>aśma-kuṭṭaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_95.14">dantolūkhaliko vā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_95.14">
	  <p>danta-ulūkhaliko vā ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_95.15">
	  <l><seg type="pāda" n="a">tapomūlam idaṃ sarvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">devamānuṣikaṃ jagat</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tapomadhyaṃ tapo 'ntaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">tapasā ca tathā dhṛtam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_95.15">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">tapo-mūlam idaṃ sarvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">deva-mānuṣikaṃ jagat</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tapo-madhyaṃ tapo 'ntaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">tapasā ca tathā dhṛtam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_95.16">
	  <l><seg type="pāda" n="a">yad duṣcaraṃ yad durāpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yad dūraṃ yac ca duṣkaram</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">sarvaṃ tat tapasā sādhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tapo hi duratikramam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_95.16">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">yad duṣ-caraṃ yad dur-āpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yad dūraṃ yac ca duṣ-karam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">sarvaṃ tat tapasā sādhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tapo hi dur-atikramam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="96">
	<p xml:id="ViS_96.1">atha triṣv āśrameṣu pakvakaṣāyaḥ prājāpatyām iṣṭiṃ kṛtvā sarvavedasaṃ dakṣiṇāṃ dattvā pravrajyāśramī syāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.1">
	  <p>atha triṣv āśrameṣu pakva-kaṣāyaḥ prājāpatyām iṣṭiṃ kṛtvā sarva-vedasaṃ dakṣiṇāṃ dattvā pravrajyā aśramī syāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.2">ātmany agnīn āropya bhikṣārthaṃ grāmam iyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.2">
	  <p>ātmany agnīn āropya bhikṣā-arthaṃ grāmam iyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.3">saptāgārikaṃ bhaikṣam ācaret ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.3">
	  <p>sapta-āgārikaṃ bhaikṣam ācaret ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.4">alābhe na vyatheta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.4">
	  <p>alābhe na vyatheta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.5">na bhikṣukaṃ bhikṣeta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.5">
	  <p>na bhikṣukaṃ bhikṣeta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.6">bhuktavati jane atīte pātrasaṃpāte bhaikṣam ādadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.6">
	  <p>bhukta-vati jane atīte pātra-saṃpāte bhaikṣam ādadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.7">mṛnmaye dārupātre 'lābupātre vā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.7">
	  <p>mṛn-maye dāru-pātre 'lābu-pātre vā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.8">teṣāṃ ca tasyādbhiḥ śuddhiḥ syāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.8">
	  <p>teṣāṃ ca tasya adbhiḥ śuddhiḥ syāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.9">abhipūjitalābhād udvijeta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.9">
	  <p>abhipūjita-lābhād udvijeta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.10">śūnyāgāraniketanaḥ syāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.10">
	  <p>śūnya-āgāra-niketanaḥ syāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.11">vṛkṣamūlaniketano vā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.11">
	  <p>vṛkṣa-mūla-niketano vā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.12">na grāme dvitīyāṃ rātrim āvaset ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.12">
	  <p>na grāme dvitīyāṃ rātrim āvaset ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.13">kaupīnācchādanamātram eva vasanam ādadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.13">
	  <p>kaupīna-ācchādana-mātram eva vasanam ādadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.14">dṛṣṭipūtaṃ nyaset pādam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.14">
	  <p>dṛṣṭi-pūtaṃ nyaset pādam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.15">vastrapūtaṃ jalam ādadyāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.15">
	  <p>vastra-pūtaṃ jalam ādadyāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.16">satyapūtaṃ vadet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.16">
	  <p>satya-pūtaṃ vadet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.17">manaḥpūtam ācaret ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.17">
	  <p>manaḥ-pūtam ācaret ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.18">maraṇaṃ nābhikāmayeta jīvitaṃ ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.18">
	  <p>maraṇaṃ na abhikāmayeta jīvitaṃ ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.19">ativādāṃs titikṣeta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.19">
	  <p>ativādāṃs titikṣeta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.20">na kaṃcanāvamanyeta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.20">
	  <p>na kaṃ-cana avamanyeta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.21">nirāśīḥ syāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.21">
	  <p>nir-āśīḥ syāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.22">nirnamaskāraḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.22">
	  <p>nir-namaskāraḥ ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_96.23">
	  <l><seg type="pāda" n="a">vāsyaikaṃ takṣato bāhuṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">candanenaikam ukṣataḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">nākalyāṇaṃ na kalyāṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tayor api ca cintayet</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.23">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">vāsya aikaṃ takṣato bāhuṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">candanena ekam ukṣataḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">na akalyāṇaṃ na kalyāṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tayor api ca cintayet</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.24">prāṇāyāmadhāraṇādhyānanityaḥ syāt ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.24">
	  <p>prāṇāyāma-dhāraṇa-adhyāna-nityaḥ syāt ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.25">saṃsārasyānityatāṃ paśyet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.25">
	  <p>saṃsārasya anityatāṃ paśyet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.26">śarīrasyāśucibhāvam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.26">
	  <p>śarīrasya aśuci-bhāvam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.27">jarayā rūpaviparyayam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.27">
	  <p>jarayā rūpa-viparyayam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.28">śārīramānasāgantukavyādhibhiś copatāpam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.28">
	  <p>śārīra-mānasa-āgantuka-vyādhibhiś ca upatāpam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.29">sahajaiś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.29">
	  <p>saha-jaiś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.30">nityāndhakāre garbhe vasatim ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.30">
	  <p>nitya-andhakāre garbhe vasatim ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.31">mūtrapurīṣamadhye ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.31">
	  <p>mūtra-purīṣa-madhye ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.32">tatra ca śītoṣṇaduḥkhānubhavanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.32">
	  <p>tatra ca śīta-uṣṇa-duḥkha-anubhavanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.33">janmasamaye yonisaṃkaṭanirgamanāt mahadduḥkhānubhavanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.33">
	  <p>janma-samaye yoni-saṃkaṭa-nirgamanāt mahad-duḥkha-anubhavanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.34">bālye mohaṃ guruparavaśyatām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.34">
	  <p>bālye mohaṃ guru-para-vaśyatām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.35">adhyayanād anekakleśam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.35">
	  <p>adhyayanād aneka-kleśam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.36">yauvane ca viṣayāprāptāv amārgeṇa tadavāptau viṣayasevanān narake patanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.36">
	  <p>yauvane ca viṣaya-a-prāptāv amārgeṇa tad-avāptau viṣaya-sevanān narake patanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.37">apriyair vasatiṃ priyaiś ca viprayogam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.37">
	  <p>apriyair vasatiṃ priyaiś ca viprayogam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.38">narake ca sumahadduḥkham ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.38">
	  <p>narake ca su-mahad-duḥkham ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.39">saṃsārasaṃsṛtau tiryagyoniṣu ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.39">
	  <p>saṃsāra-saṃsṛtau tiryag-yoniṣu ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.40">evam asmin satatayāyini saṃsāre na kiṃcit sukham ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.40">
	  <p>evam asmin satata-yāyini saṃsāre na kiṃ-cit sukham ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.41">yad api kiṃcit duḥkhābhāvāpekṣayā sukhasaṃjñaṃ tad apy anityam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.41">
	  <p>yad api kiṃ-cit duḥkha-abhāva-apekṣayā sukha-saṃjñaṃ tad apy anityam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.42">tatsevāśaktāv alābhe vā mahadduḥkham ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.42">
	  <p>tat-sevā-śaktāv alābhe vā mahad-duḥkham ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.43">śarīraṃ cedaṃ saptadhātukaṃ paśyet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.43">
	  <p>śarīraṃ ca idaṃ sapta-dhātukaṃ paśyet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.44">vasārudhiramāṃsamedo 'sthimajjāśukrātmakam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.44">
	  <p>vasā-rudhira-māṃsa-medo 'sthi-majjā-śukra-ātmakam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.45">carmāvanaddham ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.45">
	  <p>carma-avanaddham ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.46">durgandhi ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.46">
	  <p>dur-gandhi ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.47">malāyatanam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.47">
	  <p>mala-āyatanam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.48">sukhaśatair api vṛtaṃ vikāri ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.48">
	  <p>sukha-śatair api vṛtaṃ vikāri ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.49">prayatnād dhṛtam api vināśi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.49">
	  <p>prayatnād dhṛtam api vināśi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.50">kāmakrodhalobhamohamadamātsaryasthānam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.50">
	  <p>kāma-krodha-lobha-moha-mada-mātsarya-sthānam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.51">pṛthivyaptejovāyvākāśātmakam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.51">
	  <p>pṛthivy-ap-tejo-vāyv-ākāśa-ātmakam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.52">asthisirādhamanīsnāyuyutam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.52">
	  <p>asthi-sirā-dhamanī-snāyu-yutam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.53">rajasvalam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.53">
	  <p>rajasvalam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.54">ṣaṭtvacam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.54">
	  <p>ṣaṭ-tvacam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.55">asthnāṃ tribhiḥ śataiḥ ṣaṣtyadhikair dhāryamāṇam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.55">
	  <p>asthnāṃ tribhiḥ śataiḥ ṣaṣty-adhikair dhāryamāṇam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.56">teṣāṃ vibhāgaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.56">
	  <p>teṣāṃ vibhāgaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.57">sūkṣmaiḥ saha catuḥṣaṣṭir daśanāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.57">
	  <p>sūkṣmaiḥ saha catuḥ-ṣaṣṭir daśanāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.58">viṃśatir nakhāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.58">
	  <p>viṃśatir nakhāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.59">pāṇipādaśalākāś ca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.59">
	  <p>pāṇi-pāda-śalākāś ca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.60">ṣaṣṭir aṅgulīnāṃ parvāṇi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.60">
	  <p>ṣaṣṭir aṅgulīnāṃ parvāṇi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.61">dve pārṣṇyoḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.61">
	  <p>dve pārṣṇyoḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.62">catuṣṭayaṃ gulpheṣu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.62">
	  <p>catuṣṭayaṃ gulpheṣu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.63">catvāry aratnyoḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.63">
	  <p>catvāry aratnyoḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.64">catvāri jaṅghayoḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.64">
	  <p>catvāri jaṅghayoḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.65">dve dve jānukapolayoḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.65">
	  <p>dve dve jānu-kapolayoḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.66">ūrvaṃsayoh ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.66">
	  <p>ūrv-aṃsayoh ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.67">akṣatālūṣakaśroṇiphalakeṣu ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.67">
	  <p>akṣa-tālūṣaka-śroṇi-phalakeṣu ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.68">bhagāsthyekam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.68">
	  <p>bhaga-asthy-ekam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.69">pṛṣṭhāsthi pañcacatvāriṃśad bhāgam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.69">
	  <p>pṛṣṭha-asthi pañca-catvāriṃśad bhāgam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.70">pañcadaśāsthīni grīvā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.70">
	  <p>pañca-daśa-asthīni grīvā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.71">jatrvekam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.71">
	  <p>jatrv-ekam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.72">tathā hanuḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.72">
	  <p>tathā hanuḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.73">tanmūle ca dve ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.73">
	  <p>tan-mūle ca dve ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.74">dve lalāṭākṣigaṇḍe ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.74">
	  <p>dve lalāṭa-akṣi-gaṇḍe ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.75">nāsā ghanāsthikā ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.75">
	  <p>nāsā ghana-asthikā ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.76">arbudaiḥ sthālakaiś ca sārdhaṃ dvāsaptatiḥ pārśvakāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.76">
	  <p>arbudaiḥ sthālakaiś ca sārdhaṃ dvāsaptatiḥ pārśvakāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.77">uraḥ saptadaśa ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.77">
	  <p>uraḥ saptadaśa ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.78">dvau śaṅkhakau ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.78">
	  <p>dvau śaṅkhakau ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.79">catvāri kapālāni śirasaś ceti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.79">
	  <p>catvāri kapālāni śirasaś ca iti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.80">śarīre 'smin sapta sirāśatāni ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.80">
	  <p>śarīre 'smin sapta sirā-śatāni ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.81">nava snāyuśatāni ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.81">
	  <p>nava snāyu-śatāni ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.82">dhamanīśate dve ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.82">
	  <p>dhamanī-śate dve ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.83">pañca peśīśatāni ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.83">
	  <p>pañca peśī-śatāni ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.84">kṣudradhamanīnām ekonatriṃśallakṣāṇi navaśatāni ṣaṭpañcāśaddhamanyaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.84">
	  <p>kṣudra-dhamanīnām ekonatriṃśal-lakṣāṇi nava-śatāni ṣaṭ-pañcāśad-dhamanyaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.85">lakṣatrayaṃ śmaśrukeśakūpānām ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.85">
	  <p>lakṣa-trayaṃ śmaśru-keśa-kūpānām ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.86">saptottaraṃ marmaśatam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.86">
	  <p>sapta-uttaraṃ marma-śatam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.87">saṃdhiśate dve ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.87">
	  <p>saṃdhi-śate dve ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.88">catuṣpañcāśadromakoṭyaḥ saptaṣaṣṭiś ca lakṣāṇi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.88">
	  <p>catuṣpañcāśad-roma-koṭyaḥ sapta-ṣaṣṭiś ca lakṣāṇi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.89">nābhirājo gudaṃ śukraṃ śoṇitaṃ śaṅkhakau mūrdhā kaṇṭho hṛdayaṃ ceti prāṇāyatanāṇi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.89">
	  <p>nābhi-rājo gudaṃ śukraṃ śoṇitaṃ śaṅkhakau mūrdhā kaṇṭho hṛdayaṃ ca iti prāṇa-āyatanāṇi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.90">bāhudvayaṃ jaṅghādvayaṃ madhyaṃ śīrṣam iti ṣaḍaṅgāni ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.90">
	  <p>bāhu-dvayaṃ jaṅghā-dvayaṃ madhyaṃ śīrṣam iti ṣaḍ-aṅgāni ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.91">vasā vapā avahananaṃ nābhiḥ klomā yakṛt plīhā kṣudrāntraṃ vṛkkakau bastiḥ purīṣādhānaṃ āmāśayaḥ hṛdayaṃ sthūlāntraṃ gudam udaraṃ gudakoṣṭham ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.91">
	  <p>vasā vapā avahananaṃ nābhiḥ klomā yakṛt plīhā kṣudra-antraṃ vṛkkakau bastiḥ purīṣa-ādhānaṃ āma-āśayaḥ hṛdayaṃ sthūla-antraṃ gudam udaraṃ guda-koṣṭham ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.92">kanīnike akṣikūṭe śaṣkulī karṇau karṇapatrakau gaṇḍau bhruvau śaṅkhau dantaveṣṭau oṣṭhau kakundare vaṅkṣaṇau vṛṣaṇau vṛkkau śleṣmasaṃghātikau stanau upajihvā sphicau bāhū jaṅghe ūrū piṇḍike tālūdaraṃ bastiśīrṣau cibukaṃ galaśuṇḍike avaṭuś cety asmin śarīre sthānāni ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.92">
	  <p>kanīnike akṣi-kūṭe śaṣkulī karṇau karṇa-patrakau gaṇḍau bhruvau śaṅkhau danta-veṣṭau oṣṭhau kakundare vaṅkṣaṇau vṛṣaṇau vṛkkau śleṣma-saṃghātikau stanau upajihvā sphicau bāhū jaṅghe ūrū piṇḍike tālu-udaraṃ basti-śīrṣau cibukaṃ galaśuṇḍike avaṭuś ca ity asmin śarīre sthānāni ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.93">śabdasparśarūparasagandhāś ca viṣayāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.93">
	  <p>śabda-sparśa-rūpa-rasa-gandhāś ca viṣayāḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.94">nāsikālocanatvagjihvāśrotram iti buddhīndriyāṇi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.94">
	  <p>nāsikā-locana-tvag-jihvā-śrotram iti buddhi-indriyāṇi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.95">hastau pādau pāyūpasthaṃ jihveti karmendriyāṇi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.95">
	  <p>hastau pādau pāyu-upasthaṃ jihva īti karma-indriyāṇi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_96.96">mano buddhir ātmā cāvyaktam itīndriyātītāḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.96">
	  <p>mano buddhir ātmā ca avyaktam iti indriya-atītāḥ ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_96.97">
	  <l><seg type="pāda" n="a">idaṃ śarīraṃ vasudhe</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣetram ity abhidhīyate</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">etad yo vetti taṃ prāhuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣetrajñam iti tadvidaḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.97">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">idaṃ śarīraṃ vasudhe</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣetram ity abhidhīyate</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">etad yo vetti taṃ prāhuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣetra-jñam iti tad-vidaḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_96.98">
	  <l><seg type="pāda" n="a">kṣetrajñam api māṃ viddhi</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvakṣetreṣu bhāvini</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">kṣetrakṣetrajñavijñānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jñeyaṃ nityaṃ mumukṣuṇā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_96.98">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">kṣetra-jñam api māṃ viddhi</seg> <seg type="pāda" n="b">sarva-kṣetreṣu bhāvini</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">kṣetra-kṣetra-jña-vijñānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jñeyaṃ nityaṃ mumukṣuṇā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="97">
	<p xml:id="ViS_97.1">ūrusthottānacaraṇaḥ savye kare karam itaraṃ nyasya tālusthācalajihvo dantair dantān asaṃspṛśan svaṃ nāsikāgraṃ paśyan diśaś cānavalokayan vibhīḥ praśāntātmā caturviṃśatyā tattvair vyatītaṃ cintayet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_97.1">
	  <p>ūru-stha-uttāna-caraṇaḥ savye kare karam itaraṃ nyasya tālu-stha-acala-jihvo dantair dantān asaṃspṛśan svaṃ nāsikā-agraṃ paśyan diśaś ca an-avalokayan vibhīḥ praśānta-ātmā caturviṃśatyā tattvair vyatītaṃ cintayet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_97.2">nityam atīndriyam aguṇaṃ śabdasparśarūparasagandhātītaṃ sarvajñam atisthūlam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_97.2">
	  <p>nityam ati-indriyam aguṇaṃ śabda-sparśa-rūpa-rasa-gandha-atītaṃ sarva-jñam ati-sthūlam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_97.3">sarvagam atisūkṣmam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_97.3">
	  <p>sarvagam ati-sūkṣmam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_97.4">sarvataḥpāṇipādaṃ sarvato 'kṣiśiromukhaṃ sarvataḥ sarvendriyaśaktim ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_97.4">
	  <p>sarvataḥ-pāṇi-pādaṃ sarvato 'kṣi-śiro-mukhaṃ sarvataḥ sarva-indriya-śaktim ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_97.5">evaṃ dhyāyet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_97.5">
	  <p>evaṃ dhyāyet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_97.6">dhyānaniratasya ca saṃvatsareṇa yogāvirbhāvo bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_97.6">
	  <p>dhyāna-niratasya ca saṃvatsareṇa yoga-āvir-bhāvo bhavati ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_97.7">atha nirākāre lakṣabandhaṃ kartuṃ na śaknoti, tadā pṛthivyaptejovāyvākāśamanobuddhyātmāvyaktapuruṣāṇāṃ pūrvaṃ pūrvaṃ dhyātvā tatra labdhalakṣaḥ tatparityajyāparam aparaṃ dhyāyet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_97.7">
	  <p>atha nir-ākāre lakṣa-bandhaṃ kartuṃ na śaknoti, tadā pṛthivy-ap-tejo-vāyv-ākāśa-mano-buddhy-ātma-avyakta-puruṣāṇāṃ pūrvaṃ pūrvaṃ dhyātvā tatra labdha-lakṣaḥ tat-parityajya aparam aparaṃ dhyāyet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_97.8">evaṃ puruṣadhyānam ārabheta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_97.8">
	  <p>evaṃ puruṣa-dhyānam ārabheta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_97.9">tatrāpy asamarthaḥ svahṛdayapadmasya avāṅmukhasya madhye dīpavat puruṣaṃ dhyāyet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_97.9">
	  <p>tatra apy asamarthaḥ sva-hṛdaya-padmasya avāṅ-mukhasya madhye dīpa-vat puruṣaṃ dhyāyet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_97.10">tatrāpy asamartho bhagavantaṃ vāsudevaṃ kirīṭinaṃ kuṇḍalinam aṅgadinaṃ śrīvatsāṅkaṃ vanamālāvibhūṣitoraskaṃ saumyarūpaṃ caturbhujaṃ śaṅkhacakragadāpadmadharaṃ caraṇamadhyagatabhuvaṃ dhyāyet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_97.10">
	  <p>tatra apy asamartho bhagavantaṃ vāsudevaṃ kirīṭinaṃ kuṇḍalinam aṅga-dinaṃ śrī-vatsa-aṅkaṃ vana-mālā-vibhūṣita-uraskaṃ saumya-rūpaṃ catur-bhujaṃ śaṅkha-cakra-gadā-padma-dharaṃ caraṇa-madhya-gata-bhuvaṃ dhyāyet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_97.11">yad dhyāyati tad āpnotīti dhyānaguhyam ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_97.11">
	  <p>yad dhyāyati tad āpnoti iti dhyāna-guhyam ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_97.12">tasmāt sarvam eva kṣaraṃ tyaktvā akṣaram eva dhyāyet ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_97.12">
	  <p>tasmāt sarvam eva kṣaraṃ tyaktvā akṣaram eva dhyāyet ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_97.13">na ca puruṣaṃ vinā kiṃcid apy akṣaram asti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_97.13">
	  <p>na ca puruṣaṃ vinā kiṃ-cid apy akṣaram asti ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_97.14">taṃ prāpya mukto bhavati ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_97.14">
	  <p>taṃ prāpya mukto bhavati ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_97.15">
	  <l><seg type="pāda" n="a">puram ākramya sakalaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śete yasmān mahāprabhuḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tasmāt puruṣa ity evaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">procyate tattvacintakaiḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_97.15">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">puram ākramya sakalaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śete yasmān mahā-prabhuḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tasmāt puruṣa ity evaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">procyate tattva-cintakaiḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_97.16">
	  <l><seg type="pāda" n="a">prāgrātrāpararātreṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">yogī nityam atandritaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">dhyāyeta puruṣaṃ viṣṇuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nirguṇaṃ pañcaviṃśakam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_97.16">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">prāg-rātra-apara-rātreṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">yogī nityam atandritaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">dhyāyeta puruṣaṃ viṣṇuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nir-guṇaṃ pañcaviṃśakam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_97.17">
	  <l><seg type="pāda" n="a">tattvātmānam agamyaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvatattvavivarjitam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">aśaktaṃ sarvabhṛc caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">nirguṇaṃ guṇabhoktṛ ca</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_97.17">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">tattva-ātmānam agamyaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">sarva-tattva-vivarjitam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">aśaktaṃ sarva-bhṛc ca eva</seg> <seg type="pāda" n="d">nir-guṇaṃ guṇa-bhoktṛ ca</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_97.18">
	  <l><seg type="pāda" n="a">bahir antaś ca bhūtānām</seg> <seg type="pāda" n="b">acaraṃ caram eva ca</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">sūkṣmatvāt tadavijñeyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dūrasthaṃ cāntike ca tat</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_97.18">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">bahir antaś ca bhūtānām</seg> <seg type="pāda" n="b">acaraṃ caram eva ca</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">sūkṣmatvāt tad-avijñeyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dūra-sthaṃ ca antike ca tat</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_97.19">
	  <l><seg type="pāda" n="a">avibhaktaṃ ca bhūtena</seg> <seg type="pāda" n="b">vibhaktam iva ca sthitam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">bhūtabhavyabhavadrūpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">grasiṣṇu prabhaviṣṇu ca</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_97.19">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">avibhaktaṃ ca bhūtena</seg> <seg type="pāda" n="b">vibhaktam iva ca sthitam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">bhūta-bhavya-bhavad-rūpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">grasiṣṇu prabhaviṣṇu ca</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_97.20">
	  <l><seg type="pāda" n="a">jyotiṣām api tajjyotis</seg> <seg type="pāda" n="b">tamasaḥ param ucyate</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">jñānaṃ jñeyaṃ jñānagamyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">hṛdi sarvasya dhiṣṭhitam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_97.20">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">jyotiṣām api taj-jyotis</seg> <seg type="pāda" n="b">tamasaḥ param ucyate</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">jñānaṃ jñeyaṃ jñāna-gamyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">hṛdi sarvasya dhiṣṭhitam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_97.21">
	  <l><seg type="pāda" n="a">iti kṣetraṃ tathā jñānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jñeyaṃ coktaṃ samāsataḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">madbhakta etadvijñāya</seg> <seg type="pāda" n="d">madbhāvāyopapadyate</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_97.21">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">iti kṣetraṃ tathā jñānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jñeyaṃ ca uktaṃ samāsataḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">mad-bhakta etad-vijñāya</seg> <seg type="pāda" n="d">mad-bhāvāya upapadyate</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="98">
	<p xml:id="ViS_98.1">ity evam uktā vasumatī jānubhyāṃ śirasā ca namaskāraṃ kṛtvovāca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.1">
	  <p>ity evam uktā vasu-matī jānubhyāṃ śirasā ca namaskāraṃ kṛtva ūvāca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.2">bhagavan, tvatsamīpe satatam evaṃ catvāri bhūtāni kṛtālayāni ākāśaḥ śaṅkharūpī, vāyuś cakrarūpī, tejaś ca gadārūpi, ambho 'mbhoruharūpi | aham apy anenaiva rūpeṇa bhagavatpādamadhye parivartinī bhavitum icchāmi ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.2">
	  <p>bhagavan, tvat-samīpe satatam evaṃ catvāri bhūtāni kṛta-ālayāni ākāśaḥ śaṅkha-rūpī, vāyuś cakra-rūpī, tejaś ca gadā-rūpi, ambho 'mbho-ruha-rūpi | aham apy anena eva rūpeṇa bhagavat-pāda-madhye parivartinī bhavitum icchāmi ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.3">ity evam ukto bhagavāṃs tathety uvāca ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.3">
	  <p>ity evam ukto bhagavāṃs tatha īty uvāca ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.4">vasudhāpi labdhakāmā tathā cakre ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.4">
	  <p>vasudha āpi labdha-kāmā tathā cakre ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.5">devadevaṃ ca tuṣṭāva ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.5">
	  <p>deva-devaṃ ca tuṣṭāva ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.6">oṃ namas te ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.6">
	  <p>oṃ namas te ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.7">devadeva ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.7">
	  <p>deva-deva ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.8">vāsudeva ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.8">
	  <p>vāsu-deva ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.9">ādideva ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.9">
	  <p>ādi-deva ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.10">kāmadeva ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.10">
	  <p>kāma-deva ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.11">kāmapāla ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.11">
	  <p>kāma-pāla ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.12">mahīpāla ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.12">
	  <p>mahī-pāla ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.13">anādimadhyanidhana ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.13">
	  <p>anādi-madhya-nidhana ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.14">prajāpate ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.14">
	  <p>prajāpate ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.15">suprajāpate ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.15">
	  <p>su-prajāpate ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.16">mahāprajāpate ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.16">
	  <p>mahā-prajāpate ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.17">ūrjaspate ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.17">
	  <p>ūrjas-pate ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.18">vācaspate ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.18">
	  <p>vācas-pate ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.19">jagatpate ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.19">
	  <p>jagat-pate ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.20">divaspate ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.20">
	  <p>divas-pate ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.21">vanaspate ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.21">
	  <p>vanas-pate ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.22">payaspate ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.22">
	  <p>payas-pate ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.23">pṛthivīpate ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.23">
	  <p>pṛthivī-pate ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.24">salilapate ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.24">
	  <p>salila-pate ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.25">dikpate ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.25">
	  <p>dik-pate ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.26">mahatpate ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.26">
	  <p>mahat-pate ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.27">marutpate ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.27">
	  <p>marut-pate ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.28">lakṣmīpate ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.28">
	  <p>lakṣmī-pate ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.29">brahmarūpa ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.29">
	  <p>brahma-rūpa ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.30">brāhmaṇapriya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.30">
	  <p>brāhmaṇa-priya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.31">sarvaga ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.31">
	  <p>sarva-ga ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.32">acintya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.32">
	  <p>acintya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.33">jñānagamya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.33">
	  <p>jñāna-gamya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.34">puruhūta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.34">
	  <p>puru-hūta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.35">puruṣṭuta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.35">
	  <p>puru-ṣṭuta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.36">brahmaṇya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.36">
	  <p>brahmaṇya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.37">brahmapriya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.37">
	  <p>brahma-priya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.38">brahmakāyika ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.38">
	  <p>brahma-kāyika ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.39">mahākāyika ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.39">
	  <p>mahā-kāyika ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.40">mahārājika ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.40">
	  <p>mahā-rājika ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.41">caturmahārājika ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.41">
	  <p>catur-mahā-rājika ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.42">bhāsvara ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.42">
	  <p>bhāsvara ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.43">mahābhāsvara ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.43">
	  <p>mahā-bhāsvara ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.44">sapta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.44">
	  <p>sapta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.45">mahābhāga ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.45">
	  <p>mahā-bhāga ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.46">svara ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.46">
	  <p>svara ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.47">tuṣita ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.47">
	  <p>tuṣita ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.48">mahātuṣita ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.48">
	  <p>mahā-tuṣita ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.49">pratardana ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.49">
	  <p>pratardana ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.50">parinirmita ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.50">
	  <p>parinirmita ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.51">aparinirmita ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.51">
	  <p>aparinirmita ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.52">vaśavartin ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.52">
	  <p>vaśa-vartin ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.53">yajña ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.53">
	  <p>yajña ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.54">mahāyajña ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.54">
	  <p>mahā-yajña ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.55">yajñayoga ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.55">
	  <p>yajña-yoga ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.56">yajñagamya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.56">
	  <p>yajña-gamya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.57">yajñanidhana ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.57">
	  <p>yajña-nidhana ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.58">ajita ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.58">
	  <p>ajita ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.59">vaikuṇṭha ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.59">
	  <p>vaikuṇṭha ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.60">apāra ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.60">
	  <p>apāra ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.61">para ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.61">
	  <p>para ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.62">purāṇa ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.62">
	  <p>purāṇa ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.63">lekhya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.63">
	  <p>lekhya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.64">prajādhara ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.64">
	  <p>prajā-dhara ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.65">citraśikhaṇḍadhara ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.65">
	  <p>citra-śikhaṇḍa-dhara ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.66">yajñabhāgahara ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.66">
	  <p>yajña-bhāga-hara ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.67">puroḍāśahara ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.67">
	  <p>puroḍāśa-hara ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.68">viśveśvara ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.68">
	  <p>viśva-īśvara ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.69">viśvadhara ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.69">
	  <p>viśva-dhara ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.70">śuciśravaḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.70">
	  <p>śuci-śravaḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.71">acyutārcana ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.71">
	  <p>acyuta-arcana ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.72">ghṛtārciḥ ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.72">
	  <p>ghṛta-arciḥ ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.73">khaṇḍaparaśo ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.73">
	  <p>khaṇḍa-paraśo ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.74">padmanābha ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.74">
	  <p>padma-nābha ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.75">padmadhara ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.75">
	  <p>padma-dhara ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.76">padmadhārādhara ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.76">
	  <p>padma-dhārā-dhara ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.77">hṛṣīkeśa (hṛṣīkeśa or hṛṣīkeśa ) ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.77">
	  <p>hṛṣīkeśa (hṛṣīka-īśa or hṛṣī-keśa ) ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.78">ekaśṛṅga ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.78">
	  <p>eka-śṛṅga ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.79">mahāvarāha ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.79">
	  <p>mahā-varāha ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.80">druhiṇa ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.80">
	  <p>druhiṇa ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.81">acyuta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.81">
	  <p>acyuta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.82">ananta ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.82">
	  <p>ananta ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.83">puruṣa ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.83">
	  <p>puruṣa ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.84">mahāpuruṣa ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.84">
	  <p>mahā-puruṣa ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.85">kapila ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.85">
	  <p>kapila ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.86">sāṃkhyācārya ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.86">
	  <p>sāṃkhya-ācārya ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.87">viṣvaksena ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.87">
	  <p>viṣvak-sena ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.88">dharma ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.88">
	  <p>dharma ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.89">dharmada ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.89">
	  <p>dharma-da ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.90">dharmāṅga ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.90">
	  <p>dharma-aṅga ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.91">dharmavasuprada ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.91">
	  <p>dharma-vasu-prada ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.92">varaprada ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.92">
	  <p>vara-prada ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.93">viṣṇo ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.93">
	  <p>viṣṇo ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.94">jiṣṇo ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.94">
	  <p>jiṣṇo ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.95">sahiṣṇo ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.95">
	  <p>sahiṣṇo ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.96">kṛṣṇa ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.96">
	  <p>kṛṣṇa ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.97">puṇḍarīkākṣa ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.97">
	  <p>puṇḍarīka-akṣa ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.98">nārāyaṇa ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.98">
	  <p>nārāyaṇa ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.99">parāyaṇa ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.99">
	  <p>para-āyaṇa ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.100">jagatparāyana ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.100">
	  <p>jagat-para-āyana ||</p>
	</note>
	<p xml:id="ViS_98.101">namonama iti ||</p>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.101">
	  <p>namo-nama iti ||</p>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_98.102">
	  <l><seg type="pāda" n="a">stutvā tv evaṃ prasannena</seg> <seg type="pāda" n="b">manasā pṛthivī tadā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">uvāca saṃmukhaṃ devīṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">labdhakāmā vasuṃdharā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_98.102">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">stutvā tv evaṃ prasannena</seg> <seg type="pāda" n="b">manasā pṛthivī tadā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">uvāca saṃmukhaṃ devīṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">labdha-kāmā vasuṃdharā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="99">

	<lg xml:id="ViS_99.1">
	  <l><seg type="pāda" n="a">dṛṣṭvā śriyaṃ devadevasya viṣṇor</seg> <seg type="pāda" n="b">gṛhītapādāṃ tapasā jvalantīm</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">sutaptajāmbūnadacāruvarṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">papraccha devīṃ vasudhā prahṛṣṭā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_99.1">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">dṛṣṭvā śriyaṃ deva-devasya viṣṇor</seg> <seg type="pāda" n="b">gṛhīta-pādāṃ tapasā jvalantīm</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">su-tapta-jāmbūnada-cāru-varṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">papraccha devīṃ vasudhā prahṛṣṭā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_99.2">
	  <l><seg type="pāda" n="a">unnidrakokanadacārukare vareṇye</seg> <seg type="pāda" n="b">unnidrakokanadanābhigṛhītapāde</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">unnidrakokanadasadmasadāsthitīte</seg> <seg type="pāda" n="d">unnidrakokanadamadhyasamānavarṇe</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_99.2">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">unnidra-kokanada-cāru-kare vareṇye</seg> <seg type="pāda" n="b">unnidra-kokanada-nābhi-gṛhīta-pāde</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">unnidra-kokanada-sadma-sadā-sthiti-ite</seg> <seg type="pāda" n="d">unnidra-kokanada-madhya-samāna-varṇe</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_99.3">
	  <l><seg type="pāda" n="a">nīlābjanetre tapanīyavarṇe</seg> <seg type="pāda" n="b">śuklāmbare ratnavibhūṣitāṅgi</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">candrānane sūryasamānabhāse</seg> <seg type="pāda" n="d">mahāprabhāve jagataḥ pradhāne</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_99.3">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">nīla-ab-ja-netre tapanīya-varṇe</seg> <seg type="pāda" n="b">śukla-ambare ratna-vibhūṣita-aṅgi</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">candra-ānane sūrya-samāna-bhāse</seg> <seg type="pāda" n="d">mahā-prabhāve jagataḥ pradhāne</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_99.4">
	  <l><seg type="pāda" n="a">tvam eva nidrā jagataḥ pradhānā</seg> <seg type="pāda" n="b">lakṣmīr dhṛtiḥ śrīr viratir jayā ca</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">kāntiḥ prabhā kīrtir atho vibhūtiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarasvatī vāg atha pāvanī ca</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_99.4">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">tvam eva nidrā jagataḥ pradhānā</seg> <seg type="pāda" n="b">lakṣmīr dhṛtiḥ śrīr viratir jayā ca</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">kāntiḥ prabhā kīrtir atho vibhūtiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarasvatī vāg atha pāvanī ca</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_99.5">
	  <l><seg type="pāda" n="a">svadhā titikṣā vasudhā pratiṣṭhā</seg> <seg type="pāda" n="b">sthitiḥ sudīkṣā ca tathā sunītiḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">khyātir viśālā ca tathānasūyā</seg> <seg type="pāda" n="d">svāhā ca medhā ca tathaiva buddhiḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_99.5">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">svadhā titikṣā vasudhā pratiṣṭhā</seg> <seg type="pāda" n="b">sthitiḥ su-dīkṣā ca tathā su-nītiḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">khyātir viśālā ca tatha ānasūyā</seg> <seg type="pāda" n="d">svāhā ca medhā ca tatha aiva buddhiḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_99.6">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ākramya sarvaṃ tu yathā trilokīṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tiṣṭhaty ayaṃ devavaro 'sitākṣi</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">tathā sthitā tvaṃ varade tathāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">pṛcchāmy ahaṃ te vasatiṃ vibhūteḥ</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_99.6">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">ākramya sarvaṃ tu yathā tri-lokīṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tiṣṭhaty ayaṃ deva-varo 'sita-akṣi</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">tathā sthitā tvaṃ varade tatha āpi</seg> <seg type="pāda" n="d">pṛcchāmy ahaṃ te vasatiṃ vibhūteḥ</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_99.7">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ity evam uktā vasudhāṃ babhāṣe</seg> <seg type="pāda" n="b">lakṣmīs tadā devavarāgrataḥsthā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">sadā sthitāhaṃ madhusūdanasya</seg> <seg type="pāda" n="d">devasya pārśve tapanīyavarṇe</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_99.7">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">ity evam uktā vasudhāṃ babhāṣe</seg> <seg type="pāda" n="b">lakṣmīs tadā deva-vara-agrataḥ-sthā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">sadā sthita āhaṃ madhu-sūdanasya</seg> <seg type="pāda" n="d">devasya pārśve tapanīya-varṇe</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_99.8">
	  <l><seg type="pāda" n="a">asyājñayā yaṃ manasā smarāmi</seg> <seg type="pāda" n="b">śriyā yutaṃ taṃ pravadanti santaḥ</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">saṃsmāraṇe cāpy atha yatra cāhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sthitā sadā tac chṛṇu lokadhātri</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_99.8">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">asyā ajñayā yaṃ manasā smarāmi</seg> <seg type="pāda" n="b">śriyā yutaṃ taṃ pravadanti santaḥ</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">saṃsmāraṇe ca apy atha yatra ca ahaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sthitā sadā tac chṛṇu loka-dhātri</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_99.9">
	  <l><seg type="pāda" n="a">vasāmy athārke ca niśākare ca</seg> <seg type="pāda" n="b">tārāgaṇāḍhye gagane vimeghe</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">meghe tathā lambapayodhare ca</seg> <seg type="pāda" n="d">śakrāyudhāḍhye ca taḍitprakāśe</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_99.9">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">vasāmy atha arke ca niśā-kare ca</seg> <seg type="pāda" n="b">tārā-gaṇa-āḍhye gagane vimeghe</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">meghe tathā lamba-payo-dhare ca</seg> <seg type="pāda" n="d">śakra-āyudha-āḍhye ca taḍit-prakāśe</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_99.10">
	  <l><seg type="pāda" n="a">tathā suvarṇe vimale ca rūpye</seg> <seg type="pāda" n="b">ratneṣu vastreṣv amaleṣu bhūme</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">prāsādamālāsu ca pāṇḍurāsu</seg> <seg type="pāda" n="d">devālayeṣu dhvajabhūṣiteṣu</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_99.10">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">tathā su-varṇe vimale ca rūpye</seg> <seg type="pāda" n="b">ratneṣu vastreṣv amaleṣu bhūme</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">prāsāda-mālāsu ca pāṇḍurāsu</seg> <seg type="pāda" n="d">deva-ālayeṣu dhvaja-bhūṣiteṣu</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_99.11">
	  <l><seg type="pāda" n="a">sadyaḥ kṛte cāpy atha gomaye ca</seg> <seg type="pāda" n="b">matte gajendre turage prahṛṣṭe</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">vṛṣe tathā darpasamanvite ca</seg> <seg type="pāda" n="d">vipre tathaivādhyayanaprapanne</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_99.11">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">sadyaḥ kṛte ca apy atha go-maye ca</seg> <seg type="pāda" n="b">matte gaja-indre turage prahṛṣṭe</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">vṛṣe tathā darpa-samanvite ca</seg> <seg type="pāda" n="d">vipre tatha aiva adhyayana-prapanne</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_99.12">
	  <l><seg type="pāda" n="a">siṃhāsane cāmalake ca bilve</seg> <seg type="pāda" n="b">chatre ca śaṅkhe ca tathaiva padme</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">dīpte hutāśe vimale ca khḍga</seg> <seg type="pāda" n="d">ādarśabimbe ca tathā sthitāham</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_99.12">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">siṃha-āsane cā amalake ca bilve</seg> <seg type="pāda" n="b">chatre ca śaṅkhe ca tatha aiva padme</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">dīpte huta-aśe vimale ca khḍga</seg> <seg type="pāda" n="d">ādarśa-bimbe ca tathā sthita āham</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_99.13">
	  <l><seg type="pāda" n="a">pūrṇodakumbheṣu sacāmareṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">satālavṛnteṣu vibhūṣiteṣu</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">bhṛṅgārapātreṣu manohareṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛdi sthitāhaṃ ca navoddhṛtāyām</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_99.13">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">pūrṇa-uda-kumbheṣu sa-cāmareṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">sa-tāla-vṛnteṣu vibhūṣiteṣu</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">bhṛṅgāra-pātreṣu manohareṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛdi sthita āhaṃ ca nava-uddhṛtāyām</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_99.14">
	  <l><seg type="pāda" n="a">kṣīre tathā sarpiṣi śādbale ca</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣaudre tathā dadhni puraṃdhrigātre</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">dehe kumāryāś ca tathā surāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tapasvināṃ yajñahutāṃ ca dehe</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_99.14">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">kṣīre tathā sarpiṣi śādbale ca</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣaudre tathā dadhni puraṃdhri-gātre</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">dehe kumāryāś ca tathā surāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tapasvināṃ yajña-hutāṃ ca dehe</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_99.15">
	  <l><seg type="pāda" n="a">śare ca saṃgrāmavinirgate ca</seg> <seg type="pāda" n="b">sthitā mṛte svargasadaḥprayāte</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">vedadhvanau cāpy atha śaṅkhaśabde</seg> <seg type="pāda" n="d">svāhāsvadhāyām atha vādyaśabde</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_99.15">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">śare ca saṃgrāma-vinirgate ca</seg> <seg type="pāda" n="b">sthitā mṛte svarga-sadaḥ-prayāte</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">veda-dhvanau ca apy atha śaṅkha-śabde</seg> <seg type="pāda" n="d">svāhā-svadhāyām atha vādya-śabde</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_99.16">
	  <l><seg type="pāda" n="a">rājyābhiṣeke ca tathā vivāhe</seg> <seg type="pāda" n="b">yajñe vare snātaśirasy athāpi</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">puṣpeṣu śukleṣu ca parvateṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">phaleṣu ramyeṣu saridvarāsu</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_99.16">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">rājya-abhiṣeke ca tathā vivāhe</seg> <seg type="pāda" n="b">yajñe vare snāta-śirasy atha api</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">puṣpeṣu śukleṣu ca parvateṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">phaleṣu ramyeṣu sarid-varāsu</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_99.17">
	  <l><seg type="pāda" n="a">saraḥsu pūrṇeṣu tathā jaleṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">saśādvalāyāṃ bhuvi padmakhaṇḍe</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">vane ca vatse ca śiśau prahṛṣṭe</seg> <seg type="pāda" n="d">sādhau nare dharmaparāyaṇe ca</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_99.17">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">saraḥsu pūrṇeṣu tathā jaleṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">sa-śādvalāyāṃ bhuvi padma-khaṇḍe</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">vane ca vatse ca śiśau prahṛṣṭe</seg> <seg type="pāda" n="d">sādhau nare dharma-parāyaṇe ca</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_99.18">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ācāraseviny atha śāstranitye</seg> <seg type="pāda" n="b">vinītaveṣe ca tathā suveṣe</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">suśuddhadānte malavarjite ca</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛṣṭāśane cātithipūjake ca</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_99.18">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">ācāra-seviny atha śāstra-nitye</seg> <seg type="pāda" n="b">vinīta-veṣe ca tathā su-veṣe</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">su-śuddha-dānte mala-varjite ca</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛṣṭa-aśane ca atithi-pūjake ca</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_99.19">
	  <l><seg type="pāda" n="a">svadāratuṣṭe nirate ca dharme</seg> <seg type="pāda" n="b">dharmotkaṭe cātyaśanād vimukte</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">sadā sapuṣpe sasugandhigātre</seg> <seg type="pāda" n="d">sugandhalipte ca vibhūṣite ca</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_99.19">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">svadāra-tuṣṭe nirate ca dharme</seg> <seg type="pāda" n="b">dharma-utkaṭe ca atyaśanād vimukte</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">sadā sa-puṣpe sa-su-gandhi-gātre</seg> <seg type="pāda" n="d">su-gandha-lipte ca vibhūṣite ca</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_99.20">
	  <l><seg type="pāda" n="a">satye sthite bhūtahite niviṣṭe</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣamānvite krodhavivarjite ca</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">svakāryadakṣe parakāryadakṣe</seg> <seg type="pāda" n="d">kalyāṇacitte ca sadā vinīte</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_99.20">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">satye sthite bhūta-hite niviṣṭe</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣama-anvite krodha-vivarjite ca</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">sva-kārya-dakṣe para-kārya-dakṣe</seg> <seg type="pāda" n="d">kalyāṇa-citte ca sadā vinīte</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_99.21">
	  <l><seg type="pāda" n="a">nārīṣu nityaṃ suvibhūṣitāsu</seg> <seg type="pāda" n="b">pativratāsu priyavādinīṣu</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">amuktahastāsu sutānvitāsu</seg> <seg type="pāda" n="d">suguptabhāṇḍāsu balipriyāsu</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_99.21">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">nārīṣu nityaṃ su-vibhūṣitāsu</seg> <seg type="pāda" n="b">pati-vratāsu priya-vādinīṣu</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">amukta-hastāsu suta-anvitāsu</seg> <seg type="pāda" n="d">su-gupta-bhāṇḍāsu bali-priyāsu</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_99.22">
	  <l><seg type="pāda" n="a">saṃmṛṣṭaveśmāsu jitendriyāsu</seg> <seg type="pāda" n="b">kalivyapetāsv avilolupāsu</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">dharmavyapekṣāsu dayānvitāsu</seg> <seg type="pāda" n="d">sthitā sadāhaṃ madhusūdane ca</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_99.22">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">saṃmṛṣṭa-veśmāsu jita-indriyāsu</seg> <seg type="pāda" n="b">kali-vyapetāsv avilolupāsu</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">dharma-vyapekṣāsu dayā-anvitāsu</seg> <seg type="pāda" n="d">sthitā sada āhaṃ madhu-sūdane ca</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_99.23">
	  <l><seg type="pāda" n="a">nimeṣamātraṃ ca vinā kṛtāhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na jātu tiṣṭhe puruṣottamena</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_99.23">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">nimeṣa-mātraṃ ca vinā kṛta āhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na jātu tiṣṭhe puruṣa-uttamena</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
      <div type="adhyāya" n="100">

	<lg xml:id="ViS_100.1">
	  <l><seg type="pāda" n="a">dharmaśāstram idaṃ śreṣṭhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">svayaṃ devena bhāṣitam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">ye dvijā dhārayiṣyanti</seg> <seg type="pāda" n="d">teṣāṃ svarge gatiḥ parā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_100.1">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">dharma-śāstram idaṃ śreṣṭhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">svayaṃ devena bhāṣitam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">ye dvijā dhārayiṣyanti</seg> <seg type="pāda" n="d">teṣāṃ svarge gatiḥ parā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_100.2">
	  <l><seg type="pāda" n="a">idaṃ pavitraṃ maṅgalyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">svargyam āyuṣyam eva ca</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">jñānaṃ caiva yaśasyaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">dhanasaubhāgyavardhanam</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_100.2">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">idaṃ pavitraṃ maṅgalyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">svargyam āyuṣyam eva ca</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">jñānaṃ ca eva yaśasyaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">dhana-saubhāgya-vardhanam</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_100.3">
	  <l><seg type="pāda" n="a">adhyetavyaṃ dhāraṇīyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrāvyaṃ śrotavyam eva ca</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">śrāddheṣu śrāvaṇīyaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">bhūtikāmair naraiḥ sadā</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_100.3">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">adhyetavyaṃ dhāraṇīyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrāvyaṃ śrotavyam eva ca</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">śrāddheṣu śrāvaṇīyaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">bhūti-kāmair naraiḥ sadā</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_100.4">
	  <l><seg type="pāda" n="a">ya idaṃ paṭhate nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūtikāmo naraḥ sadā</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">idaṃ rahasyaṃ paramaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kathitaṃ ca dhare tava</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_100.4">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">ya idaṃ paṭhate nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūti-kāmo naraḥ sadā</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">idaṃ rahasyaṃ paramaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kathitaṃ ca dhare tava</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

	<lg xml:id="ViS_100.5">
	  <l><seg type="pāda" n="a">mayā prasannena jagaddhitārthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saubhāgyam etat paramaṃ yaśasyam</seg> </l>
	  <l><seg type="pāda" n="c">duḥsvapnanāśaṃ bahupuṇyayuktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śivālayaṃ śāśvatadharmaśāstram</seg> //</l>
	</lg>
	<note type="analysis" corresp="#ViS_100.5">
	  <lg>
	    <l><seg type="pāda" n="a">mayā prasannena jagad-dhita-arthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saubhāgyam etat paramaṃ yaśasyam</seg> </l>
	    <l><seg type="pāda" n="c">duḥ-svapna-nāśaṃ bahu-puṇya-yuktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śiva-ālayaṃ śāśvata-dharma-śāstram</seg> //</l>
	  </lg>
	</note>

      </div>
    </body>
  </text>
</TEI>
