<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://relaxng.org/ns/structure/1.0"?>
<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://purl.oclc.org/dsdl/schematron"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:id="sa_nArAyaNIya">
  <teiHeader xml:lang="en">
  <fileDesc>
  <titleStmt>
	<title>Nārāyaṇīya (Mahābhārata 12.321-339)</title>
	<author></author>
	<respStmt>
	 <resp>data entry</resp>
	 <name>Peter Schreiner</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>contribution to GRETIL</resp>
	 <name>Peter Schreiner</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>initial normalization and conversion to legacy GRETIL formats</resp>
	 <name>Reinhold Grünendahl</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>normalization and conversion to TEI-conformant markup</resp>
	 <name>Maximilian Mehner</name>
	</respStmt>
  </titleStmt>

  <publicationStmt>
	<publisher>Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL), SUB Göttingen</publisher>
	<availability>
	 <p>This e-text was provided to GRETIL in good faith that no copyright rights have been infringed.
	 If anyone wishes to assert copyright over this file, please contact the GRETIL management at <email>gretil(at)sub(dot)uni-goettingen(dot)de</email>.
	 The file will be immediately removed pending resolution of the claim.</p>

	 <licence target="https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/">Distributed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.</licence>
	</availability>
	<date when-iso="2020-07-31"/>
  </publicationStmt>

  <notesStmt>
	<note>This file has been created by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus from <ref target="http://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/1_sanskr/2_epic/mbh/ext/naray_bu.htm">naray_bu.htm</ref>. Due to the heterogeneity of the sources the header markup might be suboptimal. For the sake of transparency the header of the legacy file is documented in the <gi>note</gi> element below:</note>
	<note type="legacyheader">
	 Narayaniya (Mahabharata 12.321-339)
<lb/>Input by Peter Schreiner
<lb/>
<lb/>Analytic version (BHELA conventions)
<lb/>
<lb/>This file is based on the package NARAYANIYA.ZIP accompanying
<lb/>the following book:
<lb/>
<lb/>Reinhold Gruenendahl ; Angelika Malinar ; Thomas Oberlies ; Peter
<lb/>Schreiner: Narayaniya-Studien. Herausgegeben von Peter Schreiner.
<lb/>Wiesbaden: Harrassowitz, 1997.
<lb/>(Purana Research Publications Tuebingen ; 5)
	</note>
  </notesStmt>

  <sourceDesc>
	<bibl>Reinhold Grünendahl; Angelika Malinar; Thomas Oberlies; Peter Schreiner: Narayaniya-Studien. Herausgegeben von Peter Schreiner. Wiesbaden: Harrassowitz, 1997. (Purana Research Publications Tuebingen 5)</bibl>
  </sourceDesc>
  </fileDesc>

  <encodingDesc>
  <projectDesc>
	<p>The Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL) is a resource platform providing standardized machine-readable texts in Indian languages that have been contributed by various individuals and institutions.</p>
  </projectDesc>

  <editorialDecl>
	<correction>
	 <p>Apparent errors have been silently corrected.</p>
	</correction>

	<normalization>
	 <p>GRETIL normalizes all texts contributed consistently for each language.
	 Sanskrit texts are normalized in accordance with the scheme of the International Alphabet of Sanskrit Transliteration (IAST) in order to facilitate word search across its corpus without additional transformations.</p>

	 <p>All characters that were fully equivalent to an IAST-conformant character in the text file contributed have been made to conform to the character list below.
	 Non-conformant characters with additional information including accents, capitalization, and whitespace have been preserved as <gi>orig</gi> elements inside <gi>choice</gi> elements with their IAST-conformant equivalent in <gi>reg</gi> elements for the creation of a plain text.
	 These additional informations will be available only in those transformations of this file that display the original information.</p>

	 <p><table>
	 <head>Characters Used for the Transliteration of Sanskrit according to IAST</head>
	 <row role="label">
	 <cell>Character</cell>
	 <cell>Character Name</cell>
	 <cell>Unicode Code Point</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>a</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER A</cell>
	 <cell>U+0061</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ā</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER A WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+0101</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>i</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER I</cell>
	 <cell>U+0069</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ī</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER I WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+012B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>u</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER U</cell>
	 <cell>U+0075</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ū</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER U WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+016B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṛ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E5B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṝ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R WITH DOT BELOW AND MACRON</cell>
	 <cell>U+1E5D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḷ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E37</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḹ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L WITH DOT BELOW AND MACRON</cell>
	 <cell>U+1E39</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>e</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER E</cell>
	 <cell>U+0065</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>o</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER O</cell>
	 <cell>U+006F</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṃ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER M WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E43</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḥ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER H WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E25</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>'</cell>
	 <cell>APOSTROPHE</cell>
	 <cell>U+0027</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>k</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER K</cell>
	 <cell>U+006B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>g</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER G</cell>
	 <cell>U+0067</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṅ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH DOT ABOVE</cell>
	 <cell>U+1E45</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>c</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER C</cell>
	 <cell>U+0063</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>j</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER J</cell>
	 <cell>U+006A</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ñ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH TILDE</cell>
	 <cell>U+00F1</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṭ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER T WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E6D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḍ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER D WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E0D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṇ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E47</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>p</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER P</cell>
	 <cell>U+0070</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>b</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER B</cell>
	 <cell>U+0062</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>m</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER M</cell>
	 <cell>U+006D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>y</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER Y</cell>
	 <cell>U+0079</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>r</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R</cell>
	 <cell>U+0072</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>l</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L</cell>
	 <cell>U+006C</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>v</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER V</cell>
	 <cell>U+0076</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ś</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S WITH ACUTE</cell>
	 <cell>U+x015B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṣ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E63</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>s</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S</cell>
	 <cell>U+0073</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>h</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER H</cell>
	 <cell>U+0068</cell>
	 </row>
	 </table>
	</p>
  </normalization>

  <quotation marks="some">
	<p>If indicated unambiguously in the text file contributed quotation marks have been replaced with the <gi>q</gi> element and, in case a reference was provided, have been nested inside a <gi>cit</gi> with the respective reference provided in a <gi>ref</gi> element after the quote.</p>
  </quotation>

  <segmentation>
	<p>Unnumbered <gi>div</gi> elements are used to structure the text, using the <att>type</att> and <att>n</att> attributes in accordance with the <gi>refsDecl</gi>.</p>
  </segmentation>

  <interpretation>
	<p>Interpretive markup which is visible only in analytic transformations of this file consists of:
	<list>
	 <item>Highlighting in <gi>hi</gi> elements,</item>
	 <item>Corruptions in <gi>sic</gi> elements,</item>
	 <item>Remarks in <gi>note</gi> elements with the @resp attribute identifying the agency.</item>
	</list></p>
  </interpretation>
  </editorialDecl>

  <refsDecl>
  <p>A reference is given in the <att>xml:id</att> attributes consisting of
  <list>
	<item>a pragmatic abbreviation of the <label>title</label>: Nārāyaṇīya = MBh,</item>
	<item>the number of the <label></label> in arabic numerals,</item>
	<item>the number of the <label>verse</label> in arabic numerals.</item>
  </list>
  </p>
  </refsDecl>
  </encodingDesc>

  <profileDesc>
  <langUsage>
  <language ident="en">English</language>
  <language ident="sa-Latn">Sanskrit</language>
  </langUsage>

  <textClass>
  <keywords scheme="http://gretil.sub.uni-goettingen.de/">
	<term>Sanskrit -- Epic -- Mahābhārata</term>
  </keywords>
  </textClass>
  </profileDesc>

  <revisionDesc>
  <listChange>
  <change when-iso="2020-07-31" who="Maximilian Mehner">TEI encoding by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus</change>
  </listChange>
  </revisionDesc>

</teiHeader>

<text xml:lang="sa-Latn" xml:id="MBh">
  <body>

<milestone unit="speaker" n="yudhi-ṣṭhira uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.321.1">
<l xml:id="MBh_12.321.1-1" n="MBh_12.321.1/1"><seg type="pāda" n="a">gṛhastho brahmacārī vā</seg> <seg type="pāda" n="b">vānaprastho 'tha bhikṣukaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.1-2" n="MBh_12.321.1/2"><seg type="pāda" n="c">ya icchet siddhim āsthātuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">devatāṃ kāṃ yajeta saḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.1">
<lg>
<l><seg type="pāda">gṛha-stho brahma-cārī vā</seg> <seg type="pāda">vānaprastho 'tha bhikṣukaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ya icchet siddhim āsthātuṃ</seg> <seg type="pāda">devatāṃ kāṃ yajeta saḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.2">
<l xml:id="MBh_12.321.2-1" n="MBh_12.321.2/1"><seg type="pāda" n="a">kuto hy asya dhruvaḥ svargaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kuto niḥśreyasaṃ param</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.2-2" n="MBh_12.321.2/2"><seg type="pāda" n="c">vidhinā kena juhuyād</seg> <seg type="pāda" n="d">daivaṃ pitryaṃ tathaiva ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.2">
<lg>
<l><seg type="pāda">kuto hy asya dhruvaḥ svargaḥ</seg> <seg type="pāda">kuto niḥ-śreyasaṃ param</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vidhinā kena juhuyād</seg> <seg type="pāda">daivaṃ pitryaṃ tatha aiva ca</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.3">
<l xml:id="MBh_12.321.3-1" n="MBh_12.321.3/1"><seg type="pāda" n="a">muktaś ca kāṃ gatiṃ gacchen</seg> <seg type="pāda" n="b">mokṣaś caiva kimātmakaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.3-2" n="MBh_12.321.3/2"><seg type="pāda" n="c">svargataś caiva kiṃ kuryād</seg> <seg type="pāda" n="d">yena na cyavate divaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.3">
<lg>
<l><seg type="pāda">muktaś ca kāṃ gatiṃ gacchen</seg> <seg type="pāda">mokṣaś ca eva kim-ātmakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">svar-gataś ca eva kiṃ kuryād</seg> <seg type="pāda">yena na cyavate divaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.4">
<l xml:id="MBh_12.321.4-1" n="MBh_12.321.4/1"><seg type="pāda" n="a">devatānāṃ ca ko devaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pitṝṇāṃ ca tathā pitā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.4-2" n="MBh_12.321.4/2"><seg type="pāda" n="c">tasmāt parataraṃ yac ca</seg> <seg type="pāda" n="d">tan me brūhi pitāmaha</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.4">
<lg>
<l><seg type="pāda">devatānāṃ ca ko devaḥ</seg> <seg type="pāda">pitṝṇāṃ ca tathā pitā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tasmāt parataraṃ yac ca</seg> <seg type="pāda">tan me brūhi pitā-maha</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="bhīṣma uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.321.5">
<l xml:id="MBh_12.321.5-1" n="MBh_12.321.5/1"><seg type="pāda" n="a">gūḍhaṃ māṃ praśnavit praśnaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pṛcchase tvam ihānagha</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.5-2" n="MBh_12.321.5/2"><seg type="pāda" n="c">na hy eṣa tarkayā śakyo</seg> <seg type="pāda" n="d">vaktuṃ varṣaśatair api</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.5">
<lg>
<l><seg type="pāda">gūḍhaṃ māṃ praśna-vit praśnaṃ</seg> <seg type="pāda">pṛcchase tvam iha an-agha</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na hy eṣa tarkayā śakyo</seg> <seg type="pāda">vaktuṃ varṣa-śatair api</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.6">
<l xml:id="MBh_12.321.6-1" n="MBh_12.321.6/1"><seg type="pāda" n="a">ṛte devaprasādād vā</seg> <seg type="pāda" n="b">rājañ jñānāgamena vā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.6-2" n="MBh_12.321.6/2"><seg type="pāda" n="c">gahanaṃ hy etad ākhyānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vyākhyātavyaṃ tavārihan</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.6">
<lg>
<l><seg type="pāda">ṛte deva-prasādād vā</seg> <seg type="pāda">rājañ jñāna-āgamena vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">gahanaṃ hy etad ākhyānaṃ</seg> <seg type="pāda">vyākhyātavyaṃ tava ari-han</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.7">
<l xml:id="MBh_12.321.7-1" n="MBh_12.321.7/1"><seg type="pāda" n="a">atrāpy udāharantīmam</seg> <seg type="pāda" n="b">itihāsaṃ purātanam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.7-2" n="MBh_12.321.7/2"><seg type="pāda" n="c">nāradasya ca saṃvādam</seg> <seg type="pāda" n="d">ṛṣer nārāyaṇasya ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.7">
<lg>
<l><seg type="pāda">atra apy udāharanti imam</seg> <seg type="pāda">itihāsaṃ purātanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nāradasya ca saṃvādam</seg> <seg type="pāda">ṛṣer nārāyaṇasya ca</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.8">
<l xml:id="MBh_12.321.8-1" n="MBh_12.321.8/1"><seg type="pāda" n="a">nārāyaṇo hi viśvātmā</seg> <seg type="pāda" n="b">caturmūrtiḥ sanātanaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.8-2" n="MBh_12.321.8/2"><seg type="pāda" n="c">dharmātmajaḥ saṃbabhūva</seg> <seg type="pāda" n="d">pitaivaṃ me 'bhyabhāṣata</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.8">
<lg>
<l><seg type="pāda">nārāyaṇo hi viśva-ātmā</seg> <seg type="pāda">catur-mūrtiḥ sanātanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">dharma-ātma-jaḥ saṃbabhūva</seg> <seg type="pāda">pita aivaṃ me 'bhyabhāṣata</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.9">
<l xml:id="MBh_12.321.9-1" n="MBh_12.321.9/1"><seg type="pāda" n="a">kṛte yuge mahārāja</seg> <seg type="pāda" n="b">purā svāyaṃbhuve 'ntare</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.9-2" n="MBh_12.321.9/2"><seg type="pāda" n="c">naro nārāyaṇaś caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">hariḥ kṛṣṇas tathaiva ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.9">
<lg>
<l><seg type="pāda">kṛte yuge mahā-rāja</seg> <seg type="pāda">purā svāyaṃbhuve 'ntare</seg> </l>
<l><seg type="pāda">naro nārāyaṇaś ca eva</seg> <seg type="pāda">hariḥ kṛṣṇas tatha aiva ca</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.10">
<l xml:id="MBh_12.321.10-1" n="MBh_12.321.10/1"><seg type="pāda" n="a">tebhyo nārāyaṇanarau</seg> <seg type="pāda" n="b">tapas tepatur avyayau</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.10-2" n="MBh_12.321.10/2"><seg type="pāda" n="c">badary-āśramam āsādya</seg> <seg type="pāda" n="d">śakaṭe kanakāmaye</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.10">
<lg>
<l><seg type="pāda">tebhyo nārāyaṇa-narau</seg> <seg type="pāda">tapas tepatur a-vyayau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">badary--āśramam āsādya</seg> <seg type="pāda">śakaṭe kanakāmaye</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.11">
<l xml:id="MBh_12.321.11-1" n="MBh_12.321.11/1"><seg type="pāda" n="a">aṣṭacakraṃ hi tad yānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūtayuktaṃ manoramam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.11-2" n="MBh_12.321.11/2"><seg type="pāda" n="c">tatrādyau lokanāthau tau</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛśau dhamanisaṃtatau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.11">
<lg>
<l><seg type="pāda">aṣṭa-cakraṃ hi tad yānaṃ</seg> <seg type="pāda">bhūta-yuktaṃ mano-ramam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tatrā adyau loka-nāthau tau</seg> <seg type="pāda">kṛśau dhamani-saṃtatau</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.12">
<l xml:id="MBh_12.321.12-1" n="MBh_12.321.12/1"><seg type="pāda" n="a">tapasā tejasā caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">durnirīkṣau surair api</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.12-2" n="MBh_12.321.12/2"><seg type="pāda" n="c">yasya prasādaṃ kurvāte</seg> <seg type="pāda" n="d">sa devau draṣṭum arhati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.12">
<lg>
<l><seg type="pāda">tapasā tejasā ca eva</seg> <seg type="pāda">dur-nirīkṣau surair api</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yasya prasādaṃ kurvāte</seg> <seg type="pāda">sa devau draṣṭum arhati</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.13">
<l xml:id="MBh_12.321.13-1" n="MBh_12.321.13/1"><seg type="pāda" n="a">nūnaṃ tayor anumate</seg> <seg type="pāda" n="b">hṛdi hṛcchayacoditaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.13-2" n="MBh_12.321.13/2"><seg type="pāda" n="c">mahāmeror gireḥ śṛṅgāt</seg> <seg type="pāda" n="d">pracyuto gandhamādanam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.13">
<lg>
<l><seg type="pāda">nūnaṃ tayor anumate</seg> <seg type="pāda">hṛdi hṛc-chaya-coditaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">mahā-meror gireḥ śṛṅgāt</seg> <seg type="pāda">pracyuto gandha-mādanam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.14">
<l xml:id="MBh_12.321.14-1" n="MBh_12.321.14/1"><seg type="pāda" n="a">nāradaḥ sumahadbhūtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">lokān sarvān acīcarat</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.14-2" n="MBh_12.321.14/2"><seg type="pāda" n="c">taṃ deśam agamad rājan</seg> <seg type="pāda" n="d">badary-āśramam āśugaḥ_1</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.14">
<lg>
<l><seg type="pāda">nāradaḥ su-mahad-bhūtaṃ</seg> <seg type="pāda">lokān sarvān acīcarat</seg> </l>
<l><seg type="pāda">taṃ deśam agamad rājan</seg> <seg type="pāda">badary--āśramam āśu-gaḥ_1</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.15">
<l xml:id="MBh_12.321.15-1" n="MBh_12.321.15/1"><seg type="pāda" n="a">tayor āhnikavelāyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tasya kautūhalaṃ tv abhūt</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.15-2" n="MBh_12.321.15/2"><seg type="pāda" n="c">idaṃ tadāspadaṃ kṛtsnaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yasmiṃl lokāḥ pratiṣṭhitāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.15">
<lg>
<l><seg type="pāda">tayor āhnika-velāyāṃ</seg> <seg type="pāda">tasya kautūhalaṃ tv abhūt</seg> </l>
<l><seg type="pāda">idaṃ tad-āspadaṃ kṛtsnaṃ</seg> <seg type="pāda">yasmiṃl lokāḥ pratiṣṭhitāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.16">
<l xml:id="MBh_12.321.16-1" n="MBh_12.321.16/1"><seg type="pāda" n="a">sadevāsuragandharvāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sar1ṣikiṃnaralelihāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.16-2" n="MBh_12.321.16/2"><seg type="pāda" n="c">ekā mūrtir iyaṃ pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jātā bhūyaś caturvidhā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.16">
<lg>
<l><seg type="pāda">sa-deva-asura-gandharvāḥ</seg> <seg type="pāda">sar1ṣi-kiṃ-nara-lelihāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ekā mūrtir iyaṃ pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda">jātā bhūyaś catur-vidhā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.17">
<l xml:id="MBh_12.321.17-1" n="MBh_12.321.17/1"><seg type="pāda" n="a">dharmasya kulasaṃtāno</seg> <seg type="pāda" n="b">mahān ebhir vivardhitaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.17-2" n="MBh_12.321.17/2"><seg type="pāda" n="c">aho hy anugṛhīto 'dya</seg> <seg type="pāda" n="d">dharma ebhiḥ surair iha</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.17-3" n="MBh_12.321.17/3"><seg type="pāda" n="e">naranārāyaṇābhyāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="f">kṛṣṇena hariṇā tathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.17">
<lg>
<l><seg type="pāda">dharmasya kula-saṃtāno</seg> <seg type="pāda">mahān ebhir vivardhitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">aho hy anugṛhīto 'dya</seg> <seg type="pāda">dharma ebhiḥ surair iha</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nara-nārāyaṇābhyāṃ ca</seg> <seg type="pāda">kṛṣṇena hariṇā tathā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.18">
<l xml:id="MBh_12.321.18-1" n="MBh_12.321.18/1"><seg type="pāda" n="a">tatra kṛṣṇo hariś caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">kasmiṃścit kāraṇāntare</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.18-2" n="MBh_12.321.18/2"><seg type="pāda" n="c">sthitau dharmottarau hy etau</seg> <seg type="pāda" n="d">tathā tapasi dhiṣṭhitau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.18">
<lg>
<l><seg type="pāda">tatra kṛṣṇo hariś ca eva</seg> <seg type="pāda">kasmiṃś-cit kāraṇa-antare</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sthitau dharma-uttarau hy etau</seg> <seg type="pāda">tathā tapasi dhiṣṭhitau</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.19">
<l xml:id="MBh_12.321.19-1" n="MBh_12.321.19/1"><seg type="pāda" n="a">etau hi paramaṃ dhāma</seg> <seg type="pāda" n="b">kānayor āhnikakriyā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.19-2" n="MBh_12.321.19/2"><seg type="pāda" n="c">pitarau sarvabhūtānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">daivataṃ ca yaśasvinau</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.19-3" n="MBh_12.321.19/3"><seg type="pāda" n="e">kāṃ devatāṃ nu yajataḥ</seg> <seg type="pāda" n="f">pitṝn vā kān mahāmatī</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.19">
<lg>
<l><seg type="pāda">etau hi paramaṃ dhāma</seg> <seg type="pāda">ka ānayor āhnika-kriyā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">pitarau sarva-bhūtānāṃ</seg> <seg type="pāda">daivataṃ ca yaśasvinau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kāṃ devatāṃ nu yajataḥ</seg> <seg type="pāda">pitṝn vā kān mahā-matī</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.20">
<l xml:id="MBh_12.321.20-1" n="MBh_12.321.20/1"><seg type="pāda" n="a">iti saṃcintya manasā</seg> <seg type="pāda" n="b">bhaktyā nārāyaṇasya ha</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.20-2" n="MBh_12.321.20/2"><seg type="pāda" n="c">sahasā prādur abhavat</seg> <seg type="pāda" n="d">samīpe devayos tadā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.20">
<lg>
<l><seg type="pāda">iti saṃcintya manasā</seg> <seg type="pāda">bhaktyā nārāyaṇasya ha</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sahasā prādur abhavat</seg> <seg type="pāda">samīpe devayos tadā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.21">
<l xml:id="MBh_12.321.21-1" n="MBh_12.321.21/1"><seg type="pāda" n="a">kṛte daive ca pitrye ca</seg> <seg type="pāda" n="b">tatas tābhyāṃ nirīkṣitaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.21-2" n="MBh_12.321.21/2"><seg type="pāda" n="c">pūjitaś caiva vidhinā</seg> <seg type="pāda" n="d">yathāproktena śāstrataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.21">
<lg>
<l><seg type="pāda">kṛte daive ca pitrye ca</seg> <seg type="pāda">tatas tābhyāṃ nirīkṣitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">pūjitaś ca eva vidhinā</seg> <seg type="pāda">yathā-proktena śāstrataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.22">
<l xml:id="MBh_12.321.22-1" n="MBh_12.321.22/1"><seg type="pāda" n="a">taṃ dṛṣṭvā mahad āścaryam</seg> <seg type="pāda" n="b">apūrvaṃ vidhivistaram</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.22-2" n="MBh_12.321.22/2"><seg type="pāda" n="c">upopaviṣṭaḥ suprīto</seg> <seg type="pāda" n="d">nārado bhagavān ṛṣiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.22">
<lg>
<l><seg type="pāda">taṃ dṛṣṭvā mahad āścaryam</seg> <seg type="pāda">a-pūrvaṃ vidhi-vistaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda">upopaviṣṭaḥ su-prīto</seg> <seg type="pāda">nārado bhagavān ṛṣiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.23">
<l xml:id="MBh_12.321.23-1" n="MBh_12.321.23/1"><seg type="pāda" n="a">nārāyaṇaṃ saṃnirīkṣya</seg> <seg type="pāda" n="b">prasannenāntarātmanā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.23-2" n="MBh_12.321.23/2"><seg type="pāda" n="c">namas kṛtvā mahādevam</seg> <seg type="pāda" n="d">idaṃ vacanam abravīt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.23">
<lg>
<l><seg type="pāda">nārāyaṇaṃ saṃnirīkṣya</seg> <seg type="pāda">prasannena antar-ātmanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">namas kṛtvā mahā-devam</seg> <seg type="pāda">idaṃ vacanam abravīt</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.24">
<l xml:id="MBh_12.321.24-1" n="MBh_12.321.24/1"><seg type="pāda" n="a">vedeṣu sapurāṇeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">sāṅgopāṅgeṣu gīyase</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.24-2" n="MBh_12.321.24/2"><seg type="pāda" n="c">tvam ajaḥ śāśvato dhātā</seg> <seg type="pāda" n="d">mato 'mṛtam anuttamam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.24-3" n="MBh_12.321.24/3"><seg type="pāda" n="e">pratiṣṭhitaṃ bhūtabhavyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">tvayi sarvam idaṃ jagat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.24">
<lg>
<l><seg type="pāda">vedeṣu sa-purāṇeṣu</seg> <seg type="pāda">sa-aṅga-upa-aṅgeṣu gīyase</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tvam a-jaḥ śāśvato dhātā</seg> <seg type="pāda">mato '-mṛtam an-uttamam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">pratiṣṭhitaṃ bhūta-bhavyaṃ</seg> <seg type="pāda">tvayi sarvam idaṃ jagat</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.25">
<l xml:id="MBh_12.321.25-1" n="MBh_12.321.25/1"><seg type="pāda" n="a">catvāro hy āśramā deva</seg> <seg type="pāda" n="b">sarve gārhasthyamūlakāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.25-2" n="MBh_12.321.25/2"><seg type="pāda" n="c">yajante tvām aharahar</seg> <seg type="pāda" n="d">nānāmūrtisamāsthitam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.25">
<lg>
<l><seg type="pāda">catvāro hy āśramā deva</seg> <seg type="pāda">sarve gārhasthya-mūlakāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yajante tvām ahar-ahar</seg> <seg type="pāda">nānā-mūrti-samāsthitam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.26">
<l xml:id="MBh_12.321.26-1" n="MBh_12.321.26/1"><seg type="pāda" n="a">pitā mātā ca sarvasya</seg> <seg type="pāda" n="b">jagataḥ śāśvato guruḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.26-2" n="MBh_12.321.26/2"><seg type="pāda" n="c">kaṃ tv adya yajase devaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pitaraṃ kaṃ na vidmahe</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.26">
<lg>
<l><seg type="pāda">pitā mātā ca sarvasya</seg> <seg type="pāda">jagataḥ śāśvato guruḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kaṃ tv adya yajase devaṃ</seg> <seg type="pāda">pitaraṃ kaṃ na vidmahe</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>T G1-3.6 M1.5-7 ins.:: kam arcasi mahā-bhāga !tan me brūhī7ha pṛcchataḥ !12321.26800!</note>
<milestone unit="speaker" n="śrī-bhagavān uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.321.27">
<l xml:id="MBh_12.321.27-1" n="MBh_12.321.27/1"><seg type="pāda" n="a">avācyam etad vaktavyam</seg> <seg type="pāda" n="b">ātmaguhyaṃ sanātanam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.27-2" n="MBh_12.321.27/2"><seg type="pāda" n="c">tava bhaktimato brahman</seg> <seg type="pāda" n="d">vakṣyāmi tu yathātatham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.27">
<lg>
<l><seg type="pāda">a-vācyam etad vaktavyam</seg> <seg type="pāda">ātma-guhyaṃ sanātanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tava bhaktimato brahman</seg> <seg type="pāda">vakṣyāmi tu yathā-tatham</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.28">
<l xml:id="MBh_12.321.28-1" n="MBh_12.321.28/1"><seg type="pāda" n="a">yat tat sūkṣmam avijñeyam</seg> <seg type="pāda" n="b">avyaktam acalaṃ dhruvam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.28-2" n="MBh_12.321.28/2"><seg type="pāda" n="c">indriyair indriyārthaiś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvabhūtaiś ca varjitam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.28">
<lg>
<l><seg type="pāda">yat tat sūkṣmam a-vijñeyam</seg> <seg type="pāda">a-vyaktam a-calaṃ dhruvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">indriyair indriya-arthaiś ca</seg> <seg type="pāda">sarva-bhūtaiś ca varjitam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.29">
<l xml:id="MBh_12.321.29-1" n="MBh_12.321.29/1"><seg type="pāda" n="a">sa hy antarātmā bhūtānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣetrajñaś ceti kathyate</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.29-2" n="MBh_12.321.29/2"><seg type="pāda" n="c">triguṇavyatirikto 'sau</seg> <seg type="pāda" n="d">puruṣaś ceti kalpitaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.29-3" n="MBh_12.321.29/3"><seg type="pāda" n="e">tasmād avyaktam utpannaṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">triguṇaṃ dvijasattama</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.29">
<lg>
<l><seg type="pāda">sa hy antar-ātmā bhūtānāṃ</seg> <seg type="pāda">kṣetra-jñaś ca iti kathyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tri-guṇa-vyatirikto 'sau</seg> <seg type="pāda">puruṣaś ca iti kalpitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tasmād a-vyaktam utpannaṃ</seg> <seg type="pāda">tri-guṇaṃ dvi-ja-sattama</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.30">
<l xml:id="MBh_12.321.30-1" n="MBh_12.321.30/1"><seg type="pāda" n="a">avyaktā vyaktabhāvasthā</seg> <seg type="pāda" n="b">yā sā prakṛtir avyayā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.30-2" n="MBh_12.321.30/2"><seg type="pāda" n="c">tāṃ yonim āvayor viddhi</seg> <seg type="pāda" n="d">yo 'sau sada-sadātmakaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.30-3" n="MBh_12.321.30/3"><seg type="pāda" n="e">āvābhyāṃ pūjyate 'sau hi</seg> <seg type="pāda" n="f">daive pitrye ca kalpite</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.30">
<lg>
<l><seg type="pāda">a-vyaktā vyakta-bhāva-sthā</seg> <seg type="pāda">yā sā prakṛtir a-vyayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tāṃ yonim āvayor viddhi</seg> <seg type="pāda">yo 'sau sad-a-sad-ātmakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">āvābhyāṃ pūjyate 'sau hi</seg> <seg type="pāda">daive pitrye ca kalpite</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.31">
<l xml:id="MBh_12.321.31-1" n="MBh_12.321.31/1"><seg type="pāda" n="a">nāsti tasmāt paro 'nyo hi</seg> <seg type="pāda" n="b">pitā devo 'tha vā dvijaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.31-2" n="MBh_12.321.31/2"><seg type="pāda" n="c">ātmā hi nau sa vijñeyas</seg> <seg type="pāda" n="d">tatas taṃ pūjayāvahe</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.31">
<lg>
<l><seg type="pāda">na asti tasmāt paro 'nyo hi</seg> <seg type="pāda">pitā devo 'tha vā dvi-jaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ātmā hi nau sa vijñeyas</seg> <seg type="pāda">tatas taṃ pūjayāvahe</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.32">
<l xml:id="MBh_12.321.32-1" n="MBh_12.321.32/1"><seg type="pāda" n="a">tenaiṣā prathitā brahman</seg> <seg type="pāda" n="b">maryādā lokabhāvinī</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.32-2" n="MBh_12.321.32/2"><seg type="pāda" n="c">daivaṃ pitryaṃ ca kartavyam</seg> <seg type="pāda" n="d">iti tasyānuśāsanam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.32">
<lg>
<l><seg type="pāda">tena eṣā prathitā brahman</seg> <seg type="pāda">maryādā loka-bhāvinī</seg> </l>
<l><seg type="pāda">daivaṃ pitryaṃ ca kartavyam</seg> <seg type="pāda">iti tasya anuśāsanam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.33">
<l xml:id="MBh_12.321.33-1" n="MBh_12.321.33/1"><seg type="pāda" n="a">brahmā sthāṇur manur dakṣo</seg> <seg type="pāda" n="b">bhṛgur dharmas tapo damaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.33-2" n="MBh_12.321.33/2"><seg type="pāda" n="c">marīcir aṅgirāatriś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.33">
<lg>
<l><seg type="pāda">brahmā sthāṇur manur dakṣo</seg> <seg type="pāda">bhṛgur dharmas tapo damaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">marīcir aṅgirāatriś ca</seg> <seg type="pāda">pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.34">
<l xml:id="MBh_12.321.34-1" n="MBh_12.321.34/1"><seg type="pāda" n="a">vasiṣṭhaḥ parameṣṭhī ca</seg> <seg type="pāda" n="b">vivasvān soma eva ca</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.34-2" n="MBh_12.321.34/2"><seg type="pāda" n="c">kardamaś cāpi yaḥ proktaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">krodho vikrīta eva ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.34">
<lg>
<l><seg type="pāda">vasiṣṭhaḥ parame-ṣṭhī ca</seg> <seg type="pāda">vivasvān soma eva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kardamaś ca api yaḥ proktaḥ</seg> <seg type="pāda">krodho vikrīta eva ca</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.35">
<l xml:id="MBh_12.321.35-1" n="MBh_12.321.35/1"><seg type="pāda" n="a">ekaviṃśatir utpannās</seg> <seg type="pāda" n="b">te prajāpatayaḥ smṛtāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.35-2" n="MBh_12.321.35/2"><seg type="pāda" n="c">tasya devasya maryādāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pūjayanti sanātanīm</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.35">
<lg>
<l><seg type="pāda">eka-viṃśatir utpannās</seg> <seg type="pāda">te prajā-patayaḥ smṛtāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tasya devasya maryādāṃ</seg> <seg type="pāda">pūjayanti sanātanīm</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.36">
<l xml:id="MBh_12.321.36-1" n="MBh_12.321.36/1"><seg type="pāda" n="a">daivaṃ pitryaṃ ca satataṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tasya vijñāya tattvataḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.36-2" n="MBh_12.321.36/2"><seg type="pāda" n="c">ātmaprāptāni ca tato</seg> <seg type="pāda" n="d">jānanti dvijasattamāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.36">
<lg>
<l><seg type="pāda">daivaṃ pitryaṃ ca satataṃ</seg> <seg type="pāda">tasya vijñāya tattvataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ātma-prāptāni ca tato</seg> <seg type="pāda">jānanti dvi-ja-sattamāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.37">
<l xml:id="MBh_12.321.37-1" n="MBh_12.321.37/1"><seg type="pāda" n="a">svargasthā api ye kecit</seg> <seg type="pāda" n="b">taṃ namasyanti dehinaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.37-2" n="MBh_12.321.37/2"><seg type="pāda" n="c">te tatprasādād gacchanti</seg> <seg type="pāda" n="d">tenādiṣṭaphalāṃ gatim</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.37">
<lg>
<l><seg type="pāda">svarga-sthā api ye ke-cit</seg> <seg type="pāda">taṃ namasyanti dehinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">te tat-prasādād gacchanti</seg> <seg type="pāda">tenā adiṣṭa-phalāṃ gatim</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.38">
<l xml:id="MBh_12.321.38-1" n="MBh_12.321.38/1"><seg type="pāda" n="a">ye hīnāḥ saptadaśabhir</seg> <seg type="pāda" n="b">guṇaiḥ karmabhir eva ca</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.38-2" n="MBh_12.321.38/2"><seg type="pāda" n="c">kalāḥ pañcadaśa tyaktvā</seg> <seg type="pāda" n="d">te muktā iti niścayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.38">
<lg>
<l><seg type="pāda">ye hīnāḥ sapta-daśabhir</seg> <seg type="pāda">guṇaiḥ karmabhir eva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kalāḥ pañca-daśa tyaktvā</seg> <seg type="pāda">te muktā iti niścayaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.39">
<l xml:id="MBh_12.321.39-1" n="MBh_12.321.39/1"><seg type="pāda" n="a">muktānāṃ tu gatir brahman</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣetrajña iti kalpitaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.39-2" n="MBh_12.321.39/2"><seg type="pāda" n="c">sa hi sarvagataś caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">nirguṇaś caiva kathyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.39">
<lg>
<l><seg type="pāda">muktānāṃ tu gatir brahman</seg> <seg type="pāda">kṣetra-jña iti kalpitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa hi sarva-gataś ca eva</seg> <seg type="pāda">nir-guṇaś ca eva kathyate</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.40">
<l xml:id="MBh_12.321.40-1" n="MBh_12.321.40/1"><seg type="pāda" n="a">dṛśyate jñānayogena</seg> <seg type="pāda" n="b">āvāṃ ca prasṛtau tataḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.40-2" n="MBh_12.321.40/2"><seg type="pāda" n="c">evaṃ jñātvā tam ātmānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pūjayāvaḥ sanātanam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.40">
<lg>
<l><seg type="pāda">dṛśyate jñāna-yogena</seg> <seg type="pāda">āvāṃ ca prasṛtau tataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">evaṃ jñātvā tam ātmānaṃ</seg> <seg type="pāda">pūjayāvaḥ sanātanam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.41">
<l xml:id="MBh_12.321.41-1" n="MBh_12.321.41/1"><seg type="pāda" n="a">taṃ vedāś cāśramāś caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">nānātanusamāsthitāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.41-2" n="MBh_12.321.41/2"><seg type="pāda" n="c">bhaktyā saṃpūjayanty ādyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">gatiṃ caiṣāṃ dadāti saḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.41">
<lg>
<l><seg type="pāda">taṃ vedāś cā aśramāś ca eva</seg> <seg type="pāda">nānā-tanu-samāsthitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bhaktyā saṃpūjayanty ādyaṃ</seg> <seg type="pāda">gatiṃ ca eṣāṃ dadāti saḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.42">
<l xml:id="MBh_12.321.42-1" n="MBh_12.321.42/1"><seg type="pāda" n="a">ye tu tadbhāvitā loke</seg> <seg type="pāda" n="b">ekāntitvaṃ samāsthitāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.42-2" n="MBh_12.321.42/2"><seg type="pāda" n="c">etad abhyadhikaṃ teṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yat te taṃ praviśanty uta</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.42">
<lg>
<l><seg type="pāda">ye tu tad-bhāvitā loke</seg> <seg type="pāda">ekāntitvaṃ samāsthitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">etad abhy-adhikaṃ teṣāṃ</seg> <seg type="pāda">yat te taṃ praviśanty uta</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.321.43">
<l xml:id="MBh_12.321.43-1" n="MBh_12.321.43/1"><seg type="pāda" n="a">iti guhyasamuddeśas</seg> <seg type="pāda" n="b">tava nārada kīrtitaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.321.43-2" n="MBh_12.321.43/2"><seg type="pāda" n="c">bhaktyā premṇā ca viprar1ṣe</seg> <seg type="pāda" n="d">asmadbhaktyā ca te śrutaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.321.43">
<lg>
<l><seg type="pāda">iti guhya-samuddeśas</seg> <seg type="pāda">tava nārada kīrtitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bhaktyā premṇā ca viprar1ṣe</seg> <seg type="pāda">asmad-bhaktyā ca te śrutaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="bhīṣma uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.322.1">
<l xml:id="MBh_12.322.1-1" n="MBh_12.322.1/1">sa evam ukto dvipadāṃ variṣṭho</l>
<l xml:id="MBh_12.322.1-2" n="MBh_12.322.1/2">nārāyaṇenottamapuruṣeṇa</l>
<l xml:id="MBh_12.322.1-3" n="MBh_12.322.1/3">jagāda vākyaṃ dvipadāṃ variṣṭhaṃ</l>
<l xml:id="MBh_12.322.1-4" n="MBh_12.322.1/4">nārāyaṇaṃ lokahitādhivāsam</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.1">
<lg>
<l>sa evam ukto dvi-padāṃ variṣṭho</l>
<l>nārāyaṇena uttama-puruṣeṇa</l>
<l>jagāda vākyaṃ dvi-padāṃ variṣṭhaṃ</l>
<l>nārāyaṇaṃ loka-hita-adhivāsam</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.2">
<l xml:id="MBh_12.322.2-1" n="MBh_12.322.2/1">yadartham ātmaprabhaveha janma</l>
<l xml:id="MBh_12.322.2-2" n="MBh_12.322.2/2">tavottamaṃ dharmagṛhe caturdhā</l>
<l xml:id="MBh_12.322.2-3" n="MBh_12.322.2/3">tat sādhyatāṃ lokahitārtham adya</l>
<l xml:id="MBh_12.322.2-4" n="MBh_12.322.2/4">gacchāmi draṣṭuṃ prakṛtiṃ tavādyām</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.2">
<lg>
<l>yad-artham ātma-prabhava iha janma</l>
<l>tava uttamaṃ dharma-gṛhe caturdhā</l>
<l>tat sādhyatāṃ loka-hita-artham adya</l>
<l>gacchāmi draṣṭuṃ prakṛtiṃ tavā adyām</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.3">
<l xml:id="MBh_12.322.3-1" n="MBh_12.322.3/1">vedāḥ svadhītā mama lokanātha</l>
<l xml:id="MBh_12.322.3-2" n="MBh_12.322.3/2">taptaṃ tapo nānṛtam uktapūrvam</l>
<l xml:id="MBh_12.322.3-3" n="MBh_12.322.3/3">pūjāṃ gurūṇāṃ satataṃ karomi</l>
<l xml:id="MBh_12.322.3-4" n="MBh_12.322.3/4">parasya guhyaṃ na ca bhinnapūrvam</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.3">
<lg>
<l>vedāḥ sv-adhītā mama loka-nātha</l>
<l>taptaṃ tapo na an-ṛtam ukta-pūrvam</l>
<l>pūjāṃ gurūṇāṃ satataṃ karomi</l>
<l>parasya guhyaṃ na ca bhinna-pūrvam</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.4">
<l xml:id="MBh_12.322.4-1" n="MBh_12.322.4/1">guptāni catvāri yathāgamaṃ me</l>
<l xml:id="MBh_12.322.4-2" n="MBh_12.322.4/2">śatrau ca mitre ca samo 'smi nityam</l>
<l xml:id="MBh_12.322.4-3" n="MBh_12.322.4/3">taṃ cādidevaṃ satataṃ prapanna</l>
<l xml:id="MBh_12.322.4-4" n="MBh_12.322.4/4">ekāntabhāvena vṛṇomy ajasram</l>
<l xml:id="MBh_12.322.4-5" n="MBh_12.322.4/5">ebhir viśeṣaiḥ pariśuddhasattvaḥ</l>
<l xml:id="MBh_12.322.4-6" n="MBh_12.322.4/6">kasmān na paśyeyam anantam īśam</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.4">
<lg>
<l>guptāni catvāri yathā-āgamaṃ me</l>
<l>śatrau ca mitre ca samo 'smi nityam</l>
<l>taṃ cā adi-devaṃ satataṃ prapanna</l>
<l>eka-anta-bhāvena vṛṇomy a-jasram</l>
<l>ebhir viśeṣaiḥ pariśuddha-sattvaḥ</l>
<l>kasmān na paśyeyam an-antam īśam</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.5">
<l xml:id="MBh_12.322.5-1" n="MBh_12.322.5/1">tat pārameṣṭhyasya vaco niśamya</l>
<l xml:id="MBh_12.322.5-2" n="MBh_12.322.5/2">nārāyaṇaḥ sātvatadharmagoptā</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.5">
<lg>
<l>tat pārameṣṭhyasya vaco niśamya</l>
<l>nārāyaṇaḥ sātvata-dharma-goptā</l>
</lg>
</note>
<note>M5 ins.:: tasmād anujñāṃ mama dehi deva !</note>
<note>taṃ vai dṛṣṭvā kṛta-kṛtyo bhavāmi !12322.25801!</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.5">
<l xml:id="MBh_12.322.5-3" n="MBh_12.322.5/3">gaccheti taṃ nāradam uktavān sa</l>
<l xml:id="MBh_12.322.5-4" n="MBh_12.322.5/4">saṃpūjayitvātmavidhikriyābhiḥ</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.5">
<lg>
<l>gaccha iti taṃ nāradam uktavān sa</l>
<l>saṃpūjayitvā ātma-vidhi-kriyābhiḥ</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.6">
<l xml:id="MBh_12.322.6-1" n="MBh_12.322.6/1">tato visṛṣṭaḥ parameṣṭhiputraḥ</l>
<l xml:id="MBh_12.322.6-2" n="MBh_12.322.6/2">so 'bhyarcayitvā tam ṛṣiṃ purāṇam</l>
<l xml:id="MBh_12.322.6-3" n="MBh_12.322.6/3">kham utpapātottamavegayuktas</l>
<l xml:id="MBh_12.322.6-4" n="MBh_12.322.6/4">tato 'dhimerau sahasā nililye</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.6">
<lg>
<l>tato visṛṣṭaḥ parame-ṣṭhi-putraḥ</l>
<l>so 'bhyarcayitvā tam ṛṣiṃ purāṇam</l>
<l>kham utpapāta uttama-vega-yuktas</l>
<l>tato 'dhi-merau sahasā nililye</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.7">
<l xml:id="MBh_12.322.7-1" n="MBh_12.322.7/1">tatrāvatasthe ca munir muhūrtam</l>
<l xml:id="MBh_12.322.7-2" n="MBh_12.322.7/2">ekāntam āsādya gireḥ sa śṛṅge</l>
<l xml:id="MBh_12.322.7-3" n="MBh_12.322.7/3">ālokayann uttarapaścimena</l>
<l xml:id="MBh_12.322.7-4" n="MBh_12.322.7/4">dadarśa cātyadbhutarūpayuktam</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.7">
<lg>
<l>tatra avatasthe ca munir muhūrtam</l>
<l>eka-antam āsādya gireḥ sa śṛṅge</l>
<l>ālokayann uttara-paścimena</l>
<l>dadarśa ca aty-adbhuta-rūpa-yuktam</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.8">
<l xml:id="MBh_12.322.8-1" n="MBh_12.322.8/1">kṣīrodadher uttarato hi dvīpaḥ</l>
<l xml:id="MBh_12.322.8-2" n="MBh_12.322.8/2">śvetaḥ sa nāmnā prathito viśālaḥ</l>
<l xml:id="MBh_12.322.8-3" n="MBh_12.322.8/3">meroḥ sahasraiḥ sa hi yojanānāṃ</l>
<l xml:id="MBh_12.322.8-4" n="MBh_12.322.8/4">dvātriṃśatordhvaṃ kavibhir niruktaḥ</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.8">
<lg>
<l>kṣīra-uda-dher uttarato hi dvīpaḥ</l>
<l>śvetaḥ sa nāmnā prathito viśālaḥ</l>
<l>meroḥ sahasraiḥ sa hi yojanānāṃ</l>
<l>dvā-triṃśata-ūrdhvaṃ kavibhir niruktaḥ</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.9">
<l xml:id="MBh_12.322.9-1" n="MBh_12.322.9/1">atīndriyāś cānaśanāś ca tatra</l>
<l xml:id="MBh_12.322.9-2" n="MBh_12.322.9/2">niṣpandahīnāḥ susugandhinaś ca</l>
<l xml:id="MBh_12.322.9-3" n="MBh_12.322.9/3">śvetāḥ pumāṃso gatasarvapāpāś</l>
<l xml:id="MBh_12.322.9-4" n="MBh_12.322.9/4">cakṣurmuṣaḥ pāpakṛtāṃ narāṇām</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.9">
<lg>
<l>ati-indriyāś ca an-aśanāś ca tatra</l>
<l>niṣpanda-hīnāḥ su-su-gandhinaś ca</l>
<l>śvetāḥ pumāṃso gata-sarva-pāpāś</l>
<l>cakṣur-muṣaḥ pāpa-kṛtāṃ narāṇām</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.10">
<l xml:id="MBh_12.322.10-1" n="MBh_12.322.10/1">vajrāsthikāyāḥ samamānonmānā</l>
<l xml:id="MBh_12.322.10-2" n="MBh_12.322.10/2">divyānvayarūpāḥ śubhasāropetāḥ</l>
<l xml:id="MBh_12.322.10-3" n="MBh_12.322.10/3">chattrākṛtiśīrṣā meghaughaninādāḥ</l>
<l xml:id="MBh_12.322.10-4" n="MBh_12.322.10/4">satpuṣkaracatuṣkā rājīvaśatapādāḥ</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.10">
<lg>
<l>vajra-asthi-kāyāḥ sama-māna-unmānā</l>
<l>divya-anvaya-rūpāḥ śubha-sāra-upetāḥ</l>
<l>chattra-ākṛti-śīrṣā megha-ogha-ninādāḥ</l>
<l>sat-puṣkara-catuṣkā rājīva-śata-pādāḥ</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.11">
<l xml:id="MBh_12.322.11-1" n="MBh_12.322.11/1"><seg type="pāda" n="a">ṣaṣṭyā dantair yuktāḥ śuklair</seg> <seg type="pāda" n="b">aṣṭābhir daṃṣṭrābhir ye</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.11-2" n="MBh_12.322.11/2"><seg type="pāda" n="c">jihvābhir ye viṣvagvaktraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">lelihyante sūryaprakhyam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.11">
<lg>
<l><seg type="pāda">ṣaṣṭyā dantair yuktāḥ śuklair</seg> <seg type="pāda">aṣṭābhir daṃṣṭrābhir ye</seg> </l>
<l><seg type="pāda">jihvābhir ye viṣvag-vaktraṃ</seg> <seg type="pāda">lelihyante sūrya-prakhyam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.12">
<l xml:id="MBh_12.322.12-1" n="MBh_12.322.12/1"><seg type="pāda" n="a">bhaktyā devaṃ viśvotpannaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yasmāt sarve lokāḥ sūtāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.12-2" n="MBh_12.322.12/2"><seg type="pāda" n="c">vedā dharmā munayaḥ śāntā</seg> <seg type="pāda" n="d">devāḥ sarve tasya visargāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.12">
<lg>
<l><seg type="pāda">bhaktyā devaṃ viśva-utpannaṃ</seg> <seg type="pāda">yasmāt sarve lokāḥ sūtāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vedā dharmā munayaḥ śāntā</seg> <seg type="pāda">devāḥ sarve tasya visargāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="yudhi-ṣṭhira uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.322.13">
<l xml:id="MBh_12.322.13-1" n="MBh_12.322.13/1"><seg type="pāda" n="a">atīndriyā nirāhārā</seg> <seg type="pāda" n="b">aniṣpandāḥ sugandhinaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.13-2" n="MBh_12.322.13/2"><seg type="pāda" n="c">kathaṃ te puruṣā jātāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kā teṣāṃ gatir uttamā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.13">
<lg>
<l><seg type="pāda">ati-indriyā nir-āhārā</seg> <seg type="pāda">a-niṣpandāḥ su-gandhinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kathaṃ te puruṣā jātāḥ</seg> <seg type="pāda">kā teṣāṃ gatir uttamā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.14">
<l xml:id="MBh_12.322.14-1" n="MBh_12.322.14/1"><seg type="pāda" n="a">ye vimuktā bhavantīha</seg> <seg type="pāda" n="b">narā bharatasattama</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.14-2" n="MBh_12.322.14/2"><seg type="pāda" n="c">teṣāṃ lakṣaṇam etad dhi</seg> <seg type="pāda" n="d">yac chvetadvīpavāsinām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.14">
<lg>
<l><seg type="pāda">ye vimuktā bhavanti iha</seg> <seg type="pāda">narā bharata-sattama</seg> </l>
<l><seg type="pāda">teṣāṃ lakṣaṇam etad dhi</seg> <seg type="pāda">yac chveta-dvīpa-vāsinām</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.15">
<l xml:id="MBh_12.322.15-1" n="MBh_12.322.15/1"><seg type="pāda" n="a">tasmān me saṃśayaṃ chindhi</seg> <seg type="pāda" n="b">paraṃ kautūhalaṃ hi me</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.15-2" n="MBh_12.322.15/2"><seg type="pāda" n="c">tvaṃ hi sarvakathārāmas</seg> <seg type="pāda" n="d">tvāṃ caivopāśritā vayam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.15">
<lg>
<l><seg type="pāda">tasmān me saṃśayaṃ chindhi</seg> <seg type="pāda">paraṃ kautūhalaṃ hi me</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tvaṃ hi sarva-kathā-ārāmas</seg> <seg type="pāda">tvāṃ ca eva upāśritā vayam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="bhīṣma uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.322.16">
<l xml:id="MBh_12.322.16-1" n="MBh_12.322.16/1"><seg type="pāda" n="a">vistīrṇaiṣā kathā rājañ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrutā me pitṛsaṃnidhau</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.16-2" n="MBh_12.322.16/2"><seg type="pāda" n="c">saiṣā tava hi vaktavyā</seg> <seg type="pāda" n="d">kathāsāro hi sa smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.16">
<lg>
<l><seg type="pāda">vistīrṇa aiṣā kathā rājañ</seg> <seg type="pāda">śrutā me pitṛ-saṃnidhau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa aiṣā tava hi vaktavyā</seg> <seg type="pāda">kathā-sāro hi sa smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>T G1-3.6 M6 Kumbh..ed. ins.:: śaṃ-tanoḥ kathayām āsa !nārado muni-sattamaḥ !</note>
<note>rājñā pṛṣṭaḥ purā prāha !tatrā7haṃ śrutavān purā !12322.16802!</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.17">
<l xml:id="MBh_12.322.17-1" n="MBh_12.322.17/1"><seg type="pāda" n="a">rājoparicaro nāma</seg> <seg type="pāda" n="b">babhūvādhipatir bhuvaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.17-2" n="MBh_12.322.17/2"><seg type="pāda" n="c">ākhaṇḍalasakhaḥ khyāto</seg> <seg type="pāda" n="d">bhakto nārāyaṇaṃ harim</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.17">
<lg>
<l><seg type="pāda">rāja ūpari-caro nāma</seg> <seg type="pāda">babhūva adhi-patir bhuvaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ākhaṇḍala-sakhaḥ khyāto</seg> <seg type="pāda">bhakto nārāyaṇaṃ harim</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.18">
<l xml:id="MBh_12.322.18-1" n="MBh_12.322.18/1"><seg type="pāda" n="a">dhārmiko nityabhaktaś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">pitṝn nityam atandritaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.18-2" n="MBh_12.322.18/2"><seg type="pāda" n="c">sāmrājyaṃ tena saṃprāptaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nārāyaṇavarāt purā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.18">
<lg>
<l><seg type="pāda">dhārmiko nitya-bhaktaś ca</seg> <seg type="pāda">pitṝn nityam a-tandritaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sāmrājyaṃ tena saṃprāptaṃ</seg> <seg type="pāda">nārāyaṇa-varāt purā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.19">
<l xml:id="MBh_12.322.19-1" n="MBh_12.322.19/1"><seg type="pāda" n="a">sātvataṃ vidhim āsthāya</seg> <seg type="pāda" n="b">prāksūryamukhaniḥsṛtam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.19-2" n="MBh_12.322.19/2"><seg type="pāda" n="c">pūjayām āsa deveśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">taccheṣeṇa pitāmahān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.19">
<lg>
<l><seg type="pāda">sātvataṃ vidhim āsthāya</seg> <seg type="pāda">prāk-sūrya-mukha-niḥsṛtam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">pūjayām āsa deva-īśaṃ</seg> <seg type="pāda">tac-cheṣeṇa pitā-mahān</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.20">
<l xml:id="MBh_12.322.20-1" n="MBh_12.322.20/1"><seg type="pāda" n="a">pitṛśeṣeṇa viprāṃś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃvibhajyāśritāṃś ca saḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.20-2" n="MBh_12.322.20/2"><seg type="pāda" n="c">śeṣānnabhuk satyaparaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvabhūteṣv ahiṃsakaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.20-3" n="MBh_12.322.20/3"><seg type="pāda" n="e">sarvabhāvena bhaktaḥ sa</seg> <seg type="pāda" n="f">devadevaṃ janārdanam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.20">
<lg>
<l><seg type="pāda">pitṛ-śeṣeṇa viprāṃś ca</seg> <seg type="pāda">saṃvibhajyā aśritāṃś ca saḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">śeṣa-anna-bhuk satya-paraḥ</seg> <seg type="pāda">sarva-bhūteṣv a-hiṃsakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sarva-bhāvena bhaktaḥ sa</seg> <seg type="pāda">deva-devaṃ jana-ardanam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>K6 Bo.6-9 Da3..a4 Dn1.ṇ4 Ds D2.3.5.8 T G1-3.6 M1.5-7 editions ins.:: an-ādi-madhya-nidhanaṃ !loka-kartāram a-vyayam !12322.20803!</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.21">
<l xml:id="MBh_12.322.21-1" n="MBh_12.322.21/1"><seg type="pāda" n="a">tasya nārāyaṇe bhaktiṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vahato 'mitrakarśana</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.21-2" n="MBh_12.322.21/2"><seg type="pāda" n="c">ekaśayyāsanaṃ śakro</seg> <seg type="pāda" n="d">dattavān devarāṭ svayam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.21">
<lg>
<l><seg type="pāda">tasya nārāyaṇe bhaktiṃ</seg> <seg type="pāda">vahato '-mitra-karśana</seg> </l>
<l><seg type="pāda">eka-śayyā-āsanaṃ śakro</seg> <seg type="pāda">dattavān deva-rāṭ svayam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.22">
<l xml:id="MBh_12.322.22-1" n="MBh_12.322.22/1"><seg type="pāda" n="a">ātmā rājyaṃ dhanaṃ caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">kalatraṃ vāhanāni ca</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.22-2" n="MBh_12.322.22/2"><seg type="pāda" n="c">etad bhagavate sarvam</seg> <seg type="pāda" n="d">iti tat prekṣitaṃ sadā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.22">
<lg>
<l><seg type="pāda">ātmā rājyaṃ dhanaṃ ca eva</seg> <seg type="pāda">kalatraṃ vāhanāni ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda">etad bhagavate sarvam</seg> <seg type="pāda">iti tat prekṣitaṃ sadā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.23">
<l xml:id="MBh_12.322.23-1" n="MBh_12.322.23/1"><seg type="pāda" n="a">kāmyanaimittikā-jasraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yajñiyāḥ paramakriyāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.23-2" n="MBh_12.322.23/2"><seg type="pāda" n="c">sarvāḥ sātvatam āsthāya</seg> <seg type="pāda" n="d">vidhiṃ cakre samāhitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.23">
<lg>
<l><seg type="pāda">kāmya-naimittika-a-jasraṃ</seg> <seg type="pāda">yajñiyāḥ parama-kriyāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sarvāḥ sātvatam āsthāya</seg> <seg type="pāda">vidhiṃ cakre samāhitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.24">
<l xml:id="MBh_12.322.24-1" n="MBh_12.322.24/1"><seg type="pāda" n="a">pañcarātravido mukhyās</seg> <seg type="pāda" n="b">tasya gehe mahātmanaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.24-2" n="MBh_12.322.24/2"><seg type="pāda" n="c">prāyaṇaṃ bhagavatproktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhuñjate cāgrabhojanam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.24">
<lg>
<l><seg type="pāda">pañca-rātra-vido mukhyās</seg> <seg type="pāda">tasya gehe mahā-ātmanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">prāyaṇaṃ bhagavat-proktaṃ</seg> <seg type="pāda">bhuñjate ca agra-bhojanam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.25">
<l xml:id="MBh_12.322.25-1" n="MBh_12.322.25/1"><seg type="pāda" n="a">tasya praśāsato rājyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dharmeṇā-mitraghātinaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.25-2" n="MBh_12.322.25/2"><seg type="pāda" n="c">nānṛtā vāk samabhavan</seg> <seg type="pāda" n="d">mano duṣṭaṃ na cābhavat</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.25-3" n="MBh_12.322.25/3"><seg type="pāda" n="e">na ca kāyena kṛtavān</seg> <seg type="pāda" n="f">sa pāpaṃ param aṇv api</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.25">
<lg>
<l><seg type="pāda">tasya praśāsato rājyaṃ</seg> <seg type="pāda">dharmeṇa a-mitra-ghātinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na an-ṛtā vāk samabhavan</seg> <seg type="pāda">mano duṣṭaṃ na ca abhavat</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na ca kāyena kṛtavān</seg> <seg type="pāda">sa pāpaṃ param aṇv api</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.26">
<l xml:id="MBh_12.322.26-1" n="MBh_12.322.26/1"><seg type="pāda" n="a">ye hi te munayaḥ khyātāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sapta citraśikhaṇḍinaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.26-2" n="MBh_12.322.26/2"><seg type="pāda" n="c">tair ekamatibhir bhūtvā</seg> <seg type="pāda" n="d">yat proktaṃ śāstram uttamam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.26">
<lg>
<l><seg type="pāda">ye hi te munayaḥ khyātāḥ</seg> <seg type="pāda">sapta citra-śikhaṇḍinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tair eka-matibhir bhūtvā</seg> <seg type="pāda">yat proktaṃ śāstram uttamam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>K6.7 Bo.6-9 Da3..a4 Dn1.ṇ4 Ds D2.3.4.5.8.9 M1.5-7 Ca editions ins.:: vedaiś caturbhiḥ samitaṃ !kṛtaṃ merau mahā-girau !</note>
<note>āsyaiḥ saptabhir udgīrṇaṃ !loka-dharmam an-uttamam !12322.26804!</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.27">
<l xml:id="MBh_12.322.27-1" n="MBh_12.322.27/1"><seg type="pāda" n="a">marīcir atryaṅgirasau</seg> <seg type="pāda" n="b">pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.27-2" n="MBh_12.322.27/2"><seg type="pāda" n="c">vasiṣṭhaś ca mahātejā</seg> <seg type="pāda" n="d">ete citraśikhaṇḍinaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.27">
<lg>
<l><seg type="pāda">marīcir atry-aṅgirasau</seg> <seg type="pāda">pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vasiṣṭhaś ca mahā-tejā</seg> <seg type="pāda">ete citra-śikhaṇḍinaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.28">
<l xml:id="MBh_12.322.28-1" n="MBh_12.322.28/1"><seg type="pāda" n="a">sapta prakṛtayo hy etās</seg> <seg type="pāda" n="b">tathā svāyaṃbhuvo 'ṣṭamaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.28-2" n="MBh_12.322.28/2"><seg type="pāda" n="c">etābhir dhāryate lokas</seg> <seg type="pāda" n="d">tābhyaḥ śāstraṃ viniḥsṛtam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.28">
<lg>
<l><seg type="pāda">sapta prakṛtayo hy etās</seg> <seg type="pāda">tathā svāyaṃbhuvo 'ṣṭamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">etābhir dhāryate lokas</seg> <seg type="pāda">tābhyaḥ śāstraṃ viniḥsṛtam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.29">
<l xml:id="MBh_12.322.29-1" n="MBh_12.322.29/1"><seg type="pāda" n="a">ekāgramanaso dāntā</seg> <seg type="pāda" n="b">munayaḥ saṃyame ratāḥ</seg> </l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.29">
<lg>
<l><seg type="pāda">eka-agra-manaso dāntā</seg> <seg type="pāda">munayaḥ saṃyame ratāḥ</seg> </l>
</lg>
</note>
<note>K6 Bo.6-9 Da3..a4 Dn1.ṇ4 Ds D2.3.5.8 editions ins.:: bhūta-bhavya-bhaviṣya-jñāḥ !satya-dharma-parā1yaṇāḥ !12322.28805!</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.29">
<l xml:id="MBh_12.322.29-2" n="MBh_12.322.29/2"><seg type="pāda" n="c">idaṃ śreya idaṃ brahma</seg> <seg type="pāda" n="d">idaṃ hitam anuttamam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.29-3" n="MBh_12.322.29/3"><seg type="pāda" n="e">lokān saṃcintya manasā</seg> <seg type="pāda" n="f">tataḥ śāstraṃ pracakrire</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.29">
<lg>
<l><seg type="pāda">idaṃ śreya idaṃ brahma</seg> <seg type="pāda">idaṃ hitam an-uttamam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">lokān saṃcintya manasā</seg> <seg type="pāda">tataḥ śāstraṃ pracakrire</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.30">
<l xml:id="MBh_12.322.30-1" n="MBh_12.322.30/1"><seg type="pāda" n="a">tatra dharmārthakāmā hi</seg> <seg type="pāda" n="b">mokṣaḥ paścāc ca kīrtitaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.30-2" n="MBh_12.322.30/2"><seg type="pāda" n="c">maryādā vividhāś caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">divi bhūmau ca saṃsthitāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.30">
<lg>
<l><seg type="pāda">tatra dharma-artha-kāmā hi</seg> <seg type="pāda">mokṣaḥ paścāc ca kīrtitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">maryādā vi-vidhāś ca eva</seg> <seg type="pāda">divi bhūmau ca saṃsthitāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.31">
<l xml:id="MBh_12.322.31-1" n="MBh_12.322.31/1"><seg type="pāda" n="a">ārādhya tapasā devaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">hariṃ nārāyaṇaṃ prabhum</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.31-2" n="MBh_12.322.31/2"><seg type="pāda" n="c">divyaṃ varṣasahasraṃ vai</seg> <seg type="pāda" n="d">sarve te ṛṣibhiḥ saha</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.31">
<lg>
<l><seg type="pāda">ārādhya tapasā devaṃ</seg> <seg type="pāda">hariṃ nārāyaṇaṃ prabhum</seg> </l>
<l><seg type="pāda">divyaṃ varṣa-sahasraṃ vai</seg> <seg type="pāda">sarve te ṛṣibhiḥ saha</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.32">
<l xml:id="MBh_12.322.32-1" n="MBh_12.322.32/1"><seg type="pāda" n="a">nārāyaṇānuśāstā hi</seg> <seg type="pāda" n="b">tadā devī sarasvatī</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.32-2" n="MBh_12.322.32/2"><seg type="pāda" n="c">viveśa tān ṛṣīn sarvāṃl</seg> <seg type="pāda" n="d">lokānāṃ hitakāmyayā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.32">
<lg>
<l><seg type="pāda">nārāyaṇa-anuśāstā hi</seg> <seg type="pāda">tadā devī sarasvatī</seg> </l>
<l><seg type="pāda">viveśa tān ṛṣīn sarvāṃl</seg> <seg type="pāda">lokānāṃ hita-kāmyayā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.33">
<l xml:id="MBh_12.322.33-1" n="MBh_12.322.33/1"><seg type="pāda" n="a">tataḥ pravartitā samyak</seg> <seg type="pāda" n="b">tapovidbhir dvijātibhiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.33-2" n="MBh_12.322.33/2"><seg type="pāda" n="c">śabde cārthe ca hetau ca</seg> <seg type="pāda" n="d">eṣā prathamasargajā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.33">
<lg>
<l><seg type="pāda">tataḥ pravartitā samyak</seg> <seg type="pāda">tapo-vidbhir dvi-jātibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">śabde ca arthe ca hetau ca</seg> <seg type="pāda">eṣā prathama-sarga-jā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.34">
<l xml:id="MBh_12.322.34-1" n="MBh_12.322.34/1"><seg type="pāda" n="a">ādāv eva hi tac chāstram</seg> <seg type="pāda" n="b">oṃkārasvarabhūṣitam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.34-2" n="MBh_12.322.34/2"><seg type="pāda" n="c">ṛṣibhir bhāvitaṃ tatra</seg> <seg type="pāda" n="d">yatra kāruṇiko hy asau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.34">
<lg>
<l><seg type="pāda">ādāv eva hi tac chāstram</seg> <seg type="pāda">oṃ-kāra-svara-bhūṣitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ṛṣibhir bhāvitaṃ tatra</seg> <seg type="pāda">yatra kāruṇiko hy asau</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.35">
<l xml:id="MBh_12.322.35-1" n="MBh_12.322.35/1"><seg type="pāda" n="a">tataḥ prasanno bhagavān</seg> <seg type="pāda" n="b">anirdiṣṭaśarīragaḥ_1</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.35-2" n="MBh_12.322.35/2"><seg type="pāda" n="c">ṛṣīn uvāca tān sarvān</seg> <seg type="pāda" n="d">adṛśyaḥ puruṣottamaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.35">
<lg>
<l><seg type="pāda">tataḥ prasanno bhagavān</seg> <seg type="pāda">a-nirdiṣṭa-śarīra-gaḥ_1</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ṛṣīn uvāca tān sarvān</seg> <seg type="pāda">a-dṛśyaḥ puruṣa-uttamaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.36">
<l xml:id="MBh_12.322.36-1" n="MBh_12.322.36/1"><seg type="pāda" n="a">kṛtaṃ śatasahasraṃ hi</seg> <seg type="pāda" n="b">ślokānām idam uttamam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.36-2" n="MBh_12.322.36/2"><seg type="pāda" n="c">lokatantrasya kṛtsnasya</seg> <seg type="pāda" n="d">yasmād dharmaḥ pravartate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.36">
<lg>
<l><seg type="pāda">kṛtaṃ śata-sahasraṃ hi</seg> <seg type="pāda">ślokānām idam uttamam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">loka-tantrasya kṛtsnasya</seg> <seg type="pāda">yasmād dharmaḥ pravartate</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.37">
<l xml:id="MBh_12.322.37-1" n="MBh_12.322.37/1"><seg type="pāda" n="a">pravṛttau ca nivṛttau ca</seg> <seg type="pāda" n="b">yonir etad bhaviṣyati</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.37-2" n="MBh_12.322.37/2"><seg type="pāda" n="c">ṛgyajuḥsāmabhir juṣṭam</seg> <seg type="pāda" n="d">atharvāṅgirasais tathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.37">
<lg>
<l><seg type="pāda">pravṛttau ca nivṛttau ca</seg> <seg type="pāda">yonir etad bhaviṣyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ṛg-yajuḥ-sāmabhir juṣṭam</seg> <seg type="pāda">atharva-aṅgirasais tathā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.38">
<l xml:id="MBh_12.322.38-1" n="MBh_12.322.38/1"><seg type="pāda" n="a">tathāpramāṇaṃ hi mayā</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛto brahmā prasādajaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.38-2" n="MBh_12.322.38/2"><seg type="pāda" n="c">rudraś ca krodhajo viprā</seg> <seg type="pāda" n="d">yūyaṃ prakṛtayas tathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.38">
<lg>
<l><seg type="pāda">tathā-pramāṇaṃ hi mayā</seg> <seg type="pāda">kṛto brahmā prasāda-jaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">rudraś ca krodha-jo viprā</seg> <seg type="pāda">yūyaṃ prakṛtayas tathā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.39">
<l xml:id="MBh_12.322.39-1" n="MBh_12.322.39/1"><seg type="pāda" n="a">sūryācandramasau vāyur</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūmir āpo 'gnir eva ca</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.39-2" n="MBh_12.322.39/2"><seg type="pāda" n="c">sarve ca nakṣatragaṇā</seg> <seg type="pāda" n="d">yac ca bhūtābhiśabditam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.39">
<lg>
<l><seg type="pāda">sūryā-candra-masau vāyur</seg> <seg type="pāda">bhūmir āpo 'gnir eva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sarve ca nakṣatra-gaṇā</seg> <seg type="pāda">yac ca bhūta-abhiśabditam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.40">
<l xml:id="MBh_12.322.40-1" n="MBh_12.322.40/1"><seg type="pāda" n="a">adhikāreṣu vartante</seg> <seg type="pāda" n="b">yathāsvam brahmavādinaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.40-2" n="MBh_12.322.40/2"><seg type="pāda" n="c">sarve pramāṇaṃ hi yathā</seg> <seg type="pāda" n="d">tathaitac chāstram uttamam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.40">
<lg>
<l><seg type="pāda">adhikāreṣu vartante</seg> <seg type="pāda">yathā-svam brahma-vādinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sarve pramāṇaṃ hi yathā</seg> <seg type="pāda">tatha aitac chāstram uttamam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.41">
<l xml:id="MBh_12.322.41-1" n="MBh_12.322.41/1"><seg type="pāda" n="a">bhaviṣyati pramāṇaṃ vai</seg> <seg type="pāda" n="b">etan madanuśāsanam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.41-2" n="MBh_12.322.41/2"><seg type="pāda" n="c">asmāt pravakṣyate dharmān</seg> <seg type="pāda" n="d">manuḥ svāyaṃbhuvaḥ svayam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.41">
<lg>
<l><seg type="pāda">bhaviṣyati pramāṇaṃ vai</seg> <seg type="pāda">etan mad-anuśāsanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">asmāt pravakṣyate dharmān</seg> <seg type="pāda">manuḥ svāyaṃbhuvaḥ svayam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.42">
<l xml:id="MBh_12.322.42-1" n="MBh_12.322.42/1"><seg type="pāda" n="a">uśanā bṛhaspatiś caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">yadotpannau bhaviṣyataḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.42-2" n="MBh_12.322.42/2"><seg type="pāda" n="c">tadā pravakṣyataḥ śāstraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yuṣmanmatibhir uddhṛtam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.42">
<lg>
<l><seg type="pāda">uśanā bṛhas-patiś ca eva</seg> <seg type="pāda">yada ūtpannau bhaviṣyataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tadā pravakṣyataḥ śāstraṃ</seg> <seg type="pāda">yuṣman-matibhir uddhṛtam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.43">
<l xml:id="MBh_12.322.43-1" n="MBh_12.322.43/1"><seg type="pāda" n="a">svāyaṃbhuveṣu dharmeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">śāstre cośanasā kṛte</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.43-2" n="MBh_12.322.43/2"><seg type="pāda" n="c">bṛhaspatimate_1 caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">lokeṣu pravicārite</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.43">
<lg>
<l><seg type="pāda">svāyaṃbhuveṣu dharmeṣu</seg> <seg type="pāda">śāstre ca uśanasā kṛte</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bṛhas-pati-mate_1 ca eva</seg> <seg type="pāda">lokeṣu pravicārite</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.44">
<l xml:id="MBh_12.322.44-1" n="MBh_12.322.44/1"><seg type="pāda" n="a">yuṣmatkṛtam idaṃ śāstraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">prajāpālo vasus tataḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.44-2" n="MBh_12.322.44/2"><seg type="pāda" n="c">bṛhaspatisakāśād vai</seg> <seg type="pāda" n="d">prāpsyate dvijasattamāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.44">
<lg>
<l><seg type="pāda">yuṣmat-kṛtam idaṃ śāstraṃ</seg> <seg type="pāda">prajā-pālo vasus tataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bṛhas-pati-sa-kāśād vai</seg> <seg type="pāda">prāpsyate dvi-ja-sattamāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.45">
<l xml:id="MBh_12.322.45-1" n="MBh_12.322.45/1"><seg type="pāda" n="a">sa hi madbhāvito rājā</seg> <seg type="pāda" n="b">madbhaktaś ca bhaviṣyati</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.45-2" n="MBh_12.322.45/2"><seg type="pāda" n="c">tena śāstreṇa lokeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kriyāḥ sarvāḥ kariṣyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.45">
<lg>
<l><seg type="pāda">sa hi mad-bhāvito rājā</seg> <seg type="pāda">mad-bhaktaś ca bhaviṣyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tena śāstreṇa lokeṣu</seg> <seg type="pāda">kriyāḥ sarvāḥ kariṣyati</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.46">
<l xml:id="MBh_12.322.46-1" n="MBh_12.322.46/1"><seg type="pāda" n="a">etad dhi sarvaśāstrāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śāstram uttamasaṃjñitam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.46-2" n="MBh_12.322.46/2"><seg type="pāda" n="c">etad arthyaṃ ca dharmyaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">yaśasyaṃ caitad uttamam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.46">
<lg>
<l><seg type="pāda">etad dhi sarva-śāstrāṇāṃ</seg> <seg type="pāda">śāstram uttama-saṃjñitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">etad arthyaṃ ca dharmyaṃ ca</seg> <seg type="pāda">yaśasyaṃ ca etad uttamam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.47">
<l xml:id="MBh_12.322.47-1" n="MBh_12.322.47/1"><seg type="pāda" n="a">asya pravartanāc caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">prajāvanto bhaviṣyatha</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.47-2" n="MBh_12.322.47/2"><seg type="pāda" n="c">sa ca rājā śriyā yukto</seg> <seg type="pāda" n="d">bhaviṣyati mahān vasuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.47">
<lg>
<l><seg type="pāda">asya pravartanāc ca eva</seg> <seg type="pāda">prajāvanto bhaviṣyatha</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa ca rājā śriyā yukto</seg> <seg type="pāda">bhaviṣyati mahān vasuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.48">
<l xml:id="MBh_12.322.48-1" n="MBh_12.322.48/1"><seg type="pāda" n="a">saṃsthite tu nṛpe_2 tasmiñ</seg> <seg type="pāda" n="b">śāstram etat sanātanam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.48-2" n="MBh_12.322.48/2"><seg type="pāda" n="c">antar dhāsyati tat satyam</seg> <seg type="pāda" n="d">etad vaḥ kathitaṃ mayā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.48">
<lg>
<l><seg type="pāda">saṃsthite tu nṛ-pe_2 tasmiñ</seg> <seg type="pāda">śāstram etat sanātanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">antar dhāsyati tat satyam</seg> <seg type="pāda">etad vaḥ kathitaṃ mayā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.49">
<l xml:id="MBh_12.322.49-1" n="MBh_12.322.49/1"><seg type="pāda" n="a">etāvad uktvā vacanam</seg> <seg type="pāda" n="b">adṛśyaḥ puruṣottamaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.49-2" n="MBh_12.322.49/2"><seg type="pāda" n="c">visṛjya tān ṛṣīn sarvān</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmapi prasthito diśam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.49">
<lg>
<l><seg type="pāda">etāvad uktvā vacanam</seg> <seg type="pāda">a-dṛśyaḥ puruṣa-uttamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">visṛjya tān ṛṣīn sarvān</seg> <seg type="pāda">kām-api prasthito diśam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.50">
<l xml:id="MBh_12.322.50-1" n="MBh_12.322.50/1"><seg type="pāda" n="a">tatas te lokapitaraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvalokārthacintakāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.50-2" n="MBh_12.322.50/2"><seg type="pāda" n="c">prāvartayanta tac chāstraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmayoniṃ sanātanam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.50">
<lg>
<l><seg type="pāda">tatas te loka-pitaraḥ</seg> <seg type="pāda">sarva-loka-artha-cintakāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">prāvartayanta tac chāstraṃ</seg> <seg type="pāda">dharma-yoniṃ sanātanam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.51">
<l xml:id="MBh_12.322.51-1" n="MBh_12.322.51/1"><seg type="pāda" n="a">utpanne āṅgirase caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">yuge prathamakalpite</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.51-2" n="MBh_12.322.51/2"><seg type="pāda" n="c">sāṅgopaniṣadaṃ śāstraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sthāpayitvā bṛhaspatau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.51">
<lg>
<l><seg type="pāda">utpanne āṅgirase ca eva</seg> <seg type="pāda">yuge prathama-kalpite</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa-aṅga-upaniṣadaṃ śāstraṃ</seg> <seg type="pāda">sthāpayitvā bṛhas-patau</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.322.52">
<l xml:id="MBh_12.322.52-1" n="MBh_12.322.52/1"><seg type="pāda" n="a">jagmur yathepsitaṃ deśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tapase kṛtaniścayāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.322.52-2" n="MBh_12.322.52/2"><seg type="pāda" n="c">dhāraṇāt sarvalokānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvadharmapravartakāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.322.52">
<lg>
<l><seg type="pāda">jagmur yathā-īpsitaṃ deśaṃ</seg> <seg type="pāda">tapase kṛta-niścayāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">dhāraṇāt sarva-lokānāṃ</seg> <seg type="pāda">sarva-dharma-pravartakāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="bhīṣma uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.323.1">
<l xml:id="MBh_12.323.1-1" n="MBh_12.323.1/1"><seg type="pāda" n="a">tato 'tīte mahākalpe</seg> <seg type="pāda" n="b">utpanne 'ṅgirasaḥ sute</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.1-2" n="MBh_12.323.1/2"><seg type="pāda" n="c">babhūvur nirvṛtā devā</seg> <seg type="pāda" n="d">jāte devapurohite</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.1">
<lg>
<l><seg type="pāda">tato 'tīte mahā-kalpe</seg> <seg type="pāda">utpanne 'ṅgirasaḥ sute</seg> </l>
<l><seg type="pāda">babhūvur nirvṛtā devā</seg> <seg type="pāda">jāte deva-puro-hite</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.2">
<l xml:id="MBh_12.323.2-1" n="MBh_12.323.2/1"><seg type="pāda" n="a">bṛhad brahma mahac ceti</seg> <seg type="pāda" n="b">śabdāḥ paryāyavācakāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.2-2" n="MBh_12.323.2/2"><seg type="pāda" n="c">ebhiḥ samanvito rājan</seg> <seg type="pāda" n="d">guṇair vidvān bṛhaspatiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.2">
<lg>
<l><seg type="pāda">bṛhad brahma mahac ca iti</seg> <seg type="pāda">śabdāḥ paryāya-vācakāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ebhiḥ samanvito rājan</seg> <seg type="pāda">guṇair vidvān bṛhas-patiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.3">
<l xml:id="MBh_12.323.3-1" n="MBh_12.323.3/1"><seg type="pāda" n="a">tasya śiṣyo babhūvāgryo</seg> <seg type="pāda" n="b">rājoparicaro vasuḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.3-2" n="MBh_12.323.3/2"><seg type="pāda" n="c">adhītavāṃs tadā śāstraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">samyak citraśikhaṇḍijam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.3">
<lg>
<l><seg type="pāda">tasya śiṣyo babhūva agryo</seg> <seg type="pāda">rāja ūpari-caro vasuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">adhītavāṃs tadā śāstraṃ</seg> <seg type="pāda">samyak citra-śikhaṇḍi-jam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.4">
<l xml:id="MBh_12.323.4-1" n="MBh_12.323.4/1"><seg type="pāda" n="a">sa rājā bhāvitaḥ pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">daivena vidhinā vasuḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.4-2" n="MBh_12.323.4/2"><seg type="pāda" n="c">pālayām āsa pṛthivīṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">divam ākhaṇḍalo yathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.4">
<lg>
<l><seg type="pāda">sa rājā bhāvitaḥ pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda">daivena vidhinā vasuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">pālayām āsa pṛthivīṃ</seg> <seg type="pāda">divam ākhaṇḍalo yathā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.5">
<l xml:id="MBh_12.323.5-1" n="MBh_12.323.5/1"><seg type="pāda" n="a">tasya yajño mahān āsīd</seg> <seg type="pāda" n="b">aśvamedho mahātmanaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.5-2" n="MBh_12.323.5/2"><seg type="pāda" n="c">bṛhaspatir upādhyāyas</seg> <seg type="pāda" n="d">tatra hotā babhūva ha</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.5">
<lg>
<l><seg type="pāda">tasya yajño mahān āsīd</seg> <seg type="pāda">aśva-medho mahā-ātmanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bṛhas-patir upādhyāyas</seg> <seg type="pāda">tatra hotā babhūva ha</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.6">
<l xml:id="MBh_12.323.6-1" n="MBh_12.323.6/1"><seg type="pāda" n="a">prajāpatisutāś cātra</seg> <seg type="pāda" n="b">sadasyās tv abhavaṃs trayaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.6-2" n="MBh_12.323.6/2"><seg type="pāda" n="c">ekataś ca dvitaś caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">tritaś caiva mahar2ṣayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.6">
<lg>
<l><seg type="pāda">prajā-pati-sutāś ca atra</seg> <seg type="pāda">sadasyās tv abhavaṃs trayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ekataś ca dvitaś ca eva</seg> <seg type="pāda">tritaś ca eva mahar2ṣayaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.7">
<l xml:id="MBh_12.323.7-1" n="MBh_12.323.7/1"><seg type="pāda" n="a">dhanuṣākṣo 'tha raibhyaś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">arvāvasuparāvasū</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.7-2" n="MBh_12.323.7/2"><seg type="pāda" n="c">ṛṣir medhātithiś caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">tāṇḍyaś caiva mahān ṛṣiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.7">
<lg>
<l><seg type="pāda">dhanuṣa-akṣo 'tha raibhyaś ca</seg> <seg type="pāda">arvā-vasu-parā-vasū</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ṛṣir medha-atithiś ca eva</seg> <seg type="pāda">tāṇḍyaś ca eva mahān ṛṣiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.8">
<l xml:id="MBh_12.323.8-1" n="MBh_12.323.8/1"><seg type="pāda" n="a">ṛṣiḥ śaktir mahābhāgas</seg> <seg type="pāda" n="b">tathā vedaśirāś ca yaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.8-2" n="MBh_12.323.8/2"><seg type="pāda" n="c">kapilaś ca ṛṣiśreṣṭhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śālihotrapitāmahaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.8">
<lg>
<l><seg type="pāda">ṛṣiḥ śaktir mahā-bhāgas</seg> <seg type="pāda">tathā veda-śirāś ca yaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kapilaś ca ṛṣi-śreṣṭhaḥ</seg> <seg type="pāda">śāli-hotra-pitā-mahaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.9">
<l xml:id="MBh_12.323.9-1" n="MBh_12.323.9/1"><seg type="pāda" n="a">ādyaḥ kaṭhas taittiriś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">vaiśaṃpāyanapūrvajaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.9-2" n="MBh_12.323.9/2"><seg type="pāda" n="c">kaṇvo 'tha devahotraś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">ete ṣoḍaśa kīrtitāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.9-3" n="MBh_12.323.9/3"><seg type="pāda" n="e">saṃbhṛtāḥ sarvasaṃbhārās</seg> <seg type="pāda" n="f">tasmin rājan mahākratau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.9">
<lg>
<l><seg type="pāda">ādyaḥ kaṭhas taittiriś ca</seg> <seg type="pāda">vaiśaṃpāyana-pūrva-jaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kaṇvo 'tha deva-hotraś ca</seg> <seg type="pāda">ete ṣo-ḍaśa kīrtitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">saṃbhṛtāḥ sarva-saṃbhārās</seg> <seg type="pāda">tasmin rājan mahā-kratau</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.10">
<l xml:id="MBh_12.323.10-1" n="MBh_12.323.10/1"><seg type="pāda" n="a">na tatra paśughāto 'bhūt</seg> <seg type="pāda" n="b">sa rājaivaṃ sthito 'bhavat</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.10-2" n="MBh_12.323.10/2"><seg type="pāda" n="c">ahiṃsraḥ śucir akṣudro</seg> <seg type="pāda" n="d">nirāśīḥ karmasaṃstutaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.10-3" n="MBh_12.323.10/3"><seg type="pāda" n="e">āraṇyakapadodgītā</seg> <seg type="pāda" n="f">bhāgās tatropakalpitāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.10">
<lg>
<l><seg type="pāda">na tatra paśu-ghāto 'bhūt</seg> <seg type="pāda">sa rāja aivaṃ sthito 'bhavat</seg> </l>
<l><seg type="pāda">a-hiṃsraḥ śucir a-kṣudro</seg> <seg type="pāda">nir-āśīḥ karma-saṃstutaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">āraṇyaka-pada-udgītā</seg> <seg type="pāda">bhāgās tatra upakalpitāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.11">
<l xml:id="MBh_12.323.11-1" n="MBh_12.323.11/1"><seg type="pāda" n="a">prītas tato 'sya bhagavān</seg> <seg type="pāda" n="b">devadevaḥ purātanaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.11-2" n="MBh_12.323.11/2"><seg type="pāda" n="c">sākṣāt taṃ darśayām āsa</seg> <seg type="pāda" n="d">so 'dṛśyo 'nyena kenacit</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.11">
<lg>
<l><seg type="pāda">prītas tato 'sya bhagavān</seg> <seg type="pāda">deva-devaḥ purātanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa-akṣāt taṃ darśayām āsa</seg> <seg type="pāda">so '-dṛśyo 'nyena kena-cit</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.12">
<l xml:id="MBh_12.323.12-1" n="MBh_12.323.12/1"><seg type="pāda" n="a">svayaṃ bhāgam upāghrāya</seg> <seg type="pāda" n="b">puroḍāśaṃ gṛhītavān</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.12-2" n="MBh_12.323.12/2"><seg type="pāda" n="c">adṛśyena hṛto bhāgo</seg> <seg type="pāda" n="d">devena harimedhasā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.12">
<lg>
<l><seg type="pāda">svayaṃ bhāgam upāghrāya</seg> <seg type="pāda">puro-ḍāśaṃ gṛhītavān</seg> </l>
<l><seg type="pāda">a-dṛśyena hṛto bhāgo</seg> <seg type="pāda">devena hari-medhasā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.13">
<l xml:id="MBh_12.323.13-1" n="MBh_12.323.13/1"><seg type="pāda" n="a">bṛhaspatis tataḥ kruddhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sruvam udyamya vegitaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.13-2" n="MBh_12.323.13/2"><seg type="pāda" n="c">ākāśaṃ ghnan sruvaḥ pātai</seg> <seg type="pāda" n="d">roṣād aśrūṇy avartayat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.13">
<lg>
<l><seg type="pāda">bṛhas-patis tataḥ kruddhaḥ</seg> <seg type="pāda">sruvam udyamya vegitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ākāśaṃ ghnan sruvaḥ pātai</seg> <seg type="pāda">roṣād aśrūṇy avartayat</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.14">
<l xml:id="MBh_12.323.14-1" n="MBh_12.323.14/1"><seg type="pāda" n="a">uvāca coparicaraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mayā bhāgo 'yam udyataḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.14-2" n="MBh_12.323.14/2"><seg type="pāda" n="c">grāhyaḥ svayaṃ hi devena</seg> <seg type="pāda" n="d">matpratyakṣaṃ na saṃśayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.14">
<lg>
<l><seg type="pāda">uvāca ca upari-caraṃ</seg> <seg type="pāda">mayā bhāgo 'yam udyataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">grāhyaḥ svayaṃ hi devena</seg> <seg type="pāda">mat-praty-akṣaṃ na saṃśayaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.15">
<l xml:id="MBh_12.323.15-1" n="MBh_12.323.15/1"><seg type="pāda" n="a">udyatā yajñabhāgā hi</seg> <seg type="pāda" n="b">sākṣāt prāptāḥ surair iha</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.15-2" n="MBh_12.323.15/2"><seg type="pāda" n="c">kimartham iha na prāpto</seg> <seg type="pāda" n="d">darśanaṃ sa harir vibhuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.15">
<lg>
<l><seg type="pāda">udyatā yajña-bhāgā hi</seg> <seg type="pāda">sa-akṣāt prāptāḥ surair iha</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kim-artham iha na prāpto</seg> <seg type="pāda">darśanaṃ sa harir vibhuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.16">
<l xml:id="MBh_12.323.16-1" n="MBh_12.323.16/1"><seg type="pāda" n="a">tataḥ sa taṃ samuddhūtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūmipālo mahān vasuḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.16-2" n="MBh_12.323.16/2"><seg type="pāda" n="c">prasādayām āsa muniṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sadasyās te ca sarvaśaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.16">
<lg>
<l><seg type="pāda">tataḥ sa taṃ samuddhūtaṃ</seg> <seg type="pāda">bhūmi-pālo mahān vasuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">prasādayām āsa muniṃ</seg> <seg type="pāda">sadasyās te ca sarvaśaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>T G1-3.6 Kumbh..ed. ins.:: upari-cara-vasur uvāca: hutaṃ tvayā0vadānī7ha !puro-ḍāśasya yāvatī !</note>
<note>gṛhītā deva-devena !mat-praty-akṣaṃ na saṃśayaḥ !</note>
<note>ity evam ukto vasunā !sa-roṣaś cā7bravīd guruḥ !</note>
<note>na yajeyam ahaṃ cā7tra !paribhūtas tvayā9n-agha !</note>
<note>tvayā paśur vāritaś ca !kṛtaḥ piṣṭamayaḥ paśuḥ !</note>
<note>tvaṃ devaṃ paśyase nityaṃ !na paśyeyam ahaṃ katham !</note>
<note>vasur uvāca: paśu-hiṃsā vāritā ca !yajur-vedā3di-mantrataḥ !</note>
<note>ahaṃ na vāraye hiṃsāṃ !drakṣyāmy ekā1ntiko harim !</note>
<note>tasmāt kopo na kartavyo !bhavatā guruṇā mayi !</note>
<note>bhīṣma uvāca: vasum evaṃ bruvāṇaṃ tu !kruddha eva bṛhas-patiḥ !</note>
<note>uvāca ṛtv-ijaś cai7va !kiṃ naḥ karme7ti vārayan !</note>
<note>athai7kato dvitaś cai7va !tritaś cai7va mahar2ṣayaḥ !12323.16806!</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.17">
<l xml:id="MBh_12.323.17-1" n="MBh_12.323.17/1"><seg type="pāda" n="a">ūcuś cainam asaṃbhrāntā</seg> <seg type="pāda" n="b">na roṣaṃ kartum arhasi</seg> </l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.17">
<lg>
<l><seg type="pāda">ūcuś ca enam a-saṃbhrāntā</seg> <seg type="pāda">na roṣaṃ kartum arhasi</seg> </l>
</lg>
</note>
<note>T G1.3.6 Kumbh..ed. ins.:: śṛṇu tvaṃ vacanaṃ putra !asmābhiḥ samudāhṛtam !12323.17807!</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.17">
<l xml:id="MBh_12.323.17-2" n="MBh_12.323.17/2"><seg type="pāda" n="c">naiṣa dharmaḥ kṛtayuge</seg> <seg type="pāda" n="d">yas tvaṃ roṣam acīkṛthāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.17">
<lg>
<l><seg type="pāda">na eṣa dharmaḥ kṛta-yuge</seg> <seg type="pāda">yas tvaṃ roṣam acīkṛthāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.18">
<l xml:id="MBh_12.323.18-1" n="MBh_12.323.18/1"><seg type="pāda" n="a">aroṣaṇo hy asau devo</seg> <seg type="pāda" n="b">yasya bhāgo 'yam udyataḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.18-2" n="MBh_12.323.18/2"><seg type="pāda" n="c">na sa śakyas tvayā draṣṭum</seg> <seg type="pāda" n="d">asmābhir vā bṛhaspate</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.18-3" n="MBh_12.323.18/3"><seg type="pāda" n="e">yasya prasādaṃ kurute</seg> <seg type="pāda" n="f">sa vai taṃ draṣṭum arhati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.18">
<lg>
<l><seg type="pāda">a-roṣaṇo hy asau devo</seg> <seg type="pāda">yasya bhāgo 'yam udyataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na sa śakyas tvayā draṣṭum</seg> <seg type="pāda">asmābhir vā bṛhas-pate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yasya prasādaṃ kurute</seg> <seg type="pāda">sa vai taṃ draṣṭum arhati</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>For the ref., Bo.8 Dn1.ṇ4 Ds D2.3.8 Cal. Bom..ed. subst. the line:: ekata-dvita-tritāś co8cus !tataś citra-śikhaṇḍinaḥ !12323.18808!</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.19">
<l xml:id="MBh_12.323.19-1" n="MBh_12.323.19/1"><seg type="pāda" n="a">ekatadvitatritā ūcuḥ: vayaṃ hi brahmaṇaḥ putrā</seg> <seg type="pāda" n="b">mānasāḥ parikīrtitāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.19-2" n="MBh_12.323.19/2"><seg type="pāda" n="c">gatā niḥśreyasārthaṃ hi</seg> <seg type="pāda" n="d">kadācid diśam uttarām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.19">
<lg>
<l><seg type="pāda">ekata-dvita-tritā ūcuḥ: vayaṃ hi brahmaṇaḥ putrā</seg> <seg type="pāda">mānasāḥ parikīrtitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">gatā niḥ-śreyasa-arthaṃ hi</seg> <seg type="pāda">kadā-cid diśam uttarām</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.20">
<l xml:id="MBh_12.323.20-1" n="MBh_12.323.20/1"><seg type="pāda" n="a">taptvā varṣasahasrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">catvāri tapa uttamam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.20-2" n="MBh_12.323.20/2"><seg type="pāda" n="c">ekapādasthitāḥ samyak</seg> <seg type="pāda" n="d">kāṣṭhabhūtāḥ samāhitāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.20">
<lg>
<l><seg type="pāda">taptvā varṣa-sahasrāṇi</seg> <seg type="pāda">catvāri tapa uttamam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">eka-pāda-sthitāḥ samyak</seg> <seg type="pāda">kāṣṭha-bhūtāḥ samāhitāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.21">
<l xml:id="MBh_12.323.21-1" n="MBh_12.323.21/1"><seg type="pāda" n="a">meror uttarabhāge tu</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣīrodasyānukūlataḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.21-2" n="MBh_12.323.21/2"><seg type="pāda" n="c">sa deśo yatra nas taptaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tapaḥ paramadāruṇam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.21-3" n="MBh_12.323.21/3"><seg type="pāda" n="e">kathaṃ paśyemahi vayaṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">devaṃ nārāyaṇaṃ tv iti</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.21">
<lg>
<l><seg type="pāda">meror uttara-bhāge tu</seg> <seg type="pāda">kṣīra-udasya anu-kūlataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa deśo yatra nas taptaṃ</seg> <seg type="pāda">tapaḥ parama-dāruṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kathaṃ paśyemahi vayaṃ</seg> <seg type="pāda">devaṃ nārāyaṇaṃ tv iti</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>K6 B6-9 Da3..a4 Ds D5 ins. after 21, Dn1.ṇ4 D2.3.8 after the first occurrence of 21ef:: vareṇyaṃ vara-daṃ taṃ vai !deva-devaṃ sanātanam !12323.21809!</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.22">
<l xml:id="MBh_12.323.22-1" n="MBh_12.323.22/1"><seg type="pāda" n="a">tato vratasyāvabhṛthe</seg> <seg type="pāda" n="b">vāg uvācā-śarīriṇī</seg> </l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.22">
<lg>
<l><seg type="pāda">tato vratasya avabhṛthe</seg> <seg type="pāda">vāg uvāca a-śarīriṇī</seg> </l>
</lg>
</note>
<note>K6 Bo.6-9 Da3..a4 Dn1.ṇ4 Ds D2.3.5.8 editions ins.:: snigdha-gambhīrayā vācā !praharṣaṇa-karī vibho !12323.22810!</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.22">
<l xml:id="MBh_12.323.22-2" n="MBh_12.323.22/2"><seg type="pāda" n="c">sutaptaṃ vas tapo viprāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prasannenāntarātmanā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.22">
<lg>
<l><seg type="pāda">su-taptaṃ vas tapo viprāḥ</seg> <seg type="pāda">prasannena antar-ātmanā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.23">
<l xml:id="MBh_12.323.23-1" n="MBh_12.323.23/1"><seg type="pāda" n="a">yūyaṃ jijñāsavo bhaktāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kathaṃ drakṣyatha taṃ prabhum</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.23-2" n="MBh_12.323.23/2"><seg type="pāda" n="c">kṣīrodadher uttarataḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śvetadvīpo mahāprabhaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.23">
<lg>
<l><seg type="pāda">yūyaṃ jijñāsavo bhaktāḥ</seg> <seg type="pāda">kathaṃ drakṣyatha taṃ prabhum</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kṣīra-uda-dher uttarataḥ</seg> <seg type="pāda">śveta-dvīpo mahā-prabhaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.24">
<l xml:id="MBh_12.323.24-1" n="MBh_12.323.24/1"><seg type="pāda" n="a">tatra nārāyaṇaparā</seg> <seg type="pāda" n="b">mānavāś candravarcasaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.24-2" n="MBh_12.323.24/2"><seg type="pāda" n="c">ekāntabhāvopagatās</seg> <seg type="pāda" n="d">te bhaktāḥ puruṣottamam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.24">
<lg>
<l><seg type="pāda">tatra nārāyaṇa-parā</seg> <seg type="pāda">mānavāś candra-varcasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">eka-anta-bhāva-upagatās</seg> <seg type="pāda">te bhaktāḥ puruṣa-uttamam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.25">
<l xml:id="MBh_12.323.25-1" n="MBh_12.323.25/1"><seg type="pāda" n="a">te sahasrārciṣaṃ devaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">praviśanti sanātanam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.25-2" n="MBh_12.323.25/2"><seg type="pāda" n="c">atīndriyā nirāhārā</seg> <seg type="pāda" n="d">aniṣpandāḥ sugandhinaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.25">
<lg>
<l><seg type="pāda">te sahasra-arciṣaṃ devaṃ</seg> <seg type="pāda">praviśanti sanātanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ati-indriyā nir-āhārā</seg> <seg type="pāda">a-niṣpandāḥ su-gandhinaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.26">
<l xml:id="MBh_12.323.26-1" n="MBh_12.323.26/1"><seg type="pāda" n="a">ekāntinas te puruṣāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śvetadvīpanivāsinaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.26-2" n="MBh_12.323.26/2"><seg type="pāda" n="c">gacchadhvaṃ tatra munayas</seg> <seg type="pāda" n="d">tatrātmā me prakāśitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.26">
<lg>
<l><seg type="pāda">eka-antinas te puruṣāḥ</seg> <seg type="pāda">śveta-dvīpa-nivāsinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">gacchadhvaṃ tatra munayas</seg> <seg type="pāda">tatrā atmā me prakāśitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.27">
<l xml:id="MBh_12.323.27-1" n="MBh_12.323.27/1"><seg type="pāda" n="a">atha śrutvā vayaṃ sarve</seg> <seg type="pāda" n="b">vācaṃ tām aśarīriṇīm</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.27-2" n="MBh_12.323.27/2"><seg type="pāda" n="c">yathākhyātena mārgeṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">taṃ deśaṃ pratipedire</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.27">
<lg>
<l><seg type="pāda">atha śrutvā vayaṃ sarve</seg> <seg type="pāda">vācaṃ tām a-śarīriṇīm</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yathā-khyātena mārgeṇa</seg> <seg type="pāda">taṃ deśaṃ pratipedire</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.28">
<l xml:id="MBh_12.323.28-1" n="MBh_12.323.28/1"><seg type="pāda" n="a">prāpya śvetaṃ mahādvīpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">taccittās taddidṛkṣavaḥ</seg> </l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.28">
<lg>
<l><seg type="pāda">prāpya śvetaṃ mahā-dvīpaṃ</seg> <seg type="pāda">tac-cittās tad-didṛkṣavaḥ</seg> </l>
</lg>
</note>
<note>T G1.3.6 M1.5-7 Kumbh..ed. ins. after 28ab, G2 after 27a:: sahasā9bhihatāḥ sarve !tejasā tasya mohitāḥ !12323.28811!</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.28">
<l xml:id="MBh_12.323.28-2" n="MBh_12.323.28/2"><seg type="pāda" n="c">tato no dṛṣṭiviṣayas</seg> <seg type="pāda" n="d">tadā pratihato 'bhavat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.28">
<lg>
<l><seg type="pāda">tato no dṛṣṭi-viṣayas</seg> <seg type="pāda">tadā pratihato 'bhavat</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.29">
<l xml:id="MBh_12.323.29-1" n="MBh_12.323.29/1"><seg type="pāda" n="a">na ca paśyāma puruṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tattejohṛtadarśanāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.29-2" n="MBh_12.323.29/2"><seg type="pāda" n="c">tato naḥ prādur abhavad</seg> <seg type="pāda" n="d">vijñānaṃ devayogajam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.29">
<lg>
<l><seg type="pāda">na ca paśyāma puruṣaṃ</seg> <seg type="pāda">tat-tejo-hṛta-darśanāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tato naḥ prādur abhavad</seg> <seg type="pāda">vijñānaṃ deva-yoga-jam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.30">
<l xml:id="MBh_12.323.30-1" n="MBh_12.323.30/1"><seg type="pāda" n="a">na kilā-taptatapasā</seg> <seg type="pāda" n="b">śakyate draṣṭum añjasā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.30-2" n="MBh_12.323.30/2"><seg type="pāda" n="c">tataḥ punar varṣaśataṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">taptvā tātkālikaṃ mahat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.30">
<lg>
<l><seg type="pāda">na kila a-tapta-tapasā</seg> <seg type="pāda">śakyate draṣṭum añjasā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tataḥ punar varṣa-śataṃ</seg> <seg type="pāda">taptvā tātkālikaṃ mahat</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.31">
<l xml:id="MBh_12.323.31-1" n="MBh_12.323.31/1"><seg type="pāda" n="a">vratāvasāne suśubhān</seg> <seg type="pāda" n="b">narān dadṛśire vayam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.31-2" n="MBh_12.323.31/2"><seg type="pāda" n="c">śvetāṃś candrapratīkāśān</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvalakṣaṇalakṣitān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.31">
<lg>
<l><seg type="pāda">vrata-avasāne su-śubhān</seg> <seg type="pāda">narān dadṛśire vayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">śvetāṃś candra-pratīkāśān</seg> <seg type="pāda">sarva-lakṣaṇa-lakṣitān</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.32">
<l xml:id="MBh_12.323.32-1" n="MBh_12.323.32/1"><seg type="pāda" n="a">nityāñjalikṛtān brahma</seg> <seg type="pāda" n="b">japataḥ prāgudaṅmukhān</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.32-2" n="MBh_12.323.32/2"><seg type="pāda" n="c">mānaso nāma sa japo</seg> <seg type="pāda" n="d">japyate tair mahātmabhiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.32-3" n="MBh_12.323.32/3"><seg type="pāda" n="e">tenaikāgramanastvena</seg> <seg type="pāda" n="f">prīto bhavati vai hariḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.32">
<lg>
<l><seg type="pāda">nitya-añjali-kṛtān brahma</seg> <seg type="pāda">japataḥ prāg-udaṅ-mukhān</seg> </l>
<l><seg type="pāda">mānaso nāma sa japo</seg> <seg type="pāda">japyate tair mahā-ātmabhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tena eka-agra-manastvena</seg> <seg type="pāda">prīto bhavati vai hariḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.33">
<l xml:id="MBh_12.323.33-1" n="MBh_12.323.33/1"><seg type="pāda" n="a">yā bhaven muniśārdūla</seg> <seg type="pāda" n="b">bhāḥ sūryasya yugakṣaye</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.33-2" n="MBh_12.323.33/2"><seg type="pāda" n="c">ekaikasya prabhā tādṛk</seg> <seg type="pāda" n="d">sābhavan mānavasya ha</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.33">
<lg>
<l><seg type="pāda">yā bhaven muni-śārdūla</seg> <seg type="pāda">bhāḥ sūryasya yuga-kṣaye</seg> </l>
<l><seg type="pāda">eka-ekasya prabhā tā-dṛk</seg> <seg type="pāda">sa ābhavan mānavasya ha</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.34">
<l xml:id="MBh_12.323.34-1" n="MBh_12.323.34/1"><seg type="pāda" n="a">tejonivāsaḥ sa dvīpa</seg> <seg type="pāda" n="b">iti vai menire vayam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.34-2" n="MBh_12.323.34/2"><seg type="pāda" n="c">na tatrābhyadhikaḥ kaścit</seg> <seg type="pāda" n="d">sarve te samatejasaḥ_1</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.34">
<lg>
<l><seg type="pāda">tejo-nivāsaḥ sa dvīpa</seg> <seg type="pāda">iti vai menire vayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na tatra abhy-adhikaḥ kaś-cit</seg> <seg type="pāda">sarve te sama-tejasaḥ_1</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.35">
<l xml:id="MBh_12.323.35-1" n="MBh_12.323.35/1"><seg type="pāda" n="a">atha sūryasahasrasya</seg> <seg type="pāda" n="b">prabhāṃ yugapadutthitām</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.35-2" n="MBh_12.323.35/2"><seg type="pāda" n="c">sahasā dṛṣṭavantaḥ sma</seg> <seg type="pāda" n="d">punar eva bṛhaspate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.35">
<lg>
<l><seg type="pāda">atha sūrya-sahasrasya</seg> <seg type="pāda">prabhāṃ yuga-pad-utthitām</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sahasā dṛṣṭavantaḥ sma</seg> <seg type="pāda">punar eva bṛhas-pate</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.36">
<l xml:id="MBh_12.323.36-1" n="MBh_12.323.36/1"><seg type="pāda" n="a">sahitāś cābhyadhāvanta</seg> <seg type="pāda" n="b">tatas te mānavā drutam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.36-2" n="MBh_12.323.36/2"><seg type="pāda" n="c">kṛtāñjalipuṭāḥ hṛṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="d">nama ity eva vādinaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.36">
<lg>
<l><seg type="pāda">sahitāś ca abhyadhāvanta</seg> <seg type="pāda">tatas te mānavā drutam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kṛta-añjali-puṭāḥ hṛṣṭā</seg> <seg type="pāda">nama ity eva vādinaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.37">
<l xml:id="MBh_12.323.37-1" n="MBh_12.323.37/1"><seg type="pāda" n="a">tato 'bhivadatāṃ teṣām</seg> <seg type="pāda" n="b">aśrauṣma vipulaṃ dhvanim</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.37-2" n="MBh_12.323.37/2"><seg type="pāda" n="c">baliḥ kilopahriyate</seg> <seg type="pāda" n="d">tasya devasya tair naraiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.37">
<lg>
<l><seg type="pāda">tato 'bhivadatāṃ teṣām</seg> <seg type="pāda">aśrauṣma vipulaṃ dhvanim</seg> </l>
<l><seg type="pāda">baliḥ kila upahriyate</seg> <seg type="pāda">tasya devasya tair naraiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.38">
<l xml:id="MBh_12.323.38-1" n="MBh_12.323.38/1"><seg type="pāda" n="a">vayaṃ tu tejasā tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">sahasā hṛtacetasaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.38-2" n="MBh_12.323.38/2"><seg type="pāda" n="c">na kiṃcid api paśyāmo</seg> <seg type="pāda" n="d">hatadṛṣṭibalendriyāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.38">
<lg>
<l><seg type="pāda">vayaṃ tu tejasā tasya</seg> <seg type="pāda">sahasā hṛta-cetasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na kiṃ-cid api paśyāmo</seg> <seg type="pāda">hata-dṛṣṭi-bala-indriyāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.39">
<l xml:id="MBh_12.323.39-1" n="MBh_12.323.39/1"><seg type="pāda" n="a">ekas tu śabdo 'virataḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śruto 'smābhir udīritaḥ</seg> </l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.39">
<lg>
<l><seg type="pāda">ekas tu śabdo '-virataḥ</seg> <seg type="pāda">śruto 'smābhir udīritaḥ</seg> </l>
</lg>
</note>
<note>K7 D4.9 T G1-3.6 Kumbh..ed. ins.:: ākāśaṃ pūrayan sarvaṃ !śikṣā2-kṣara-samanvitaḥ !12323.39812!</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.39">
<l xml:id="MBh_12.323.39-2" n="MBh_12.323.39/2"><seg type="pāda" n="c">jitaṃ te puṇḍarīkākṣa</seg> <seg type="pāda" n="d">namas te viśvabhāvana</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.39">
<lg>
<l><seg type="pāda">jitaṃ te puṇḍarīka-akṣa</seg> <seg type="pāda">namas te viśva-bhāvana</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.40">
<l xml:id="MBh_12.323.40-1" n="MBh_12.323.40/1"><seg type="pāda" n="a">namas te 'stu hṛṣīkeśa</seg> <seg type="pāda" n="b">mahāpuruṣapūrvaja</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.40-2" n="MBh_12.323.40/2"><seg type="pāda" n="c">iti śabdaḥ śruto 'smābhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śikṣā-kṣarasamīritaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.40">
<lg>
<l><seg type="pāda">namas te 'stu hṛṣīkeśa</seg> <seg type="pāda">mahā-puruṣa-pūrva-ja</seg> </l>
<l><seg type="pāda">iti śabdaḥ śruto 'smābhiḥ</seg> <seg type="pāda">śikṣā-a-kṣara-samīritaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.41">
<l xml:id="MBh_12.323.41-1" n="MBh_12.323.41/1"><seg type="pāda" n="a">etasminn antare vāyuḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvagandhavahaḥ śuciḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.41-2" n="MBh_12.323.41/2"><seg type="pāda" n="c">divyāny uvāha puṣpāṇi</seg> <seg type="pāda" n="d">karmaṇyāś cauṣadhīs tathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.41">
<lg>
<l><seg type="pāda">etasminn antare vāyuḥ</seg> <seg type="pāda">sarva-gandha-vahaḥ śuciḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">divyāny uvāha puṣpāṇi</seg> <seg type="pāda">karmaṇyāś ca oṣadhīs tathā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.42">
<l xml:id="MBh_12.323.42-1" n="MBh_12.323.42/1"><seg type="pāda" n="a">tair iṣṭaḥ_2 pañcakālajñair</seg> <seg type="pāda" n="b">harir ekāntibhir naraiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.42-2" n="MBh_12.323.42/2"><seg type="pāda" n="c">nūnaṃ tatrāgato devo</seg> <seg type="pāda" n="d">yathā tair vāg udīritā</seg> </l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.42">
<lg>
<l><seg type="pāda">tair iṣṭaḥ_2 pañca-kāla-jñair</seg> <seg type="pāda">harir eka-antibhir naraiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nūnaṃ tatrā agato devo</seg> <seg type="pāda">yathā tair vāg udīritā</seg> </l>
</lg>
</note>
<note>K6 Bo.6-9 Da3..a4 Dn1.ṇ4 Ds D2.3.5.8 editions ins.:: bhaktyā paramayā yuktair !mano-vāk-karmabhis tadā !12323.42813!</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.42">
<l xml:id="MBh_12.323.42-3" n="MBh_12.323.42/3"><seg type="pāda" n="e">vayaṃ tv enaṃ na paśyāmo</seg> <seg type="pāda" n="f">mohitās tasya māyayā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.42">
<lg>
<l><seg type="pāda">vayaṃ tv enaṃ na paśyāmo</seg> <seg type="pāda">mohitās tasya māyayā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.43">
<l xml:id="MBh_12.323.43-1" n="MBh_12.323.43/1"><seg type="pāda" n="a">mārute saṃnivṛtte ca</seg> <seg type="pāda" n="b">balau ca pratipādite</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.43-2" n="MBh_12.323.43/2"><seg type="pāda" n="c">cintāvyākulitātmāno</seg> <seg type="pāda" n="d">jātāḥ smo 'ṅgirasāṃ vara</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.43">
<lg>
<l><seg type="pāda">mārute saṃnivṛtte ca</seg> <seg type="pāda">balau ca pratipādite</seg> </l>
<l><seg type="pāda">cintā-vyākulita-ātmāno</seg> <seg type="pāda">jātāḥ smo 'ṅgirasāṃ vara</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.44">
<l xml:id="MBh_12.323.44-1" n="MBh_12.323.44/1"><seg type="pāda" n="a">mānavānāṃ sahasreṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">teṣu vai śuddhayoniṣu</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.44-2" n="MBh_12.323.44/2"><seg type="pāda" n="c">asmān na kaścin manasā</seg> <seg type="pāda" n="d">cakṣuṣā vāpy apūjayat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.44">
<lg>
<l><seg type="pāda">mānavānāṃ sahasreṣu</seg> <seg type="pāda">teṣu vai śuddha-yoniṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda">asmān na kaś-cin manasā</seg> <seg type="pāda">cakṣuṣā va āpy apūjayat</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.45">
<l xml:id="MBh_12.323.45-1" n="MBh_12.323.45/1"><seg type="pāda" n="a">te 'pi svasthā munigaṇā</seg> <seg type="pāda" n="b">ekabhāvam anuvratāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.45-2" n="MBh_12.323.45/2"><seg type="pāda" n="c">nāsmāsu dadhire bhāvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmabhāvam anuṣṭhitāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.45">
<lg>
<l><seg type="pāda">te 'pi sva-sthā muni-gaṇā</seg> <seg type="pāda">eka-bhāvam anu-vratāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na asmāsu dadhire bhāvaṃ</seg> <seg type="pāda">brahma-bhāvam anuṣṭhitāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.46">
<l xml:id="MBh_12.323.46-1" n="MBh_12.323.46/1"><seg type="pāda" n="a">tato 'smān supariśrāntāṃs</seg> <seg type="pāda" n="b">tapasā cāpi karśitān</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.46-2" n="MBh_12.323.46/2"><seg type="pāda" n="c">uvāca khasthaṃ kimapi</seg> <seg type="pāda" n="d">bhūtaṃ tatrā-śarīrakam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.46">
<lg>
<l><seg type="pāda">tato 'smān su-pariśrāntāṃs</seg> <seg type="pāda">tapasā ca api karśitān</seg> </l>
<l><seg type="pāda">uvāca kha-sthaṃ kim-api</seg> <seg type="pāda">bhūtaṃ tatra a-śarīrakam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.47">
<l xml:id="MBh_12.323.47-1" n="MBh_12.323.47/1"><seg type="pāda" n="a">dṛṣṭā vaḥ puruṣāḥ śvetāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvendriyavarjitāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.47-2" n="MBh_12.323.47/2"><seg type="pāda" n="c">dṛṣṭo bhavati deveśa</seg> <seg type="pāda" n="d">ebhir dṛṣṭair dvijottamāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.47">
<lg>
<l><seg type="pāda">dṛṣṭā vaḥ puruṣāḥ śvetāḥ</seg> <seg type="pāda">sarva-indriya-varjitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">dṛṣṭo bhavati deva-īśa</seg> <seg type="pāda">ebhir dṛṣṭair dvi-ja-uttamāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.48">
<l xml:id="MBh_12.323.48-1" n="MBh_12.323.48/1"><seg type="pāda" n="a">gacchadhvaṃ munayaḥ sarve</seg> <seg type="pāda" n="b">yathāgatam ito 'cirāt</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.48-2" n="MBh_12.323.48/2"><seg type="pāda" n="c">na sa śakyo abhaktena</seg> <seg type="pāda" n="d">draṣṭuṃ devaḥ kathaṃcana</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.48">
<lg>
<l><seg type="pāda">gacchadhvaṃ munayaḥ sarve</seg> <seg type="pāda">yathā-āgatam ito '-cirāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na sa śakyo a-bhaktena</seg> <seg type="pāda">draṣṭuṃ devaḥ kathaṃ-cana</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.49">
<l xml:id="MBh_12.323.49-1" n="MBh_12.323.49/1"><seg type="pāda" n="a">kāmaṃ kālena mahatā</seg> <seg type="pāda" n="b">ekāntitvaṃ samāgataiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.49-2" n="MBh_12.323.49/2"><seg type="pāda" n="c">śakyo draṣṭuṃ sa bhagavān</seg> <seg type="pāda" n="d">prabhāmaṇḍaladurdṛśaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.49">
<lg>
<l><seg type="pāda">kāmaṃ kālena mahatā</seg> <seg type="pāda">ekāntitvaṃ samāgataiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">śakyo draṣṭuṃ sa bhagavān</seg> <seg type="pāda">prabhā-maṇḍala-dur-dṛśaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.50">
<l xml:id="MBh_12.323.50-1" n="MBh_12.323.50/1"><seg type="pāda" n="a">mahat kāryaṃ tu kartavyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yuṣmābhir dvijasattamāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.50-2" n="MBh_12.323.50/2"><seg type="pāda" n="c">itaḥ kṛtayuge 'tīte</seg> <seg type="pāda" n="d">viparyāsaṃ gate_1 'pi ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.50">
<lg>
<l><seg type="pāda">mahat kāryaṃ tu kartavyaṃ</seg> <seg type="pāda">yuṣmābhir dvi-ja-sattamāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">itaḥ kṛta-yuge 'tīte</seg> <seg type="pāda">viparyāsaṃ gate_1 'pi ca</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.51">
<l xml:id="MBh_12.323.51-1" n="MBh_12.323.51/1"><seg type="pāda" n="a">vaivasvate 'ntare viprāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prāpte tretāyuge tataḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.51-2" n="MBh_12.323.51/2"><seg type="pāda" n="c">surāṇāṃ kāryasiddhyarthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sahāyā vai bhaviṣyatha</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.51">
<lg>
<l><seg type="pāda">vaivasvate 'ntare viprāḥ</seg> <seg type="pāda">prāpte tretā-yuge tataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">surāṇāṃ kārya-siddhy-arthaṃ</seg> <seg type="pāda">sahāyā vai bhaviṣyatha</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.52">
<l xml:id="MBh_12.323.52-1" n="MBh_12.323.52/1"><seg type="pāda" n="a">tatas tad adbhutaṃ vākyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">niśamyaivaṃ sma somapa_1</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.52-2" n="MBh_12.323.52/2"><seg type="pāda" n="c">tasya prasādāt prāptāḥ smo</seg> <seg type="pāda" n="d">deśam īpsitam añjasā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.52">
<lg>
<l><seg type="pāda">tatas tad adbhutaṃ vākyaṃ</seg> <seg type="pāda">niśamya evaṃ sma soma-pa_1</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tasya prasādāt prāptāḥ smo</seg> <seg type="pāda">deśam īpsitam añjasā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.53">
<l xml:id="MBh_12.323.53-1" n="MBh_12.323.53/1"><seg type="pāda" n="a">evaṃ sutapasā caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">havyakavyais tathaiva ca</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.53-2" n="MBh_12.323.53/2"><seg type="pāda" n="c">devo 'smābhir na dṛṣṭaḥ sa</seg> <seg type="pāda" n="d">kathaṃ tvaṃ draṣṭum arhasi</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.53-3" n="MBh_12.323.53/3"><seg type="pāda" n="e">nārāyaṇo mahad bhūtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">viśvasṛg ghavyakavyabhuk</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.53">
<lg>
<l><seg type="pāda">evaṃ su-tapasā ca eva</seg> <seg type="pāda">havya-kavyais tatha aiva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda">devo 'smābhir na dṛṣṭaḥ sa</seg> <seg type="pāda">kathaṃ tvaṃ draṣṭum arhasi</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nārāyaṇo mahad bhūtaṃ</seg> <seg type="pāda">viśva-sṛg ghavya-kavya-bhuk</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>K4.6 Bo.6-9 Da3..a4 Dn1.ṇ4 Ds D2.3.5.8 editions ins.:: an-ādi-nidhano '-vyakto !deva-dānava-pūjitaḥ !12323.53814!</note>
<milestone unit="speaker" n="bhīṣma uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.323.54">
<l xml:id="MBh_12.323.54-1" n="MBh_12.323.54/1"><seg type="pāda" n="a">evam ekatavākyena</seg> <seg type="pāda" n="b">dvitatritamatena ca</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.54-2" n="MBh_12.323.54/2"><seg type="pāda" n="c">anunītaḥ sadasyaiś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">bṛhaspatir udāradhīḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.54-3" n="MBh_12.323.54/3"><seg type="pāda" n="e">samānīya tato yajñaṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">daivataṃ samapūjayat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.54">
<lg>
<l><seg type="pāda">evam ekata-vākyena</seg> <seg type="pāda">dvita-trita-matena ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda">anunītaḥ sadasyaiś ca</seg> <seg type="pāda">bṛhas-patir udāra-dhīḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">samānīya tato yajñaṃ</seg> <seg type="pāda">daivataṃ samapūjayat</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.55">
<l xml:id="MBh_12.323.55-1" n="MBh_12.323.55/1"><seg type="pāda" n="a">samāptayajño rājāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">prajāḥ pālitavān vasuḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.55-2" n="MBh_12.323.55/2"><seg type="pāda" n="c">brahmaśāpād divo bhraṣṭaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">praviveśa mahīṃ tataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.55">
<lg>
<l><seg type="pāda">samāpta-yajño rāja āpi</seg> <seg type="pāda">prajāḥ pālitavān vasuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">brahma-śāpād divo bhraṣṭaḥ</seg> <seg type="pāda">praviveśa mahīṃ tataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>K6 Bo.6-9 Da3..a4 Dn2.ṇ4 Ds D2.3.8 editions ins.:: sa rājā rāja-śārdūla !satya-dharma-parā1yaṇaḥ !12323.55815!</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.56">
<l xml:id="MBh_12.323.56-1" n="MBh_12.323.56/1"><seg type="pāda" n="a">antarbhūmigataś caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">satataṃ dharmavatsalaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.56-2" n="MBh_12.323.56/2"><seg type="pāda" n="c">nārāyaṇaparo bhūtvā</seg> <seg type="pāda" n="d">nārāyaṇapadaṃ jagau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.56">
<lg>
<l><seg type="pāda">antar-bhūmi-gataś ca eva</seg> <seg type="pāda">satataṃ dharma-vatsalaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nārāyaṇa-paro bhūtvā</seg> <seg type="pāda">nārāyaṇa-padaṃ jagau</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.323.57">
<l xml:id="MBh_12.323.57-1" n="MBh_12.323.57/1"><seg type="pāda" n="a">tasyaiva ca prasādena</seg> <seg type="pāda" n="b">punar evotthitas tu saḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.57-2" n="MBh_12.323.57/2"><seg type="pāda" n="c">mahītalād gataḥ sthānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmaṇaḥ samanantaram</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.323.57-3" n="MBh_12.323.57/3"><seg type="pāda" n="e">parāṃ gatim anuprāpta</seg> <seg type="pāda" n="f">iti naiṣṭhikam añjasā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.323.57">
<lg>
<l><seg type="pāda">tasya eva ca prasādena</seg> <seg type="pāda">punar eva utthitas tu saḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">mahī-talād gataḥ sthānaṃ</seg> <seg type="pāda">brahmaṇaḥ sam-an-antaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda">parāṃ gatim anuprāpta</seg> <seg type="pāda">iti naiṣṭhikam añjasā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="yudhi-ṣṭhira uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.324.1">
<l xml:id="MBh_12.324.1-1" n="MBh_12.324.1/1"><seg type="pāda" n="a">yadā bhakto bhagavata</seg> <seg type="pāda" n="b">āsīd rājā mahāvasuḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.1-2" n="MBh_12.324.1/2"><seg type="pāda" n="c">kimarthaṃ sa paribhraṣṭo</seg> <seg type="pāda" n="d">viveśa vivaraṃ bhuvaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.1">
<lg>
<l><seg type="pāda">yadā bhakto bhagavata</seg> <seg type="pāda">āsīd rājā mahā-vasuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kim-arthaṃ sa paribhraṣṭo</seg> <seg type="pāda">viveśa vivaraṃ bhuvaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="bhīṣma uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.324.2">
<l xml:id="MBh_12.324.2-1" n="MBh_12.324.2/1"><seg type="pāda" n="a">atrāpy udāharantīmam</seg> <seg type="pāda" n="b">itihāsaṃ purātanam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.2-2" n="MBh_12.324.2/2"><seg type="pāda" n="c">ṛṣīṇāṃ caiva saṃvādaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tridaśānāṃ ca bhārata</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.2">
<lg>
<l><seg type="pāda">atra apy udāharanti imam</seg> <seg type="pāda">itihāsaṃ purātanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ṛṣīṇāṃ ca eva saṃvādaṃ</seg> <seg type="pāda">tri-daśānāṃ ca bhārata</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>T G1-3.6 Kumbh..ed. ins:: iyaṃ vai karma-bhūmir hi !svargo bh-ogāya kalpitaḥ !</note>
<note>tasmād indro mahīṃ prāpya !yajamānas tu dīkṣitaḥ !</note>
<note>savanīya-paśoḥ kālae !āgate tu bṛhas-patiḥ !</note>
<note>piṣṭam ānīyatām atra !paśv-arthae iti bhāṣata !</note>
<note>tac chrutvā devatāḥ sarvā !idam ūcur dvi-jo1ttamam !</note>
<note>bṛhas-patiṃ māṃsa-gṛdhnāḥ !pṛthak pṛthag ariṃ-dama !12324.2816!</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.3">
<l xml:id="MBh_12.324.3-1" n="MBh_12.324.3/1"><seg type="pāda" n="a">ajena yaṣṭavyam iti</seg> <seg type="pāda" n="b">devāḥ prāhur dvijottamān</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.3-2" n="MBh_12.324.3/2"><seg type="pāda" n="c">sa ca chāgo hy ajo jñeyo</seg> <seg type="pāda" n="d">nānyaḥ paśur iti sthitiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.3">
<lg>
<l><seg type="pāda">ajena yaṣṭavyam iti</seg> <seg type="pāda">devāḥ prāhur dvi-ja-uttamān</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa ca chāgo hy ajo jñeyo</seg> <seg type="pāda">na anyaḥ paśur iti sthitiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.4">
<l xml:id="MBh_12.324.4-1" n="MBh_12.324.4/1"><seg type="pāda" n="a">ṛṣaya ūcuḥ: bījair yajñeṣu yaṣṭavyam</seg> <seg type="pāda" n="b">iti vai vaidikī śrutiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.4-2" n="MBh_12.324.4/2"><seg type="pāda" n="c">ajasaṃjñāni bījāni</seg> <seg type="pāda" n="d">chāgaṃ na ghnantum arhatha</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.4">
<lg>
<l><seg type="pāda">ṛṣaya ūcuḥ: bījair yajñeṣu yaṣṭavyam</seg> <seg type="pāda">iti vai vaidikī śrutiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">aja-saṃjñāni bījāni</seg> <seg type="pāda">chāgaṃ na ghnantum arhatha</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.5">
<l xml:id="MBh_12.324.5-1" n="MBh_12.324.5/1"><seg type="pāda" n="a">naiṣa dharmaḥ satāṃ devā</seg> <seg type="pāda" n="b">yatra vadhyeta vai paśuḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.5-2" n="MBh_12.324.5/2"><seg type="pāda" n="c">idaṃ kṛtayugaṃ śreṣṭhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kathaṃ vadhyeta vai paśuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.5">
<lg>
<l><seg type="pāda">na eṣa dharmaḥ satāṃ devā</seg> <seg type="pāda">yatra vadhyeta vai paśuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">idaṃ kṛta-yugaṃ śreṣṭhaṃ</seg> <seg type="pāda">kathaṃ vadhyeta vai paśuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>T G2.3.6 ins.:: yuṣmākam aja-buddhir hi !ajo bījaṃ tad ucyate !12324.5817!</note>
<milestone unit="speaker" n="bhīṣma uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.324.6">
<l xml:id="MBh_12.324.6-1" n="MBh_12.324.6/1"><seg type="pāda" n="a">teṣāṃ saṃvadatām evam</seg> <seg type="pāda" n="b">ṛṣīṇāṃ vibudhaiḥ saha</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.6-2" n="MBh_12.324.6/2"><seg type="pāda" n="c">mārgāgato nṛpa_2-śreṣṭhas</seg> <seg type="pāda" n="d">taṃ deśaṃ prāptavān vasuḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.6-3" n="MBh_12.324.6/3"><seg type="pāda" n="e">antarikṣacaraḥ śrīmān</seg> <seg type="pāda" n="f">samagrabalavāhanaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.6">
<lg>
<l><seg type="pāda">teṣāṃ saṃvadatām evam</seg> <seg type="pāda">ṛṣīṇāṃ vibudhaiḥ saha</seg> </l>
<l><seg type="pāda">mārga-āgato nṛ-pa_2-śreṣṭhas</seg> <seg type="pāda">taṃ deśaṃ prāptavān vasuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">antarikṣa-caraḥ śrīmān</seg> <seg type="pāda">sam-agra-bala-vāhanaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.7">
<l xml:id="MBh_12.324.7-1" n="MBh_12.324.7/1"><seg type="pāda" n="a">taṃ dṛṣṭvā sahasāyāntaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vasuṃ te tv antarikṣagam_1</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.7-2" n="MBh_12.324.7/2"><seg type="pāda" n="c">ūcur dvijātayo devān</seg> <seg type="pāda" n="d">eṣa chetsyati saṃśayam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.7">
<lg>
<l><seg type="pāda">taṃ dṛṣṭvā sahasā āyāntaṃ</seg> <seg type="pāda">vasuṃ te tv antarikṣa-gam_1</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ūcur dvi-jātayo devān</seg> <seg type="pāda">eṣa chetsyati saṃśayam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.8">
<l xml:id="MBh_12.324.8-1" n="MBh_12.324.8/1"><seg type="pāda" n="a">yajvā dānapatiḥ śreṣṭhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvabhūtahitapriyaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.8-2" n="MBh_12.324.8/2"><seg type="pāda" n="c">kathaṃ svid anyathā brūyād</seg> <seg type="pāda" n="d">vākyam eṣa mahān vasuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.8">
<lg>
<l><seg type="pāda">yajvā dāna-patiḥ śreṣṭhaḥ</seg> <seg type="pāda">sarva-bhūta-hita-priyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kathaṃ svid anyathā brūyād</seg> <seg type="pāda">vākyam eṣa mahān vasuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.9">
<l xml:id="MBh_12.324.9-1" n="MBh_12.324.9/1"><seg type="pāda" n="a">evaṃ te saṃvidaṃ kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">vibudhā ṛṣayas tathā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.9-2" n="MBh_12.324.9/2"><seg type="pāda" n="c">apṛcchan sahasābhyetya</seg> <seg type="pāda" n="d">vasuṃ rājānam antikāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.9">
<lg>
<l><seg type="pāda">evaṃ te saṃvidaṃ kṛtvā</seg> <seg type="pāda">vibudhā ṛṣayas tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">apṛcchan sahasa ābhyetya</seg> <seg type="pāda">vasuṃ rājānam antikāt</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.10">
<l xml:id="MBh_12.324.10-1" n="MBh_12.324.10/1"><seg type="pāda" n="a">bho rājan kena yaṣṭavyam</seg> <seg type="pāda" n="b">ajenāho svid auṣadhaiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.10-2" n="MBh_12.324.10/2"><seg type="pāda" n="c">etan naḥ saṃśayaṃ chindhi</seg> <seg type="pāda" n="d">pramāṇaṃ no bhavān mataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.10">
<lg>
<l><seg type="pāda">bho rājan kena yaṣṭavyam</seg> <seg type="pāda">ajena aho svid auṣadhaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">etan naḥ saṃśayaṃ chindhi</seg> <seg type="pāda">pramāṇaṃ no bhavān mataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.11">
<l xml:id="MBh_12.324.11-1" n="MBh_12.324.11/1"><seg type="pāda" n="a">sa tān kṛtāñjalir bhūtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">paripapraccha vai vasuḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.11-2" n="MBh_12.324.11/2"><seg type="pāda" n="c">kasya vaḥ ko mataḥ pakṣo</seg> <seg type="pāda" n="d">brūta satyaṃ samāgatāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.11">
<lg>
<l><seg type="pāda">sa tān kṛta-añjalir bhūtvā</seg> <seg type="pāda">paripapraccha vai vasuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kasya vaḥ ko mataḥ pakṣo</seg> <seg type="pāda">brūta satyaṃ samāgatāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.12">
<l xml:id="MBh_12.324.12-1" n="MBh_12.324.12/1"><seg type="pāda" n="a">ṛṣaya ūcuḥ: dhānyair yaṣṭavyam ity eṣa</seg> <seg type="pāda" n="b">pakṣo 'smākaṃ narādhipa</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.12-2" n="MBh_12.324.12/2"><seg type="pāda" n="c">devānāṃ tu paśuḥ pakṣo</seg> <seg type="pāda" n="d">mato rājan vadasva naḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.12">
<lg>
<l><seg type="pāda">ṛṣaya ūcuḥ: dhānyair yaṣṭavyam ity eṣa</seg> <seg type="pāda">pakṣo 'smākaṃ nara-adhipa</seg> </l>
<l><seg type="pāda">devānāṃ tu paśuḥ pakṣo</seg> <seg type="pāda">mato rājan vadasva naḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="bhīṣma uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.324.13">
<l xml:id="MBh_12.324.13-1" n="MBh_12.324.13/1"><seg type="pāda" n="a">devānāṃ tu mataṃ jñātvā</seg> <seg type="pāda" n="b">vasunā pakṣasaṃśrayāt</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.13-2" n="MBh_12.324.13/2"><seg type="pāda" n="c">chāgenājena yaṣṭavyam</seg> <seg type="pāda" n="d">evam uktaṃ vacas tadā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.13">
<lg>
<l><seg type="pāda">devānāṃ tu mataṃ jñātvā</seg> <seg type="pāda">vasunā pakṣa-saṃśrayāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda">chāgena ajena yaṣṭavyam</seg> <seg type="pāda">evam uktaṃ vacas tadā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.14">
<l xml:id="MBh_12.324.14-1" n="MBh_12.324.14/1"><seg type="pāda" n="a">kupitās te tataḥ sarve</seg> <seg type="pāda" n="b">munayaḥ sūryavarcasaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.14-2" n="MBh_12.324.14/2"><seg type="pāda" n="c">ūcur vasuṃ vimānasthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">devapakṣārthavādinam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.14">
<lg>
<l><seg type="pāda">kupitās te tataḥ sarve</seg> <seg type="pāda">munayaḥ sūrya-varcasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ūcur vasuṃ vimāna-sthaṃ</seg> <seg type="pāda">deva-pakṣa-artha-vādinam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.15">
<l xml:id="MBh_12.324.15-1" n="MBh_12.324.15/1"><seg type="pāda" n="a">surapakṣo gṛhītas te</seg> <seg type="pāda" n="b">yasmāt tasmād divaḥ pata</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.15-2" n="MBh_12.324.15/2"><seg type="pāda" n="c">adyaprabhṛti te rājan</seg> <seg type="pāda" n="d">nākāśe vihitā gatiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.15-3" n="MBh_12.324.15/3"><seg type="pāda" n="e">asmacchāpābhighātena</seg> <seg type="pāda" n="f">mahīṃ bhittvā pravekṣyasi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.15">
<lg>
<l><seg type="pāda">sura-pakṣo gṛhītas te</seg> <seg type="pāda">yasmāt tasmād divaḥ pata</seg> </l>
<l><seg type="pāda">adya-prabhṛti te rājan</seg> <seg type="pāda">nā akāśe vihitā gatiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">asmac-chāpa-abhighātena</seg> <seg type="pāda">mahīṃ bhittvā pravekṣyasi</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>T G1-3.6 Kumbh..ed. ins.:: viruddhaṃ veda-sūtrāṇām !uktaṃ yadi bhaven nṛ-pa_2 !</note>
<note>vayaṃ viruddha-vacanā !yadi tatra patāmahe !12324.15818!</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.16">
<l xml:id="MBh_12.324.16-1" n="MBh_12.324.16/1"><seg type="pāda" n="a">tatas tasmin muhūrte 'tha</seg> <seg type="pāda" n="b">rājoparicaras tadā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.16-2" n="MBh_12.324.16/2"><seg type="pāda" n="c">adho vai saṃbabhūvāśu</seg> <seg type="pāda" n="d">bhūmer vivarago_1 nṛpaḥ_2</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.16-3" n="MBh_12.324.16/3"><seg type="pāda" n="e">smṛtis tv enaṃ na prajahau</seg> <seg type="pāda" n="f">tadā nārāyaṇājñayā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.16">
<lg>
<l><seg type="pāda">tatas tasmin muhūrte 'tha</seg> <seg type="pāda">rāja ūpari-caras tadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">adho vai saṃbabhūvā aśu</seg> <seg type="pāda">bhūmer vivara-go_1 nṛ-paḥ_2</seg> </l>
<l><seg type="pāda">smṛtis tv enaṃ na prajahau</seg> <seg type="pāda">tadā nārāyaṇa-ājñayā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.17">
<l xml:id="MBh_12.324.17-1" n="MBh_12.324.17/1"><seg type="pāda" n="a">devās tu sahitāḥ sarve</seg> <seg type="pāda" n="b">vasoḥ śāpavimokṣaṇam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.17-2" n="MBh_12.324.17/2"><seg type="pāda" n="c">cintayām āsur avyagrāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sukṛtaṃ hi nṛpasya_2 tat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.17">
<lg>
<l><seg type="pāda">devās tu sahitāḥ sarve</seg> <seg type="pāda">vasoḥ śāpa-vimokṣaṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">cintayām āsur a-vy-agrāḥ</seg> <seg type="pāda">su-kṛtaṃ hi nṛ-pasya_2 tat</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.18">
<l xml:id="MBh_12.324.18-1" n="MBh_12.324.18/1"><seg type="pāda" n="a">anenāsmatkṛte rājñā</seg> <seg type="pāda" n="b">śāpaḥ prāpto mahātmanā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.18-2" n="MBh_12.324.18/2"><seg type="pāda" n="c">asya pratipriyaṃ kāryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sahitair no divaukasaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.18">
<lg>
<l><seg type="pāda">anena asmat-kṛte rājñā</seg> <seg type="pāda">śāpaḥ prāpto mahā-ātmanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">asya prati-priyaṃ kāryaṃ</seg> <seg type="pāda">sahitair no diva-okasaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.19">
<l xml:id="MBh_12.324.19-1" n="MBh_12.324.19/1"><seg type="pāda" n="a">iti buddhyā vyavasyāśu</seg> <seg type="pāda" n="b">gatvā niścayam īśvarāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.19-2" n="MBh_12.324.19/2"><seg type="pāda" n="c">ūcus taṃ hṛṣṭamanaso</seg> <seg type="pāda" n="d">rājoparicaraṃ tadā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.19">
<lg>
<l><seg type="pāda">iti buddhyā vyavasyā aśu</seg> <seg type="pāda">gatvā niścayam īśvarāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ūcus taṃ hṛṣṭa-manaso</seg> <seg type="pāda">rāja-upari-caraṃ tadā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.20">
<l xml:id="MBh_12.324.20-1" n="MBh_12.324.20/1"><seg type="pāda" n="a">brahmaṇyadevaṃ tvaṃ bhaktaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">surāsuraguruṃ harim</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.20-2" n="MBh_12.324.20/2"><seg type="pāda" n="c">kāmaṃ sa tava tuṣṭātmā</seg> <seg type="pāda" n="d">kuryāc chāpavimokṣaṇam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.20">
<lg>
<l><seg type="pāda">brahmaṇya-devaṃ tvaṃ bhaktaḥ</seg> <seg type="pāda">sura-asura-guruṃ harim</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kāmaṃ sa tava tuṣṭa-ātmā</seg> <seg type="pāda">kuryāc chāpa-vimokṣaṇam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.21">
<l xml:id="MBh_12.324.21-1" n="MBh_12.324.21/1"><seg type="pāda" n="a">mānanā tu dvijātīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kartavyā vai mahātmanām</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.21-2" n="MBh_12.324.21/2"><seg type="pāda" n="c">avaśyaṃ tapasā teṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">phalitavyaṃ nṛpa_2-uttama</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.21">
<lg>
<l><seg type="pāda">mānanā tu dvi-jātīnāṃ</seg> <seg type="pāda">kartavyā vai mahā-ātmanām</seg> </l>
<l><seg type="pāda">a-vaśyaṃ tapasā teṣāṃ</seg> <seg type="pāda">phalitavyaṃ nṛ-pa_2-uttama</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>T G1-3.6 Kumbh..ed. ins.:: viruddhaṃ veda-śāstrāṇāṃ !na vaktavyaṃ hitā1rthinā !12324.21819!</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.22">
<l xml:id="MBh_12.324.22-1" n="MBh_12.324.22/1"><seg type="pāda" n="a">yatas tvaṃ sahasā bhraṣṭa</seg> <seg type="pāda" n="b">ākāśān medinītalam</seg> </l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.22">
<lg>
<l><seg type="pāda">yatas tvaṃ sahasā bhraṣṭa</seg> <seg type="pāda">ākāśān medinī-talam</seg> </l>
</lg>
</note>
<note>T G1-3.6 ins., Kumbh..ed. cont. after 819:: asmat-pakṣa-nimittaṃ te !vyasanaṃ prāptam ī-dṛśam !12324.22820!</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.22">
<l xml:id="MBh_12.324.22-2" n="MBh_12.324.22/2"><seg type="pāda" n="c">ekaṃ tv anugrahaṃ tubhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dadmo vai nṛpa_2-sattama</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.22">
<lg>
<l><seg type="pāda">ekaṃ tv anugrahaṃ tubhyaṃ</seg> <seg type="pāda">dadmo vai nṛ-pa_2-sattama</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.23">
<l xml:id="MBh_12.324.23-1" n="MBh_12.324.23/1"><seg type="pāda" n="a">yāvat tvaṃ śāpadoṣeṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">kālam āsiṣyase 'nagha</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.23-2" n="MBh_12.324.23/2"><seg type="pāda" n="c">bhūmer vivarago_1 bhūtvā</seg> <seg type="pāda" n="d">tāvantaṃ kālam āpsyasi</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.23-3" n="MBh_12.324.23/3"><seg type="pāda" n="e">yajñeṣu suhutāṃ viprair</seg> <seg type="pāda" n="f">vasordhārāṃ mahātmabhiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.23">
<lg>
<l><seg type="pāda">yāvat tvaṃ śāpa-doṣeṇa</seg> <seg type="pāda">kālam āsiṣyase 'n-agha</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bhūmer vivara-go_1 bhūtvā</seg> <seg type="pāda">tāvantaṃ kālam āpsyasi</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yajñeṣu su-hutāṃ viprair</seg> <seg type="pāda">vasor-dhārāṃ mahā-ātmabhiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.24">
<l xml:id="MBh_12.324.24-1" n="MBh_12.324.24/1"><seg type="pāda" n="a">prāpsyase 'smadanudhyānān</seg> <seg type="pāda" n="b">mā ca tvāṃ glānir āspṛśet</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.24-2" n="MBh_12.324.24/2"><seg type="pāda" n="c">na kṣutpipāse rājendra</seg> <seg type="pāda" n="d">bhūmeś cchidre bhaviṣyataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.24">
<lg>
<l><seg type="pāda">prāpsyase 'smad-anudhyānān</seg> <seg type="pāda">mā ca tvāṃ glānir āspṛśet</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na kṣut-pipāse rāja-indra</seg> <seg type="pāda">bhūmeś cchidre bhaviṣyataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.25">
<l xml:id="MBh_12.324.25-1" n="MBh_12.324.25/1"><seg type="pāda" n="a">vasordhārānupītatvāt</seg> <seg type="pāda" n="b">tejasāpyāyitena ca</seg> </l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.25">
<lg>
<l><seg type="pāda">vasor-dhārā-anupītatvāt</seg> <seg type="pāda">tejasā āpyāyitena ca</seg> </l>
</lg>
</note>
<note>K7 D4.9 ins.:: taṃ bhakto 'si mahā4tmānaṃ !deva-devaṃ sanātanam !12324.25821!</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.25">
<l xml:id="MBh_12.324.25-2" n="MBh_12.324.25/2"><seg type="pāda" n="c">sa devo 'smadvarāt prīto</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmalokaṃ hi neṣyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.25">
<lg>
<l><seg type="pāda">sa devo 'smad-varāt prīto</seg> <seg type="pāda">brahma-lokaṃ hi neṣyati</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.26">
<l xml:id="MBh_12.324.26-1" n="MBh_12.324.26/1"><seg type="pāda" n="a">evaṃ dattvā varaṃ rājñe</seg> <seg type="pāda" n="b">sarve tatra divaukasaḥ</seg> </l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.26">
<lg>
<l><seg type="pāda">evaṃ dattvā varaṃ rājñe</seg> <seg type="pāda">sarve tatra diva-okasaḥ</seg> </l>
</lg>
</note>
<note>T G1-3.6 Kumbh..ed. ins.:: kratuṃ samāpya piṣṭena !munīnāṃ vacanāt tadā !12324.26822!</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.26">
<l xml:id="MBh_12.324.26-2" n="MBh_12.324.26/2"><seg type="pāda" n="c">gatāḥ svabhavanaṃ devā</seg> <seg type="pāda" n="d">ṛṣayaś ca tapodhanāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.26">
<lg>
<l><seg type="pāda">gatāḥ sva-bhavanaṃ devā</seg> <seg type="pāda">ṛṣayaś ca tapo-dhanāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>T G1-3.6 Kumbh..ed. ins.:: gṛhītvā dakṣiṇāṃ sarve !gatāḥ svān āśramān punaḥ !</note>
<note>vasuṃ vicintya śakraś ca !praviveśā7-marāvatīm !</note>
<note>vasur vivara-gas tatra !vyalīkasya phalād guroḥ !12324.26823!</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.27">
<l xml:id="MBh_12.324.27-1" n="MBh_12.324.27/1"><seg type="pāda" n="a">cakre ca satataṃ pūjāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣvaksenāya bhārata</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.27-2" n="MBh_12.324.27/2"><seg type="pāda" n="c">japyaṃ jagau ca satataṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nārāyaṇamukhodgatam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.27">
<lg>
<l><seg type="pāda">cakre ca satataṃ pūjāṃ</seg> <seg type="pāda">viṣvak-senāya bhārata</seg> </l>
<l><seg type="pāda">japyaṃ jagau ca satataṃ</seg> <seg type="pāda">nārāyaṇa-mukha-udgatam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.28">
<l xml:id="MBh_12.324.28-1" n="MBh_12.324.28/1"><seg type="pāda" n="a">tatrāpi pañcabhir yajñaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pañcakālān ariṃdama</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.28-2" n="MBh_12.324.28/2"><seg type="pāda" n="c">ayajad dhariṃ surapatiṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhūmer vivarago_1 'pi san</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.28">
<lg>
<l><seg type="pāda">tatra api pañcabhir yajñaiḥ</seg> <seg type="pāda">pañca-kālān ariṃ-dama</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ayajad dhariṃ sura-patiṃ</seg> <seg type="pāda">bhūmer vivara-go_1 'pi san</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.29">
<l xml:id="MBh_12.324.29-1" n="MBh_12.324.29/1"><seg type="pāda" n="a">tato 'sya tuṣṭo bhagavān</seg> <seg type="pāda" n="b">bhaktyā nārāyaṇo hariḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.29-2" n="MBh_12.324.29/2"><seg type="pāda" n="c">ananyabhaktasya satas</seg> <seg type="pāda" n="d">tatparasya jitātmanaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.29">
<lg>
<l><seg type="pāda">tato 'sya tuṣṭo bhagavān</seg> <seg type="pāda">bhaktyā nārāyaṇo hariḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">an-anya-bhaktasya satas</seg> <seg type="pāda">tat-parasya jita-ātmanaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.30">
<l xml:id="MBh_12.324.30-1" n="MBh_12.324.30/1"><seg type="pāda" n="a">varado bhagavān viṣṇuḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">samīpasthaṃ dvijottamam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.30-2" n="MBh_12.324.30/2"><seg type="pāda" n="c">garutmantaṃ mahāvegam</seg> <seg type="pāda" n="d">ābabhāṣe smayann iva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.30">
<lg>
<l><seg type="pāda">vara-do bhagavān viṣṇuḥ</seg> <seg type="pāda">samīpa-sthaṃ dvi-ja-uttamam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">garutmantaṃ mahā-vegam</seg> <seg type="pāda">ābabhāṣe smayann iva</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.31">
<l xml:id="MBh_12.324.31-1" n="MBh_12.324.31/1"><seg type="pāda" n="a">dvijottama mahābhāga</seg> <seg type="pāda" n="b">gamyatāṃ vacanān mama</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.31-2" n="MBh_12.324.31/2"><seg type="pāda" n="c">samrāḍ rājā vasur nāma</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmātmā māṃ samāśritaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.31">
<lg>
<l><seg type="pāda">dvi-ja-uttama mahā-bhāga</seg> <seg type="pāda">gamyatāṃ vacanān mama</seg> </l>
<l><seg type="pāda">samrāḍ rājā vasur nāma</seg> <seg type="pāda">dharma-ātmā māṃ samāśritaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.32">
<l xml:id="MBh_12.324.32-1" n="MBh_12.324.32/1"><seg type="pāda" n="a">brāhmaṇānāṃ prakopena</seg> <seg type="pāda" n="b">praviṣṭo vasudhātalam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.32-2" n="MBh_12.324.32/2"><seg type="pāda" n="c">mānitās te tu viprendrās</seg> <seg type="pāda" n="d">tvaṃ tu gaccha dvijottama</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.32">
<lg>
<l><seg type="pāda">brāhmaṇānāṃ prakopena</seg> <seg type="pāda">praviṣṭo vasu-dhā-talam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">mānitās te tu vipra-indrās</seg> <seg type="pāda">tvaṃ tu gaccha dvi-ja-uttama</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.33">
<l xml:id="MBh_12.324.33-1" n="MBh_12.324.33/1"><seg type="pāda" n="a">bhūmer vivarasaṃguptaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">garuḍeha mamājñayā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.33-2" n="MBh_12.324.33/2"><seg type="pāda" n="c">adhaścaraṃ nṛpa_2-śreṣṭhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">khecaraṃ kuru māciram</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.33">
<lg>
<l><seg type="pāda">bhūmer vivara-saṃguptaṃ</seg> <seg type="pāda">garuḍa iha mamā ajñayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">adhaś-caraṃ nṛ-pa_2-śreṣṭhaṃ</seg> <seg type="pāda">khe-caraṃ kuru mā-ciram</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.34">
<l xml:id="MBh_12.324.34-1" n="MBh_12.324.34/1"><seg type="pāda" n="a">garutmān atha vikṣipya</seg> <seg type="pāda" n="b">pakṣau mārutavegavān</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.34-2" n="MBh_12.324.34/2"><seg type="pāda" n="c">viveśa vivaraṃ bhūmer</seg> <seg type="pāda" n="d">yatrāste vāgyato vasuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.34">
<lg>
<l><seg type="pāda">garutmān atha vikṣipya</seg> <seg type="pāda">pakṣau māruta-vegavān</seg> </l>
<l><seg type="pāda">viveśa vivaraṃ bhūmer</seg> <seg type="pāda">yatrā aste vāg-yato vasuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.35">
<l xml:id="MBh_12.324.35-1" n="MBh_12.324.35/1"><seg type="pāda" n="a">tata enaṃ samutkṣipya</seg> <seg type="pāda" n="b">sahasā vinatāsutaḥ</seg> </l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.35">
<lg>
<l><seg type="pāda">tata enaṃ samutkṣipya</seg> <seg type="pāda">sahasā vinatā-sutaḥ</seg> </l>
</lg>
</note>
<note>G1 ins.:: gṛhītvā taṃ vasuṃ bhaktaṃ !sahasā vasu-dhā-talāt !12324.35824!</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.35">
<l xml:id="MBh_12.324.35-2" n="MBh_12.324.35/2"><seg type="pāda" n="c">utpapāta nabhas tūrṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tatra cainam amuñcata</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.35">
<lg>
<l><seg type="pāda">utpapāta nabhas tūrṇaṃ</seg> <seg type="pāda">tatra ca enam amuñcata</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.36">
<l xml:id="MBh_12.324.36-1" n="MBh_12.324.36/1"><seg type="pāda" n="a">tasmin muhūrte saṃjajñe</seg> <seg type="pāda" n="b">rājoparicaraḥ punaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.36-2" n="MBh_12.324.36/2"><seg type="pāda" n="c">saśarīro gataś caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmalokaṃ nṛpa_2-uttamaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.36">
<lg>
<l><seg type="pāda">tasmin muhūrte saṃjajñe</seg> <seg type="pāda">rāja ūpari-caraḥ punaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa-śarīro gataś ca eva</seg> <seg type="pāda">brahma-lokaṃ nṛ-pa_2-uttamaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.37">
<l xml:id="MBh_12.324.37-1" n="MBh_12.324.37/1"><seg type="pāda" n="a">evaṃ tenāpi kaunteya</seg> <seg type="pāda" n="b">vāgdoṣād devatājñayā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.37-2" n="MBh_12.324.37/2"><seg type="pāda" n="c">prāptā gatir ayajvārhā</seg> <seg type="pāda" n="d">dvijaśāpān mahātmanā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.37">
<lg>
<l><seg type="pāda">evaṃ tena api kaunteya</seg> <seg type="pāda">vāg-doṣād devatā-ājñayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">prāptā gatir a-yajva-arhā</seg> <seg type="pāda">dvi-ja-śāpān mahā-ātmanā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.38">
<l xml:id="MBh_12.324.38-1" n="MBh_12.324.38/1"><seg type="pāda" n="a">kevalaṃ puruṣas tena</seg> <seg type="pāda" n="b">sevito harir īśvaraḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.38-2" n="MBh_12.324.38/2"><seg type="pāda" n="c">tataḥ śīghraṃ jahau śāpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmalokam avāpa ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.38">
<lg>
<l><seg type="pāda">kevalaṃ puruṣas tena</seg> <seg type="pāda">sevito harir īśvaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tataḥ śīghraṃ jahau śāpaṃ</seg> <seg type="pāda">brahma-lokam avāpa ca</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.324.39">
<l xml:id="MBh_12.324.39-1" n="MBh_12.324.39/1"><seg type="pāda" n="a">etat te sarvam ākhyātaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">te bhūtā mānavā yathā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.39-2" n="MBh_12.324.39/2"><seg type="pāda" n="c">nārado 'pi yathā śvetaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dvīpaṃ sa gatavān ṛṣiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.324.39-3" n="MBh_12.324.39/3"><seg type="pāda" n="e">tat te sarvaṃ pravakṣyāmi</seg> <seg type="pāda" n="f">śṛṇuṣvaikamanā nṛpa_2</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.324.39">
<lg>
<l><seg type="pāda">etat te sarvam ākhyātaṃ</seg> <seg type="pāda">te bhūtā mānavā yathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nārado 'pi yathā śvetaṃ</seg> <seg type="pāda">dvīpaṃ sa gatavān ṛṣiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tat te sarvaṃ pravakṣyāmi</seg> <seg type="pāda">śṛṇuṣva eka-manā nṛ-pa_2</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="bhīṣma uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.325.1">
<l xml:id="MBh_12.325.1-1" n="MBh_12.325.1/1"><seg type="pāda" n="a">prāpya śvetaṃ mahādvīpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nārado bhagavān ṛṣiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.325.1-2" n="MBh_12.325.1/2"><seg type="pāda" n="c">dadarśa tān eva narāñ</seg> <seg type="pāda" n="d">śvetāṃś candraprabhāñ śubhān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.325.1">
<lg>
<l><seg type="pāda">prāpya śvetaṃ mahā-dvīpaṃ</seg> <seg type="pāda">nārado bhagavān ṛṣiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">dadarśa tān eva narāñ</seg> <seg type="pāda">śvetāṃś candra-prabhāñ śubhān</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>T G3.6 ins.:: an-indriyān an-āhārān !a-niṣyandān su-gandhinaḥ !</note>
<note>baddhā1ñjali-puṭān hṛṣṭāñ !jitaṃ tae iti vādinaḥ !</note>
<note>maho2paniṣadaṃ mantram !adhīyānān svarā1nvitam !</note>
<note>pañco1paniṣadair mantrair !manasā dhyāyataḥ śucīn !</note>
<note>śāśvataṃ brahma paramaṃ !gṛṇānān sūrya-varcasaḥ !</note>
<note>pūjā-parān bali-kṛtaḥ !stuvataḥ parame-ṣṭhinam !</note>
<note>ekā1gra-manaso dāntān !ekāntitvam upāśritān !12325.1825!</note>
<lg xml:id="MBh_12.325.2">
<l xml:id="MBh_12.325.2-1" n="MBh_12.325.2/1"><seg type="pāda" n="a">pūjayām āsa śirasā</seg> <seg type="pāda" n="b">manasā taiś ca pūjitaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.325.2-2" n="MBh_12.325.2/2"><seg type="pāda" n="c">didṛkṣur japyaparamaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvakṛcchradharaḥ sthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.325.2">
<lg>
<l><seg type="pāda">pūjayām āsa śirasā</seg> <seg type="pāda">manasā taiś ca pūjitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">didṛkṣur japya-paramaḥ</seg> <seg type="pāda">sarva-kṛcchra-dharaḥ sthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.325.3">
<l xml:id="MBh_12.325.3-1" n="MBh_12.325.3/1"><seg type="pāda" n="a">bhūtvaikāgramanā vipra</seg> <seg type="pāda" n="b">ūrdhvabāhur mahāmuniḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.325.3-2" n="MBh_12.325.3/2"><seg type="pāda" n="c">stotraṃ jagau sa viśvāya</seg> <seg type="pāda" n="d">nirguṇāya mahātmane</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.325.3">
<lg>
<l><seg type="pāda">bhūtva aika-agra-manā vipra</seg> <seg type="pāda">ūrdhva-bāhur mahā-muniḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">stotraṃ jagau sa viśvāya</seg> <seg type="pāda">nir-guṇāya mahā-ātmane</seg> //</l>
</lg>
</note>

<milestone unit="speaker" n="nārada uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.325.4">
<l xml:id="MBh_12.325.4-001" n="MBh_12.325.4/001">namas te devadeva (1)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-002" n="MBh_12.325.4/002">niṣkriya (2)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-003" n="MBh_12.325.4/003">nirguṇa (3)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-004" n="MBh_12.325.4/004">lokasākṣin (4)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-005" n="MBh_12.325.4/005">kṣetrajña (5)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-006" n="MBh_12.325.4/006">ananta (6)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-007" n="MBh_12.325.4/007">puruṣa (7)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-008" n="MBh_12.325.4/008">mahāpuruṣa (8)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-009" n="MBh_12.325.4/009">triguṇa (9)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-010" n="MBh_12.325.4/010">pradhāna (10)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-011" n="MBh_12.325.4/011">amṛta (11)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-012" n="MBh_12.325.4/012">vyoma (12)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-013" n="MBh_12.325.4/013">sanātana (13)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-014" n="MBh_12.325.4/014">sada-sadvyaktā-vyakta (14)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-015" n="MBh_12.325.4/015">ṛtadhāman (15)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-016" n="MBh_12.325.4/016">pūrvādideva (16)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-017" n="MBh_12.325.4/017">vasuprada (17)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-018" n="MBh_12.325.4/018">prajāpate (18)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-019" n="MBh_12.325.4/019">suprajāpate (19)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-020" n="MBh_12.325.4/020">vanaspate (20)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-021" n="MBh_12.325.4/021">mahāprajāpate (21)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-022" n="MBh_12.325.4/022">ūrjaspate (22)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-023" n="MBh_12.325.4/023">vācaspate (23)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-024" n="MBh_12.325.4/024">manaspate (24)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-025" n="MBh_12.325.4/025">jagatpate (25)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-026" n="MBh_12.325.4/026">divaspate (26)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-027" n="MBh_12.325.4/027">marutpate (27)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-028" n="MBh_12.325.4/028">salilapate (28)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-029" n="MBh_12.325.4/029">pṛthivīpate (29)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-030" n="MBh_12.325.4/030">dikpate (30)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-031" n="MBh_12.325.4/031">pūrvanivāsa (31)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-032" n="MBh_12.325.4/032">brahmapurohita (32)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-033" n="MBh_12.325.4/033">brahmakāyika (33)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-034" n="MBh_12.325.4/034">mahākāyika (34)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-035" n="MBh_12.325.4/035">mahārājika (35)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-036" n="MBh_12.325.4/036">caturmahārājika (36)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-037" n="MBh_12.325.4/037">ābhāsura (37)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-038" n="MBh_12.325.4/038">mahābhāsura (38)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-039" n="MBh_12.325.4/039">saptamahābhāsura (39)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-040" n="MBh_12.325.4/040">yāmya (40)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-041" n="MBh_12.325.4/041">mahāyāmya (41)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-042" n="MBh_12.325.4/042">saṃjñāsaṃjña (42)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-043" n="MBh_12.325.4/043">tuṣita (43)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-044" n="MBh_12.325.4/044">mahātuṣita (44)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-045" n="MBh_12.325.4/045">pratardana (45)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-046" n="MBh_12.325.4/046">parinirmita (46)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-047" n="MBh_12.325.4/047">vaśavartin (47)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-048" n="MBh_12.325.4/048">aparinirmita (48)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-049" n="MBh_12.325.4/049">yajña (49)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-050" n="MBh_12.325.4/050">mahāyajña (50)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-051" n="MBh_12.325.4/051">yajñasaṃbhava (51)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-052" n="MBh_12.325.4/052">yajñayone (52)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-053" n="MBh_12.325.4/053">yajñagarbha (53)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-054" n="MBh_12.325.4/054">yajñahṛdaya (54)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-055" n="MBh_12.325.4/055">yajñastuta (55)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-056" n="MBh_12.325.4/056">yajñabhāgahara (56)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-057" n="MBh_12.325.4/057">pañcayajñadhara (57)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-058" n="MBh_12.325.4/058">pañcakālakartṛgate_2 (58)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-059" n="MBh_12.325.4/059">pañcarātrika (59)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-060" n="MBh_12.325.4/060">vaikuṇṭha (60)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-061" n="MBh_12.325.4/061">aparājita (61)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-062" n="MBh_12.325.4/062">mānasika (62)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-063" n="MBh_12.325.4/063">paramasvāmin (63)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-064" n="MBh_12.325.4/064">susnāta (64)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-065" n="MBh_12.325.4/065">haṃsa (65)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-066" n="MBh_12.325.4/066">paramahaṃsa (66)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-067" n="MBh_12.325.4/067">paramayājñika (67)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-068" n="MBh_12.325.4/068">sāṃkhyayoga (68)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-069" n="MBh_12.325.4/069">amṛteśaya (69)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-070" n="MBh_12.325.4/070">hiraṇyeśaya (70)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-071" n="MBh_12.325.4/071">vedeśaya (71)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-072" n="MBh_12.325.4/072">kuśeśaya (72)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-073" n="MBh_12.325.4/073">brahmeśaya (73)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-074" n="MBh_12.325.4/074">padmeśaya (74)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-075" n="MBh_12.325.4/075">viśveśvara (75)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-076" n="MBh_12.325.4/076">tvaṃ jagadanvayaḥ (76)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-077" n="MBh_12.325.4/077">tvaṃ jagatprakṛtiḥ (77)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-078" n="MBh_12.325.4/078">tavāgnir āsyam (78)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-079" n="MBh_12.325.4/079">vaḍavāmukho 'gniḥ (79)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-080" n="MBh_12.325.4/080">tvam āhutiḥ (80)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-081" n="MBh_12.325.4/081">tvaṃ sārathiḥ (81)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-082" n="MBh_12.325.4/082">tvaṃ vaṣaṭkāraḥ (82)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-083" n="MBh_12.325.4/083">tvam oṃkāraḥ (83)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-084" n="MBh_12.325.4/084">tvaṃ manaḥ (84)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-085" n="MBh_12.325.4/085">tvaṃ candramāḥ (85)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-086" n="MBh_12.325.4/086">tvaṃ cakṣur ādyam (86)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-087" n="MBh_12.325.4/087">tvaṃ sūryaḥ (87)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-088" n="MBh_12.325.4/088">tvaṃ diśāṃ gajaḥ (88)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-089" n="MBh_12.325.4/089">digbhāno (89)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-090" n="MBh_12.325.4/090">hayaśiraḥ (90)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-091" n="MBh_12.325.4/091">prathamatrisauparṇa (91)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-092" n="MBh_12.325.4/092">pañcāgne (92)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-093" n="MBh_12.325.4/093">triṇāciketa (93)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-094" n="MBh_12.325.4/094">ṣaḍaṅgavidhāna (94)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-095" n="MBh_12.325.4/095">prāgjyotiṣa (95)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-096" n="MBh_12.325.4/096">jyeṣṭhasāmaga (96)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-097" n="MBh_12.325.4/097">sāmikavratadhara (97)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-098" n="MBh_12.325.4/098">atharvaśiraḥ (98)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-099" n="MBh_12.325.4/099">pañcamahākalpa (99)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-100" n="MBh_12.325.4/100">phenapa_1-ācārya (100)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-101" n="MBh_12.325.4/101">vālakhilya (101)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-102" n="MBh_12.325.4/102">vaikhānasa (102)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-103" n="MBh_12.325.4/103">abhagnayoga (103)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-104" n="MBh_12.325.4/104">abhagnaparisaṃkhyāna (104)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-105" n="MBh_12.325.4/105">yugāde (105)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-106" n="MBh_12.325.4/106">yugamadhya (106)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-107" n="MBh_12.325.4/107">yuganidhana (107)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-108" n="MBh_12.325.4/108">ākhaṇḍala (108)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-109" n="MBh_12.325.4/109">prācīnagarbha (109)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-110" n="MBh_12.325.4/110">kauśika (110)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-111" n="MBh_12.325.4/111">puruṣṭuta (111)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-112" n="MBh_12.325.4/112">puruhūta (112)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-113" n="MBh_12.325.4/113">viśvarūpa (113)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-114" n="MBh_12.325.4/114">anantagate_2 (114)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-115" n="MBh_12.325.4/115">anantabhoga (115)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-116" n="MBh_12.325.4/116">ananta (116)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-117" n="MBh_12.325.4/117">anāde (117)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-118" n="MBh_12.325.4/118">amadhya (118)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-119" n="MBh_12.325.4/119">avyaktamadhya (119)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-120" n="MBh_12.325.4/120">avyaktanidhana (120)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-121" n="MBh_12.325.4/121">vratāvāsa (121)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-122" n="MBh_12.325.4/122">samudrādhivāsa (122)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-123" n="MBh_12.325.4/123">yaśovāsa (123)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-124" n="MBh_12.325.4/124">tapovāsa (124)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-125" n="MBh_12.325.4/125">lakṣmy-āvāsa (125)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-126" n="MBh_12.325.4/126">vidyāvāsa (126)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-127" n="MBh_12.325.4/127">kīrtyāvāsa (127)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-128" n="MBh_12.325.4/128">śrīvāsa (128)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-129" n="MBh_12.325.4/129">sarvāvāsa (129)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-130" n="MBh_12.325.4/130">vāsudeva (130)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-131" n="MBh_12.325.4/131">sarvacchandaka (131)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-132" n="MBh_12.325.4/132">harihaya (132)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-133" n="MBh_12.325.4/133">harimedha (133)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-134" n="MBh_12.325.4/134">mahāyajñabhāgahara (134)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-135" n="MBh_12.325.4/135">varaprada (135)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-136" n="MBh_12.325.4/136">yamaniyamamahāniyamakṛcchrātikṛcchramahākṛcchrasarvakṛcchraniyamadhara (136)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-137" n="MBh_12.325.4/137">nivṛttadharmapravacanagate_2 (137)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-138" n="MBh_12.325.4/138">pravṛttavedakriya (138)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-139" n="MBh_12.325.4/139">aja (139)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-140" n="MBh_12.325.4/140">sarvagate_2 (140)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-141" n="MBh_12.325.4/141">sarvadarśin (141)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-142" n="MBh_12.325.4/142">agrāhya (142)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-143" n="MBh_12.325.4/143">acala (143)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-144" n="MBh_12.325.4/144">mahāvidhūte (144)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-145" n="MBh_12.325.4/145">māhātmyaśarīra (145)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-146" n="MBh_12.325.4/146">pavitra (146)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-147" n="MBh_12.325.4/147">mahāpavitra (147)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-148" n="MBh_12.325.4/148">hiraṇmaya (148)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-149" n="MBh_12.325.4/149">bṛhat (149)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-150" n="MBh_12.325.4/150">apratarkya (150)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-151" n="MBh_12.325.4/151">avijñeya (151)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-152" n="MBh_12.325.4/152">brahmāgrya (152)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-153" n="MBh_12.325.4/153">prajāsargakara (153)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-154" n="MBh_12.325.4/154">prajānidhanakara (154)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-155" n="MBh_12.325.4/155">mahāmāyādhara (155)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-156" n="MBh_12.325.4/156">citraśikhaṇḍin (156)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-157" n="MBh_12.325.4/157">varaprada (157)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-158" n="MBh_12.325.4/158">puroḍāśabhāgahara (158)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-159" n="MBh_12.325.4/159">gatādhvan (159)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-160" n="MBh_12.325.4/160">chinnatṛṣṇa (160)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-161" n="MBh_12.325.4/161">chinnasaṃśaya (161)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-162" n="MBh_12.325.4/162">sarvatonivṛtta (162)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-163" n="MBh_12.325.4/163">brāhmaṇarūpa (163)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-164" n="MBh_12.325.4/164">brāhmaṇapriya (164)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-165" n="MBh_12.325.4/165">viśvamūrte (165)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-166" n="MBh_12.325.4/166">mahāmūrte (166)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-167" n="MBh_12.325.4/167">bāndhava (167)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-168" n="MBh_12.325.4/168">bhaktavatsala (168)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-169" n="MBh_12.325.4/169">brahmaṇyadeva (169)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-170" n="MBh_12.325.4/170">bhakto 'haṃ tvāṃ didṛkṣuḥ (170)</l>
<l xml:id="MBh_12.325.4-171" n="MBh_12.325.4/171">ekāntadarśanāya namo namaḥ (171)</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.325.4">
<lg>
<l>namas te deva-deva (1)</l>
<l>niṣ-kriya (2)</l>
<l>nir-guṇa (3)</l>
<l>loka-sa-akṣin (4)</l>
<l>kṣetra-jña (5)</l>
<l>an-anta (6)</l>
<l>puruṣa (7)</l>
<l>mahā-puruṣa (8)</l>
<l>tri-guṇa (9)</l>
<l>pradhāna (10)</l>
<l>a-mṛta (11)</l>
<l>vyoma (12)</l>
<l>sanātana (13)</l>
<l>sad-a-sad-vyakta-a-vyakta (14)</l>
<l>ṛta-dhāman (15)</l>
<l>pūrva-ādi-deva (16)</l>
<l>vasu-prada (17)</l>
<l>prajā-pate (18)</l>
<l>su-prajā-pate (19)</l>
<l>vanas-pate (20)</l>
<l>mahā-prajā-pate (21)</l>
<l>ūrjas-pate (22)</l>
<l>vācas-pate (23)</l>
<l>manas-pate (24)</l>
<l>jagat-pate (25)</l>
<l>divas-pate (26)</l>
<l>marut-pate (27)</l>
<l>salila-pate (28)</l>
<l>pṛthivī-pate (29)</l>
<l>dik-pate (30)</l>
<l>pūrva-nivāsa (31)</l>
<l>brahma-puro-hita (32)</l>
<l>brahma-kāyika (33)</l>
<l>mahā-kāyika (34)</l>
<l>mahā-rājika (35)</l>
<l>catur-mahā-rājika (36)</l>
<l>ābhā-sura (37)</l>
<l>mahā-ābhā-sura (38)</l>
<l>sapta-mahā-ābhā-sura (39)</l>
<l>yāmya (40)</l>
<l>mahā-yāmya (41)</l>
<l>saṃjñā-saṃjña (42)</l>
<l>tuṣita (43)</l>
<l>mahā-tuṣita (44)</l>
<l>pratardana (45)</l>
<l>parinirmita (46)</l>
<l>vaśa-vartin (47)</l>
<l>a-parinirmita (48)</l>
<l>yajña (49)</l>
<l>mahā-yajña (50)</l>
<l>yajña-saṃbhava (51)</l>
<l>yajña-yone (52)</l>
<l>yajña-garbha (53)</l>
<l>yajña-hṛdaya (54)</l>
<l>yajña-stuta (55)</l>
<l>yajña-bhāga-hara (56)</l>
<l>pañca-yajña-dhara (57)</l>
<l>pañca-kāla-kartṛ-gate_2 (58)</l>
<l>pañca-rātrika (59)</l>
<l>vaikuṇṭha (60)</l>
<l>a-parājita (61)</l>
<l>mānasika (62)</l>
<l>parama-svāmin (63)</l>
<l>su-snāta (64)</l>
<l>haṃsa (65)</l>
<l>parama-haṃsa (66)</l>
<l>parama-yājñika (67)</l>
<l>sāṃkhya-yoga (68)</l>
<l>a-mṛte-śaya (69)</l>
<l>hiraṇye-śaya (70)</l>
<l>vede-śaya (71)</l>
<l>kuśe-śaya (72)</l>
<l>brahme-śaya (73)</l>
<l>padme-śaya (74)</l>
<l>viśva-īśvara (75)</l>
<l>tvaṃ jagad-anvayaḥ (76)</l>
<l>tvaṃ jagat-prakṛtiḥ (77)</l>
<l>tava agnir āsyam (78)</l>
<l>vaḍavā-mukho 'gniḥ (79)</l>
<l>tvam āhutiḥ (80)</l>
<l>tvaṃ sārathiḥ (81)</l>
<l>tvaṃ vaṣaṭ-kāraḥ (82)</l>
<l>tvam oṃ-kāraḥ (83)</l>
<l>tvaṃ manaḥ (84)</l>
<l>tvaṃ candra-māḥ (85)</l>
<l>tvaṃ cakṣur ādyam (86)</l>
<l>tvaṃ sūryaḥ (87)</l>
<l>tvaṃ diśāṃ gajaḥ (88)</l>
<l>dig-bhāno (89)</l>
<l>haya-śiraḥ (90)</l>
<l>prathama-tri-sauparṇa (91)</l>
<l>pañca-agne (92)</l>
<l>tri-ṇāciketa (93)</l>
<l>ṣaḍ-aṅga-vidhāna (94)</l>
<l>prāg-jyotiṣa (95)</l>
<l>jyeṣṭha-sāma-ga (96)</l>
<l>sāmika-vrata-dhara (97)</l>
<l>atharva-śiraḥ (98)</l>
<l>pañca-mahā-kalpa (99)</l>
<l>phena-pa_1-ācārya (100)</l>
<l>vālakhilya (101)</l>
<l>vaikhānasa (102)</l>
<l>a-bhagna-yoga (103)</l>
<l>a-bhagna-parisaṃkhyāna (104)</l>
<l>yuga-āde (105)</l>
<l>yuga-madhya (106)</l>
<l>yuga-nidhana (107)</l>
<l>ākhaṇḍala (108)</l>
<l>prācīna-garbha (109)</l>
<l>kauśika (110)</l>
<l>puru-ṣṭuta (111)</l>
<l>puru-hūta (112)</l>
<l>viśva-rūpa (113)</l>
<l>an-anta-gate_2 (114)</l>
<l>an-anta-bhoga (115)</l>
<l>an-anta (116)</l>
<l>an-āde (117)</l>
<l>a-madhya (118)</l>
<l>a-vyakta-madhya (119)</l>
<l>a-vyakta-nidhana (120)</l>
<l>vrata-āvāsa (121)</l>
<l>samudra-adhivāsa (122)</l>
<l>yaśo-vāsa (123)</l>
<l>tapo-vāsa (124)</l>
<l>lakṣmy--āvāsa (125)</l>
<l>vidyā-āvāsa (126)</l>
<l>kīrty-āvāsa (127)</l>
<l>śrī-vāsa (128)</l>
<l>sarva-āvāsa (129)</l>
<l>vāsudeva (130)</l>
<l>sarva-cchandaka (131)</l>
<l>hari-haya (132)</l>
<l>hari-medha (133)</l>
<l>mahā-yajña-bhāga-hara (134)</l>
<l>vara-prada (135)</l>
<l>yama-niyama-mahā-niyama-kṛcchra-ati-kṛcchra-mahā-kṛcchra-sarva-kṛcchra-niyama-dhara (136)</l>
<l>nivṛtta-dharma-pravacana-gate_2 (137)</l>
<l>pravṛtta-veda-kriya (138)</l>
<l>a-ja (139)</l>
<l>sarva-gate_2 (140)</l>
<l>sarva-darśin (141)</l>
<l>a-grāhya (142)</l>
<l>a-cala (143)</l>
<l>mahā-vidhūte (144)</l>
<l>māhātmya-śarīra (145)</l>
<l>pavitra (146)</l>
<l>mahā-pavitra (147)</l>
<l>hiraṇmaya (148)</l>
<l>bṛhat (149)</l>
<l>a-pratarkya (150)</l>
<l>a-vijñeya (151)</l>
<l>brahma-agrya (152)</l>
<l>prajā-sarga-kara (153)</l>
<l>prajā-nidhana-kara (154)</l>
<l>mahā-māyā-dhara (155)</l>
<l>citra-śikhaṇḍin (156)</l>
<l>vara-prada (157)</l>
<l>puro-ḍāśa-bhāga-hara (158)</l>
<l>gata-adhvan (159)</l>
<l>chinna-tṛṣṇa (160)</l>
<l>chinna-saṃśaya (161)</l>
<l>sarvato-nivṛtta (162)</l>
<l>brāhmaṇa-rūpa (163)</l>
<l>brāhmaṇa-priya (164)</l>
<l>viśva-mūrte (165)</l>
<l>mahā-mūrte (166)</l>
<l>bāndhava (167)</l>
<l>bhakta-vatsala (168)</l>
<l>brahmaṇya-deva (169)</l>
<l>bhakto 'haṃ tvāṃ didṛkṣuḥ (170)</l>
<l>eka-anta-darśanāya namo namaḥ (171)</l>
</lg>
</note>

<milestone unit="speaker" n="bhīṣma uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.326.1">
<l xml:id="MBh_12.326.1-1" n="MBh_12.326.1/1"><seg type="pāda" n="a">evaṃ stutaḥ sa bhagavān</seg> <seg type="pāda" n="b">guhyais tathyaiś ca nāmabhiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.1-2" n="MBh_12.326.1/2"><seg type="pāda" n="c">taṃ muniṃ darśayām āsa</seg> <seg type="pāda" n="d">nāradaṃ viśvarūpadhṛk</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.1">
<lg>
<l><seg type="pāda">evaṃ stutaḥ sa bhagavān</seg> <seg type="pāda">guhyais tathyaiś ca nāmabhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">taṃ muniṃ darśayām āsa</seg> <seg type="pāda">nāradaṃ viśva-rūpa-dhṛk</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.2">
<l xml:id="MBh_12.326.2-1" n="MBh_12.326.2/1"><seg type="pāda" n="a">kiṃcic candraviśuddhātmā</seg> <seg type="pāda" n="b">kiṃcic candrād viśeṣavān</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.2-2" n="MBh_12.326.2/2"><seg type="pāda" n="c">kṛśānuvarṇaḥ kiṃcic ca</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃcid dhiṣṇyākṛtiḥ prabhuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.2">
<lg>
<l><seg type="pāda">kiṃ-cic candra-viśuddha-ātmā</seg> <seg type="pāda">kiṃ-cic candrād viśeṣavān</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kṛśānu-varṇaḥ kiṃ-cic ca</seg> <seg type="pāda">kiṃ-cid dhiṣṇya-ākṛtiḥ prabhuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.3">
<l xml:id="MBh_12.326.3-1" n="MBh_12.326.3/1"><seg type="pāda" n="a">śukapatravarṇaḥ kiṃcic ca</seg> <seg type="pāda" n="b">kiṃcit sphaṭikasaprabhaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.3-2" n="MBh_12.326.3/2"><seg type="pāda" n="c">nīlāñjanacayaprakhyo</seg> <seg type="pāda" n="d">jātarūpaprabhaḥ kvacit</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.3">
<lg>
<l><seg type="pāda">śuka-patra-varṇaḥ kiṃ-cic ca</seg> <seg type="pāda">kiṃ-cit sphaṭika-sa-prabhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nīla-añjana-caya-prakhyo</seg> <seg type="pāda">jāta-rūpa-prabhaḥ kva-cit</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.4">
<l xml:id="MBh_12.326.4-1" n="MBh_12.326.4/1"><seg type="pāda" n="a">pravālāṅkuravarṇaś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">śvetavarṇaḥ kvacid babhau</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.4-2" n="MBh_12.326.4/2"><seg type="pāda" n="c">kvacit suvarṇavarṇābho</seg> <seg type="pāda" n="d">vaiḍūryasadṛśaḥ kvacit</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.4">
<lg>
<l><seg type="pāda">pravāla-aṅkura-varṇaś ca</seg> <seg type="pāda">śveta-varṇaḥ kva-cid babhau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kva-cit su-varṇa-varṇa-ābho</seg> <seg type="pāda">vaiḍūrya-sa-dṛśaḥ kva-cit</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.5">
<l xml:id="MBh_12.326.5-1" n="MBh_12.326.5/1"><seg type="pāda" n="a">nīlavaiḍūryasadṛśa</seg> <seg type="pāda" n="b">indranīlanibhaḥ kvacit</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.5-2" n="MBh_12.326.5/2"><seg type="pāda" n="c">mayūragrīvāvarṇābho</seg> <seg type="pāda" n="d">muktāhāranibhaḥ kvacit</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.5">
<lg>
<l><seg type="pāda">nīla-vaiḍūrya-sa-dṛśa</seg> <seg type="pāda">indra-nīla-nibhaḥ kva-cit</seg> </l>
<l><seg type="pāda">mayūra-grīvā-varṇa-ābho</seg> <seg type="pāda">muktā-hāra-nibhaḥ kva-cit</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.6">
<l xml:id="MBh_12.326.6-1" n="MBh_12.326.6/1"><seg type="pāda" n="a">etān varṇān bahuvidhān</seg> <seg type="pāda" n="b">rūpe bibhrat sanātanaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.6-2" n="MBh_12.326.6/2"><seg type="pāda" n="c">sahasranayanaḥ śrīmāñ</seg> <seg type="pāda" n="d">śataśīrṣaḥ sahasrapāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.6">
<lg>
<l><seg type="pāda">etān varṇān bahu-vidhān</seg> <seg type="pāda">rūpe bibhrat sanātanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sahasra-nayanaḥ śrīmāñ</seg> <seg type="pāda">śata-śīrṣaḥ sahasra-pāt</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.7">
<l xml:id="MBh_12.326.7-1" n="MBh_12.326.7/1"><seg type="pāda" n="a">sahasrodarabāhuś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">avyakta iti ca kvacit</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.7-2" n="MBh_12.326.7/2"><seg type="pāda" n="c">oṃkāram udgiran vaktrāt</seg> <seg type="pāda" n="d">sāvitrīṃ ca tadanvayām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.7">
<lg>
<l><seg type="pāda">sahasra-udara-bāhuś ca</seg> <seg type="pāda">a-vyakta iti ca kva-cit</seg> </l>
<l><seg type="pāda">oṃ-kāram udgiran vaktrāt</seg> <seg type="pāda">sāvitrīṃ ca tad-anvayām</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.8">
<l xml:id="MBh_12.326.8-1" n="MBh_12.326.8/1"><seg type="pāda" n="a">śeṣebhyaś caiva vaktrebhyaś</seg> <seg type="pāda" n="b">caturvedodgataṃ vasu</seg> </l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.8">
<lg>
<l><seg type="pāda">śeṣebhyaś ca eva vaktrebhyaś</seg> <seg type="pāda">catur-veda-udgataṃ vasu</seg> </l>
</lg>
</note>
<note>B9 subst.:: udgiraṃś caturo vedāñ !śeṣān vasu-dhā2dhipa !12326.8826!</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.8">
<l xml:id="MBh_12.326.8-2" n="MBh_12.326.8/2"><seg type="pāda" n="c">āraṇyakaṃ jagau devo</seg> <seg type="pāda" n="d">harir nārāyaṇo vaśī</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.8">
<lg>
<l><seg type="pāda">āraṇyakaṃ jagau devo</seg> <seg type="pāda">harir nārāyaṇo vaśī</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.9">
<l xml:id="MBh_12.326.9-1" n="MBh_12.326.9/1"><seg type="pāda" n="a">vedīṃ kamaṇḍaluṃ darbhān</seg> <seg type="pāda" n="b">maṇirūpān athopalān</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.9-2" n="MBh_12.326.9/2"><seg type="pāda" n="c">ajinaṃ daṇḍakāṣṭhaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">jvalitaṃ ca hutāśanam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.9-3" n="MBh_12.326.9/3"><seg type="pāda" n="e">dhārayām āsa deveśo</seg> <seg type="pāda" n="f">hastair yajñapatis tadā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.9">
<lg>
<l><seg type="pāda">vedīṃ kamaṇḍaluṃ darbhān</seg> <seg type="pāda">maṇi-rūpān atha upalān</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ajinaṃ daṇḍa-kāṣṭhaṃ ca</seg> <seg type="pāda">jvalitaṃ ca huta-aśanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">dhārayām āsa deva-īśo</seg> <seg type="pāda">hastair yajña-patis tadā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.10">
<l xml:id="MBh_12.326.10-1" n="MBh_12.326.10/1"><seg type="pāda" n="a">taṃ prasannaṃ prasannātmā</seg> <seg type="pāda" n="b">nārado dvijasattamaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.10-2" n="MBh_12.326.10/2"><seg type="pāda" n="c">vāgyataḥ prayato bhūtvā</seg> <seg type="pāda" n="d">vavande parameśvaram</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.10-3" n="MBh_12.326.10/3"><seg type="pāda" n="e">tam uvāca nataṃ mūrdhnā</seg> <seg type="pāda" n="f">devānām ādir avyayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.10">
<lg>
<l><seg type="pāda">taṃ prasannaṃ prasanna-ātmā</seg> <seg type="pāda">nārado dvi-ja-sattamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vāg-yataḥ prayato bhūtvā</seg> <seg type="pāda">vavande parama-īśvaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tam uvāca nataṃ mūrdhnā</seg> <seg type="pāda">devānām ādir a-vyayaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.11">
<l xml:id="MBh_12.326.11-1" n="MBh_12.326.11/1"><seg type="pāda" n="a">ekataś ca dvitaś caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">tritaś caiva mahar2ṣayaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.11-2" n="MBh_12.326.11/2"><seg type="pāda" n="c">imaṃ deśam anuprāptā</seg> <seg type="pāda" n="d">mama darśanalālasāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.11">
<lg>
<l><seg type="pāda">ekataś ca dvitaś ca eva</seg> <seg type="pāda">tritaś ca eva mahar2ṣayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">imaṃ deśam anuprāptā</seg> <seg type="pāda">mama darśana-lālasāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.12">
<l xml:id="MBh_12.326.12-1" n="MBh_12.326.12/1"><seg type="pāda" n="a">na ca māṃ te dadṛśire</seg> <seg type="pāda" n="b">na ca drakṣyati kaścana</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.12-2" n="MBh_12.326.12/2"><seg type="pāda" n="c">ṛte hy ekāntikaśreṣṭhāt</seg> <seg type="pāda" n="d">tvaṃ caivaikāntiko mataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.12">
<lg>
<l><seg type="pāda">na ca māṃ te dadṛśire</seg> <seg type="pāda">na ca drakṣyati kaś-cana</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ṛte hy eka-antika-śreṣṭhāt</seg> <seg type="pāda">tvaṃ ca eva eka-antiko mataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.13">
<l xml:id="MBh_12.326.13-1" n="MBh_12.326.13/1"><seg type="pāda" n="a">mamaitās tanavaḥ śreṣṭhā</seg> <seg type="pāda" n="b">jātā dharmagṛhe dvija</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.13-2" n="MBh_12.326.13/2"><seg type="pāda" n="c">tās tvaṃ bhajasva satataṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sādhayasva yathāgatam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.13">
<lg>
<l><seg type="pāda">mama etās tanavaḥ śreṣṭhā</seg> <seg type="pāda">jātā dharma-gṛhe dvi-ja</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tās tvaṃ bhajasva satataṃ</seg> <seg type="pāda">sādhayasva yathā-gatam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.14">
<l xml:id="MBh_12.326.14-1" n="MBh_12.326.14/1"><seg type="pāda" n="a">vṛṇīṣva ca varaṃ vipra</seg> <seg type="pāda" n="b">mattas tvaṃ yam ihecchasi</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.14-2" n="MBh_12.326.14/2"><seg type="pāda" n="c">prasanno 'haṃ tavādyeha</seg> <seg type="pāda" n="d">viśvamūrtir ihā-vyayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.14">
<lg>
<l><seg type="pāda">vṛṇīṣva ca varaṃ vipra</seg> <seg type="pāda">mattas tvaṃ yam iha icchasi</seg> </l>
<l><seg type="pāda">prasanno 'haṃ tava adya iha</seg> <seg type="pāda">viśva-mūrtir iha a-vyayaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="nārada uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.326.15">
<l xml:id="MBh_12.326.15-1" n="MBh_12.326.15/1"><seg type="pāda" n="a">adya me tapaso deva</seg> <seg type="pāda" n="b">yamasya niyamasya ca</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.15-2" n="MBh_12.326.15/2"><seg type="pāda" n="c">sadyaḥ phalam avāptaṃ vai</seg> <seg type="pāda" n="d">dṛṣṭo yad bhagavān mayā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.15">
<lg>
<l><seg type="pāda">adya me tapaso deva</seg> <seg type="pāda">yamasya niyamasya ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sadyaḥ phalam avāptaṃ vai</seg> <seg type="pāda">dṛṣṭo yad bhagavān mayā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.16">
<l xml:id="MBh_12.326.16-1" n="MBh_12.326.16/1"><seg type="pāda" n="a">vara eṣa mamātyantaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭas tvaṃ yat sanātanaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.16-2" n="MBh_12.326.16/2"><seg type="pāda" n="c">bhagavān viśvadṛk siṃhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvamūrtir mahāprabhuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.16">
<lg>
<l><seg type="pāda">vara eṣa mama aty-antaṃ</seg> <seg type="pāda">dṛṣṭas tvaṃ yat sanātanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bhagavān viśva-dṛk siṃhaḥ</seg> <seg type="pāda">sarva-mūrtir mahā-prabhuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="bhīṣma uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.326.17">
<l xml:id="MBh_12.326.17-1" n="MBh_12.326.17/1"><seg type="pāda" n="a">evaṃ saṃdarśayitvā tu</seg> <seg type="pāda" n="b">nāradaṃ parameṣṭhijam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.17-2" n="MBh_12.326.17/2">uvāca vacanaṃ bhūyo gaccha nārada māciram</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.17">
<lg>
<l><seg type="pāda">evaṃ saṃdarśayitvā tu</seg> <seg type="pāda">nāradaṃ parame-ṣṭhi-jam</seg> </l>
<l>uvāca vacanaṃ bhūyo gaccha nārada mā-ciram</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.18">
<l xml:id="MBh_12.326.18-1" n="MBh_12.326.18/1"><seg type="pāda" n="a">ime hy anindriyāhārā</seg> <seg type="pāda" n="b">madbhaktāś candravarcasaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.18-2" n="MBh_12.326.18/2"><seg type="pāda" n="c">ekāgrāś cintayeyur māṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">naiṣāṃ vighno bhaved iti</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.18">
<lg>
<l><seg type="pāda">ime hy an-indriya-āhārā</seg> <seg type="pāda">mad-bhaktāś candra-varcasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">eka-agrāś cintayeyur māṃ</seg> <seg type="pāda">na eṣāṃ vighno bhaved iti</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.19">
<l xml:id="MBh_12.326.19-1" n="MBh_12.326.19/1"><seg type="pāda" n="a">siddhāś caite mahābhāgāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">purā hy ekāntino 'bhavan</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.19-2" n="MBh_12.326.19/2"><seg type="pāda" n="c">tamorajovinirmuktā</seg> <seg type="pāda" n="d">māṃ pravekṣyanty asaṃśayam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.19">
<lg>
<l><seg type="pāda">siddhāś ca ete mahā-bhāgāḥ</seg> <seg type="pāda">purā hy eka-antino 'bhavan</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tamo-rajo-vinirmuktā</seg> <seg type="pāda">māṃ pravekṣyanty a-saṃśayam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.20">
<l xml:id="MBh_12.326.20-1" n="MBh_12.326.20/1"><seg type="pāda" n="a">na dṛśyaś cakṣuṣā yo 'sau</seg> <seg type="pāda" n="b">na spṛśyaḥ sparśanena ca</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.20-2" n="MBh_12.326.20/2"><seg type="pāda" n="c">na ghreyaś caiva gandhena</seg> <seg type="pāda" n="d">rasena ca vivarjitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.20">
<lg>
<l><seg type="pāda">na dṛśyaś cakṣuṣā yo 'sau</seg> <seg type="pāda">na spṛśyaḥ sparśanena ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na ghreyaś ca eva gandhena</seg> <seg type="pāda">rasena ca vivarjitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.21">
<l xml:id="MBh_12.326.21-1" n="MBh_12.326.21/1"><seg type="pāda" n="a">sattvaṃ rajas tamaś caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">na guṇās taṃ bhajanti vai</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.21-2" n="MBh_12.326.21/2"><seg type="pāda" n="c">yaś ca sarvagataḥ sākṣī</seg> <seg type="pāda" n="d">lokasyātmeti kathyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.21">
<lg>
<l><seg type="pāda">sattvaṃ rajas tamaś ca eva</seg> <seg type="pāda">na guṇās taṃ bhajanti vai</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yaś ca sarva-gataḥ sa-akṣī</seg> <seg type="pāda">lokasyā atma īti kathyate</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.22">
<l xml:id="MBh_12.326.22-1" n="MBh_12.326.22/1"><seg type="pāda" n="a">bhūtagrāmaśarīreṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">naśyatsu na vinaśyati</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.22-2" n="MBh_12.326.22/2"><seg type="pāda" n="c">ajo nityaḥ śāśvataś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">nirguṇo niṣkalas tathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.22">
<lg>
<l><seg type="pāda">bhūta-grāma-śarīreṣu</seg> <seg type="pāda">naśyatsu na vinaśyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda">a-jo nityaḥ śāśvataś ca</seg> <seg type="pāda">nir-guṇo niṣ-kalas tathā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.23">
<l xml:id="MBh_12.326.23-1" n="MBh_12.326.23/1"><seg type="pāda" n="a">dvir dvādaśebhyas tattvebhyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">khyāto yaḥ pañcaviṃśakaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.23-2" n="MBh_12.326.23/2"><seg type="pāda" n="c">puruṣo niṣkriyaś caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">jñānadṛśyaś ca kathyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.23">
<lg>
<l><seg type="pāda">dvir dvā-daśebhyas tattvebhyaḥ</seg> <seg type="pāda">khyāto yaḥ pañca-viṃśakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">puruṣo niṣ-kriyaś ca eva</seg> <seg type="pāda">jñāna-dṛśyaś ca kathyate</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.24">
<l xml:id="MBh_12.326.24-1" n="MBh_12.326.24/1"><seg type="pāda" n="a">yaṃ praviśya bhavantīha</seg> <seg type="pāda" n="b">muktā vai dvijasattama</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.24-2" n="MBh_12.326.24/2"><seg type="pāda" n="c">sa vāsudevo vijñeyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">paramātmā sanātanaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.24">
<lg>
<l><seg type="pāda">yaṃ praviśya bhavanti iha</seg> <seg type="pāda">muktā vai dvi-ja-sattama</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa vāsudevo vijñeyaḥ</seg> <seg type="pāda">parama-ātmā sanātanaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.25">
<l xml:id="MBh_12.326.25-1" n="MBh_12.326.25/1"><seg type="pāda" n="a">paśya devasya māhātmyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mahimānaṃ ca nārada</seg> </l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.25">
<lg>
<l><seg type="pāda">paśya devasya māhātmyaṃ</seg> <seg type="pāda">mahimānaṃ ca nārada</seg> </l>
</lg>
</note>
<note>K6 B9 Da3..a4 Dn4 ins.:: na vidur munayaś cai7va !yāthārthyaṃ muni-puṃ-gava !12326.25827!</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.25">
<l xml:id="MBh_12.326.25-2" n="MBh_12.326.25/2"><seg type="pāda" n="c">śubhā-śubhaiḥ karmabhir yo</seg> <seg type="pāda" n="d">na lipyati kadācana</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.25">
<lg>
<l><seg type="pāda">śubha-a-śubhaiḥ karmabhir yo</seg> <seg type="pāda">na lipyati kadā-cana</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.26">
<l xml:id="MBh_12.326.26-1" n="MBh_12.326.26/1"><seg type="pāda" n="a">sattvaṃ rajas tamaś caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">guṇān etān pracakṣate</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.26-2" n="MBh_12.326.26/2"><seg type="pāda" n="c">ete sarvaśarīreṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">tiṣṭhanti vicaranti ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.26">
<lg>
<l><seg type="pāda">sattvaṃ rajas tamaś ca eva</seg> <seg type="pāda">guṇān etān pracakṣate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ete sarva-śarīreṣu</seg> <seg type="pāda">tiṣṭhanti vicaranti ca</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.27">
<l xml:id="MBh_12.326.27-1" n="MBh_12.326.27/1"><seg type="pāda" n="a">etān guṇāṃs tu kṣetrajño</seg> <seg type="pāda" n="b">bhuṅkte naibhiḥ sa bhujyate</seg> </l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.27">
<lg>
<l><seg type="pāda">etān guṇāṃs tu kṣetra-jño</seg> <seg type="pāda">bhuṅkte na ebhiḥ sa bhujyate</seg> </l>
</lg>
</note>
<note>K1.7 Da3..a4 D4.5.7.9 T G1-3.6 M1.5-7 ins.:: paśya jīvasya māhātmyaṃ !ya evaṃ guṇa-bhojakaḥ !</note>
<note>īṣal-laghu-parikrānto !na guṇās tasya bhojakāḥ !12326.27828!</note>
<note>K7 D4.9 cont.:: sarva-sthaḥ sarva-go viśvaṃ !guṇa-bhuṅ nir-guṇo 'pi ca !</note>
<note>bhojyo 'haṃ bhojako bhoktā !paktā9haṃ jaṭhare 'nalaḥ !</note>
<note>bhūta-grāmam imaṃ kṛtsnaṃ !pṛthak-karma pṛthaṅ-mukham !</note>
<note>prakṛti-stho 'vatiṣṭhāmi !na ca tiṣṭhāmi mūrtimān !</note>
<note>prāṇā1pāna-pravāreṇa !śarīraṃ prāpya dhiṣṭhitaḥ !</note>
<note>aham eva hi jantūnāṃ !nimeṣo1nmeṣa-kṛd dvi-ja !</note>
<note>māṃ tu jānīhi viprar1ṣe !puruṣaṃ sarva-gaṃ prabhum !12326.27829!</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.27">
<l xml:id="MBh_12.326.27-2" n="MBh_12.326.27/2"><seg type="pāda" n="c">nirguṇo guṇabhuk caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">guṇasraṣṭā guṇādhikaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.27">
<lg>
<l><seg type="pāda">nir-guṇo guṇa-bhuk ca eva</seg> <seg type="pāda">guṇa-sraṣṭā guṇa-adhikaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.28">
<l xml:id="MBh_12.326.28-1" n="MBh_12.326.28/1"><seg type="pāda" n="a">jagatpratiṣṭhā devar1ṣe</seg> <seg type="pāda" n="b">pṛthivy apsu pralīyate</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.28-2" n="MBh_12.326.28/2"><seg type="pāda" n="c">jyotiṣy āpaḥ pralīyante</seg> <seg type="pāda" n="d">jyotir vāyau pralīyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.28">
<lg>
<l><seg type="pāda">jagat-pratiṣṭhā devar1ṣe</seg> <seg type="pāda">pṛthivy- apsu pralīyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">jyotiṣy āpaḥ pralīyante</seg> <seg type="pāda">jyotir vāyau pralīyate</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.29">
<l xml:id="MBh_12.326.29-1" n="MBh_12.326.29/1"><seg type="pāda" n="a">khe vāyuḥ pralayaṃ yāti</seg> <seg type="pāda" n="b">manasy ākāśam eva ca</seg> </l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.29">
<lg>
<l><seg type="pāda">khe vāyuḥ pralayaṃ yāti</seg> <seg type="pāda">manasy ākāśam eva ca</seg> </l>
</lg>
</note>
<note>K7 D4.9 T G2.3.6 ins.:: kālo hi paramaṃ bhūtaṃ !manasy eṣa pralīyate !12326.29830!</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.29">
<l xml:id="MBh_12.326.29-2" n="MBh_12.326.29/2"><seg type="pāda" n="c">mano hi paramaṃ bhūtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tad avyakte pralīyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.29">
<lg>
<l><seg type="pāda">mano hi paramaṃ bhūtaṃ</seg> <seg type="pāda">tad a-vyakte pralīyate</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.30">
<l xml:id="MBh_12.326.30-1" n="MBh_12.326.30/1"><seg type="pāda" n="a">avyaktaṃ puruṣe brahman</seg> <seg type="pāda" n="b">niṣkriye saṃpralīyate</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.30-2" n="MBh_12.326.30/2"><seg type="pāda" n="c">nāsti tasmāt parataraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">puruṣād vai sanātanāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.30">
<lg>
<l><seg type="pāda">a-vyaktaṃ puruṣe brahman</seg> <seg type="pāda">niṣ-kriye saṃpralīyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na asti tasmāt parataraṃ</seg> <seg type="pāda">puruṣād vai sanātanāt</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>K1.2.4.7 Da3..a4 D4.5.7.9 T G1.3.6 M1.5-7 ins.:: māṃ tu jānīhi brahmar1ṣe !puruṣaṃ sarva-gaṃ prabhum !12326.30831!</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.31">
<l xml:id="MBh_12.326.31-1" n="MBh_12.326.31/1"><seg type="pāda" n="a">nityaṃ hi nāsti jagati</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūtaṃ sthāvarajaṅgamam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.31-2" n="MBh_12.326.31/2"><seg type="pāda" n="c">ṛte tam ekaṃ puruṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vāsudevaṃ sanātanam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.31-3" n="MBh_12.326.31/3"><seg type="pāda" n="e">sarvabhūtātmabhūto hi</seg> <seg type="pāda" n="f">vāsudevo mahābalaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.31">
<lg>
<l><seg type="pāda">nityaṃ hi na asti jagati</seg> <seg type="pāda">bhūtaṃ sthāvara-jaṅgamam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ṛte tam ekaṃ puruṣaṃ</seg> <seg type="pāda">vāsudevaṃ sanātanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sarva-bhūta-ātma-bhūto hi</seg> <seg type="pāda">vāsudevo mahā-balaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.32">
<l xml:id="MBh_12.326.32-1" n="MBh_12.326.32/1"><seg type="pāda" n="a">pṛthivī vāyur ākāśam</seg> <seg type="pāda" n="b">āpo jyotiś ca pañcamam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.32-2" n="MBh_12.326.32/2"><seg type="pāda" n="c">te sametā mahātmānaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śarīram iti saṃjñitam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.32">
<lg>
<l><seg type="pāda">pṛthivī vāyur ākāśam</seg> <seg type="pāda">āpo jyotiś ca pañcamam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">te sametā mahā-ātmānaḥ</seg> <seg type="pāda">śarīram iti saṃjñitam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.33">
<l xml:id="MBh_12.326.33-1" n="MBh_12.326.33/1"><seg type="pāda" n="a">tadāviśati yo brahmann</seg> <seg type="pāda" n="b">adṛśyo laghuvikramaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.33-2" n="MBh_12.326.33/2"><seg type="pāda" n="c">utpanna eva bhavati</seg> <seg type="pāda" n="d">śarīraṃ ceṣṭayan prabhuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.33">
<lg>
<l><seg type="pāda">tadā āviśati yo brahmann</seg> <seg type="pāda">a-dṛśyo laghu-vikramaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">utpanna eva bhavati</seg> <seg type="pāda">śarīraṃ ceṣṭayan prabhuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.34">
<l xml:id="MBh_12.326.34-1" n="MBh_12.326.34/1"><seg type="pāda" n="a">na vinā dhātusaṃghātaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śarīraṃ bhavati kvacit</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.34-2" n="MBh_12.326.34/2"><seg type="pāda" n="c">na ca jīvaṃ vinā brahman</seg> <seg type="pāda" n="d">dhātavaś ceṣṭayanty uta</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.34">
<lg>
<l><seg type="pāda">na vinā dhātu-saṃghātaṃ</seg> <seg type="pāda">śarīraṃ bhavati kva-cit</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na ca jīvaṃ vinā brahman</seg> <seg type="pāda">dhātavaś ceṣṭayanty uta</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>K1.2.4.7 Da3..a4 D4.5.7.9 T G1-3.6 M1.5-7 ins.:: pṛthag-bhūtāś ca te nityaṃ !kṣetra-jñaḥ pṛthag eva ca !</note>
<note>sattvaṃ rajas tamaś cai7va !na guṇās tasya bhojakāḥ !</note>
<note>ete pañcasu bhūteṣu !śarīra-stheṣu kalpitāḥ !12326.34832!</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.35">
<l xml:id="MBh_12.326.35-1" n="MBh_12.326.35/1"><seg type="pāda" n="a">sa jīvaḥ parisaṃkhyātaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śeṣaḥ saṃkarṣaṇaḥ prabhuḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.35-2" n="MBh_12.326.35/2"><seg type="pāda" n="c">tasmāt sanatkumāratvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yo labheta svakarmaṇā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.35">
<lg>
<l><seg type="pāda">sa jīvaḥ parisaṃkhyātaḥ</seg> <seg type="pāda">śeṣaḥ saṃkarṣaṇaḥ prabhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tasmāt sanat-kumāratvaṃ</seg> <seg type="pāda">yo labheta sva-karmaṇā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.36">
<l xml:id="MBh_12.326.36-1" n="MBh_12.326.36/1"><seg type="pāda" n="a">yasmiṃś ca sarvabhūtāni</seg> <seg type="pāda" n="b">pralayaṃ yānti saṃkṣaye</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.36-2" n="MBh_12.326.36/2"><seg type="pāda" n="c">sa manaḥ sarvabhūtānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pradyumnaḥ paripaṭhyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.36">
<lg>
<l><seg type="pāda">yasmiṃś ca sarva-bhūtāni</seg> <seg type="pāda">pralayaṃ yānti saṃkṣaye</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa manaḥ sarva-bhūtānāṃ</seg> <seg type="pāda">pradyumnaḥ paripaṭhyate</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.37">
<l xml:id="MBh_12.326.37-1" n="MBh_12.326.37/1"><seg type="pāda" n="a">tasmāt prasūto yaḥ kartā</seg> <seg type="pāda" n="b">kāryaṃ kāraṇam eva ca</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.37-2" n="MBh_12.326.37/2"><seg type="pāda" n="c">yasmāt sarvaṃ prabhavati</seg> <seg type="pāda" n="d">jagat sthāvarajaṅgamam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.37-3" n="MBh_12.326.37/3"><seg type="pāda" n="e">so 'niruddhaḥ sa īśāno</seg> <seg type="pāda" n="f">vyaktiḥ sā sarvakarmasu</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.37">
<lg>
<l><seg type="pāda">tasmāt prasūto yaḥ kartā</seg> <seg type="pāda">kāryaṃ kāraṇam eva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yasmāt sarvaṃ prabhavati</seg> <seg type="pāda">jagat sthāvara-jaṅgamam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">so '-niruddhaḥ sa īśāno</seg> <seg type="pāda">vyaktiḥ sā sarva-karmasu</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.38">
<l xml:id="MBh_12.326.38-1" n="MBh_12.326.38/1"><seg type="pāda" n="a">yo vāsudevo bhagavān</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣetrajño nirguṇātmakaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.38-2" n="MBh_12.326.38/2"><seg type="pāda" n="c">jñeyaḥ sa eva bhagavāñ</seg> <seg type="pāda" n="d">jīvaḥ saṃkarṣaṇaḥ prabhuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.38">
<lg>
<l><seg type="pāda">yo vāsudevo bhagavān</seg> <seg type="pāda">kṣetra-jño nir-guṇa-ātmakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">jñeyaḥ sa eva bhagavāñ</seg> <seg type="pāda">jīvaḥ saṃkarṣaṇaḥ prabhuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.39">
<l xml:id="MBh_12.326.39-1" n="MBh_12.326.39/1"><seg type="pāda" n="a">saṃkarṣaṇāc ca pradyumno</seg> <seg type="pāda" n="b">manobhūtaḥ sa ucyate</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.39-2" n="MBh_12.326.39/2"><seg type="pāda" n="c">pradyumnād yo 'niruddhas tu</seg> <seg type="pāda" n="d">so 'haṃkāro maheśvaraḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.39">
<lg>
<l><seg type="pāda">saṃkarṣaṇāc ca pradyumno</seg> <seg type="pāda">mano-bhūtaḥ sa ucyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">pradyumnād yo '-niruddhas tu</seg> <seg type="pāda">so 'haṃ-kāro mahā-īśvaraḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.40">
<l xml:id="MBh_12.326.40-1" n="MBh_12.326.40/1"><seg type="pāda" n="a">mattaḥ sarvaṃ saṃbhavati</seg> <seg type="pāda" n="b">jagat sthāvarajaṅgamam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.40-2" n="MBh_12.326.40/2"><seg type="pāda" n="c">akṣaraṃ ca kṣaraṃ caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">sac cā-sac caiva nārada</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.40">
<lg>
<l><seg type="pāda">mattaḥ sarvaṃ saṃbhavati</seg> <seg type="pāda">jagat sthāvara-jaṅgamam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">a-kṣaraṃ ca kṣaraṃ ca eva</seg> <seg type="pāda">sac ca a-sac ca eva nārada</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.41">
<l xml:id="MBh_12.326.41-1" n="MBh_12.326.41/1"><seg type="pāda" n="a">māṃ praviśya bhavantīha</seg> <seg type="pāda" n="b">muktā bhaktās tu ye mama</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.41-2" n="MBh_12.326.41/2"><seg type="pāda" n="c">ahaṃ hi puruṣo jñeyo</seg> <seg type="pāda" n="d">niṣkriyaḥ pañcaviṃśakaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.41">
<lg>
<l><seg type="pāda">māṃ praviśya bhavanti iha</seg> <seg type="pāda">muktā bhaktās tu ye mama</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ahaṃ hi puruṣo jñeyo</seg> <seg type="pāda">niṣ-kriyaḥ pañca-viṃśakaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.42">
<l xml:id="MBh_12.326.42-1" n="MBh_12.326.42/1"><seg type="pāda" n="a">nirguṇo niṣkalaś caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">nirdvaṃdvo niṣparigrahaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.42-2" n="MBh_12.326.42/2"><seg type="pāda" n="c">etat tvayā na vijñeyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">rūpavān iti dṛśyate</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.42-3" n="MBh_12.326.42/3"><seg type="pāda" n="e">icchan muhūrtān naśyeyam</seg> <seg type="pāda" n="f">īśo 'haṃ jagato guruḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.42">
<lg>
<l><seg type="pāda">nir-guṇo niṣ-kalaś ca eva</seg> <seg type="pāda">nir-dvaṃdvo niṣ-parigrahaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">etat tvayā na vijñeyaṃ</seg> <seg type="pāda">rūpavān iti dṛśyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">icchan muhūrtān naśyeyam</seg> <seg type="pāda">īśo 'haṃ jagato guruḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.43">
<l xml:id="MBh_12.326.43-1" n="MBh_12.326.43/1"><seg type="pāda" n="a">māyā hy eṣā mayā sṛṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="b">yan māṃ paśyasi nārada</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.43-2" n="MBh_12.326.43/2"><seg type="pāda" n="c">sarvabhūtaguṇair yuktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">naivaṃ tvaṃ jñātum arhasi</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.43-3" n="MBh_12.326.43/3"><seg type="pāda" n="e">mayaitat kathitaṃ samyak</seg> <seg type="pāda" n="f">tava mūrticatuṣṭayam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.43">
<lg>
<l><seg type="pāda">māyā hy eṣā mayā sṛṣṭā</seg> <seg type="pāda">yan māṃ paśyasi nārada</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sarva-bhūta-guṇair yuktaṃ</seg> <seg type="pāda">na evaṃ tvaṃ jñātum arhasi</seg> </l>
<l><seg type="pāda">maya aitat kathitaṃ samyak</seg> <seg type="pāda">tava mūrti-catuṣṭayam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.44">
<l xml:id="MBh_12.326.44-1" n="MBh_12.326.44/1"><seg type="pāda" n="a">siddhā hy ete mahābhāgā</seg> <seg type="pāda" n="b">narā hy ekāntino 'bhavan</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.44-2" n="MBh_12.326.44/2"><seg type="pāda" n="c">tamorajobhyāṃ nirmuktāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pravekṣyanti ca māṃ mune</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.44">
<lg>
<l><seg type="pāda">siddhā hy ete mahā-bhāgā</seg> <seg type="pāda">narā hy eka-antino 'bhavan</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tamo-rajobhyāṃ nirmuktāḥ</seg> <seg type="pāda">pravekṣyanti ca māṃ mune</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.45">
<l xml:id="MBh_12.326.45-1" n="MBh_12.326.45/1"><seg type="pāda" n="a">ahaṃ kartā ca kāryaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">kāraṇaṃ cāpi nārada</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.45-2" n="MBh_12.326.45/2"><seg type="pāda" n="c">ahaṃ hi jīvasaṃjño vai</seg> <seg type="pāda" n="d">mayi jīvaḥ samāhitaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.45-3" n="MBh_12.326.45/3"><seg type="pāda" n="e">maivaṃ te buddhir atrābhūd</seg> <seg type="pāda" n="f">dṛṣṭo jīvo mayeti ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.45">
<lg>
<l><seg type="pāda">ahaṃ kartā ca kāryaṃ ca</seg> <seg type="pāda">kāraṇaṃ ca api nārada</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ahaṃ hi jīva-saṃjño vai</seg> <seg type="pāda">mayi jīvaḥ samāhitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ma aivaṃ te buddhir atra abhūd</seg> <seg type="pāda">dṛṣṭo jīvo maya īti ca</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.46">
<l xml:id="MBh_12.326.46-1" n="MBh_12.326.46/1"><seg type="pāda" n="a">ahaṃ sarvatrago_1 brahman</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūtagrāmāntarātmakaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.46-2" n="MBh_12.326.46/2"><seg type="pāda" n="c">bhūtagrāmaśarīreṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">naśyatsu na naśāmy aham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.46">
<lg>
<l><seg type="pāda">ahaṃ sarvatra-go_1 brahman</seg> <seg type="pāda">bhūta-grāma-antar-ātmakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bhūta-grāma-śarīreṣu</seg> <seg type="pāda">naśyatsu na naśāmy aham</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.47">
<l xml:id="MBh_12.326.47-1" n="MBh_12.326.47/1"><seg type="pāda" n="a">hiraṇyagarbho lokādiś</seg> <seg type="pāda" n="b">caturvaktro niruktagaḥ_1</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.47-2" n="MBh_12.326.47/2"><seg type="pāda" n="c">brahmā sanātano devo</seg> <seg type="pāda" n="d">mama bahvarthacintakaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.47">
<lg>
<l><seg type="pāda">hiraṇya-garbho loka-ādiś</seg> <seg type="pāda">catur-vaktro nirukta-gaḥ_1</seg> </l>
<l><seg type="pāda">brahmā sanātano devo</seg> <seg type="pāda">mama bahv-artha-cintakaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>K6 Bo.6-9 Da3..a4 Dn1.ṇ4 Ds D2.3.5.7.8 ins.:: lalāṭāc cai7va me rudro !devaḥ krodhād viniḥsṛtaḥ !12326.47833!</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.48">
<l xml:id="MBh_12.326.48-1" n="MBh_12.326.48/1"><seg type="pāda" n="a">paśyaikādaśa me rudrān</seg> <seg type="pāda" n="b">dakṣiṇaṃ pārśvam āsthitān</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.48-2" n="MBh_12.326.48/2"><seg type="pāda" n="c">dvādaśaiva tathādityān</seg> <seg type="pāda" n="d">vāmaṃ pārśvaṃ samāsthitān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.48">
<lg>
<l><seg type="pāda">paśya ekā-daśa me rudrān</seg> <seg type="pāda">dakṣiṇaṃ pārśvam āsthitān</seg> </l>
<l><seg type="pāda">dvā-daśa eva tathā ādityān</seg> <seg type="pāda">vāmaṃ pārśvaṃ samāsthitān</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.49">
<l xml:id="MBh_12.326.49-1" n="MBh_12.326.49/1"><seg type="pāda" n="a">agrataś caiva me paśya</seg> <seg type="pāda" n="b">vasūn aṣṭau surottamān</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.49-2" n="MBh_12.326.49/2"><seg type="pāda" n="c">nāsatyaṃ caiva dasraṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">bhiṣajau paśya pṛṣṭhataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.49">
<lg>
<l><seg type="pāda">agrataś ca eva me paśya</seg> <seg type="pāda">vasūn aṣṭau sura-uttamān</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nāsatyaṃ ca eva dasraṃ ca</seg> <seg type="pāda">bhiṣajau paśya pṛṣṭhataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.50">
<l xml:id="MBh_12.326.50-1" n="MBh_12.326.50/1"><seg type="pāda" n="a">sarvān prajāpatīn paśya</seg> <seg type="pāda" n="b">paśya sapta ṛṣīn api</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.50-2" n="MBh_12.326.50/2"><seg type="pāda" n="c">vedān yajñāṃś ca śataśaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">paśyā-mṛtam athauṣadhīḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.50">
<lg>
<l><seg type="pāda">sarvān prajā-patīn paśya</seg> <seg type="pāda">paśya sapta ṛṣīn api</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vedān yajñāṃś ca śataśaḥ</seg> <seg type="pāda">paśya a-mṛtam atha oṣadhīḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.51">
<l xml:id="MBh_12.326.51-1" n="MBh_12.326.51/1"><seg type="pāda" n="a">tapāṃsi niyamāṃś caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">yamān api pṛthagvidhān</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.51-2" n="MBh_12.326.51/2"><seg type="pāda" n="c">tathāṣṭaguṇam aiśvaryam</seg> <seg type="pāda" n="d">ekasthaṃ paśya mūrtimat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.51">
<lg>
<l><seg type="pāda">tapāṃsi niyamāṃś ca eva</seg> <seg type="pāda">yamān api pṛthag-vidhān</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tatha āṣṭa-guṇam aiśvaryam</seg> <seg type="pāda">eka-sthaṃ paśya mūrtimat</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.52">
<l xml:id="MBh_12.326.52-1" n="MBh_12.326.52/1"><seg type="pāda" n="a">śriyaṃ lakṣmīṃ ca kīrtiṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">pṛthivīṃ ca kakudminīm</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.52-2" n="MBh_12.326.52/2"><seg type="pāda" n="c">vedānāṃ mātaraṃ paśya</seg> <seg type="pāda" n="d">matsthāṃ devīṃ sarasvatīm</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.52">
<lg>
<l><seg type="pāda">śriyaṃ lakṣmīṃ ca kīrtiṃ ca</seg> <seg type="pāda">pṛthivīṃ ca kakudminīm</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vedānāṃ mātaraṃ paśya</seg> <seg type="pāda">mat-sthāṃ devīṃ sarasvatīm</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.53">
<l xml:id="MBh_12.326.53-1" n="MBh_12.326.53/1"><seg type="pāda" n="a">dhruvaṃ ca jyotiṣāṃ śreṣṭhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">paśya nārada khecaram</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.53-2" n="MBh_12.326.53/2"><seg type="pāda" n="c">ambhodharān samudrāṃś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">sarāṃsi saritas tathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.53">
<lg>
<l><seg type="pāda">dhruvaṃ ca jyotiṣāṃ śreṣṭhaṃ</seg> <seg type="pāda">paśya nārada khe-caram</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ambho-dharān samudrāṃś ca</seg> <seg type="pāda">sarāṃsi saritas tathā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.54">
<l xml:id="MBh_12.326.54-1" n="MBh_12.326.54/1"><seg type="pāda" n="a">mūrtimantaḥ pitṛgaṇāṃś</seg> <seg type="pāda" n="b">caturaḥ paśya sattama</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.54-2" n="MBh_12.326.54/2"><seg type="pāda" n="c">trīṃś caivemān guṇān paśya</seg> <seg type="pāda" n="d">matsthān mūrtivivarjitān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.54">
<lg>
<l><seg type="pāda">mūrtimantaḥ pitṛ-gaṇāṃś</seg> <seg type="pāda">caturaḥ paśya sattama</seg> </l>
<l><seg type="pāda">trīṃś ca eva imān guṇān paśya</seg> <seg type="pāda">mat-sthān mūrti-vivarjitān</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.55">
<l xml:id="MBh_12.326.55-1" n="MBh_12.326.55/1"><seg type="pāda" n="a">devakāryād api mune</seg> <seg type="pāda" n="b">pitṛkāryaṃ viśiṣyate</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.55-2" n="MBh_12.326.55/2"><seg type="pāda" n="c">devānāṃ ca pitṝṇāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">pitā hy eko 'ham āditaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.55">
<lg>
<l><seg type="pāda">deva-kāryād api mune</seg> <seg type="pāda">pitṛ-kāryaṃ viśiṣyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">devānāṃ ca pitṝṇāṃ ca</seg> <seg type="pāda">pitā hy eko 'ham āditaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.56">
<l xml:id="MBh_12.326.56-1" n="MBh_12.326.56/1"><seg type="pāda" n="a">ahaṃ hayaśiro bhūtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">samudre paścimottare</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.56-2" n="MBh_12.326.56/2"><seg type="pāda" n="c">pibāmi suhutaṃ havyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kavyaṃ ca śraddhayānvitam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.56">
<lg>
<l><seg type="pāda">ahaṃ haya-śiro bhūtvā</seg> <seg type="pāda">samudre paścima-uttare</seg> </l>
<l><seg type="pāda">pibāmi su-hutaṃ havyaṃ</seg> <seg type="pāda">kavyaṃ ca śraddhaya ānvitam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.57">
<l xml:id="MBh_12.326.57-1" n="MBh_12.326.57/1"><seg type="pāda" n="a">mayā sṛṣṭaḥ purā brahmā</seg> <seg type="pāda" n="b">madyajñam ayajat svayam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.57-2" n="MBh_12.326.57/2"><seg type="pāda" n="c">tatas tasmai varān prīto</seg> <seg type="pāda" n="d">dadāv aham anuttamān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.57">
<lg>
<l><seg type="pāda">mayā sṛṣṭaḥ purā brahmā</seg> <seg type="pāda">mad-yajñam ayajat svayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tatas tasmai varān prīto</seg> <seg type="pāda">dadāv aham an-uttamān</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.58">
<l xml:id="MBh_12.326.58-1" n="MBh_12.326.58/1"><seg type="pāda" n="a">matputratvaṃ ca kalpādau</seg> <seg type="pāda" n="b">lokādhyakṣatvam eva ca</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.58-2" n="MBh_12.326.58/2"><seg type="pāda" n="c">ahaṃkārakṛtaṃ caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">nāma paryāyavācakam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.58">
<lg>
<l><seg type="pāda">mat-putratvaṃ ca kalpa-ādau</seg> <seg type="pāda">loka-adhyakṣatvam eva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ahaṃ-kāra-kṛtaṃ ca eva</seg> <seg type="pāda">nāma paryāya-vācakam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.59">
<l xml:id="MBh_12.326.59-1" n="MBh_12.326.59/1"><seg type="pāda" n="a">tvayā kṛtāṃ ca maryādāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nātikrāmyati kaścana</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.59-2" n="MBh_12.326.59/2"><seg type="pāda" n="c">tvaṃ caiva varado brahman</seg> <seg type="pāda" n="d">varepsūnāṃ bhaviṣyasi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.59">
<lg>
<l><seg type="pāda">tvayā kṛtāṃ ca maryādāṃ</seg> <seg type="pāda">na atikrāmyati kaś-cana</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tvaṃ ca eva vara-do brahman</seg> <seg type="pāda">vara-īpsūnāṃ bhaviṣyasi</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.60">
<l xml:id="MBh_12.326.60-1" n="MBh_12.326.60/1"><seg type="pāda" n="a">surāsuragaṇānāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">ṛṣīṇāṃ ca tapodhana</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.60-2" n="MBh_12.326.60/2"><seg type="pāda" n="c">pitṝṇāṃ ca mahābhāga</seg> <seg type="pāda" n="d">satataṃ saṃśitavrata</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.60-3" n="MBh_12.326.60/3"><seg type="pāda" n="e">vividhānāṃ ca bhūtānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">tvam upāsyo bhaviṣyasi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.60">
<lg>
<l><seg type="pāda">sura-asura-gaṇānāṃ ca</seg> <seg type="pāda">ṛṣīṇāṃ ca tapo-dhana</seg> </l>
<l><seg type="pāda">pitṝṇāṃ ca mahā-bhāga</seg> <seg type="pāda">satataṃ saṃśita-vrata</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vi-vidhānāṃ ca bhūtānāṃ</seg> <seg type="pāda">tvam upāsyo bhaviṣyasi</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.61">
<l xml:id="MBh_12.326.61-1" n="MBh_12.326.61/1"><seg type="pāda" n="a">prādurbhāvagataś cāhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">surakāryeṣu nityadā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.61-2" n="MBh_12.326.61/2"><seg type="pāda" n="c">anuśāsyas tvayā brahman</seg> <seg type="pāda" n="d">niyojyaś ca suto yathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.61">
<lg>
<l><seg type="pāda">prādur-bhāva-gataś ca ahaṃ</seg> <seg type="pāda">sura-kāryeṣu nityadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">anuśāsyas tvayā brahman</seg> <seg type="pāda">niyojyaś ca suto yathā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.62">
<l xml:id="MBh_12.326.62-1" n="MBh_12.326.62/1"><seg type="pāda" n="a">etāṃś cānyāṃś ca rucirān</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmaṇe 'mitatejase</seg> </l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.62">
<lg>
<l><seg type="pāda">etāṃś ca anyāṃś ca rucirān</seg> <seg type="pāda">brahmaṇe '-mita-tejase</seg> </l>
</lg>
</note>
<note>G1 Kumbh..ed. ins.:: evaṃ rudrāya manave !indrāyā7-mita-tejase !12326.62834!</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.62">
<l xml:id="MBh_12.326.62-2" n="MBh_12.326.62/2"><seg type="pāda" n="c">ahaṃ dattvā varān prīto</seg> <seg type="pāda" n="d">nivṛttiparamo 'bhavam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.62">
<lg>
<l><seg type="pāda">ahaṃ dattvā varān prīto</seg> <seg type="pāda">nivṛtti-paramo 'bhavam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.63">
<l xml:id="MBh_12.326.63-1" n="MBh_12.326.63/1"><seg type="pāda" n="a">nirvāṇaṃ sarvadharmāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nivṛttiḥ paramā smṛtā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.63-2" n="MBh_12.326.63/2"><seg type="pāda" n="c">tasmān nivṛttim āpannaś</seg> <seg type="pāda" n="d">caret sarvāṅganirvṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.63">
<lg>
<l><seg type="pāda">nirvāṇaṃ sarva-dharmāṇāṃ</seg> <seg type="pāda">nivṛttiḥ paramā smṛtā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tasmān nivṛttim āpannaś</seg> <seg type="pāda">caret sarva-aṅga-nirvṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.64">
<l xml:id="MBh_12.326.64-1" n="MBh_12.326.64/1"><seg type="pāda" n="a">vidyāsahāyavantaṃ mām</seg> <seg type="pāda" n="b">ādityasthaṃ sanātanam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.64-2" n="MBh_12.326.64/2"><seg type="pāda" n="c">kapilaṃ prāhur ācāryāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sāṃkhyaniścitaniścayāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.64">
<lg>
<l><seg type="pāda">vidyā-sahāyavantaṃ mām</seg> <seg type="pāda">āditya-sthaṃ sanātanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kapilaṃ prāhur ācāryāḥ</seg> <seg type="pāda">sāṃkhya-niścita-niścayāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.65">
<l xml:id="MBh_12.326.65-1" n="MBh_12.326.65/1"><seg type="pāda" n="a">hiraṇyagarbho bhagavān</seg> <seg type="pāda" n="b">eṣa chandasi suṣṭutaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.65-2" n="MBh_12.326.65/2"><seg type="pāda" n="c">so 'haṃ yogagatir brahman</seg> <seg type="pāda" n="d">yogaśāstreṣu śabditaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.65">
<lg>
<l><seg type="pāda">hiraṇya-garbho bhagavān</seg> <seg type="pāda">eṣa chandasi su-ṣṭutaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">so 'haṃ yoga-gatir brahman</seg> <seg type="pāda">yoga-śāstreṣu śabditaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.66">
<l xml:id="MBh_12.326.66-1" n="MBh_12.326.66/1"><seg type="pāda" n="a">eṣo 'haṃ vyaktim āgamya</seg> <seg type="pāda" n="b">tiṣṭhāmi divi śāśvataḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.66-2" n="MBh_12.326.66/2"><seg type="pāda" n="c">tato yugasahasrānte</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃhariṣye jagat punaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.66-3" n="MBh_12.326.66/3"><seg type="pāda" n="e">kṛtvātmasthāni bhūtāni</seg> <seg type="pāda" n="f">sthāvarāṇi carāṇi ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.66">
<lg>
<l><seg type="pāda">eṣo 'haṃ vyaktim āgamya</seg> <seg type="pāda">tiṣṭhāmi divi śāśvataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tato yuga-sahasra-ante</seg> <seg type="pāda">saṃhariṣye jagat punaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kṛtvā ātma-sthāni bhūtāni</seg> <seg type="pāda">sthāvarāṇi carāṇi ca</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.67">
<l xml:id="MBh_12.326.67-1" n="MBh_12.326.67/1"><seg type="pāda" n="a">ekākī vidyayā sārdhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vihariṣye dvijottama</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.67-2" n="MBh_12.326.67/2"><seg type="pāda" n="c">tato bhūyo jagat sarvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kariṣyāmīha vidyayā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.67">
<lg>
<l><seg type="pāda">ekākī vidyayā sa-ardhaṃ</seg> <seg type="pāda">vihariṣye dvi-ja-uttama</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tato bhūyo jagat sarvaṃ</seg> <seg type="pāda">kariṣyāmi iha vidyayā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.68">
<l xml:id="MBh_12.326.68-1" n="MBh_12.326.68/1"><seg type="pāda" n="a">asmanmūrtiś caturthī yā</seg> <seg type="pāda" n="b">sāsṛjac cheṣam avyayam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.68-2" n="MBh_12.326.68/2"><seg type="pāda" n="c">sa hi saṃkarṣaṇaḥ proktaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pradyumnaṃ so 'py ajījanat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.68">
<lg>
<l><seg type="pāda">asman-mūrtiś caturthī yā</seg> <seg type="pāda">sa āsṛjac cheṣam a-vyayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa hi saṃkarṣaṇaḥ proktaḥ</seg> <seg type="pāda">pradyumnaṃ so 'py ajījanat</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.69">
<l xml:id="MBh_12.326.69-1" n="MBh_12.326.69/1"><seg type="pāda" n="a">pradyumnād aniruddho 'haṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sargo mama punaḥ punaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.69-2" n="MBh_12.326.69/2"><seg type="pāda" n="c">aniruddhāt tathā brahmā</seg> <seg type="pāda" n="d">tatrādikamalodbhavaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.69">
<lg>
<l><seg type="pāda">pradyumnād a-niruddho 'haṃ</seg> <seg type="pāda">sargo mama punaḥ punaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">a-niruddhāt tathā brahmā</seg> <seg type="pāda">tatrā adi-kamala-udbhavaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.70">
<l xml:id="MBh_12.326.70-1" n="MBh_12.326.70/1"><seg type="pāda" n="a">brahmaṇaḥ sarvabhūtāni</seg> <seg type="pāda" n="b">carāṇi sthāvarāṇi ca</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.70-2" n="MBh_12.326.70/2"><seg type="pāda" n="c">etāṃ sṛṣṭiṃ vijānīhi</seg> <seg type="pāda" n="d">kalpādiṣu punaḥ punaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.70">
<lg>
<l><seg type="pāda">brahmaṇaḥ sarva-bhūtāni</seg> <seg type="pāda">carāṇi sthāvarāṇi ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda">etāṃ sṛṣṭiṃ vijānīhi</seg> <seg type="pāda">kalpa-ādiṣu punaḥ punaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.71">
<l xml:id="MBh_12.326.71-1" n="MBh_12.326.71/1"><seg type="pāda" n="a">yathā sūryasya gaganād</seg> <seg type="pāda" n="b">udayāstamayāv iha</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.71-2" n="MBh_12.326.71/2"><seg type="pāda" n="c">naṣṭau punar balāt kālae</seg> <seg type="pāda" n="d">ānayaty amitadyutiḥ</seg> </l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.71">
<lg>
<l><seg type="pāda">yathā sūryasya gaganād</seg> <seg type="pāda">udaya-astamayāv iha</seg> </l>
<l><seg type="pāda">naṣṭau punar balāt kālae</seg> <seg type="pāda">ānayaty a-mita-dyutiḥ</seg> </l>
</lg>
</note>
<note>Ds2 D7 T G1-3.6 Kumbh..ed. ins.:: bhīṣmaḥ: nāradas tv atha papraccha !bhagavantaṃ janā1rdanam !</note>
<note>keṣu keṣu ca bhāveṣu !draṣṭavyo 'si mayā prabho !</note>
<note>śrī-bhagavān uvāca: śṛṇu nārada tattvena !prādur-bhāvān mahā-mune !</note>
<note>matsyaḥ kūrmo varāhaś ca !nārasiṃho 'tha vāmanaḥ !</note>
<note>rāmo rāmaś ca rāmaś ca !kṛṣṇaḥ kalkī ca te daśa !</note>
<note>pūrvaṃ mīno bhaviṣyāmi !sthāpayiṣyām ahaṃ prajāḥ !</note>
<note>lokān vedān dhariṣyāmi !majjamānān mahā2rṇave !</note>
<note>dvitīyaṃ kūrma-rūpaṃ me !hema-kūṭa-nibhaṃ smṛtam !</note>
<note>mandaraṃ dhārayiṣyāmi !a-mṛtā1rthaṃ dvi-jo1ttama !</note>
<note>magnāṃ mahā2rṇave ghore !bhārā3krāntām imāṃ punaḥ !12326.71835!</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.71">
<l xml:id="MBh_12.326.71-3" n="MBh_12.326.71/3"><seg type="pāda" n="e">tathā balād ahaṃ pṛthvīṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">sarvabhūtahitāya vai</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.71">
<lg>
<l><seg type="pāda">tathā balād ahaṃ pṛthvīṃ</seg> <seg type="pāda">sarva-bhūta-hitāya vai</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.72">
<l xml:id="MBh_12.326.72-1" n="MBh_12.326.72/1"><seg type="pāda" n="a">sattvair ākrāntasarvāṅgāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">naṣṭāṃ sāgaramekhalām</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.72-2" n="MBh_12.326.72/2"><seg type="pāda" n="c">ānayiṣyāmi svaṃ sthānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vārāhaṃ rūpam āsthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.72">
<lg>
<l><seg type="pāda">sattvair ākrānta-sarva-aṅgāṃ</seg> <seg type="pāda">naṣṭāṃ sāgara-mekhalām</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ānayiṣyāmi svaṃ sthānaṃ</seg> <seg type="pāda">vārāhaṃ rūpam āsthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.73">
<l xml:id="MBh_12.326.73-1" n="MBh_12.326.73/1"><seg type="pāda" n="a">hiraṇyākṣaṃ haniṣyāmi</seg> <seg type="pāda" n="b">daiteyaṃ balagarvitam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.73-2" n="MBh_12.326.73/2"><seg type="pāda" n="c">nārasiṃhaṃ vapuḥ kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="d">hiraṇyakaśipuṃ punaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.73-3" n="MBh_12.326.73/3"><seg type="pāda" n="e">surakārye haniṣyāmi</seg> <seg type="pāda" n="f">yajñaghnaṃ ditinandanam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.73">
<lg>
<l><seg type="pāda">hiraṇya-akṣaṃ haniṣyāmi</seg> <seg type="pāda">daiteyaṃ bala-garvitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nārasiṃhaṃ vapuḥ kṛtvā</seg> <seg type="pāda">hiraṇya-kaśipuṃ punaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sura-kārye haniṣyāmi</seg> <seg type="pāda">yajña-ghnaṃ diti-nandanam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.74">
<l xml:id="MBh_12.326.74-1" n="MBh_12.326.74/1"><seg type="pāda" n="a">virocanasya balavān</seg> <seg type="pāda" n="b">baliḥ putro mahāsuraḥ</seg> </l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.74">
<lg>
<l><seg type="pāda">virocanasya balavān</seg> <seg type="pāda">baliḥ putro mahā-asuraḥ</seg> </l>
</lg>
</note>
<note>K6 Bo.6-9 Da3..a4 Dn1.ṇ4 Ds D2.3.5.8 ins.:: a-vadhyaḥ sarva-lokānāṃ !sa-devā1sura-rakṣasām !12326.74836!</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.74">
<l xml:id="MBh_12.326.74-2" n="MBh_12.326.74/2"><seg type="pāda" n="c">bhaviṣyati sa śakraṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">svarājyāc cyāvayiṣyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.74">
<lg>
<l><seg type="pāda">bhaviṣyati sa śakraṃ ca</seg> <seg type="pāda">sva-rājyāc cyāvayiṣyati</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.75">
<l xml:id="MBh_12.326.75-1" n="MBh_12.326.75/1"><seg type="pāda" n="a">trailokye 'pahṛte tena</seg> <seg type="pāda" n="b">vimukhe ca śacīpatau</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.75-2" n="MBh_12.326.75/2"><seg type="pāda" n="c">adityāṃ dvādaśaḥ putraḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃbhaviṣyāmi kaśyapāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.75">
<lg>
<l><seg type="pāda">trailokye 'pahṛte tena</seg> <seg type="pāda">vi-mukhe ca śacī-patau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">adityāṃ dvā-daśaḥ putraḥ</seg> <seg type="pāda">saṃbhaviṣyāmi kaśyapāt</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>D7 T G1-3.6 Kumbh..ed. Cv ins.:: jaṭī gatvā yajña-sadaḥ !stūyamāno dvi-jo1ttamaiḥ !</note>
<note>yajña-stavaṃ kariṣyāmi !śrutvā prīto bhaved baliḥ !</note>
<note>kim icchasi baṭo brūhī7ty !ukto yāce mahad varam !</note>
<note>dīyatāṃ tri-padī-mātram !iti yāce mahā2suram !</note>
<note>sa dadyān mayi saṃprītaḥ !pratiṣiddhaś ca mantribhiḥ !</note>
<note>yāvaj jalaṃ hasta-gataṃ !tribhir vikramaṇair vṛtam !12326.75837!</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.76">
<l xml:id="MBh_12.326.76-1" n="MBh_12.326.76/1"><seg type="pāda" n="a">tato rājyaṃ pradāsyāmi</seg> <seg type="pāda" n="b">śakrāyā-mitatejase</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.76-2" n="MBh_12.326.76/2"><seg type="pāda" n="c">devatāḥ sthāpayiṣyāmi</seg> <seg type="pāda" n="d">sveṣu sthāneṣu nārada</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.76-3" n="MBh_12.326.76/3"><seg type="pāda" n="e">baliṃ caiva kariṣyāmi</seg> <seg type="pāda" n="f">pātālatalavāsinam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.76">
<lg>
<l><seg type="pāda">tato rājyaṃ pradāsyāmi</seg> <seg type="pāda">śakrāya a-mita-tejase</seg> </l>
<l><seg type="pāda">devatāḥ sthāpayiṣyāmi</seg> <seg type="pāda">sveṣu sthāneṣu nārada</seg> </l>
<l><seg type="pāda">baliṃ ca eva kariṣyāmi</seg> <seg type="pāda">pātāla-tala-vāsinam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>K6 Bo.6-9 Da3..a4 Dn1.ṇ4 Ds D2.3.8 Kumbh..ed. ins.:: dānavaṃ balināṃ śreṣṭham !a-vadhyaṃ sarva-daivataiḥ !12326.76838!</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.77">
<l xml:id="MBh_12.326.77-1" n="MBh_12.326.77/1"><seg type="pāda" n="a">tretāyuge bhaviṣyāmi</seg> <seg type="pāda" n="b">rāmo bhṛgukulodvahaḥ</seg> </l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.77">
<lg>
<l><seg type="pāda">tretā-yuge bhaviṣyāmi</seg> <seg type="pāda">rāmo bhṛgu-kula-udvahaḥ</seg> </l>
</lg>
</note>
<note>D7 T G1-3.6 ins. after 77a:: dvā-viṃśad-yuga-paryaye !</note>
<note>bhaviṣyāmi ṛṣis tatra !jamad-agni-suto balī !</note>
<note>bāhu-vīrya-yuto rāmo !12326.77839!</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.77">
<l xml:id="MBh_12.326.77-2" n="MBh_12.326.77/2"><seg type="pāda" n="c">kṣatraṃ cotsādayiṣyāmi</seg> <seg type="pāda" n="d">samṛddhabalavāhanam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.77">
<lg>
<l><seg type="pāda">kṣatraṃ ca utsādayiṣyāmi</seg> <seg type="pāda">samṛddha-bala-vāhanam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.78">
<l xml:id="MBh_12.326.78-1" n="MBh_12.326.78/1"><seg type="pāda" n="a">saṃdhau tu samanuprāpte</seg> <seg type="pāda" n="b">tretāyāṃ dvāparasya ca</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.78-2" n="MBh_12.326.78/2"><seg type="pāda" n="c">rāmo dāśarathir bhūtvā</seg> <seg type="pāda" n="d">bhaviṣyāmi jagatpatiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.78">
<lg>
<l><seg type="pāda">saṃdhau tu samanuprāpte</seg> <seg type="pāda">tretāyāṃ dvā-parasya ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda">rāmo dāśarathir bhūtvā</seg> <seg type="pāda">bhaviṣyāmi jagat-patiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.79">
<l xml:id="MBh_12.326.79-1" n="MBh_12.326.79/1"><seg type="pāda" n="a">tritopaghātād vairūpyam</seg> <seg type="pāda" n="b">ekato 'tha dvitas tathā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.79-2" n="MBh_12.326.79/2"><seg type="pāda" n="c">prāpsyato vānaratvaṃ hi</seg> <seg type="pāda" n="d">prajāpatisutāv ṛṣī</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.79">
<lg>
<l><seg type="pāda">trita-upaghātād vairūpyam</seg> <seg type="pāda">ekato 'tha dvitas tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">prāpsyato vānaratvaṃ hi</seg> <seg type="pāda">prajā-pati-sutāv ṛṣī</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.80">
<l xml:id="MBh_12.326.80-1" n="MBh_12.326.80/1"><seg type="pāda" n="a">tayor ye tv anvaye jātā</seg> <seg type="pāda" n="b">bhaviṣyanti vanaukasaḥ</seg> </l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.80">
<lg>
<l><seg type="pāda">tayor ye tv anvaye jātā</seg> <seg type="pāda">bhaviṣyanti vana-okasaḥ</seg> </l>
</lg>
</note>
<note>K1.2.4.6.7 Bo.6-9 Da3..a4 Dn1.ṇ4 Ds D2-5.7-9 T G1-3.6 Kumbh..ed. ins.:: mahā-balā mahā-vīryāḥ !śakra-tulya-parākramāḥ !12326.80840!</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.80">
<l xml:id="MBh_12.326.80-2" n="MBh_12.326.80/2"><seg type="pāda" n="c">te sahāyā bhaviṣyanti</seg> <seg type="pāda" n="d">surakārye mama dvija</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.80">
<lg>
<l><seg type="pāda">te sahāyā bhaviṣyanti</seg> <seg type="pāda">sura-kārye mama dvi-ja</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.81">
<l xml:id="MBh_12.326.81-1" n="MBh_12.326.81/1"><seg type="pāda" n="a">tato rakṣaḥpatiṃ ghoraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pulastyakulapāṃsanam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.81-2" n="MBh_12.326.81/2"><seg type="pāda" n="c">haniṣye rāvaṇaṃ saṃkhye</seg> <seg type="pāda" n="d">sagaṇaṃ lokakaṇṭakam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.81">
<lg>
<l><seg type="pāda">tato rakṣaḥ-patiṃ ghoraṃ</seg> <seg type="pāda">pulastya-kula-pāṃsanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">haniṣye rāvaṇaṃ saṃkhye</seg> <seg type="pāda">sa-gaṇaṃ loka-kaṇṭakam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>Da4 Ds D7 T1 G3.6 Kumbh..ed. ins.:: tad-rājye sthāpayiṣyāmi !vibhīṣaṇam a-kalmaṣam !</note>
<note>a-yodhyā-vāsinaḥ sarvān !neṣye 'haṃ lokam a-vyayam !</note>
<note>vibhīṣaṇāya dāsyāmi !rājyaṃ tasya yathā-kramam !12326.81841!</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.82">
<l xml:id="MBh_12.326.82-1" n="MBh_12.326.82/1"><seg type="pāda" n="a">dvāparasya kaleś caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃdhau paryavasānike</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.82-2" n="MBh_12.326.82/2"><seg type="pāda" n="c">prādurbhāvaḥ kaṃsahetor</seg> <seg type="pāda" n="d">māthurāyāṃ bhaviṣyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.82">
<lg>
<l><seg type="pāda">dvā-parasya kaleś ca eva</seg> <seg type="pāda">saṃdhau paryavasānike</seg> </l>
<l><seg type="pāda">prādur-bhāvaḥ kaṃsa-hetor</seg> <seg type="pāda">māthurāyāṃ bhaviṣyati</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>D7 T G1-3.6 subst.:: kali-dvāparayoḥ saṃdhāv !aṣṭā-viṃśe catur-yuge !</note>
<note>prādur-bhāvaṃ kariṣyāmi !bhūyo vṛṣṇi-kulo1dvahaḥ !</note>
<note>madhurāyāṃ kaṃsa-hetor !vāsudeve7ti nāmataḥ !</note>
<note>tṛtīyo rāma ity eva !vasu-deva-suto balī !12326.82842!</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.83">
<l xml:id="MBh_12.326.83-1" n="MBh_12.326.83/1"><seg type="pāda" n="a">tatrāhaṃ dānavān hatvā</seg> <seg type="pāda" n="b">subahūn devakaṇṭakān</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.83-2" n="MBh_12.326.83/2"><seg type="pāda" n="c">kuśasthalīṃ kariṣyāmi</seg> <seg type="pāda" n="d">nivāsaṃ dvārakāṃ purīm</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.83">
<lg>
<l><seg type="pāda">tatra ahaṃ dānavān hatvā</seg> <seg type="pāda">su-bahūn deva-kaṇṭakān</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kuśa-sthalīṃ kariṣyāmi</seg> <seg type="pāda">nivāsaṃ dvārakāṃ purīm</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.84">
<l xml:id="MBh_12.326.84-1" n="MBh_12.326.84/1"><seg type="pāda" n="a">vasānas tatra vai puryām</seg> <seg type="pāda" n="b">aditer vipriyaṃkaram</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.84-2" n="MBh_12.326.84/2"><seg type="pāda" n="c">haniṣye narakaṃ bhaumaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">muraṃ pīṭhaṃ ca dānavam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.84">
<lg>
<l><seg type="pāda">vasānas tatra vai puryām</seg> <seg type="pāda">aditer vi-priyaṃ-karam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">haniṣye narakaṃ bhaumaṃ</seg> <seg type="pāda">muraṃ pīṭhaṃ ca dānavam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.85">
<l xml:id="MBh_12.326.85-1" n="MBh_12.326.85/1"><seg type="pāda" n="a">prāgjyotiṣapuraṃ ramyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nānādhanasamanvitam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.85-2" n="MBh_12.326.85/2"><seg type="pāda" n="c">kuśasthalīṃ nayiṣyāmi</seg> <seg type="pāda" n="d">hatvā vai dānavottamān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.85">
<lg>
<l><seg type="pāda">prāg-jyotiṣa-puraṃ ramyaṃ</seg> <seg type="pāda">nānā-dhana-samanvitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kuśa-sthalīṃ nayiṣyāmi</seg> <seg type="pāda">hatvā vai dānava-uttamān</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>D7 T G1-3.6 Kumbh..ed. ins.:: kṛkalāsa-bhūtaṃ ca nṛ-gaṃ !mocayiṣye ca vai punaḥ !</note>
<note>tataḥ pautra-nimittena !gatvā vai śoṇitaṃ puram !</note>
<note>bāṇasya ca puraṃ gatvā !kariṣye kadanaṃ mahat !12326.85843!</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.86">
<l xml:id="MBh_12.326.86-1" n="MBh_12.326.86/1"><seg type="pāda" n="a">śaṃkaraṃ ca mahāsenaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bāṇapriyahitaiṣiṇam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.86-2" n="MBh_12.326.86/2"><seg type="pāda" n="c">parājeṣyāmy athodyuktau</seg> <seg type="pāda" n="d">devalokanamaskṛtau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.86">
<lg>
<l><seg type="pāda">śaṃ-karaṃ ca mahā-senaṃ</seg> <seg type="pāda">bāṇa-priya-hita-eṣiṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">parājeṣyāmy atha udyuktau</seg> <seg type="pāda">deva-loka-namas-kṛtau</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.87">
<l xml:id="MBh_12.326.87-1" n="MBh_12.326.87/1"><seg type="pāda" n="a">tataḥ sutaṃ baler jitvā</seg> <seg type="pāda" n="b">bāṇaṃ bāhusahasriṇam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.87-2" n="MBh_12.326.87/2"><seg type="pāda" n="c">vināśayiṣyāmi tataḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvān saubhanivāsinaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.87">
<lg>
<l><seg type="pāda">tataḥ sutaṃ baler jitvā</seg> <seg type="pāda">bāṇaṃ bāhu-sahasriṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vināśayiṣyāmi tataḥ</seg> <seg type="pāda">sarvān saubha-nivāsinaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>D7 T G1-3.6 Kumbh..ed. ins.:: kaṃsaṃ keśiṃ tathā krūram !a-riṣṭaṃ ca mahā2suram !</note>
<note>cāṇūraṃ ca mahā-vīryaṃ !muṣṭikaṃ ca mahā-balam !</note>
<note>pralambaṃ dhenukaṃ cai7va !a-riṣṭaṃ vṛṣa-rūpiṇam !</note>
<note>kālīyaṃ ca vaśe kṛtvā !yamunāyā mahā-hrade !</note>
<note>go-kuleṣu tataḥ paścād !gavā1rthe tu mahā-girim !</note>
<note>sapta-rātraṃ dhariṣyāmi !varṣamāṇe tu vāsave !</note>
<note>apakrānte tato varṣe !giri-mūrdhany avasthitaḥ !</note>
<note>indreṇa saha saṃvādaṃ !kariṣyāmi tadā dvi-ja !12326.87844!</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.88">
<l xml:id="MBh_12.326.88-1" n="MBh_12.326.88/1"><seg type="pāda" n="a">yaḥ kālayavanaḥ khyāto</seg> <seg type="pāda" n="b">gargatejoabhisaṃvṛtaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.88-2" n="MBh_12.326.88/2"><seg type="pāda" n="c">bhaviṣyati vadhas tasya</seg> <seg type="pāda" n="d">matta eva dvijottama</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.88">
<lg>
<l><seg type="pāda">yaḥ kāla-yavanaḥ khyāto</seg> <seg type="pāda">garga-tejo-abhisaṃvṛtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bhaviṣyati vadhas tasya</seg> <seg type="pāda">matta eva dvi-ja-uttama</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>Kumbh..ed. cont.:: laghv ācchidya dhanaṃ sarvaṃ !vāsudevaṃ ca pauṇḍrakam !12326.88845!</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.89">
<l xml:id="MBh_12.326.89-1" n="MBh_12.326.89/1"><seg type="pāda" n="a">jarāsaṃdhaś ca balavān</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvarājavirodhakaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.89-2" n="MBh_12.326.89/2"><seg type="pāda" n="c">bhaviṣyaty asuraḥ sphīto</seg> <seg type="pāda" n="d">bhūmipālo girivraje</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.89-3" n="MBh_12.326.89/3"><seg type="pāda" n="e">mama buddhiparispandād</seg> <seg type="pāda" n="f">vadhas tasya bhaviṣyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.89">
<lg>
<l><seg type="pāda">jarā-saṃdhaś ca balavān</seg> <seg type="pāda">sarva-rāja-virodhakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bhaviṣyaty asuraḥ sphīto</seg> <seg type="pāda">bhūmi-pālo giri-vraje</seg> </l>
<l><seg type="pāda">mama buddhi-parispandād</seg> <seg type="pāda">vadhas tasya bhaviṣyati</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>K6 Bo.7-9 Da3..a4 Dn1.ṇ4 Ds D2.3.5.8 Kumbh..ed. ins.:: śiśu-pālaṃ vadhiṣyāmi !yajñe dharma-sutasya vai !12326.89846!</note>
<note>Kumbh..ed. cont., D7 T G1-3.6 ins. after 89:: dur-yodhanā1parādhena !yudhi-ṣṭhira-guṇena ca !12326.89847!</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.90">
<l xml:id="MBh_12.326.90-1" n="MBh_12.326.90/1"><seg type="pāda" n="a">samāgateṣu baliṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">pṛthivyāṃ sarvarājasu</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.90-2" n="MBh_12.326.90/2"><seg type="pāda" n="c">vāsaviḥ susahāyo vai</seg> <seg type="pāda" n="d">mama hy eko bhaviṣyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.90">
<lg>
<l><seg type="pāda">samāgateṣu baliṣu</seg> <seg type="pāda">pṛthivyāṃ sarva-rājasu</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vāsaviḥ su-sahāyo vai</seg> <seg type="pāda">mama hy eko bhaviṣyati</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>K6 Bo.6-9 Da3..a4 Dn1.ṇ4 Ds D2.3.5.8 Kumbh..ed. ins.:: yudhi-ṣṭhiraṃ sthāpayiṣye !sva-rājye bhrātṛbhiḥ saha !12326.90848!</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.91">
<l xml:id="MBh_12.326.91-1" n="MBh_12.326.91/1"><seg type="pāda" n="a">evaṃ lokā vadiṣyanti</seg> <seg type="pāda" n="b">naranārāyaṇāv ṛṣī</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.91-2" n="MBh_12.326.91/2"><seg type="pāda" n="c">udyuktau dahataḥ kṣatraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">lokakāryārtham īśvarau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.91">
<lg>
<l><seg type="pāda">evaṃ lokā vadiṣyanti</seg> <seg type="pāda">nara-nārāyaṇāv ṛṣī</seg> </l>
<l><seg type="pāda">udyuktau dahataḥ kṣatraṃ</seg> <seg type="pāda">loka-kārya-artham īśvarau</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>D7 T G1-3.6 Kumbh..ed. ins.:: śastrair nipatitāḥ sarve !nṛ-pā_2 yāsyanti vai divam !12326.91849!</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.92">
<l xml:id="MBh_12.326.92-1" n="MBh_12.326.92/1"><seg type="pāda" n="a">kṛtvā bhārāvataraṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vasudhāyā yathepsitam</seg> </l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.92">
<lg>
<l><seg type="pāda">kṛtvā bhāra-avataraṇaṃ</seg> <seg type="pāda">vasu-dhāyā yathā-īpsitam</seg> </l>
</lg>
</note>
<note>D7 T G1-3.6 ins.:: rājyaṃ praśāsati punaḥ !kuntī-putre yudhi-ṣṭhire !12326.91850!</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.92">
<l xml:id="MBh_12.326.92-2" n="MBh_12.326.92/2"><seg type="pāda" n="c">sarvasātvatamukhyānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dvārakāyāś ca sattama</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.92-3" n="MBh_12.326.92/3"><seg type="pāda" n="e">kariṣye pralayaṃ ghoram</seg> <seg type="pāda" n="f">ātmajñātivināśanam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.92">
<lg>
<l><seg type="pāda">sarva-sātvata-mukhyānāṃ</seg> <seg type="pāda">dvārakāyāś ca sattama</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kariṣye pralayaṃ ghoram</seg> <seg type="pāda">ātma-jñāti-vināśanam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.93">
<l xml:id="MBh_12.326.93-1" n="MBh_12.326.93/1"><seg type="pāda" n="a">karmāṇy aparimeyāni</seg> <seg type="pāda" n="b">caturmūrtidharo hy aham</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.93-2" n="MBh_12.326.93/2"><seg type="pāda" n="c">kṛtvā lokān gamiṣyāmi</seg> <seg type="pāda" n="d">svān ahaṃ brahmasatkṛtān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.93">
<lg>
<l><seg type="pāda">karmāṇy a-parimeyāni</seg> <seg type="pāda">catur-mūrti-dharo hy aham</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kṛtvā lokān gamiṣyāmi</seg> <seg type="pāda">svān ahaṃ brahma-sat-kṛtān</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>D7 T G1-3.6 ins. after 12326.93, Kumbh..ed. after 12.326.92:: AppI.31</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.94">
<l xml:id="MBh_12.326.94-1" n="MBh_12.326.94/1"><seg type="pāda" n="a">haṃso hayaśirāś caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">prādurbhāvā dvijottama</seg> </l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.94">
<lg>
<l><seg type="pāda">haṃso haya-śirāś ca eva</seg> <seg type="pāda">prādur-bhāvā dvi-ja-uttama</seg> </l>
</lg>
</note>
<note>K6 Bo.6-9 Da3..a4 Dn1.ṇ4 Ds D2.3.5.8 Ca ins.:: vārāho nārasiṃhaś ca !vāmano rāma eva ca !</note>
<note>rāmo dāśarathiś cai7va !sātvataḥ kalkir eva ca !12326.94851!</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.94">
<l xml:id="MBh_12.326.94-2" n="MBh_12.326.94/2"><seg type="pāda" n="c">yadā vedaśrutir naṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="d">mayā pratyāhṛtā tadā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.94-3" n="MBh_12.326.94/3"><seg type="pāda" n="e">savedāḥ saśrutīkāś ca</seg> <seg type="pāda" n="f">kṛtāḥ pūrvaṃ kṛte yuge</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.94">
<lg>
<l><seg type="pāda">yadā veda-śrutir naṣṭā</seg> <seg type="pāda">mayā pratyāhṛtā tadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa-vedāḥ sa-śrutīkāś ca</seg> <seg type="pāda">kṛtāḥ pūrvaṃ kṛte yuge</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.95">
<l xml:id="MBh_12.326.95-1" n="MBh_12.326.95/1"><seg type="pāda" n="a">atikrāntāḥ purāṇeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">śrutās te yadi vā kvacit</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.95-2" n="MBh_12.326.95/2"><seg type="pāda" n="c">atikrāntāś ca bahavaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prādurbhāvā mamottamāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.95-3" n="MBh_12.326.95/3"><seg type="pāda" n="e">lokakāryāṇi kṛtvā ca</seg> <seg type="pāda" n="f">punaḥ svāṃ prakṛtiṃ gatāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.95">
<lg>
<l><seg type="pāda">atikrāntāḥ purāṇeṣu</seg> <seg type="pāda">śrutās te yadi vā kva-cit</seg> </l>
<l><seg type="pāda">atikrāntāś ca bahavaḥ</seg> <seg type="pāda">prādur-bhāvā mama uttamāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">loka-kāryāṇi kṛtvā ca</seg> <seg type="pāda">punaḥ svāṃ prakṛtiṃ gatāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>K1.2.4.7 D4.5.7.9 T G1-3.6 M1.5-7 ins.:: puruṣaḥ sarvam eve7dam !a-kṣayaś cā7-vyayaś ca ha !12326.95852!</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.96">
<l xml:id="MBh_12.326.96-1" n="MBh_12.326.96/1"><seg type="pāda" n="a">na hy etad brahmaṇā prāptam</seg> <seg type="pāda" n="b">īdṛśaṃ mama darśanam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.96-2" n="MBh_12.326.96/2"><seg type="pāda" n="c">yat tvayā prāptam adyeha</seg> <seg type="pāda" n="d">ekāntagatabuddhinā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.96">
<lg>
<l><seg type="pāda">na hy etad brahmaṇā prāptam</seg> <seg type="pāda">ī-dṛśaṃ mama darśanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yat tvayā prāptam adya iha</seg> <seg type="pāda">eka-anta-gata-buddhinā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.97">
<l xml:id="MBh_12.326.97-1" n="MBh_12.326.97/1"><seg type="pāda" n="a">etat te sarvam ākhyātaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">brahman bhaktimato mayā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.97-2" n="MBh_12.326.97/2"><seg type="pāda" n="c">purāṇaṃ ca bhaviṣyaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">sarahasyaṃ ca sattama</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.97">
<lg>
<l><seg type="pāda">etat te sarvam ākhyātaṃ</seg> <seg type="pāda">brahman bhaktimato mayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">purāṇaṃ ca bhaviṣyaṃ ca</seg> <seg type="pāda">sa-rahasyaṃ ca sattama</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.98">
<l xml:id="MBh_12.326.98-1" n="MBh_12.326.98/1"><seg type="pāda" n="a">evaṃ sa bhagavān devo</seg> <seg type="pāda" n="b">viśvamūrtidharo 'vyayaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.98-2" n="MBh_12.326.98/2"><seg type="pāda" n="c">etāvad uktvā vacanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tatraivāntaradhīyata</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.98">
<lg>
<l><seg type="pāda">evaṃ sa bhagavān devo</seg> <seg type="pāda">viśva-mūrti-dharo '-vyayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">etāvad uktvā vacanaṃ</seg> <seg type="pāda">tatra eva antaradhīyata</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.99">
<l xml:id="MBh_12.326.99-1" n="MBh_12.326.99/1"><seg type="pāda" n="a">nārado 'pi mahātejāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prāpyānugraham īpsitam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.99-2" n="MBh_12.326.99/2"><seg type="pāda" n="c">naranārāyaṇau draṣṭuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prādravad badarāśramam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.99">
<lg>
<l><seg type="pāda">nārado 'pi mahā-tejāḥ</seg> <seg type="pāda">prāpya anugraham īpsitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nara-nārāyaṇau draṣṭuṃ</seg> <seg type="pāda">prādravad badara-āśramam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.100">
<l xml:id="MBh_12.326.100-1" n="MBh_12.326.100/1"><seg type="pāda" n="a">idaṃ mahopaniṣadaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">caturvedasamanvitam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.100-2" n="MBh_12.326.100/2"><seg type="pāda" n="c">sāṃkhyayogakṛtaṃ tena</seg> <seg type="pāda" n="d">pañcarātrānuśabditam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.100">
<lg>
<l><seg type="pāda">idaṃ mahā-upaniṣadaṃ</seg> <seg type="pāda">catur-veda-samanvitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sāṃkhya-yoga-kṛtaṃ tena</seg> <seg type="pāda">pañca-rātra-anuśabditam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.101">
<l xml:id="MBh_12.326.101-1" n="MBh_12.326.101/1"><seg type="pāda" n="a">nārāyaṇamukhodgītaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nārado 'śrāvayat punaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.101-2" n="MBh_12.326.101/2"><seg type="pāda" n="c">brahmaṇaḥ sadane tāta</seg> <seg type="pāda" n="d">yathā dṛṣṭaṃ yathā śrutam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.101">
<lg>
<l><seg type="pāda">nārāyaṇa-mukha-udgītaṃ</seg> <seg type="pāda">nārado 'śrāvayat punaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">brahmaṇaḥ sadane tāta</seg> <seg type="pāda">yathā dṛṣṭaṃ yathā śrutam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>D7 T G1-3.6 ins.:: śrutvā brahma-mukhād rudraḥ !sa devyai kathayat punaḥ !12326.102853!</note>
<milestone unit="speaker" n="yudhi-ṣṭhira uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.326.102">
<l xml:id="MBh_12.326.102-1" n="MBh_12.326.102/1"><seg type="pāda" n="a">etad āścaryabhūtaṃ hi</seg> <seg type="pāda" n="b">māhātmyaṃ tasya dhīmataḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.102-2" n="MBh_12.326.102/2"><seg type="pāda" n="c">kiṃ brahmā na vijānīte</seg> <seg type="pāda" n="d">yataḥ śuśrāva nāradāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.102">
<lg>
<l><seg type="pāda">etad āścarya-bhūtaṃ hi</seg> <seg type="pāda">māhātmyaṃ tasya dhīmataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kiṃ brahmā na vijānīte</seg> <seg type="pāda">yataḥ śuśrāva nāradāt</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.103">
<l xml:id="MBh_12.326.103-1" n="MBh_12.326.103/1"><seg type="pāda" n="a">pitāmaho hi bhagavāṃs</seg> <seg type="pāda" n="b">tasmād devād anantaraḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.103-2" n="MBh_12.326.103/2"><seg type="pāda" n="c">kathaṃ sa na vijānīyāt</seg> <seg type="pāda" n="d">prabhāvam amitaujasaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.103">
<lg>
<l><seg type="pāda">pitā-maho hi bhagavāṃs</seg> <seg type="pāda">tasmād devād an-antaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kathaṃ sa na vijānīyāt</seg> <seg type="pāda">prabhāvam a-mita-ojasaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="bhīṣma uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.326.104">
<l xml:id="MBh_12.326.104-1" n="MBh_12.326.104/1"><seg type="pāda" n="a">mahākalpasahasrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">mahākalpaśatāni ca</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.104-2" n="MBh_12.326.104/2"><seg type="pāda" n="c">samatītāni rājendra</seg> <seg type="pāda" n="d">sargāś ca pralayāś ca ha</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.104">
<lg>
<l><seg type="pāda">mahā-kalpa-sahasrāṇi</seg> <seg type="pāda">mahā-kalpa-śatāni ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda">samatītāni rāja-indra</seg> <seg type="pāda">sargāś ca pralayāś ca ha</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.105">
<l xml:id="MBh_12.326.105-1" n="MBh_12.326.105/1"><seg type="pāda" n="a">sargasyādau smṛto brahmā</seg> <seg type="pāda" n="b">prajāsargakaraḥ prabhuḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.105-2" n="MBh_12.326.105/2"><seg type="pāda" n="c">jānāti devapravaraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhūyaś cāto 'dhikaṃ nṛpa_2</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.105-3" n="MBh_12.326.105/3"><seg type="pāda" n="e">param ātmānam īśānam</seg> <seg type="pāda" n="f">ātmanaḥ prabhavaṃ tathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.105">
<lg>
<l><seg type="pāda">sargasyā adau smṛto brahmā</seg> <seg type="pāda">prajā-sarga-karaḥ prabhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">jānāti deva-pravaraṃ</seg> <seg type="pāda">bhūyaś ca ato 'dhikaṃ nṛ-pa_2</seg> </l>
<l><seg type="pāda">param ātmānam īśānam</seg> <seg type="pāda">ātmanaḥ prabhavaṃ tathā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.106">
<l xml:id="MBh_12.326.106-1" n="MBh_12.326.106/1"><seg type="pāda" n="a">ye tv anye brahmasadane</seg> <seg type="pāda" n="b">siddhasaṃghāḥ samāgatāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.106-2" n="MBh_12.326.106/2"><seg type="pāda" n="c">tebhyas tac chrāvayām āsa</seg> <seg type="pāda" n="d">purāṇaṃ vedasaṃmitam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.106">
<lg>
<l><seg type="pāda">ye tv anye brahma-sadane</seg> <seg type="pāda">siddha-saṃghāḥ samāgatāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tebhyas tac chrāvayām āsa</seg> <seg type="pāda">purāṇaṃ veda-saṃmitam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.107">
<l xml:id="MBh_12.326.107-1" n="MBh_12.326.107/1"><seg type="pāda" n="a">teṣāṃ sakāśāt sūryaś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">śrutvā vai bhāvitātmanām</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.107-2" n="MBh_12.326.107/2"><seg type="pāda" n="c">ātmānugāmināṃ brahma</seg> <seg type="pāda" n="d">śrāvayām āsa bhārata</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.107">
<lg>
<l><seg type="pāda">teṣāṃ sa-kāśāt sūryaś ca</seg> <seg type="pāda">śrutvā vai bhāvita-ātmanām</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ātma-anugāmināṃ brahma</seg> <seg type="pāda">śrāvayām āsa bhārata</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.108">
<l xml:id="MBh_12.326.108-1" n="MBh_12.326.108/1"><seg type="pāda" n="a">ṣaṭṣaṣṭir hi sahasrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.108-2" n="MBh_12.326.108/2"><seg type="pāda" n="c">sūryasya tapato lokān</seg> <seg type="pāda" n="d">nirmitā ye puraḥsarāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.108-3" n="MBh_12.326.108/3"><seg type="pāda" n="e">teṣām akathayat sūryaḥ</seg> <seg type="pāda" n="f">sarveṣāṃ bhāvitātmanām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.108">
<lg>
<l><seg type="pāda">ṣaṭ-ṣaṣṭir hi sahasrāṇi</seg> <seg type="pāda">ṛṣīṇāṃ bhāvita-ātmanām</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sūryasya tapato lokān</seg> <seg type="pāda">nirmitā ye puraḥ-sarāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">teṣām akathayat sūryaḥ</seg> <seg type="pāda">sarveṣāṃ bhāvita-ātmanām</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.109">
<l xml:id="MBh_12.326.109-1" n="MBh_12.326.109/1"><seg type="pāda" n="a">sūryānugāmibhis tāta</seg> <seg type="pāda" n="b">ṛṣibhis tair mahātmabhiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.109-2" n="MBh_12.326.109/2"><seg type="pāda" n="c">merau samāgatā devāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śrāvitāś cedam uttamam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.109">
<lg>
<l><seg type="pāda">sūrya-anugāmibhis tāta</seg> <seg type="pāda">ṛṣibhis tair mahā-ātmabhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">merau samāgatā devāḥ</seg> <seg type="pāda">śrāvitāś ca idam uttamam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.110">
<l xml:id="MBh_12.326.110-1" n="MBh_12.326.110/1"><seg type="pāda" n="a">devānāṃ tu sakāśād vai</seg> <seg type="pāda" n="b">tataḥ śrutvāsito dvijaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.110-2" n="MBh_12.326.110/2"><seg type="pāda" n="c">śrāvayām āsa rājendra</seg> <seg type="pāda" n="d">pitṝṇāṃ munisattamaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.110">
<lg>
<l><seg type="pāda">devānāṃ tu sa-kāśād vai</seg> <seg type="pāda">tataḥ śrutva āsito dvi-jaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">śrāvayām āsa rāja-indra</seg> <seg type="pāda">pitṝṇāṃ muni-sattamaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>D7 T G1-3.6 ins.:: evaṃ paraṃ-parā4khyātam !idaṃ śaṃ-tanunā śrutam !12326.110854!</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.111">
<l xml:id="MBh_12.326.111-1" n="MBh_12.326.111/1"><seg type="pāda" n="a">mama cāpi pitā tāta</seg> <seg type="pāda" n="b">kathayām āsa śaṃtanuḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.111-2" n="MBh_12.326.111/2"><seg type="pāda" n="c">tato mayaitac chrutvā ca</seg> <seg type="pāda" n="d">kīrtitaṃ tava bhārata</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.111">
<lg>
<l><seg type="pāda">mama ca api pitā tāta</seg> <seg type="pāda">kathayām āsa śaṃ-tanuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tato maya aitac chrutvā ca</seg> <seg type="pāda">kīrtitaṃ tava bhārata</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>K7 D4.9 ins.:: nāradāc cai7va devar1ṣeḥ !purāṇam aham āptavān !12326.111855!</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.112">
<l xml:id="MBh_12.326.112-1" n="MBh_12.326.112/1"><seg type="pāda" n="a">surair vā munibhir vāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">purāṇaṃ yair idaṃ śrutam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.112-2" n="MBh_12.326.112/2"><seg type="pāda" n="c">sarve te paramātmānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pūjayanti punaḥ punaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.112">
<lg>
<l><seg type="pāda">surair vā munibhir va āpi</seg> <seg type="pāda">purāṇaṃ yair idaṃ śrutam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sarve te parama-ātmānaṃ</seg> <seg type="pāda">pūjayanti punaḥ punaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.113">
<l xml:id="MBh_12.326.113-1" n="MBh_12.326.113/1"><seg type="pāda" n="a">idam ākhyānam ārṣeyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pāraṃparyāgataṃ nṛpa_2</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.113-2" n="MBh_12.326.113/2"><seg type="pāda" n="c">nā-vāsudevabhaktāya</seg> <seg type="pāda" n="d">tvayā deyaṃ kathaṃcana</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.113">
<lg>
<l><seg type="pāda">idam ākhyānam ārṣeyaṃ</seg> <seg type="pāda">pāraṃparya-āgataṃ nṛ-pa_2</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na a-vāsudeva-bhaktāya</seg> <seg type="pāda">tvayā deyaṃ kathaṃ-cana</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>D7 T G1-3.6 ins. after 113, K1.2.4 ins. after 120:: ākhyānam uttamaṃ ce7daṃ !śrāvayed yaḥ sadā nṛ-pa_2 !</note>
<note>sadai9va manu-jo bhaktaḥ !śucir bhūtvā samāhitaḥ !</note>
<note>prāpnuyād a-cirād rājan !viṣṇu-lokaṃ sanātanam !12326.113856!</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.114">
<l xml:id="MBh_12.326.114-1" n="MBh_12.326.114/1"><seg type="pāda" n="a">matto 'nyāni ca te rājann</seg> <seg type="pāda" n="b">upākhyānaśatāni vai</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.114-2" n="MBh_12.326.114/2"><seg type="pāda" n="c">yāni śrutāni dharmyāṇi</seg> <seg type="pāda" n="d">teṣāṃ sāro 'yam uddhṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.114">
<lg>
<l><seg type="pāda">matto 'nyāni ca te rājann</seg> <seg type="pāda">upākhyāna-śatāni vai</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yāni śrutāni dharmyāṇi</seg> <seg type="pāda">teṣāṃ sāro 'yam uddhṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.115">
<l xml:id="MBh_12.326.115-1" n="MBh_12.326.115/1"><seg type="pāda" n="a">surāsurair yathā rājan</seg> <seg type="pāda" n="b">nirmathyā-mṛtam uddhṛtam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.115-2" n="MBh_12.326.115/2"><seg type="pāda" n="c">evam etat purā vipraiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kathā-mṛtam ihoddhṛtam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.115">
<lg>
<l><seg type="pāda">sura-asurair yathā rājan</seg> <seg type="pāda">nirmathya a-mṛtam uddhṛtam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">evam etat purā vipraiḥ</seg> <seg type="pāda">kathā-a-mṛtam iha uddhṛtam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.116">
<l xml:id="MBh_12.326.116-1" n="MBh_12.326.116/1"><seg type="pāda" n="a">yaś cedaṃ paṭhate nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yaś cedaṃ śṛṇuyān naraḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.116-2" n="MBh_12.326.116/2"><seg type="pāda" n="c">ekāntabhāvopagata</seg> <seg type="pāda" n="d">ekānte susamāhitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.116">
<lg>
<l><seg type="pāda">yaś ca idaṃ paṭhate nityaṃ</seg> <seg type="pāda">yaś ca idaṃ śṛṇuyān naraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">eka-anta-bhāva-upagata</seg> <seg type="pāda">eka-ante su-samāhitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.117">
<l xml:id="MBh_12.326.117-1" n="MBh_12.326.117/1"><seg type="pāda" n="a">prāpya śvetaṃ mahādvīpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūtvā candraprabho naraḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.117-2" n="MBh_12.326.117/2"><seg type="pāda" n="c">sa sahasrārciṣaṃ devaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">praviśen nātra saṃśayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.117">
<lg>
<l><seg type="pāda">prāpya śvetaṃ mahā-dvīpaṃ</seg> <seg type="pāda">bhūtvā candra-prabho naraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa sahasra-arciṣaṃ devaṃ</seg> <seg type="pāda">praviśen na atra saṃśayaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.118">
<l xml:id="MBh_12.326.118-1" n="MBh_12.326.118/1"><seg type="pāda" n="a">mucyed ārtas tathā rogāc</seg> <seg type="pāda" n="b">chrutvemām āditaḥ kathām</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.118-2" n="MBh_12.326.118/2"><seg type="pāda" n="c">jijñāsur labhate kāmān</seg> <seg type="pāda" n="d">bhakto bhaktagatiṃ vrajet</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.118">
<lg>
<l><seg type="pāda">mucyed ārtas tathā rogāc</seg> <seg type="pāda">chrutva īmām āditaḥ kathām</seg> </l>
<l><seg type="pāda">jijñāsur labhate kāmān</seg> <seg type="pāda">bhakto bhakta-gatiṃ vrajet</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.119">
<l xml:id="MBh_12.326.119-1" n="MBh_12.326.119/1"><seg type="pāda" n="a">tvayāpi satataṃ rājann</seg> <seg type="pāda" n="b">abhyarcyaḥ puruṣottamaḥ</seg> </l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.119">
<lg>
<l><seg type="pāda">tvaya āpi satataṃ rājann</seg> <seg type="pāda">abhyarcyaḥ puruṣa-uttamaḥ</seg> </l>
</lg>
</note>
<note>K1.2.4 ins.:: vāsudevaṃ mahā4tmānaṃ !śrotavyaṃ vidhi-pūrvakam !12326.119857!</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.119">
<l xml:id="MBh_12.326.119-2" n="MBh_12.326.119/2"><seg type="pāda" n="c">sa hi mātā pitā caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtsnasya jagato guruḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.119">
<lg>
<l><seg type="pāda">sa hi mātā pitā ca eva</seg> <seg type="pāda">kṛtsnasya jagato guruḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.120">
<l xml:id="MBh_12.326.120-1" n="MBh_12.326.120/1"><seg type="pāda" n="a">brahmaṇyadevo bhagavān</seg> <seg type="pāda" n="b">prīyatāṃ te sanātanaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.120-2" n="MBh_12.326.120/2"><seg type="pāda" n="c">yudhiṣṭhira mahābāho</seg> <seg type="pāda" n="d">mahābāhur janārdanaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.120">
<lg>
<l><seg type="pāda">brahmaṇya-devo bhagavān</seg> <seg type="pāda">prīyatāṃ te sanātanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yudhi-ṣṭhira mahā-bāho</seg> <seg type="pāda">mahā-bāhur jana-ardanaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>B6.7 ins.:: pūjanīyo sadā9-vy-agro !munibhir veda-pāra-gaiḥ !12326.120858!</note>
<milestone unit="speaker" n="vaiśaṃpāyana uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.326.121">
<l xml:id="MBh_12.326.121-1" n="MBh_12.326.121/1"><seg type="pāda" n="a">śrutvaitad ākhyānavaraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dharmarāḍ janamejaya</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.121-2" n="MBh_12.326.121/2"><seg type="pāda" n="c">bhrātaraś cāsya te sarve</seg> <seg type="pāda" n="d">nārāyaṇaparāabhavan</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.121">
<lg>
<l><seg type="pāda">śrutva aitad ākhyāna-varaṃ</seg> <seg type="pāda">dharma-rāḍ janam-ejaya</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bhrātaraś ca asya te sarve</seg> <seg type="pāda">nārāyaṇa-parāabhavan</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.122">
<l xml:id="MBh_12.326.122-1" n="MBh_12.326.122/1"><seg type="pāda" n="a">jitaṃ bhagavatā tena</seg> <seg type="pāda" n="b">puruṣeṇeti bhārata</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.122-2" n="MBh_12.326.122/2"><seg type="pāda" n="c">nityaṃ japyaparā bhūtvā</seg> <seg type="pāda" n="d">sarasvatīm udīrayan</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.122">
<lg>
<l><seg type="pāda">jitaṃ bhagavatā tena</seg> <seg type="pāda">puruṣeṇa iti bhārata</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nityaṃ japya-parā bhūtvā</seg> <seg type="pāda">sarasvatīm udīrayan</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.123">
<l xml:id="MBh_12.326.123-1" n="MBh_12.326.123/1"><seg type="pāda" n="a">yo hy asmākaṃ guruḥ śreṣṭhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛṣṇadvaipāyano muniḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.123-2" n="MBh_12.326.123/2"><seg type="pāda" n="c">sa jagau paramaṃ japyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nārāyaṇam udīrayan</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.123">
<lg>
<l><seg type="pāda">yo hy asmākaṃ guruḥ śreṣṭhaḥ</seg> <seg type="pāda">kṛṣṇa-dvaipāyano muniḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa jagau paramaṃ japyaṃ</seg> <seg type="pāda">nārāyaṇam udīrayan</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.326.124">
<l xml:id="MBh_12.326.124-1" n="MBh_12.326.124/1"><seg type="pāda" n="a">gatvāntarikṣāt satataṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣīrodam amṛtāśayam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.326.124-2" n="MBh_12.326.124/2"><seg type="pāda" n="c">pūjayitvā ca deveśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">punar āyāt svam āśramam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.326.124">
<lg>
<l><seg type="pāda">gatva āntarikṣāt satataṃ</seg> <seg type="pāda">kṣīra-udam a-mṛta-āśayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">pūjayitvā ca deva-īśaṃ</seg> <seg type="pāda">punar āyāt svam āśramam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>K6 Bo.6.7.9 Da4 Dn1.ṇ4 Ds2 D2.3.5.8 M1.5-7 B8 D7 T G1-3.6 ins.:: bhīṣma uvāca: etat te sarvam ākhyātaṃ !nārado1ktaṃ maye0ritam !</note>
<note>pāraṃparyā3gataṃ hy etat !pitrā me kathitaṃ purā !12326.124859!</note>
<note>K6 Bo.6-9 Da4 Dn1.ṇ4 Ds2 D2.3.5.7.8 &amp; G1-3.6 cont., K1.2.4.7 Ds1 D4.9 editions ins. after 124:: sūta uvāca: etat te sarvam ākhyātaṃ !vaiśaṃpāyana-kīrtitam !</note>
<note>janam-ejayena yac chrutvā !kṛtaṃ samyag yathā-vidhi !</note>
<note>yūyaṃ hi tapta-tapasaḥ !sarve ca carita-vratāḥ !</note>
<note>sarve veda-vido mukhyā !naimiṣā1raṇya-vāsinaḥ !</note>
<note>śaunakasya mahā-sattraṃ !prāptāḥ sarve dvi-jo1ttamāḥ !</note>
<note>yajadhvaṃ su-hutair yajñair !ātmānaṃ parame3śvaram !12326.124860!</note>
<milestone unit="speaker" n="janam-ejaya uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.327.1">
<l xml:id="MBh_12.327.1-1" n="MBh_12.327.1/1"><seg type="pāda" n="a">kathaṃ sa bhagavān devo</seg> <seg type="pāda" n="b">yajñeṣv agraharaḥ prabhuḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.1-2" n="MBh_12.327.1/2"><seg type="pāda" n="c">yajñadhārī ca satataṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vedavedāṅgavit tathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.1">
<lg>
<l><seg type="pāda">kathaṃ sa bhagavān devo</seg> <seg type="pāda">yajñeṣv agra-haraḥ prabhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yajña-dhārī ca satataṃ</seg> <seg type="pāda">veda-veda-aṅga-vit tathā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.2">
<l xml:id="MBh_12.327.2-1" n="MBh_12.327.2/1"><seg type="pāda" n="a">nivṛttaṃ cāsthito dharmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣemī bhāgavatapriyaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.2-2" n="MBh_12.327.2/2"><seg type="pāda" n="c">pravṛttidharmān vidadhe</seg> <seg type="pāda" n="d">sa eva bhagavān prabhuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.2">
<lg>
<l><seg type="pāda">nivṛttaṃ cā asthito dharmaṃ</seg> <seg type="pāda">kṣemī bhāgavata-priyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">pravṛtti-dharmān vidadhe</seg> <seg type="pāda">sa eva bhagavān prabhuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.3">
<l xml:id="MBh_12.327.3-1" n="MBh_12.327.3/1"><seg type="pāda" n="a">kathaṃ pravṛttidharmeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">bhāgārhā devatāḥ kṛtāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.3-2" n="MBh_12.327.3/2"><seg type="pāda" n="c">kathaṃ nivṛttidharmāś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtā vyāvṛttabuddhayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.3">
<lg>
<l><seg type="pāda">kathaṃ pravṛtti-dharmeṣu</seg> <seg type="pāda">bhāga-arhā devatāḥ kṛtāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kathaṃ nivṛtti-dharmāś ca</seg> <seg type="pāda">kṛtā vyāvṛtta-buddhayaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.4">
<l xml:id="MBh_12.327.4-1" n="MBh_12.327.4/1"><seg type="pāda" n="a">etaṃ naḥ saṃśayaṃ vipra</seg> <seg type="pāda" n="b">chindhi guhyaṃ sanātanam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.4-2" n="MBh_12.327.4/2"><seg type="pāda" n="c">tvayā nārāyaṇakathā</seg> <seg type="pāda" n="d">śrutā vai dharmasaṃhitā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.4">
<lg>
<l><seg type="pāda">etaṃ naḥ saṃśayaṃ vipra</seg> <seg type="pāda">chindhi guhyaṃ sanātanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tvayā nārāyaṇa-kathā</seg> <seg type="pāda">śrutā vai dharma-saṃhitā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>K1.2.4.6.7 Bo.6-9 Da4 Dn1.ṇ4 Ds D2-5.7-9 T G1-3.6 Cn editions:: sūta uvāca: janam-ejayena yat pṛṣṭaḥ !śiṣyo vyāsasya dhīmataḥ !</note>
<note>tat te 'haṃ kīrtayiṣyāmi !paurāṇaṃ śaunako1ttama !</note>
<note>śrutvā māhātmyam etasya !dehināṃ paramā3tmanaḥ !</note>
<note>janam-ejayo mahā-prājño !vaiśaṃpāyanam abravīt !12327.4861!</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.5">
<l xml:id="MBh_12.327.5-1" n="MBh_12.327.5/1"><seg type="pāda" n="a">ime sabrahmakā lokāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sasurāsuramānavāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.5-2" n="MBh_12.327.5/2"><seg type="pāda" n="c">kriyāsv abhyudayoktāsu</seg> <seg type="pāda" n="d">saktā dṛśyanti sarvaśaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.5-3" n="MBh_12.327.5/3"><seg type="pāda" n="e">mokṣaś coktas tvayā brahman</seg> <seg type="pāda" n="f">nirvāṇaṃ paramaṃ sukham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.5">
<lg>
<l><seg type="pāda">ime sa-brahmakā lokāḥ</seg> <seg type="pāda">sa-sura-asura-mānavāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kriyāsv abhyudaya-uktāsu</seg> <seg type="pāda">saktā dṛśyanti sarvaśaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">mokṣaś ca uktas tvayā brahman</seg> <seg type="pāda">nirvāṇaṃ paramaṃ sukham</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.6">
<l xml:id="MBh_12.327.6-1" n="MBh_12.327.6/1"><seg type="pāda" n="a">ye ca muktā bhavantīha</seg> <seg type="pāda" n="b">puṇyapāpavivarjitāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.6-2" n="MBh_12.327.6/2"><seg type="pāda" n="c">te sahasrārciṣaṃ devaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">praviśantīti śuśrumaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.6">
<lg>
<l><seg type="pāda">ye ca muktā bhavanti iha</seg> <seg type="pāda">puṇya-pāpa-vivarjitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">te sahasra-arciṣaṃ devaṃ</seg> <seg type="pāda">praviśanti iti śuśrumaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.7">
<l xml:id="MBh_12.327.7-1" n="MBh_12.327.7/1"><seg type="pāda" n="a">aho hi duranuṣṭheyo</seg> <seg type="pāda" n="b">mokṣadharmaḥ sanātanaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.7-2" n="MBh_12.327.7/2"><seg type="pāda" n="c">yaṃ hitvā devatāḥ sarvā</seg> <seg type="pāda" n="d">havyakavyabhujo 'bhavan</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.7">
<lg>
<l><seg type="pāda">aho hi dur-anuṣṭheyo</seg> <seg type="pāda">mokṣa-dharmaḥ sanātanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yaṃ hitvā devatāḥ sarvā</seg> <seg type="pāda">havya-kavya-bhujo 'bhavan</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.8">
<l xml:id="MBh_12.327.8-1" n="MBh_12.327.8/1"><seg type="pāda" n="a">kiṃ nu brahmā ca rudraś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">śakraś ca balabhit prabhuḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.8-2" n="MBh_12.327.8/2"><seg type="pāda" n="c">sūryas tārādhipo vāyur</seg> <seg type="pāda" n="d">agnir varuṇa eva ca</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.8-3" n="MBh_12.327.8/3"><seg type="pāda" n="e">ākāśaṃ jagatī caiva</seg> <seg type="pāda" n="f">ye ca śeṣā divaukasaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.8">
<lg>
<l><seg type="pāda">kiṃ nu brahmā ca rudraś ca</seg> <seg type="pāda">śakraś ca bala-bhit prabhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sūryas tāra-adhipo vāyur</seg> <seg type="pāda">agnir varuṇa eva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ākāśaṃ jagatī ca eva</seg> <seg type="pāda">ye ca śeṣā diva-okasaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.9">
<l xml:id="MBh_12.327.9-1" n="MBh_12.327.9/1"><seg type="pāda" n="a">pralayaṃ na vijānanti</seg> <seg type="pāda" n="b">ātmanaḥ parinirmitam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.9-2" n="MBh_12.327.9/2"><seg type="pāda" n="c">tatas te nāsthitā mārgaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dhruvam akṣayam avyayam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.9">
<lg>
<l><seg type="pāda">pralayaṃ na vijānanti</seg> <seg type="pāda">ātmanaḥ parinirmitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tatas te nā asthitā mārgaṃ</seg> <seg type="pāda">dhruvam a-kṣayam a-vyayam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.10">
<l xml:id="MBh_12.327.10-1" n="MBh_12.327.10/1"><seg type="pāda" n="a">smṛtvā kālaparīmāṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pravṛttiṃ ye samāsthitāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.10-2" n="MBh_12.327.10/2"><seg type="pāda" n="c">doṣaḥ kālaparīmāṇe</seg> <seg type="pāda" n="d">mahān eṣa kriyāvatām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.10">
<lg>
<l><seg type="pāda">smṛtvā kāla-parīmāṇaṃ</seg> <seg type="pāda">pravṛttiṃ ye samāsthitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">doṣaḥ kāla-parīmāṇe</seg> <seg type="pāda">mahān eṣa kriyāvatām</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.11">
<l xml:id="MBh_12.327.11-1" n="MBh_12.327.11/1"><seg type="pāda" n="a">etan me saṃśayaṃ vipra</seg> <seg type="pāda" n="b">hṛdi śalyam ivārpitam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.11-2" n="MBh_12.327.11/2"><seg type="pāda" n="c">chindhītihāsakathanāt</seg> <seg type="pāda" n="d">paraṃ kautūhalaṃ hi me</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.11">
<lg>
<l><seg type="pāda">etan me saṃśayaṃ vipra</seg> <seg type="pāda">hṛdi śalyam iva arpitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">chindhi itihāsa-kathanāt</seg> <seg type="pāda">paraṃ kautūhalaṃ hi me</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.12">
<l xml:id="MBh_12.327.12-1" n="MBh_12.327.12/1"><seg type="pāda" n="a">kathaṃ bhāgaharāḥ proktā</seg> <seg type="pāda" n="b">devatāḥ kratuṣu dvija</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.12-2" n="MBh_12.327.12/2"><seg type="pāda" n="c">kimarthaṃ cādhvare brahmann</seg> <seg type="pāda" n="d">ijyante tridivaukasaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.12">
<lg>
<l><seg type="pāda">kathaṃ bhāga-harāḥ proktā</seg> <seg type="pāda">devatāḥ kratuṣu dvi-ja</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kim-arthaṃ ca adhvare brahmann</seg> <seg type="pāda">ijyante tri-diva-okasaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.13">
<l xml:id="MBh_12.327.13-1" n="MBh_12.327.13/1"><seg type="pāda" n="a">ye ca bhāgaṃ pragṛhṇanti</seg> <seg type="pāda" n="b">yajñeṣu dvijasattama</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.13-2" n="MBh_12.327.13/2"><seg type="pāda" n="c">te yajanto mahāyajñaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kasya bhāgaṃ dadanti vai</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.13">
<lg>
<l><seg type="pāda">ye ca bhāgaṃ pragṛhṇanti</seg> <seg type="pāda">yajñeṣu dvi-ja-sattama</seg> </l>
<l><seg type="pāda">te yajanto mahā-yajñaiḥ</seg> <seg type="pāda">kasya bhāgaṃ dadanti vai</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="vaiśaṃpāyana uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.327.14">
<l xml:id="MBh_12.327.14-1" n="MBh_12.327.14/1"><seg type="pāda" n="a">aho gūḍhatamaḥ praśnas</seg> <seg type="pāda" n="b">tvayā pṛṣṭo janeśvara</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.14-2" n="MBh_12.327.14/2"><seg type="pāda" n="c">nā-taptatapasā hy eṣa</seg> <seg type="pāda" n="d">nā-vedaviduṣā tathā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.14-3" n="MBh_12.327.14/3"><seg type="pāda" n="e">nā-purāṇavidā cāpi</seg> <seg type="pāda" n="f">śakyo vyāhartum añjasā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.14">
<lg>
<l><seg type="pāda">aho gūḍhatamaḥ praśnas</seg> <seg type="pāda">tvayā pṛṣṭo jana-īśvara</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na a-tapta-tapasā hy eṣa</seg> <seg type="pāda">na a-veda-viduṣā tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na a-purāṇa-vidā ca api</seg> <seg type="pāda">śakyo vyāhartum añjasā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.15">
<l xml:id="MBh_12.327.15-1" n="MBh_12.327.15/1"><seg type="pāda" n="a">hanta te kathayiṣyāmi</seg> <seg type="pāda" n="b">yan me pṛṣṭaḥ purā guruḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.15-2" n="MBh_12.327.15/2"><seg type="pāda" n="c">kṛṣṇadvaipāyano vyāso</seg> <seg type="pāda" n="d">vedavyāso mahān ṛṣiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.15">
<lg>
<l><seg type="pāda">hanta te kathayiṣyāmi</seg> <seg type="pāda">yan me pṛṣṭaḥ purā guruḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kṛṣṇa-dvaipāyano vyāso</seg> <seg type="pāda">veda-vyāso mahān ṛṣiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.16">
<l xml:id="MBh_12.327.16-1" n="MBh_12.327.16/1"><seg type="pāda" n="a">sumantur jaiminiś caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">pailaś ca sudṛḍhavrataḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.16-2" n="MBh_12.327.16/2"><seg type="pāda" n="c">ahaṃ caturthaḥ śiṣyo vai</seg> <seg type="pāda" n="d">pañcamaś ca śukaḥ smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.16">
<lg>
<l><seg type="pāda">su-mantur jaiminiś ca eva</seg> <seg type="pāda">pailaś ca su-dṛḍha-vrataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ahaṃ caturthaḥ śiṣyo vai</seg> <seg type="pāda">pañcamaś ca śukaḥ smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.17">
<l xml:id="MBh_12.327.17-1" n="MBh_12.327.17/1"><seg type="pāda" n="a">etān samāgatān sarvān</seg> <seg type="pāda" n="b">pañca śiṣyān damānvitān</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.17-2" n="MBh_12.327.17/2"><seg type="pāda" n="c">śaucācārasamāyuktāñ</seg> <seg type="pāda" n="d">jitakrodhāñ jitendriyān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.17">
<lg>
<l><seg type="pāda">etān samāgatān sarvān</seg> <seg type="pāda">pañca śiṣyān dama-anvitān</seg> </l>
<l><seg type="pāda">śauca-ācāra-samāyuktāñ</seg> <seg type="pāda">jita-krodhāñ jita-indriyān</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.18">
<l xml:id="MBh_12.327.18-1" n="MBh_12.327.18/1"><seg type="pāda" n="a">vedān adhyāpayām āsa</seg> <seg type="pāda" n="b">mahābhāratapañcamān</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.18-2" n="MBh_12.327.18/2"><seg type="pāda" n="c">merau girivare ramye</seg> <seg type="pāda" n="d">siddhacāraṇasevite</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.18">
<lg>
<l><seg type="pāda">vedān adhyāpayām āsa</seg> <seg type="pāda">mahā-bhārata-pañcamān</seg> </l>
<l><seg type="pāda">merau giri-vare ramye</seg> <seg type="pāda">siddha-cāraṇa-sevite</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.19">
<l xml:id="MBh_12.327.19-1" n="MBh_12.327.19/1"><seg type="pāda" n="a">teṣām abhyasyatāṃ vedān</seg> <seg type="pāda" n="b">kadācit saṃśayo 'bhavat</seg> </l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.19">
<lg>
<l><seg type="pāda">teṣām abhyasyatāṃ vedān</seg> <seg type="pāda">kadā-cit saṃśayo 'bhavat</seg> </l>
</lg>
</note>
<note>K6 ins.:: kiṃ tu brahmā9tha rudro vā !devatā ṛṣayas tathā !</note>
<note>prāyaḥ pravṛtti-mārga-sthāḥ !kasya devasya śāsanāt !</note>
<note>ke vai nivṛtti-mārga-sthāḥ !kasya devasya śāsanāt !</note>
<note>ke vai yajante sarve 'pi !ka eṣām īśvaraḥ paraḥ !12327.19862!</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.19">
<l xml:id="MBh_12.327.19-2" n="MBh_12.327.19/2"><seg type="pāda" n="c">eṣa vai yas tvayā pṛṣṭas</seg> <seg type="pāda" n="d">tena teṣāṃ prakīrtitaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.19-3" n="MBh_12.327.19/3"><seg type="pāda" n="e">tataḥ śruto mayā cāpi</seg> <seg type="pāda" n="f">tavākhyeyo 'dya bhārata</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.19">
<lg>
<l><seg type="pāda">eṣa vai yas tvayā pṛṣṭas</seg> <seg type="pāda">tena teṣāṃ prakīrtitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tataḥ śruto mayā ca api</seg> <seg type="pāda">tavā akhyeyo 'dya bhārata</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.20">
<l xml:id="MBh_12.327.20-1" n="MBh_12.327.20/1"><seg type="pāda" n="a">śiṣyāṇāṃ vacanaṃ śrutvā</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvā-jñānatamonudaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.20-2" n="MBh_12.327.20/2"><seg type="pāda" n="c">parāśarasutaḥ śrīmān</seg> <seg type="pāda" n="d">vyāso vākyam uvāca ha</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.20">
<lg>
<l><seg type="pāda">śiṣyāṇāṃ vacanaṃ śrutvā</seg> <seg type="pāda">sarva-a-jñāna-tamo-nudaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">parāśara-sutaḥ śrīmān</seg> <seg type="pāda">vyāso vākyam uvāca ha</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.21">
<l xml:id="MBh_12.327.21-1" n="MBh_12.327.21/1"><seg type="pāda" n="a">mayā hi sumahat taptaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tapaḥ paramadāruṇam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.21-2" n="MBh_12.327.21/2"><seg type="pāda" n="c">bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyac ca</seg> <seg type="pāda" n="d">jānīyām iti sattamāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.21">
<lg>
<l><seg type="pāda">mayā hi su-mahat taptaṃ</seg> <seg type="pāda">tapaḥ parama-dāruṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyac ca</seg> <seg type="pāda">jānīyām iti sattamāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.22">
<l xml:id="MBh_12.327.22-1" n="MBh_12.327.22/1"><seg type="pāda" n="a">tasya me taptatapaso</seg> <seg type="pāda" n="b">nigṛhītendriyasya ca</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.22-2" n="MBh_12.327.22/2"><seg type="pāda" n="c">nārāyaṇaprasādena</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣīrodasyānukūlataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.22">
<lg>
<l><seg type="pāda">tasya me tapta-tapaso</seg> <seg type="pāda">nigṛhīta-indriyasya ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nārāyaṇa-prasādena</seg> <seg type="pāda">kṣīra-udasya anu-kūlataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.23">
<l xml:id="MBh_12.327.23-1" n="MBh_12.327.23/1"><seg type="pāda" n="a">traikālikam idaṃ jñānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">prādurbhūtaṃ yathepsitam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.23-2" n="MBh_12.327.23/2"><seg type="pāda" n="c">tac chṛṇudhvaṃ yathājñānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vakṣye saṃśayam uttamam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.23-3" n="MBh_12.327.23/3"><seg type="pāda" n="e">yathā vṛttaṃ hi kalpādau</seg> <seg type="pāda" n="f">dṛṣṭaṃ me jñānacakṣuṣā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.23">
<lg>
<l><seg type="pāda">traikālikam idaṃ jñānaṃ</seg> <seg type="pāda">prādur-bhūtaṃ yathā-īpsitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tac chṛṇudhvaṃ yathā-jñānaṃ</seg> <seg type="pāda">vakṣye saṃśayam uttamam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yathā vṛttaṃ hi kalpa-ādau</seg> <seg type="pāda">dṛṣṭaṃ me jñāna-cakṣuṣā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.24">
<l xml:id="MBh_12.327.24-1" n="MBh_12.327.24/1"><seg type="pāda" n="a">paramātmeti yaṃ prāhuḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sāṃkhyayogavido janāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.24-2" n="MBh_12.327.24/2"><seg type="pāda" n="c">mahāpuruṣasaṃjñāṃ sa</seg> <seg type="pāda" n="d">labhate svena karmaṇā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.24">
<lg>
<l><seg type="pāda">parama-ātma īti yaṃ prāhuḥ</seg> <seg type="pāda">sāṃkhya-yoga-vido janāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">mahā-puruṣa-saṃjñāṃ sa</seg> <seg type="pāda">labhate svena karmaṇā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.25">
<l xml:id="MBh_12.327.25-1" n="MBh_12.327.25/1"><seg type="pāda" n="a">tasmāt prasūtam avyaktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pradhānaṃ tad vidur budhāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.25-2" n="MBh_12.327.25/2"><seg type="pāda" n="c">avyaktād vyaktam utpannaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">lokasṛṣṭyartham īśvarāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.25">
<lg>
<l><seg type="pāda">tasmāt prasūtam a-vyaktaṃ</seg> <seg type="pāda">pradhānaṃ tad vidur budhāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">a-vyaktād vyaktam utpannaṃ</seg> <seg type="pāda">loka-sṛṣṭy-artham īśvarāt</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.26">
<l xml:id="MBh_12.327.26-1" n="MBh_12.327.26/1"><seg type="pāda" n="a">aniruddho hi lokeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">mahān ātmeti kathyate</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.26-2" n="MBh_12.327.26/2"><seg type="pāda" n="c">yo 'sau vyaktatvam āpanno</seg> <seg type="pāda" n="d">nirmame ca pitāmaham</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.26-3" n="MBh_12.327.26/3"><seg type="pāda" n="e">so 'haṃkāra iti proktaḥ</seg> <seg type="pāda" n="f">sarvatejomayo hi saḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.26">
<lg>
<l><seg type="pāda">a-niruddho hi lokeṣu</seg> <seg type="pāda">mahān ātma īti kathyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yo 'sau vyaktatvam āpanno</seg> <seg type="pāda">nirmame ca pitā-maham</seg> </l>
<l><seg type="pāda">so 'haṃ-kāra iti proktaḥ</seg> <seg type="pāda">sarva-tejomayo hi saḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.27">
<l xml:id="MBh_12.327.27-1" n="MBh_12.327.27/1"><seg type="pāda" n="a">pṛthivī vāyur ākāśam</seg> <seg type="pāda" n="b">āpo jyotiś ca pañcamam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.27-2" n="MBh_12.327.27/2"><seg type="pāda" n="c">ahaṃkāraprasūtāni</seg> <seg type="pāda" n="d">mahābhūtāni bhārata</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.27">
<lg>
<l><seg type="pāda">pṛthivī vāyur ākāśam</seg> <seg type="pāda">āpo jyotiś ca pañcamam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ahaṃ-kāra-prasūtāni</seg> <seg type="pāda">mahā-bhūtāni bhārata</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.28">
<l xml:id="MBh_12.327.28-1" n="MBh_12.327.28/1"><seg type="pāda" n="a">mahābhūtāni sṛṣṭvātha</seg> <seg type="pāda" n="b">tadguṇān nirmame punaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.28-2" n="MBh_12.327.28/2"><seg type="pāda" n="c">bhūtebhyaś caiva niṣpannā</seg> <seg type="pāda" n="d">mūrtimanto 'ṣṭa tāñ śṛṇu</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.28">
<lg>
<l><seg type="pāda">mahā-bhūtāni sṛṣṭva ātha</seg> <seg type="pāda">tad-guṇān nirmame punaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bhūtebhyaś ca eva niṣpannā</seg> <seg type="pāda">mūrtimanto 'ṣṭa tāñ śṛṇu</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.29">
<l xml:id="MBh_12.327.29-1" n="MBh_12.327.29/1"><seg type="pāda" n="a">marīcir aṅgirāś cātriḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.29-2" n="MBh_12.327.29/2"><seg type="pāda" n="c">vasiṣṭhaś ca mahātmā vai</seg> <seg type="pāda" n="d">manuḥ svāyaṃbhuvas tathā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.29-3" n="MBh_12.327.29/3"><seg type="pāda" n="e">jñeyāḥ prakṛtayo 'ṣṭau tā</seg> <seg type="pāda" n="f">yāsu lokāḥ pratiṣṭhitāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.29">
<lg>
<l><seg type="pāda">marīcir aṅgirāś ca atriḥ</seg> <seg type="pāda">pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vasiṣṭhaś ca mahā-ātmā vai</seg> <seg type="pāda">manuḥ svāyaṃbhuvas tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">jñeyāḥ prakṛtayo 'ṣṭau tā</seg> <seg type="pāda">yāsu lokāḥ pratiṣṭhitāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.30">
<l xml:id="MBh_12.327.30-1" n="MBh_12.327.30/1"><seg type="pāda" n="a">vedān vedāṅgasaṃyuktān</seg> <seg type="pāda" n="b">yajñān yajñāṅgasaṃyutān</seg> </l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.30">
<lg>
<l><seg type="pāda">vedān veda-aṅga-saṃyuktān</seg> <seg type="pāda">yajñān yajña-aṅga-saṃyutān</seg> </l>
</lg>
</note>
<note>K7 D4.9 ins.:: etān vai su-mahā-bhāgān !ṛṣīṃl loka-pitā-mahān !12327.30863!</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.30">
<l xml:id="MBh_12.327.30-2" n="MBh_12.327.30/2"><seg type="pāda" n="c">nirmame lokasiddhyarthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmā lokapitāmahaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.30-3" n="MBh_12.327.30/3"><seg type="pāda" n="e">aṣṭābhyaḥ prakṛtibhyaś ca</seg> <seg type="pāda" n="f">jātaṃ viśvam idaṃ jagat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.30">
<lg>
<l><seg type="pāda">nirmame loka-siddhy-arthaṃ</seg> <seg type="pāda">brahmā loka-pitā-mahaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">aṣṭābhyaḥ prakṛtibhyaś ca</seg> <seg type="pāda">jātaṃ viśvam idaṃ jagat</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.31">
<l xml:id="MBh_12.327.31-1" n="MBh_12.327.31/1"><seg type="pāda" n="a">rudro roṣātmako jāto</seg> <seg type="pāda" n="b">daśānyān so 'sṛjat svayam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.31-2" n="MBh_12.327.31/2"><seg type="pāda" n="c">ekādaśaite rudrās tu</seg> <seg type="pāda" n="d">vikārāḥ puruṣāḥ smṛtāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.31">
<lg>
<l><seg type="pāda">rudro roṣa-ātmako jāto</seg> <seg type="pāda">daśa anyān so 'sṛjat svayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ekā-daśa ete rudrās tu</seg> <seg type="pāda">vikārāḥ puruṣāḥ smṛtāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.32">
<l xml:id="MBh_12.327.32-1" n="MBh_12.327.32/1"><seg type="pāda" n="a">te rudrāḥ prakṛtiś caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">sarve caiva surar1ṣayaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.32-2" n="MBh_12.327.32/2"><seg type="pāda" n="c">utpannā lokasiddhyarthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmāṇaṃ samupasthitāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.32">
<lg>
<l><seg type="pāda">te rudrāḥ prakṛtiś ca eva</seg> <seg type="pāda">sarve ca eva surar1ṣayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">utpannā loka-siddhy-arthaṃ</seg> <seg type="pāda">brahmāṇaṃ samupasthitāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.33">
<l xml:id="MBh_12.327.33-1" n="MBh_12.327.33/1"><seg type="pāda" n="a">vayaṃ hi sṛṣṭā bhagavaṃs</seg> <seg type="pāda" n="b">tvayā vai prabhaviṣṇunā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.33-2" n="MBh_12.327.33/2"><seg type="pāda" n="c">yena yasminn adhīkāre</seg> <seg type="pāda" n="d">vartitavyaṃ pitāmaha</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.33">
<lg>
<l><seg type="pāda">vayaṃ hi sṛṣṭā bhagavaṃs</seg> <seg type="pāda">tvayā vai prabhaviṣṇunā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yena yasminn adhīkāre</seg> <seg type="pāda">vartitavyaṃ pitā-maha</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.34">
<l xml:id="MBh_12.327.34-1" n="MBh_12.327.34/1"><seg type="pāda" n="a">yo 'sau tvayā vinirdiṣṭo</seg> <seg type="pāda" n="b">adhikāro 'rthacintakaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.34-2" n="MBh_12.327.34/2"><seg type="pāda" n="c">paripālyaḥ kathaṃ tena</seg> <seg type="pāda" n="d">so 'dhikāro 'dhikāriṇā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.34">
<lg>
<l><seg type="pāda">yo 'sau tvayā vinirdiṣṭo</seg> <seg type="pāda">adhikāro 'rtha-cintakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">paripālyaḥ kathaṃ tena</seg> <seg type="pāda">so 'dhikāro 'dhikāriṇā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.35">
<l xml:id="MBh_12.327.35-1" n="MBh_12.327.35/1"><seg type="pāda" n="a">pradiśasva balaṃ tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">yo 'dhikārārthacintakaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.35-2" n="MBh_12.327.35/2"><seg type="pāda" n="c">evam ukto mahādevo</seg> <seg type="pāda" n="d">devāṃs tān idam abravīt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.35">
<lg>
<l><seg type="pāda">pradiśasva balaṃ tasya</seg> <seg type="pāda">yo 'dhikāra-artha-cintakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">evam ukto mahā-devo</seg> <seg type="pāda">devāṃs tān idam abravīt</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.36">
<l xml:id="MBh_12.327.36-1" n="MBh_12.327.36/1"><seg type="pāda" n="a">sādhv ahaṃ jñāpito devā</seg> <seg type="pāda" n="b">yuṣmābhir bhadram astu vaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.36-2" n="MBh_12.327.36/2"><seg type="pāda" n="c">mamāpy eṣā samutpannā</seg> <seg type="pāda" n="d">cintā yā bhavatāṃ matā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.36">
<lg>
<l><seg type="pāda">sādhv ahaṃ jñāpito devā</seg> <seg type="pāda">yuṣmābhir bhadram astu vaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">mama apy eṣā samutpannā</seg> <seg type="pāda">cintā yā bhavatāṃ matā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.37">
<l xml:id="MBh_12.327.37-1" n="MBh_12.327.37/1"><seg type="pāda" n="a">lokatantrasya kṛtsnasya</seg> <seg type="pāda" n="b">kathaṃ kāryaḥ parigrahaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.37-2" n="MBh_12.327.37/2"><seg type="pāda" n="c">kathaṃ balakṣayo na syād</seg> <seg type="pāda" n="d">yuṣmākaṃ hy ātmanaś ca me</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.37">
<lg>
<l><seg type="pāda">loka-tantrasya kṛtsnasya</seg> <seg type="pāda">kathaṃ kāryaḥ parigrahaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kathaṃ bala-kṣayo na syād</seg> <seg type="pāda">yuṣmākaṃ hy ātmanaś ca me</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.38">
<l xml:id="MBh_12.327.38-1" n="MBh_12.327.38/1"><seg type="pāda" n="a">itaḥ sarve 'pi gacchāmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śaraṇaṃ lokasākṣiṇam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.38-2" n="MBh_12.327.38/2"><seg type="pāda" n="c">mahāpuruṣam avyaktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa no vakṣyati yad dhitam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.38">
<lg>
<l><seg type="pāda">itaḥ sarve 'pi gacchāmaḥ</seg> <seg type="pāda">śaraṇaṃ loka-sa-akṣiṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">mahā-puruṣam a-vyaktaṃ</seg> <seg type="pāda">sa no vakṣyati yad dhitam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.39">
<l xml:id="MBh_12.327.39-1" n="MBh_12.327.39/1"><seg type="pāda" n="a">tatas te brahmaṇā sārdham</seg> <seg type="pāda" n="b">ṛṣayo vibudhās tathā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.39-2" n="MBh_12.327.39/2"><seg type="pāda" n="c">kṣīrodasyottaraṃ kūlaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jagmur lokahitārthinaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.39">
<lg>
<l><seg type="pāda">tatas te brahmaṇā sa-ardham</seg> <seg type="pāda">ṛṣayo vibudhās tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kṣīra-udasya uttaraṃ kūlaṃ</seg> <seg type="pāda">jagmur loka-hita-arthinaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.40">
<l xml:id="MBh_12.327.40-1" n="MBh_12.327.40/1"><seg type="pāda" n="a">te tapaḥ samupātiṣṭhan</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmoktaṃ vedakalpitam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.40-2" n="MBh_12.327.40/2"><seg type="pāda" n="c">sa mahāniyamo nāma</seg> <seg type="pāda" n="d">tapaścaryā sudāruṇā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.40">
<lg>
<l><seg type="pāda">te tapaḥ samupātiṣṭhan</seg> <seg type="pāda">brahma-uktaṃ veda-kalpitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa mahā-niyamo nāma</seg> <seg type="pāda">tapaś-caryā su-dāruṇā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.41">
<l xml:id="MBh_12.327.41-1" n="MBh_12.327.41/1"><seg type="pāda" n="a">ūrdhvaṃ dṛṣṭir bāhavaś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">ekāgraṃ ca mano 'bhavat</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.41-2" n="MBh_12.327.41/2"><seg type="pāda" n="c">ekapādasthitāḥ samyak</seg> <seg type="pāda" n="d">kāṣṭhabhūtāḥ samāhitāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.41">
<lg>
<l><seg type="pāda">ūrdhvaṃ dṛṣṭir bāhavaś ca</seg> <seg type="pāda">eka-agraṃ ca mano 'bhavat</seg> </l>
<l><seg type="pāda">eka-pāda-sthitāḥ samyak</seg> <seg type="pāda">kāṣṭha-bhūtāḥ samāhitāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.42">
<l xml:id="MBh_12.327.42-1" n="MBh_12.327.42/1"><seg type="pāda" n="a">divyaṃ varṣasahasraṃ te</seg> <seg type="pāda" n="b">tapas taptvā tad uttamam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.42-2" n="MBh_12.327.42/2"><seg type="pāda" n="c">śuśruvur madhurāṃ vāṇīṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vedavedāṅgabhūṣitām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.42">
<lg>
<l><seg type="pāda">divyaṃ varṣa-sahasraṃ te</seg> <seg type="pāda">tapas taptvā tad uttamam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">śuśruvur madhurāṃ vāṇīṃ</seg> <seg type="pāda">veda-veda-aṅga-bhūṣitām</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.43">
<l xml:id="MBh_12.327.43-1" n="MBh_12.327.43/1"><seg type="pāda" n="a">bho bhoḥ sabrahmakā devā</seg> <seg type="pāda" n="b">ṛṣayaś ca tapodhanāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.43-2" n="MBh_12.327.43/2"><seg type="pāda" n="c">svāgatenārcya vaḥ sarvāñ</seg> <seg type="pāda" n="d">śrāvaye vākyam uttamam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.43">
<lg>
<l><seg type="pāda">bho bhoḥ sa-brahmakā devā</seg> <seg type="pāda">ṛṣayaś ca tapo-dhanāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sv-āgatena arcya vaḥ sarvāñ</seg> <seg type="pāda">śrāvaye vākyam uttamam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.44">
<l xml:id="MBh_12.327.44-1" n="MBh_12.327.44/1"><seg type="pāda" n="a">vijñātaṃ vo mayā kāryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tac ca lokahitaṃ mahat</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.44-2" n="MBh_12.327.44/2"><seg type="pāda" n="c">pravṛttiyuktaṃ kartavyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yuṣmatprāṇopabṛṃhaṇam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.44">
<lg>
<l><seg type="pāda">vijñātaṃ vo mayā kāryaṃ</seg> <seg type="pāda">tac ca loka-hitaṃ mahat</seg> </l>
<l><seg type="pāda">pravṛtti-yuktaṃ kartavyaṃ</seg> <seg type="pāda">yuṣmat-prāṇa-upabṛṃhaṇam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.45">
<l xml:id="MBh_12.327.45-1" n="MBh_12.327.45/1"><seg type="pāda" n="a">sutaptaṃ vas tapo devā</seg> <seg type="pāda" n="b">mamārādhanakāmyayā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.45-2" n="MBh_12.327.45/2"><seg type="pāda" n="c">bhokṣyathāsya mahāsattvās</seg> <seg type="pāda" n="d">tapasaḥ phalam uttamam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.45">
<lg>
<l><seg type="pāda">su-taptaṃ vas tapo devā</seg> <seg type="pāda">mamā arādhana-kāmyayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bhokṣyatha asya mahā-sattvās</seg> <seg type="pāda">tapasaḥ phalam uttamam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.46">
<l xml:id="MBh_12.327.46-1" n="MBh_12.327.46/1"><seg type="pāda" n="a">eṣa brahmā lokaguruḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvalokapitāmahaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.46-2" n="MBh_12.327.46/2"><seg type="pāda" n="c">yūyaṃ ca vibudhaśreṣṭhā</seg> <seg type="pāda" n="d">māṃ yajadhvaṃ samāhitāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.46">
<lg>
<l><seg type="pāda">eṣa brahmā loka-guruḥ</seg> <seg type="pāda">sarva-loka-pitā-mahaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yūyaṃ ca vibudha-śreṣṭhā</seg> <seg type="pāda">māṃ yajadhvaṃ samāhitāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.47">
<l xml:id="MBh_12.327.47-1" n="MBh_12.327.47/1"><seg type="pāda" n="a">sarve bhāgān kalpayadhvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yajñeṣu mama nityaśaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.47-2" n="MBh_12.327.47/2"><seg type="pāda" n="c">tathā śreyo vidhāsyāmi</seg> <seg type="pāda" n="d">yathādhīkāram īśvarāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.47">
<lg>
<l><seg type="pāda">sarve bhāgān kalpayadhvaṃ</seg> <seg type="pāda">yajñeṣu mama nityaśaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tathā śreyo vidhāsyāmi</seg> <seg type="pāda">yathā-adhīkāram īśvarāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.48">
<l xml:id="MBh_12.327.48-1" n="MBh_12.327.48/1"><seg type="pāda" n="a">śrutvaitad devadevasya</seg> <seg type="pāda" n="b">vākyaṃ hṛṣṭatanūruhāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.48-2" n="MBh_12.327.48/2"><seg type="pāda" n="c">tatas te vibudhāḥ sarve</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmā te ca mahar2ṣayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.48">
<lg>
<l><seg type="pāda">śrutva aitad deva-devasya</seg> <seg type="pāda">vākyaṃ hṛṣṭa-tanū-ruhāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tatas te vibudhāḥ sarve</seg> <seg type="pāda">brahmā te ca mahar2ṣayaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.49">
<l xml:id="MBh_12.327.49-1" n="MBh_12.327.49/1"><seg type="pāda" n="a">vedadṛṣṭena vidhinā</seg> <seg type="pāda" n="b">vaiṣṇavaṃ kratum āharan</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.49-2" n="MBh_12.327.49/2"><seg type="pāda" n="c">tasmin sattre tadā brahmā</seg> <seg type="pāda" n="d">svayaṃ bhāgam akalpayat</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.49-3" n="MBh_12.327.49/3"><seg type="pāda" n="e">devā devar1ṣayaś caiva</seg> <seg type="pāda" n="f">sarve bhāgān akalpayan</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.49">
<lg>
<l><seg type="pāda">veda-dṛṣṭena vidhinā</seg> <seg type="pāda">vaiṣṇavaṃ kratum āharan</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tasmin sattre tadā brahmā</seg> <seg type="pāda">svayaṃ bhāgam akalpayat</seg> </l>
<l><seg type="pāda">devā devar1ṣayaś ca eva</seg> <seg type="pāda">sarve bhāgān akalpayan</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.50">
<l xml:id="MBh_12.327.50-1" n="MBh_12.327.50/1"><seg type="pāda" n="a">te kārtayugadharmāṇo</seg> <seg type="pāda" n="b">bhāgāḥ paramasatkṛtāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.50-2" n="MBh_12.327.50/2"><seg type="pāda" n="c">prāpur ādityavarṇaṃ taṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">puruṣaṃ tamasaḥ param</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.50-3" n="MBh_12.327.50/3"><seg type="pāda" n="e">bṛhantaṃ sarvagaṃ_1 devam</seg> <seg type="pāda" n="f">īśānaṃ varadaṃ prabhum</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.50">
<lg>
<l><seg type="pāda">te kārtayuga-dharmāṇo</seg> <seg type="pāda">bhāgāḥ parama-sat-kṛtāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">prāpur āditya-varṇaṃ taṃ</seg> <seg type="pāda">puruṣaṃ tamasaḥ param</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bṛhantaṃ sarva-gaṃ_1 devam</seg> <seg type="pāda">īśānaṃ vara-daṃ prabhum</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.51">
<l xml:id="MBh_12.327.51-1" n="MBh_12.327.51/1"><seg type="pāda" n="a">tato 'tha varado devas</seg> <seg type="pāda" n="b">tān sarvān amarān sthitān</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.51-2" n="MBh_12.327.51/2"><seg type="pāda" n="c">aśarīro babhāṣedaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vākyaṃ khastho maheśvaraḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.51">
<lg>
<l><seg type="pāda">tato 'tha vara-do devas</seg> <seg type="pāda">tān sarvān a-marān sthitān</seg> </l>
<l><seg type="pāda">a-śarīro babhāṣa idaṃ</seg> <seg type="pāda">vākyaṃ kha-stho mahā-īśvaraḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.52">
<l xml:id="MBh_12.327.52-1" n="MBh_12.327.52/1"><seg type="pāda" n="a">yena yaḥ kalpito bhāgaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sa tathā samupāgataḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.52-2" n="MBh_12.327.52/2"><seg type="pāda" n="c">prīto 'haṃ pradiśāmy adya</seg> <seg type="pāda" n="d">phalam āvṛttilakṣaṇam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.52">
<lg>
<l><seg type="pāda">yena yaḥ kalpito bhāgaḥ</seg> <seg type="pāda">sa tathā samupāgataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">prīto 'haṃ pradiśāmy adya</seg> <seg type="pāda">phalam āvṛtti-lakṣaṇam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.53">
<l xml:id="MBh_12.327.53-1" n="MBh_12.327.53/1"><seg type="pāda" n="a">etad vo lakṣaṇaṃ devā</seg> <seg type="pāda" n="b">matprasādasamudbhavam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.53-2" n="MBh_12.327.53/2"><seg type="pāda" n="c">yūyaṃ yajñair ijyamānāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">samāptavaradakṣiṇaiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.53-3" n="MBh_12.327.53/3"><seg type="pāda" n="e">yuge yuge bhaviṣyadhvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">pravṛttiphalabhoginaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.53">
<lg>
<l><seg type="pāda">etad vo lakṣaṇaṃ devā</seg> <seg type="pāda">mat-prasāda-samudbhavam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yūyaṃ yajñair ijyamānāḥ</seg> <seg type="pāda">samāpta-vara-dakṣiṇaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yuge yuge bhaviṣyadhvaṃ</seg> <seg type="pāda">pravṛtti-phala-bhoginaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.54">
<l xml:id="MBh_12.327.54-1" n="MBh_12.327.54/1"><seg type="pāda" n="a">yajñair ye cāpi yakṣyanti</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvalokeṣu vai surāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.54-2" n="MBh_12.327.54/2"><seg type="pāda" n="c">kalpayiṣyanti vo bhāgāṃs</seg> <seg type="pāda" n="d">te narā vedakalpitān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.54">
<lg>
<l><seg type="pāda">yajñair ye ca api yakṣyanti</seg> <seg type="pāda">sarva-lokeṣu vai surāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kalpayiṣyanti vo bhāgāṃs</seg> <seg type="pāda">te narā veda-kalpitān</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.55">
<l xml:id="MBh_12.327.55-1" n="MBh_12.327.55/1"><seg type="pāda" n="a">yo me yathā kalpitavān</seg> <seg type="pāda" n="b">bhāgam asmin mahākratau</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.55-2" n="MBh_12.327.55/2"><seg type="pāda" n="c">sa tathā yajñabhāgārho</seg> <seg type="pāda" n="d">vedasūtre mayā kṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.55">
<lg>
<l><seg type="pāda">yo me yathā kalpitavān</seg> <seg type="pāda">bhāgam asmin mahā-kratau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa tathā yajña-bhāga-arho</seg> <seg type="pāda">veda-sūtre mayā kṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.56">
<l xml:id="MBh_12.327.56-1" n="MBh_12.327.56/1"><seg type="pāda" n="a">yūyaṃ lokān dhārayadhvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yajñabhāgaphaloditāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.56-2" n="MBh_12.327.56/2"><seg type="pāda" n="c">sarvārthacintakā loke</seg> <seg type="pāda" n="d">yathādhīkāranirmitāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.56">
<lg>
<l><seg type="pāda">yūyaṃ lokān dhārayadhvaṃ</seg> <seg type="pāda">yajña-bhāga-phala-uditāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sarva-artha-cintakā loke</seg> <seg type="pāda">yathā-adhīkāra-nirmitāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.57">
<l xml:id="MBh_12.327.57-1" n="MBh_12.327.57/1"><seg type="pāda" n="a">yāḥ kriyāḥ pracariṣyanti</seg> <seg type="pāda" n="b">pravṛttiphalasatkṛtāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.57-2" n="MBh_12.327.57/2"><seg type="pāda" n="c">tābhir āpyāyitabalā</seg> <seg type="pāda" n="d">lokān vai dhārayiṣyatha</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.57">
<lg>
<l><seg type="pāda">yāḥ kriyāḥ pracariṣyanti</seg> <seg type="pāda">pravṛtti-phala-sat-kṛtāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tābhir āpyāyita-balā</seg> <seg type="pāda">lokān vai dhārayiṣyatha</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.58">
<l xml:id="MBh_12.327.58-1" n="MBh_12.327.58/1"><seg type="pāda" n="a">yūyaṃ hi bhāvitā loke</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvayajñeṣu mānavaiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.58-2" n="MBh_12.327.58/2"><seg type="pāda" n="c">māṃ tato bhāvayiṣyadhvam</seg> <seg type="pāda" n="d">eṣā vo bhāvanā mama</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.58">
<lg>
<l><seg type="pāda">yūyaṃ hi bhāvitā loke</seg> <seg type="pāda">sarva-yajñeṣu mānavaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">māṃ tato bhāvayiṣyadhvam</seg> <seg type="pāda">eṣā vo bhāvanā mama</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.59">
<l xml:id="MBh_12.327.59-1" n="MBh_12.327.59/1"><seg type="pāda" n="a">ityarthaṃ nirmitā vedā</seg> <seg type="pāda" n="b">yajñāś cauṣadhibhiḥ saha</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.59-2" n="MBh_12.327.59/2"><seg type="pāda" n="c">ebhiḥ samyak prayuktair hi</seg> <seg type="pāda" n="d">prīyante devatāḥ kṣitau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.59">
<lg>
<l><seg type="pāda">ity-arthaṃ nirmitā vedā</seg> <seg type="pāda">yajñāś ca oṣadhibhiḥ saha</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ebhiḥ samyak prayuktair hi</seg> <seg type="pāda">prīyante devatāḥ kṣitau</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.60">
<l xml:id="MBh_12.327.60-1" n="MBh_12.327.60/1"><seg type="pāda" n="a">nirmāṇam etad yuṣmākaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pravṛttiguṇakalpitam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.60-2" n="MBh_12.327.60/2"><seg type="pāda" n="c">mayā kṛtaṃ suraśreṣṭhā</seg> <seg type="pāda" n="d">yāvat kalpakṣayād iti</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.60-3" n="MBh_12.327.60/3"><seg type="pāda" n="e">cintayadhvaṃ lokahitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">yathādhīkāram īśvarāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.60">
<lg>
<l><seg type="pāda">nirmāṇam etad yuṣmākaṃ</seg> <seg type="pāda">pravṛtti-guṇa-kalpitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">mayā kṛtaṃ sura-śreṣṭhā</seg> <seg type="pāda">yāvat kalpa-kṣayād iti</seg> </l>
<l><seg type="pāda">cintayadhvaṃ loka-hitaṃ</seg> <seg type="pāda">yathā-adhīkāram īśvarāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.61">
<l xml:id="MBh_12.327.61-1" n="MBh_12.327.61/1"><seg type="pāda" n="a">marīcir aṅgirāś cātriḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.61-2" n="MBh_12.327.61/2"><seg type="pāda" n="c">vasiṣṭha iti saptaite</seg> <seg type="pāda" n="d">mānasā nirmitā hi vai</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.61">
<lg>
<l><seg type="pāda">marīcir aṅgirāś ca atriḥ</seg> <seg type="pāda">pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vasiṣṭha iti sapta ete</seg> <seg type="pāda">mānasā nirmitā hi vai</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.62">
<l xml:id="MBh_12.327.62-1" n="MBh_12.327.62/1"><seg type="pāda" n="a">ete vedavido mukhyā</seg> <seg type="pāda" n="b">vedācāryāś ca kalpitāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.62-2" n="MBh_12.327.62/2"><seg type="pāda" n="c">pravṛttidharmiṇaś caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">prājāpatyena kalpitāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.62">
<lg>
<l><seg type="pāda">ete veda-vido mukhyā</seg> <seg type="pāda">veda-ācāryāś ca kalpitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">pravṛtti-dharmiṇaś ca eva</seg> <seg type="pāda">prājāpatyena kalpitāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.63">
<l xml:id="MBh_12.327.63-1" n="MBh_12.327.63/1"><seg type="pāda" n="a">ayaṃ kriyāvatāṃ panthā</seg> <seg type="pāda" n="b">vyaktībhūtaḥ sanātanaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.63-2" n="MBh_12.327.63/2"><seg type="pāda" n="c">aniruddha iti prokto</seg> <seg type="pāda" n="d">lokasargakaraḥ prabhuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.63">
<lg>
<l><seg type="pāda">ayaṃ kriyāvatāṃ panthā</seg> <seg type="pāda">vyaktī-bhūtaḥ sanātanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">a-niruddha iti prokto</seg> <seg type="pāda">loka-sarga-karaḥ prabhuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.64">
<l xml:id="MBh_12.327.64-1" n="MBh_12.327.64/1"><seg type="pāda" n="a">sanaḥ sanatsujātaś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">sanakaḥ sasanandanaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.64-2" n="MBh_12.327.64/2"><seg type="pāda" n="c">sanatkumāraḥ kapilaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">saptamaś ca sanātanaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.64">
<lg>
<l><seg type="pāda">sanaḥ sanat-su-jātaś ca</seg> <seg type="pāda">sanakaḥ sa-sanandanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sanat-kumāraḥ kapilaḥ</seg> <seg type="pāda">saptamaś ca sanātanaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.65">
<l xml:id="MBh_12.327.65-1" n="MBh_12.327.65/1"><seg type="pāda" n="a">saptaite mānasāḥ proktā</seg> <seg type="pāda" n="b">ṛṣayo brahmaṇaḥ sutāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.65-2" n="MBh_12.327.65/2"><seg type="pāda" n="c">svayamāgatavijñānā</seg> <seg type="pāda" n="d">nivṛttaṃ dharmam āsthitāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.65">
<lg>
<l><seg type="pāda">sapta ete mānasāḥ proktā</seg> <seg type="pāda">ṛṣayo brahmaṇaḥ sutāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">svayam-āgata-vijñānā</seg> <seg type="pāda">nivṛttaṃ dharmam āsthitāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.66">
<l xml:id="MBh_12.327.66-1" n="MBh_12.327.66/1"><seg type="pāda" n="a">ete yogavido mukhyāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sāṃkhyadharmavidas tathā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.66-2" n="MBh_12.327.66/2"><seg type="pāda" n="c">ācāryā mokṣaśāstre ca</seg> <seg type="pāda" n="d">mokṣadharmapravartakāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.66">
<lg>
<l><seg type="pāda">ete yoga-vido mukhyāḥ</seg> <seg type="pāda">sāṃkhya-dharma-vidas tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ācāryā mokṣa-śāstre ca</seg> <seg type="pāda">mokṣa-dharma-pravartakāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.67">
<l xml:id="MBh_12.327.67-1" n="MBh_12.327.67/1"><seg type="pāda" n="a">yato 'haṃ prasṛtaḥ pūrvam</seg> <seg type="pāda" n="b">avyaktāt triguṇo mahān</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.67-2" n="MBh_12.327.67/2"><seg type="pāda" n="c">tasmāt parataro yo 'sau</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣetrajña iti kalpitaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.67-3" n="MBh_12.327.67/3"><seg type="pāda" n="e">so 'haṃ kriyāvatāṃ panthāḥ</seg> <seg type="pāda" n="f">punarāvṛttidurlabhaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.67">
<lg>
<l><seg type="pāda">yato 'haṃ prasṛtaḥ pūrvam</seg> <seg type="pāda">a-vyaktāt tri-guṇo mahān</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tasmāt parataro yo 'sau</seg> <seg type="pāda">kṣetra-jña iti kalpitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">so 'haṃ kriyāvatāṃ panthāḥ</seg> <seg type="pāda">punar-āvṛtti-dur-labhaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.68">
<l xml:id="MBh_12.327.68-1" n="MBh_12.327.68/1"><seg type="pāda" n="a">yo yathā nirmito jantur</seg> <seg type="pāda" n="b">yasmin yasmiṃś ca karmaṇi</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.68-2" n="MBh_12.327.68/2"><seg type="pāda" n="c">pravṛttau vā nivṛttau vā</seg> <seg type="pāda" n="d">tatphalaṃ so 'śnute 'vaśaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.68">
<lg>
<l><seg type="pāda">yo yathā nirmito jantur</seg> <seg type="pāda">yasmin yasmiṃś ca karmaṇi</seg> </l>
<l><seg type="pāda">pravṛttau vā nivṛttau vā</seg> <seg type="pāda">tat-phalaṃ so 'śnute '-vaśaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.69">
<l xml:id="MBh_12.327.69-1" n="MBh_12.327.69/1"><seg type="pāda" n="a">eṣa lokagurur brahmā</seg> <seg type="pāda" n="b">jagadādikaraḥ prabhuḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.69-2" n="MBh_12.327.69/2"><seg type="pāda" n="c">eṣa mātā pitā caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">yuṣmākaṃ ca pitāmahaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.69-3" n="MBh_12.327.69/3"><seg type="pāda" n="e">mayānuśiṣṭo bhavitā</seg> <seg type="pāda" n="f">sarvabhūtavarapradaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.69">
<lg>
<l><seg type="pāda">eṣa loka-gurur brahmā</seg> <seg type="pāda">jagad-ādi-karaḥ prabhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">eṣa mātā pitā ca eva</seg> <seg type="pāda">yuṣmākaṃ ca pitā-mahaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">maya ānuśiṣṭo bhavitā</seg> <seg type="pāda">sarva-bhūta-vara-pradaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.70">
<l xml:id="MBh_12.327.70-1" n="MBh_12.327.70/1"><seg type="pāda" n="a">asya caivānujo rudro</seg> <seg type="pāda" n="b">lalāṭād yaḥ samutthitaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.70-2" n="MBh_12.327.70/2"><seg type="pāda" n="c">brahmānuśiṣṭo bhavitā</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvatrasavarapradaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.70">
<lg>
<l><seg type="pāda">asya ca eva anujo rudro</seg> <seg type="pāda">lalāṭād yaḥ samutthitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">brahma-anuśiṣṭo bhavitā</seg> <seg type="pāda">sarva-trasa-vara-pradaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.71">
<l xml:id="MBh_12.327.71-1" n="MBh_12.327.71/1"><seg type="pāda" n="a">gacchadhvaṃ svān adhīkārāṃś</seg> <seg type="pāda" n="b">cintayadhvaṃ yathāvidhi</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.71-2" n="MBh_12.327.71/2"><seg type="pāda" n="c">pravartantāṃ kriyāḥ sarvāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvalokeṣu māciram</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.71">
<lg>
<l><seg type="pāda">gacchadhvaṃ svān adhīkārāṃś</seg> <seg type="pāda">cintayadhvaṃ yathā-vidhi</seg> </l>
<l><seg type="pāda">pravartantāṃ kriyāḥ sarvāḥ</seg> <seg type="pāda">sarva-lokeṣu mā-ciram</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.72">
<l xml:id="MBh_12.327.72-1" n="MBh_12.327.72/1"><seg type="pāda" n="a">pradṛśyantāṃ ca karmāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">prāṇināṃ gatayas tathā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.72-2" n="MBh_12.327.72/2"><seg type="pāda" n="c">parinirmitakālāni</seg> <seg type="pāda" n="d">āyūṃṣi ca surottamāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.72">
<lg>
<l><seg type="pāda">pradṛśyantāṃ ca karmāṇi</seg> <seg type="pāda">prāṇināṃ gatayas tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">parinirmita-kālāni</seg> <seg type="pāda">āyūṃṣi ca sura-uttamāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.73">
<l xml:id="MBh_12.327.73-1" n="MBh_12.327.73/1"><seg type="pāda" n="a">idaṃ kṛtayugaṃ nāma</seg> <seg type="pāda" n="b">kālaḥ śreṣṭhaḥ pravartate</seg> </l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.73">
<lg>
<l><seg type="pāda">idaṃ kṛta-yugaṃ nāma</seg> <seg type="pāda">kālaḥ śreṣṭhaḥ pravartate</seg> </l>
</lg>
</note>
<note>D5 ins.:: tri-pāda-hīno dharmaś ca !yuge tasmin bhaviṣyati !12327.73864!</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.73">
<l xml:id="MBh_12.327.73-2" n="MBh_12.327.73/2"><seg type="pāda" n="c">ahiṃsyā yajñapaśavo</seg> <seg type="pāda" n="d">yuge 'smin naitad anyathā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.73-3" n="MBh_12.327.73/3"><seg type="pāda" n="e">catuṣpāt sakalo dharmo</seg> <seg type="pāda" n="f">bhaviṣyaty atra vai surāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.73">
<lg>
<l><seg type="pāda">a-hiṃsyā yajña-paśavo</seg> <seg type="pāda">yuge 'smin na etad anyathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">catuṣ-pāt sa-kalo dharmo</seg> <seg type="pāda">bhaviṣyaty atra vai surāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.74">
<l xml:id="MBh_12.327.74-1" n="MBh_12.327.74/1"><seg type="pāda" n="a">tatas tretāyugaṃ nāma</seg> <seg type="pāda" n="b">trayī yatra bhaviṣyati</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.74-2" n="MBh_12.327.74/2"><seg type="pāda" n="c">prokṣitā yatra paśavo</seg> <seg type="pāda" n="d">vadhaṃ prāpsyanti vai makhe</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.74-3" n="MBh_12.327.74/3"><seg type="pāda" n="e">tatra pādacaturtho vai</seg> <seg type="pāda" n="f">dharmasya na bhaviṣyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.74">
<lg>
<l><seg type="pāda">tatas tretā-yugaṃ nāma</seg> <seg type="pāda">trayī yatra bhaviṣyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda">prokṣitā yatra paśavo</seg> <seg type="pāda">vadhaṃ prāpsyanti vai makhe</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tatra pāda-caturtho vai</seg> <seg type="pāda">dharmasya na bhaviṣyati</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.75">
<l xml:id="MBh_12.327.75-1" n="MBh_12.327.75/1"><seg type="pāda" n="a">tato vai dvāparaṃ nāma</seg> <seg type="pāda" n="b">miśraḥ kālo bhaviṣyati</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.75-2" n="MBh_12.327.75/2"><seg type="pāda" n="c">dvipādahīno dharmaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">yuge tasmin bhaviṣyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.75">
<lg>
<l><seg type="pāda">tato vai dvā-paraṃ nāma</seg> <seg type="pāda">miśraḥ kālo bhaviṣyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda">dvi-pāda-hīno dharmaś ca</seg> <seg type="pāda">yuge tasmin bhaviṣyati</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>D7 T1 G1-3.6 after 75, T2 after 74abc:: tatra vadhyanti paśavo !yūpeṣv atra nibadhyate !12327.75865!</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.76">
<l xml:id="MBh_12.327.76-1" n="MBh_12.327.76/1"><seg type="pāda" n="a">tatas tiṣye 'tha saṃprāpte</seg> <seg type="pāda" n="b">yuge kalipuraskṛte</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.76-2" n="MBh_12.327.76/2"><seg type="pāda" n="c">ekapādasthito dharmo</seg> <seg type="pāda" n="d">yatra tatra bhaviṣyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.76">
<lg>
<l><seg type="pāda">tatas tiṣye 'tha saṃprāpte</seg> <seg type="pāda">yuge kali-puras-kṛte</seg> </l>
<l><seg type="pāda">eka-pāda-sthito dharmo</seg> <seg type="pāda">yatra tatra bhaviṣyati</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>K6 Bo.6-9 Da3..a4 Dn1.ṇ4 Ds D2.3.5.8 ins.:: devā devar1ṣayaś co8cus !tam evaṃ-vādinaṃ gurum !12327.76866!</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.77">
<l xml:id="MBh_12.327.77-1" n="MBh_12.327.77/1"><seg type="pāda" n="a">devā ūcuḥ: ekapādasthite dharme</seg> <seg type="pāda" n="b">yatrakvacanagāmini</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.77-2" n="MBh_12.327.77/2"><seg type="pāda" n="c">kathaṃ kartavyam asmābhir</seg> <seg type="pāda" n="d">bhagavaṃs tad vadasva naḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.77">
<lg>
<l><seg type="pāda">devā ūcuḥ: eka-pāda-sthite dharme</seg> <seg type="pāda">yatra-kva-cana-gāmini</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kathaṃ kartavyam asmābhir</seg> <seg type="pāda">bhagavaṃs tad vadasva naḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="śrī-bhagavān uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.327.78">
<l xml:id="MBh_12.327.78-1" n="MBh_12.327.78/1"><seg type="pāda" n="a">yatra vedāś ca yajñāś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">tapaḥ satyaṃ damas tathā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.78-2" n="MBh_12.327.78/2"><seg type="pāda" n="c">ahiṃsādharmasaṃyuktāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pracareyuḥ surottamāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.78-3" n="MBh_12.327.78/3"><seg type="pāda" n="e">sa vai deśaḥ sevitavyo</seg> <seg type="pāda" n="f">mā vo 'dharmaḥ padā spṛśet</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.78">
<lg>
<l><seg type="pāda">yatra vedāś ca yajñāś ca</seg> <seg type="pāda">tapaḥ satyaṃ damas tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">a-hiṃsā-dharma-saṃyuktāḥ</seg> <seg type="pāda">pracareyuḥ sura-uttamāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa vai deśaḥ sevitavyo</seg> <seg type="pāda">mā vo '-dharmaḥ padā spṛśet</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="vyāsa uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.327.79">
<l xml:id="MBh_12.327.79-001" n="MBh_12.327.79/001">[X D7 T G1-3.6:: guravo yatra pūjyante !sādhuvṛttāḥ śamānvitāḥ</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.79">
<lg>
<l>[X D7 T G1-3.6:: guravo yatra pūjyante !sādhu-vṛttāḥ śama-anvitāḥ</l>
</lg>
</note>
<note>vastavyaṃ tatra yuṣmābhir !yatra dharmo na hīyate !12327.78867!</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.79">
<l xml:id="MBh_12.327.79-1" n="MBh_12.327.79/1"><seg type="pāda" n="a">te 'nuśiṣṭā bhagavatā</seg> <seg type="pāda" n="b">devāḥ sar1ṣigaṇās tathā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.79-2" n="MBh_12.327.79/2"><seg type="pāda" n="c">namaskṛtvā bhagavate</seg> <seg type="pāda" n="d">jagmur deśān yathepsitān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.79">
<lg>
<l><seg type="pāda">te 'nuśiṣṭā bhagavatā</seg> <seg type="pāda">devāḥ sar1ṣi-gaṇās tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">namas-kṛtvā bhagavate</seg> <seg type="pāda">jagmur deśān yathā-īpsitān</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.80">
<l xml:id="MBh_12.327.80-1" n="MBh_12.327.80/1"><seg type="pāda" n="a">gateṣu tridivaukaḥsu</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmaikaḥ paryavasthitaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.80-2" n="MBh_12.327.80/2"><seg type="pāda" n="c">didṛkṣur bhagavantaṃ tam</seg> <seg type="pāda" n="d">aniruddhatanau sthitam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.80">
<lg>
<l><seg type="pāda">gateṣu tri-diva-okaḥsu</seg> <seg type="pāda">brahma aikaḥ paryavasthitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">didṛkṣur bhagavantaṃ tam</seg> <seg type="pāda">a-niruddha-tanau sthitam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.81">
<l xml:id="MBh_12.327.81-1" n="MBh_12.327.81/1"><seg type="pāda" n="a">taṃ devo darśayām āsa</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtvā hayaśiro mahat</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.81-2" n="MBh_12.327.81/2"><seg type="pāda" n="c">sāṅgān āvartayan vedān</seg> <seg type="pāda" n="d">kamaṇḍalugaṇitradhṛk</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.81">
<lg>
<l><seg type="pāda">taṃ devo darśayām āsa</seg> <seg type="pāda">kṛtvā haya-śiro mahat</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa-aṅgān āvartayan vedān</seg> <seg type="pāda">kamaṇḍalu-gaṇitra-dhṛk</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.82">
<l xml:id="MBh_12.327.82-1" n="MBh_12.327.82/1"><seg type="pāda" n="a">tato 'śvaśirasaṃ dṛṣṭvā</seg> <seg type="pāda" n="b">taṃ devam amitaujasam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.82-2" n="MBh_12.327.82/2"><seg type="pāda" n="c">lokakartā prabhur brahmā</seg> <seg type="pāda" n="d">lokānāṃ hitakāmyayā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.82">
<lg>
<l><seg type="pāda">tato 'śva-śirasaṃ dṛṣṭvā</seg> <seg type="pāda">taṃ devam a-mita-ojasam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">loka-kartā prabhur brahmā</seg> <seg type="pāda">lokānāṃ hita-kāmyayā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.83">
<l xml:id="MBh_12.327.83-1" n="MBh_12.327.83/1"><seg type="pāda" n="a">mūrdhnā praṇamya varadaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tasthau prāñjalir agrataḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.83-2" n="MBh_12.327.83/2"><seg type="pāda" n="c">sa pariṣvajya devena</seg> <seg type="pāda" n="d">vacanaṃ śrāvitas tadā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.83">
<lg>
<l><seg type="pāda">mūrdhnā praṇamya vara-daṃ</seg> <seg type="pāda">tasthau pra-añjalir agrataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa pariṣvajya devena</seg> <seg type="pāda">vacanaṃ śrāvitas tadā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.84">
<l xml:id="MBh_12.327.84-1" n="MBh_12.327.84/1"><seg type="pāda" n="a">lokakāryagatīḥ sarvās</seg> <seg type="pāda" n="b">tvaṃ cintaya yathāvidhi</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.84-2" n="MBh_12.327.84/2"><seg type="pāda" n="c">dhātā tvaṃ sarvabhūtānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tvaṃ prabhur jagato guruḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.84-3" n="MBh_12.327.84/3"><seg type="pāda" n="e">tvayy āveśitabhāro 'haṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">dhṛtiṃ prāpsyāmy athāñjasā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.84">
<lg>
<l><seg type="pāda">loka-kārya-gatīḥ sarvās</seg> <seg type="pāda">tvaṃ cintaya yathā-vidhi</seg> </l>
<l><seg type="pāda">dhātā tvaṃ sarva-bhūtānāṃ</seg> <seg type="pāda">tvaṃ prabhur jagato guruḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tvayy āveśita-bhāro 'haṃ</seg> <seg type="pāda">dhṛtiṃ prāpsyāmy atha añjasā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.85">
<l xml:id="MBh_12.327.85-1" n="MBh_12.327.85/1"><seg type="pāda" n="a">yadā ca surakāryaṃ te</seg> <seg type="pāda" n="b">aviṣahyaṃ bhaviṣyati</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.85-2" n="MBh_12.327.85/2"><seg type="pāda" n="c">prādurbhāvaṃ gamiṣyāmi</seg> <seg type="pāda" n="d">tadātmajñānadeśikaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.85">
<lg>
<l><seg type="pāda">yadā ca sura-kāryaṃ te</seg> <seg type="pāda">a-viṣahyaṃ bhaviṣyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda">prādur-bhāvaṃ gamiṣyāmi</seg> <seg type="pāda">tadā ātma-jñāna-deśikaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.86">
<l xml:id="MBh_12.327.86-1" n="MBh_12.327.86/1"><seg type="pāda" n="a">evam uktvā hayaśirās</seg> <seg type="pāda" n="b">tatraivāntaradhīyata</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.86-2" n="MBh_12.327.86/2"><seg type="pāda" n="c">tenānuśiṣṭo brahmāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">svaṃ lokam acirād gataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.86">
<lg>
<l><seg type="pāda">evam uktvā haya-śirās</seg> <seg type="pāda">tatra eva antaradhīyata</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tena anuśiṣṭo brahma āpi</seg> <seg type="pāda">svaṃ lokam a-cirād gataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.87">
<l xml:id="MBh_12.327.87-1" n="MBh_12.327.87/1"><seg type="pāda" n="a">evam eṣa mahābhāgaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">padmanābhaḥ sanātanaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.87-2" n="MBh_12.327.87/2"><seg type="pāda" n="c">yajñeṣv agraharaḥ prokto</seg> <seg type="pāda" n="d">yajñadhārī ca nityadā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.87">
<lg>
<l><seg type="pāda">evam eṣa mahā-bhāgaḥ</seg> <seg type="pāda">padma-nābhaḥ sanātanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yajñeṣv agra-haraḥ prokto</seg> <seg type="pāda">yajña-dhārī ca nityadā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.88">
<l xml:id="MBh_12.327.88-1" n="MBh_12.327.88/1"><seg type="pāda" n="a">nivṛttiṃ cāsthito dharmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">gatim akṣayadharmiṇām</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.88-2" n="MBh_12.327.88/2"><seg type="pāda" n="c">pravṛttidharmān vidadhe</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtvā lokasya citratām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.88">
<lg>
<l><seg type="pāda">nivṛttiṃ cā asthito dharmaṃ</seg> <seg type="pāda">gatim a-kṣaya-dharmiṇām</seg> </l>
<l><seg type="pāda">pravṛtti-dharmān vidadhe</seg> <seg type="pāda">kṛtvā lokasya citratām</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.89">
<l xml:id="MBh_12.327.89-1" n="MBh_12.327.89/1">sa ādiḥ sa madhyaḥ sa cāntaḥ prajānāṃ</l>
<l xml:id="MBh_12.327.89-2" n="MBh_12.327.89/2">sa dhātā sa dheyaḥ sa kartā sa kāryam</l>
<l xml:id="MBh_12.327.89-3" n="MBh_12.327.89/3">yugānte sa suptaḥ susaṃkṣipya lokān</l>
<l xml:id="MBh_12.327.89-4" n="MBh_12.327.89/4">yugādau prabuddho jagad dhy utsasarja</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.89">
<lg>
<l>sa ādiḥ sa madhyaḥ sa ca antaḥ prajānāṃ</l>
<l>sa dhātā sa dheyaḥ sa kartā sa kāryam</l>
<l>yuga-ante sa suptaḥ su-saṃkṣipya lokān</l>
<l>yuga-ādau prabuddho jagad dhy utsasarja</l>
</lg>
</note>
<note>K1.2.4 subst.:: sa ādiḥ sa ca madhyaṃ vai !buddhaḥ sṛjati vai jagat !12327.89868!</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.90">
<l xml:id="MBh_12.327.90-1" n="MBh_12.327.90/1"><seg type="pāda" n="a">tasmai namadhvaṃ devāya</seg> <seg type="pāda" n="b">nirguṇāya guṇātmane</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.90-2" n="MBh_12.327.90/2"><seg type="pāda" n="c">ajāya viśvarūpāya</seg> <seg type="pāda" n="d">dhāmne sarvadivaukasām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.90">
<lg>
<l><seg type="pāda">tasmai namadhvaṃ devāya</seg> <seg type="pāda">nir-guṇāya guṇa-ātmane</seg> </l>
<l><seg type="pāda">a-jāya viśva-rūpāya</seg> <seg type="pāda">dhāmne sarva-diva-okasām</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.91">
<l xml:id="MBh_12.327.91-1" n="MBh_12.327.91/1"><seg type="pāda" n="a">mahābhūtādhipataye</seg> <seg type="pāda" n="b">rudrāṇāṃ pataye tathā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.91-2" n="MBh_12.327.91/2"><seg type="pāda" n="c">ādityapataye caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">vasūnāṃ pataye tathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.91">
<lg>
<l><seg type="pāda">mahā-bhūta-adhi-pataye</seg> <seg type="pāda">rudrāṇāṃ pataye tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">āditya-pataye ca eva</seg> <seg type="pāda">vasūnāṃ pataye tathā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.92">
<l xml:id="MBh_12.327.92-1" n="MBh_12.327.92/1"><seg type="pāda" n="a">aśvibhyāṃ pataye caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">marutāṃ pataye tathā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.92-2" n="MBh_12.327.92/2"><seg type="pāda" n="c">vedayajñādhipataye</seg> <seg type="pāda" n="d">vedāṅgapataye 'pi ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.92">
<lg>
<l><seg type="pāda">aśvibhyāṃ pataye ca eva</seg> <seg type="pāda">marutāṃ pataye tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">veda-yajña-adhi-pataye</seg> <seg type="pāda">veda-aṅga-pataye 'pi ca</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.93">
<l xml:id="MBh_12.327.93-1" n="MBh_12.327.93/1"><seg type="pāda" n="a">samudravāsine nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">haraye muñjakeśine</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.93-2" n="MBh_12.327.93/2"><seg type="pāda" n="c">śāntaye sarvabhūtānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mokṣadharmānubhāṣiṇe</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.93">
<lg>
<l><seg type="pāda">samudra-vāsine nityaṃ</seg> <seg type="pāda">haraye muñja-keśine</seg> </l>
<l><seg type="pāda">śāntaye sarva-bhūtānāṃ</seg> <seg type="pāda">mokṣa-dharma-anubhāṣiṇe</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.94">
<l xml:id="MBh_12.327.94-1" n="MBh_12.327.94/1"><seg type="pāda" n="a">tapasāṃ tejasāṃ caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">pataye yaśaso 'pi ca</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.94-2" n="MBh_12.327.94/2"><seg type="pāda" n="c">vācaś ca pataye nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">saritāṃ pataye tathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.94">
<lg>
<l><seg type="pāda">tapasāṃ tejasāṃ ca eva</seg> <seg type="pāda">pataye yaśaso 'pi ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vācaś ca pataye nityaṃ</seg> <seg type="pāda">saritāṃ pataye tathā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.95">
<l xml:id="MBh_12.327.95-1" n="MBh_12.327.95/1"><seg type="pāda" n="a">kapardine varāhāya</seg> <seg type="pāda" n="b">ekaśṛṅgāya dhīmate</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.95-2" n="MBh_12.327.95/2"><seg type="pāda" n="c">vivasvate 'śvaśirase</seg> <seg type="pāda" n="d">caturmūrtidhṛte sadā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.95">
<lg>
<l><seg type="pāda">kapardine varāhāya</seg> <seg type="pāda">eka-śṛṅgāya dhīmate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vivasvate 'śva-śirase</seg> <seg type="pāda">catur-mūrti-dhṛte sadā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.96">
<l xml:id="MBh_12.327.96-1" n="MBh_12.327.96/1"><seg type="pāda" n="a">guhyāya jñānadṛśyāya</seg> <seg type="pāda" n="b">akṣarāya kṣarāya ca</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.96-2" n="MBh_12.327.96/2"><seg type="pāda" n="c">eṣa devaḥ saṃcarati</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvatragatir avyayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.96">
<lg>
<l><seg type="pāda">guhyāya jñāna-dṛśyāya</seg> <seg type="pāda">a-kṣarāya kṣarāya ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda">eṣa devaḥ saṃcarati</seg> <seg type="pāda">sarvatra-gatir a-vyayaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.97">
<l xml:id="MBh_12.327.97-1" n="MBh_12.327.97/1"><seg type="pāda" n="a">evam etat purā dṛṣṭaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mayā vai jñānacakṣuṣā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.97-2" n="MBh_12.327.97/2"><seg type="pāda" n="c">kathitaṃ tac ca vaḥ sarvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mayā pṛṣṭena tattvataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.97">
<lg>
<l><seg type="pāda">evam etat purā dṛṣṭaṃ</seg> <seg type="pāda">mayā vai jñāna-cakṣuṣā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kathitaṃ tac ca vaḥ sarvaṃ</seg> <seg type="pāda">mayā pṛṣṭena tattvataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.98">
<l xml:id="MBh_12.327.98-1" n="MBh_12.327.98/1"><seg type="pāda" n="a">kriyatām madvacaḥ śiṣyāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sevyatāṃ harir īśvaraḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.98-2" n="MBh_12.327.98/2"><seg type="pāda" n="c">gīyatāṃ vedaśabdaiś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">pūjyatāṃ ca yathāvidhi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.98">
<lg>
<l><seg type="pāda">kriyatām mad-vacaḥ śiṣyāḥ</seg> <seg type="pāda">sevyatāṃ harir īśvaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">gīyatāṃ veda-śabdaiś ca</seg> <seg type="pāda">pūjyatāṃ ca yathā-vidhi</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="vaiśaṃpāyana uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.327.99">
<l xml:id="MBh_12.327.99-1" n="MBh_12.327.99/1"><seg type="pāda" n="a">ity uktās tu vayaṃ tena</seg> <seg type="pāda" n="b">vedavyāsena dhīmatā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.99-2" n="MBh_12.327.99/2"><seg type="pāda" n="c">sarve śiṣyāḥ sutaś cāsya</seg> <seg type="pāda" n="d">śukaḥ paramadharmavit</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.99">
<lg>
<l><seg type="pāda">ity uktās tu vayaṃ tena</seg> <seg type="pāda">veda-vyāsena dhīmatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sarve śiṣyāḥ sutaś ca asya</seg> <seg type="pāda">śukaḥ parama-dharma-vit</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.100">
<l xml:id="MBh_12.327.100-1" n="MBh_12.327.100/1"><seg type="pāda" n="a">sa cāsmākam upādhyāyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sahāsmābhir viśāṃ pate</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.100-2" n="MBh_12.327.100/2"><seg type="pāda" n="c">caturvedodgatābhiś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">ṛgbhis tam abhituṣṭuve</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.100">
<lg>
<l><seg type="pāda">sa ca asmākam upādhyāyaḥ</seg> <seg type="pāda">saha asmābhir viśāṃ pate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">catur-veda-udgatābhiś ca</seg> <seg type="pāda">ṛgbhis tam abhituṣṭuve</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.101">
<l xml:id="MBh_12.327.101-1" n="MBh_12.327.101/1"><seg type="pāda" n="a">etat te sarvam ākhyātaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yan māṃ tvaṃ paripṛcchasi</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.101-2" n="MBh_12.327.101/2"><seg type="pāda" n="c">evaṃ me 'kathayad rājan</seg> <seg type="pāda" n="d">purā dvaipāyano guruḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.101">
<lg>
<l><seg type="pāda">etat te sarvam ākhyātaṃ</seg> <seg type="pāda">yan māṃ tvaṃ paripṛcchasi</seg> </l>
<l><seg type="pāda">evaṃ me 'kathayad rājan</seg> <seg type="pāda">purā dvaipāyano guruḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.102">
<l xml:id="MBh_12.327.102-1" n="MBh_12.327.102/1"><seg type="pāda" n="a">yaś cedaṃ śṛṇuyān nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yaś cedaṃ parikīrtayet</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.102-2" n="MBh_12.327.102/2"><seg type="pāda" n="c">namo bhagavate kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="d">samāhitamanā naraḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.102">
<lg>
<l><seg type="pāda">yaś ca idaṃ śṛṇuyān nityaṃ</seg> <seg type="pāda">yaś ca idaṃ parikīrtayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda">namo bhagavate kṛtvā</seg> <seg type="pāda">samāhita-manā naraḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.103">
<l xml:id="MBh_12.327.103-1" n="MBh_12.327.103/1"><seg type="pāda" n="a">bhavaty arogo dyutimān</seg> <seg type="pāda" n="b">balarūpasamanvitaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.103-2" n="MBh_12.327.103/2"><seg type="pāda" n="c">āturo mucyate rogād</seg> <seg type="pāda" n="d">baddho mucyeta bandhanāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.103">
<lg>
<l><seg type="pāda">bhavaty a-rogo dyutimān</seg> <seg type="pāda">bala-rūpa-samanvitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">āturo mucyate rogād</seg> <seg type="pāda">baddho mucyeta bandhanāt</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.104">
<l xml:id="MBh_12.327.104-1" n="MBh_12.327.104/1"><seg type="pāda" n="a">kāmakāmī labhet kāmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dīrgham āyur avāpnuyāt</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.104-2" n="MBh_12.327.104/2"><seg type="pāda" n="c">brāhmaṇaḥ sarvavedī syāt</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣatriyo vijayī bhavet</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.104-3" n="MBh_12.327.104/3"><seg type="pāda" n="e">vaiśyo vipulalābhaḥ syāc</seg> <seg type="pāda" n="f">chūdraḥ sukham avāpnuyāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.104">
<lg>
<l><seg type="pāda">kāma-kāmī labhet kāmaṃ</seg> <seg type="pāda">dīrgham āyur avāpnuyāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda">brāhmaṇaḥ sarva-vedī syāt</seg> <seg type="pāda">kṣatriyo vijayī bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vaiśyo vipula-lābhaḥ syāc</seg> <seg type="pāda">chūdraḥ sukham avāpnuyāt</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.105">
<l xml:id="MBh_12.327.105-1" n="MBh_12.327.105/1"><seg type="pāda" n="a">aputro labhate putraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kanyā caivepsitaṃ patim</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.105-2" n="MBh_12.327.105/2"><seg type="pāda" n="c">lagnagarbhā vimucyeta</seg> <seg type="pāda" n="d">garbhiṇī janayet sutam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.105-3" n="MBh_12.327.105/3"><seg type="pāda" n="e">vandhyā prasavam āpnoti</seg> <seg type="pāda" n="f">putrapautrasamṛddhimat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.105">
<lg>
<l><seg type="pāda">a-putro labhate putraṃ</seg> <seg type="pāda">kanyā ca evā ipsitaṃ patim</seg> </l>
<l><seg type="pāda">lagna-garbhā vimucyeta</seg> <seg type="pāda">garbhiṇī janayet sutam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vandhyā prasavam āpnoti</seg> <seg type="pāda">putra-pautra-samṛddhimat</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.106">
<l xml:id="MBh_12.327.106-1" n="MBh_12.327.106/1"><seg type="pāda" n="a">kṣemeṇa gacched adhvānam</seg> <seg type="pāda" n="b">idaṃ yaḥ paṭhate pathi</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.327.106-2" n="MBh_12.327.106/2"><seg type="pāda" n="c">yo yaṃ kāmaṃ kāmayate</seg> <seg type="pāda" n="d">sa tam āpnoti ca dhruvam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.106">
<lg>
<l><seg type="pāda">kṣemeṇa gacched adhvānam</seg> <seg type="pāda">idaṃ yaḥ paṭhate pathi</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yo yaṃ kāmaṃ kāmayate</seg> <seg type="pāda">sa tam āpnoti ca dhruvam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>B6 ins.:: ity āha bhagavān vyāsaḥ !parāśara-sutaḥ prabhuḥ !12327.106869!</note>
<lg xml:id="MBh_12.327.107">
<l xml:id="MBh_12.327.107-1" n="MBh_12.327.107/1">idaṃ mahar2ṣer vacanaṃ viniścitaṃ</l>
<l xml:id="MBh_12.327.107-2" n="MBh_12.327.107/2">mahātmanaḥ puruṣavarasya kīrtanam</l>
<l xml:id="MBh_12.327.107-3" n="MBh_12.327.107/3">samāgamaṃ car7ṣidivaukasām imaṃ</l>
<l xml:id="MBh_12.327.107-4" n="MBh_12.327.107/4">niśamya bhaktāḥ susukhaṃ labhante</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.327.107">
<lg>
<l>idaṃ mahar2ṣer vacanaṃ viniścitaṃ</l>
<l>mahā-ātmanaḥ puruṣa-varasya kīrtanam</l>
<l>samāgamaṃ car7ṣi-diva-okasām imaṃ</l>
<l>niśamya bhaktāḥ su-sukhaṃ labhante</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="janam-ejaya uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.328.1">
<l xml:id="MBh_12.328.1-1" n="MBh_12.328.1/1"><seg type="pāda" n="a">astauṣīd yair imaṃ vyāsaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">saśiṣyo madhusūdanam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.1-2" n="MBh_12.328.1/2"><seg type="pāda" n="c">nāmabhir vividhair eṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">niruktaṃ bhagavan mama</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.1">
<lg>
<l><seg type="pāda">astauṣīd yair imaṃ vyāsaḥ</seg> <seg type="pāda">sa-śiṣyo madhu-sūdanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nāmabhir vi-vidhair eṣāṃ</seg> <seg type="pāda">niruktaṃ bhagavan mama</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.2">
<l xml:id="MBh_12.328.2-1" n="MBh_12.328.2/1"><seg type="pāda" n="a">vaktum arhasi śuśrūṣoḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prajāpatipater hareḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.2-2" n="MBh_12.328.2/2"><seg type="pāda" n="c">śrutvā bhaveyaṃ yat pūtaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śaraccandra ivā-malaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.2">
<lg>
<l><seg type="pāda">vaktum arhasi śuśrūṣoḥ</seg> <seg type="pāda">prajā-pati-pater hareḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">śrutvā bhaveyaṃ yat pūtaḥ</seg> <seg type="pāda">śarac-candra iva a-malaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="vaiśaṃpāyana uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.328.3">
<l xml:id="MBh_12.328.3-1" n="MBh_12.328.3/1"><seg type="pāda" n="a">śṛṇu rājan yathācaṣṭa</seg> <seg type="pāda" n="b">phalgunasya harir vibhuḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.3-2" n="MBh_12.328.3/2"><seg type="pāda" n="c">prasannātmātmano nāmnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">niruktaṃ guṇakarmajam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.3">
<lg>
<l><seg type="pāda">śṛṇu rājan yathā ācaṣṭa</seg> <seg type="pāda">phalgunasya harir vibhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">prasanna-ātmā ātmano nāmnāṃ</seg> <seg type="pāda">niruktaṃ guṇa-karma-jam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.4">
<l xml:id="MBh_12.328.4-1" n="MBh_12.328.4/1"><seg type="pāda" n="a">nāmabhiḥ kīrtitais tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">keśavasya mahātmanaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.4-2" n="MBh_12.328.4/2"><seg type="pāda" n="c">pṛṣṭavān keśavaṃ rājan</seg> <seg type="pāda" n="d">phalgunaḥ paravīrahā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.4">
<lg>
<l><seg type="pāda">nāmabhiḥ kīrtitais tasya</seg> <seg type="pāda">keśavasya mahā-ātmanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">pṛṣṭavān keśavaṃ rājan</seg> <seg type="pāda">phalgunaḥ para-vīra-hā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="arjuna uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.328.5">
<l xml:id="MBh_12.328.5-1" n="MBh_12.328.5/1"><seg type="pāda" n="a">bhagavan bhūtabhavyeśa</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvabhūtasṛg avyaya</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.5-2" n="MBh_12.328.5/2"><seg type="pāda" n="c">lokadhāma jagannātha</seg> <seg type="pāda" n="d">lokānām abhayaprada</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.5">
<lg>
<l><seg type="pāda">bhagavan bhūta-bhavya-īśa</seg> <seg type="pāda">sarva-bhūta-sṛg a-vyaya</seg> </l>
<l><seg type="pāda">loka-dhāma jagan-nātha</seg> <seg type="pāda">lokānām a-bhaya-prada</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.6">
<l xml:id="MBh_12.328.6-1" n="MBh_12.328.6/1"><seg type="pāda" n="a">yāni nāmāni te deva</seg> <seg type="pāda" n="b">kīrtitāni mahar2ṣibhiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.6-2" n="MBh_12.328.6/2"><seg type="pāda" n="c">vedeṣu sapurāṇeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">yāni guhyāni karmabhiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.6">
<lg>
<l><seg type="pāda">yāni nāmāni te deva</seg> <seg type="pāda">kīrtitāni mahar2ṣibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vedeṣu sa-purāṇeṣu</seg> <seg type="pāda">yāni guhyāni karmabhiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.7">
<l xml:id="MBh_12.328.7-1" n="MBh_12.328.7/1"><seg type="pāda" n="a">teṣāṃ niruktaṃ tvatto 'haṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrotum icchāmi keśava</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.7-2" n="MBh_12.328.7/2"><seg type="pāda" n="c">na hy anyo vartayen nāmnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">niruktaṃ tvām ṛte prabho</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.7">
<lg>
<l><seg type="pāda">teṣāṃ niruktaṃ tvatto 'haṃ</seg> <seg type="pāda">śrotum icchāmi keśava</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na hy anyo vartayen nāmnāṃ</seg> <seg type="pāda">niruktaṃ tvām ṛte prabho</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="śrī-bhagavān uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.328.8">
<l xml:id="MBh_12.328.8-1" n="MBh_12.328.8/1"><seg type="pāda" n="a">ṛgvede sayajurvede</seg> <seg type="pāda" n="b">tathaivātharvasāmasu</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.8-2" n="MBh_12.328.8/2"><seg type="pāda" n="c">purāṇe sopaniṣade</seg> <seg type="pāda" n="d">tathaiva jyotiṣe 'rjuna</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.8">
<lg>
<l><seg type="pāda">ṛg-vede sa-yajur-vede</seg> <seg type="pāda">tatha aiva atharva-sāmasu</seg> </l>
<l><seg type="pāda">purāṇe sa-upaniṣade</seg> <seg type="pāda">tatha aiva jyotiṣe 'rjuna</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.9">
<l xml:id="MBh_12.328.9-1" n="MBh_12.328.9/1"><seg type="pāda" n="a">sāṃkhye ca yogaśāstre ca</seg> <seg type="pāda" n="b">āyurvede tathaiva ca</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.9-2" n="MBh_12.328.9/2"><seg type="pāda" n="c">bahūni mama nāmāni</seg> <seg type="pāda" n="d">kīrtitāni mahar2ṣibhiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.9">
<lg>
<l><seg type="pāda">sāṃkhye ca yoga-śāstre ca</seg> <seg type="pāda">āyur-vede tatha aiva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bahūni mama nāmāni</seg> <seg type="pāda">kīrtitāni mahar2ṣibhiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.10">
<l xml:id="MBh_12.328.10-1" n="MBh_12.328.10/1"><seg type="pāda" n="a">gauṇāni tatra nāmāni</seg> <seg type="pāda" n="b">karmajāni ca kānicit</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.10-2" n="MBh_12.328.10/2"><seg type="pāda" n="c">niruktaṃ karmajānāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">śṛṇuṣva prayato 'nagha</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.10-3" n="MBh_12.328.10/3"><seg type="pāda" n="e">kathyamānaṃ mayā tāta</seg> <seg type="pāda" n="f">tvaṃ hi me 'rdhaṃ smṛtaḥ purā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.10">
<lg>
<l><seg type="pāda">gauṇāni tatra nāmāni</seg> <seg type="pāda">karma-jāni ca kāni-cit</seg> </l>
<l><seg type="pāda">niruktaṃ karma-jānāṃ ca</seg> <seg type="pāda">śṛṇuṣva prayato 'n-agha</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kathyamānaṃ mayā tāta</seg> <seg type="pāda">tvaṃ hi me 'rdhaṃ smṛtaḥ purā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.11">
<l xml:id="MBh_12.328.11-1" n="MBh_12.328.11/1"><seg type="pāda" n="a">namo 'tiyaśase tasmai</seg> <seg type="pāda" n="b">dehināṃ paramātmane</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.11-2" n="MBh_12.328.11/2"><seg type="pāda" n="c">nārāyaṇāya viśvāya</seg> <seg type="pāda" n="d">nirguṇāya guṇātmane</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.11">
<lg>
<l><seg type="pāda">namo 'ti-yaśase tasmai</seg> <seg type="pāda">dehināṃ parama-ātmane</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nārāyaṇāya viśvāya</seg> <seg type="pāda">nir-guṇāya guṇa-ātmane</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.12">
<l xml:id="MBh_12.328.12-1" n="MBh_12.328.12/1"><seg type="pāda" n="a">yasya prasādajo brahmā</seg> <seg type="pāda" n="b">rudraś ca krodhasaṃbhavaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.12-2" n="MBh_12.328.12/2"><seg type="pāda" n="c">yo 'sau yonir hi sarvasya</seg> <seg type="pāda" n="d">sthāvarasya carasya ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.12">
<lg>
<l><seg type="pāda">yasya prasāda-jo brahmā</seg> <seg type="pāda">rudraś ca krodha-saṃbhavaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yo 'sau yonir hi sarvasya</seg> <seg type="pāda">sthāvarasya carasya ca</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.13">
<l xml:id="MBh_12.328.13-1" n="MBh_12.328.13/1"><seg type="pāda" n="a">aṣṭādaśaguṇaṃ yat tat</seg> <seg type="pāda" n="b">sattvaṃ sattvavatāṃ vara</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.13-2" n="MBh_12.328.13/2"><seg type="pāda" n="c">prakṛtiḥ sā parā mahyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">rodasī yogadhāriṇī</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.13-3" n="MBh_12.328.13/3"><seg type="pāda" n="e">ṛtā satyā-marā-jayyā</seg> <seg type="pāda" n="f">lokānām ātmasaṃjñitā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.13">
<lg>
<l><seg type="pāda">aṣṭā-daśa-guṇaṃ yat tat</seg> <seg type="pāda">sattvaṃ sattvavatāṃ vara</seg> </l>
<l><seg type="pāda">prakṛtiḥ sā parā mahyaṃ</seg> <seg type="pāda">rodasī yoga-dhāriṇī</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ṛtā satya ā-mara ā-jayyā</seg> <seg type="pāda">lokānām ātma-saṃjñitā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.14">
<l xml:id="MBh_12.328.14-1" n="MBh_12.328.14/1"><seg type="pāda" n="a">tasmāt sarvāḥ pravartante</seg> <seg type="pāda" n="b">sargapralayavikriyāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.14-2" n="MBh_12.328.14/2"><seg type="pāda" n="c">tato yajñaś ca yaṣṭā ca</seg> <seg type="pāda" n="d">purāṇaḥ puruṣo virāṭ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.14-3" n="MBh_12.328.14/3"><seg type="pāda" n="e">aniruddha iti prokto</seg> <seg type="pāda" n="f">lokānāṃ prabhavāpyayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.14">
<lg>
<l><seg type="pāda">tasmāt sarvāḥ pravartante</seg> <seg type="pāda">sarga-pralaya-vikriyāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tato yajñaś ca yaṣṭā ca</seg> <seg type="pāda">purāṇaḥ puruṣo virāṭ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">a-niruddha iti prokto</seg> <seg type="pāda">lokānāṃ prabhava-apyayaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.15">
<l xml:id="MBh_12.328.15-1" n="MBh_12.328.15/1"><seg type="pāda" n="a">brāhme rātrikṣaye prāpte</seg> <seg type="pāda" n="b">tasya hy amitatejasaḥ_1</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.15-2" n="MBh_12.328.15/2"><seg type="pāda" n="c">prasādāt prādur abhavat</seg> <seg type="pāda" n="d">padmaṃ padmanibhekṣaṇa</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.15-3" n="MBh_12.328.15/3"><seg type="pāda" n="e">tatra brahmā samabhavat</seg> <seg type="pāda" n="f">sa tasyaiva prasādajaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.15">
<lg>
<l><seg type="pāda">brāhme rātri-kṣaye prāpte</seg> <seg type="pāda">tasya hy a-mita-tejasaḥ_1</seg> </l>
<l><seg type="pāda">prasādāt prādur abhavat</seg> <seg type="pāda">padmaṃ padma-nibha-īkṣaṇa</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tatra brahmā samabhavat</seg> <seg type="pāda">sa tasya eva prasāda-jaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.16">
<l xml:id="MBh_12.328.16-1" n="MBh_12.328.16/1"><seg type="pāda" n="a">ahnaḥ kṣaye lalāṭāc ca</seg> <seg type="pāda" n="b">suto devasya vai tathā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.16-2" n="MBh_12.328.16/2"><seg type="pāda" n="c">krodhāviṣṭasya saṃjajñe</seg> <seg type="pāda" n="d">rudraḥ saṃhārakārakaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.16">
<lg>
<l><seg type="pāda">ahnaḥ kṣaye lalāṭāc ca</seg> <seg type="pāda">suto devasya vai tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">krodha-āviṣṭasya saṃjajñe</seg> <seg type="pāda">rudraḥ saṃhāra-kārakaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.17">
<l xml:id="MBh_12.328.17-1" n="MBh_12.328.17/1"><seg type="pāda" n="a">etau dvau vibudhaśreṣṭhau</seg> <seg type="pāda" n="b">prasādakrodhajau smṛtau</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.17-2" n="MBh_12.328.17/2"><seg type="pāda" n="c">tadādeśitapanthānau</seg> <seg type="pāda" n="d">sṛṣṭisaṃhārakārakau</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.17-3" n="MBh_12.328.17/3"><seg type="pāda" n="e">nimittamātraṃ tāv atra</seg> <seg type="pāda" n="f">sarvaprāṇivarapradau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.17">
<lg>
<l><seg type="pāda">etau dvau vibudha-śreṣṭhau</seg> <seg type="pāda">prasāda-krodha-jau smṛtau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tad-ādeśita-panthānau</seg> <seg type="pāda">sṛṣṭi-saṃhāra-kārakau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nimitta-mātraṃ tāv atra</seg> <seg type="pāda">sarva-prāṇi-vara-pradau</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.18">
<l xml:id="MBh_12.328.18-1" n="MBh_12.328.18/1"><seg type="pāda" n="a">kapardī jaṭilo muṇḍaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śmaśānagṛhasevakaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.18-2" n="MBh_12.328.18/2"><seg type="pāda" n="c">ugravratadharo rudro</seg> <seg type="pāda" n="d">yogī tripuradāruṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.18">
<lg>
<l><seg type="pāda">kapardī jaṭilo muṇḍaḥ</seg> <seg type="pāda">śmaśāna-gṛha-sevakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ugra-vrata-dharo rudro</seg> <seg type="pāda">yogī tri-pura-dāruṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.19">
<l xml:id="MBh_12.328.19-1" n="MBh_12.328.19/1"><seg type="pāda" n="a">dakṣakratuharaś caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">bhaganetraharas tathā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.19-2" n="MBh_12.328.19/2"><seg type="pāda" n="c">nārāyaṇātmako jñeyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pāṇḍaveya yuge yuge</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.19">
<lg>
<l><seg type="pāda">dakṣa-kratu-haraś ca eva</seg> <seg type="pāda">bhaga-netra-haras tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nārāyaṇa-ātmako jñeyaḥ</seg> <seg type="pāda">pāṇḍaveya yuge yuge</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>Ds D8 Cs ins.:: yo 'sau rudraḥ so 'ham asmi !yo 'ham asmi śivaḥ paraḥ !</note>
<note>yathā rudras tathā9haṃ ca !nā7vayor antaraṃ tathā !12328.19870!</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.20">
<l xml:id="MBh_12.328.20-1" n="MBh_12.328.20/1"><seg type="pāda" n="a">tasmin hi pūjyamāne vai</seg> <seg type="pāda" n="b">devadeve maheśvare</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.20-2" n="MBh_12.328.20/2"><seg type="pāda" n="c">saṃpūjito bhavet pārtha</seg> <seg type="pāda" n="d">devo nārāyaṇaḥ prabhuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.20">
<lg>
<l><seg type="pāda">tasmin hi pūjyamāne vai</seg> <seg type="pāda">deva-deve mahā-īśvare</seg> </l>
<l><seg type="pāda">saṃpūjito bhavet pārtha</seg> <seg type="pāda">devo nārāyaṇaḥ prabhuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.21">
<l xml:id="MBh_12.328.21-1" n="MBh_12.328.21/1"><seg type="pāda" n="a">aham ātmā hi lokānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">viśvānāṃ pāṇḍunandana</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.21-2" n="MBh_12.328.21/2"><seg type="pāda" n="c">tasmād ātmānam evāgre</seg> <seg type="pāda" n="d">rudraṃ saṃpūjayāmy aham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.21">
<lg>
<l><seg type="pāda">aham ātmā hi lokānāṃ</seg> <seg type="pāda">viśvānāṃ pāṇḍu-nandana</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tasmād ātmānam eva agre</seg> <seg type="pāda">rudraṃ saṃpūjayāmy aham</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.22">
<l xml:id="MBh_12.328.22-1" n="MBh_12.328.22/1"><seg type="pāda" n="a">yady ahaṃ nārcayeyaṃ vai</seg> <seg type="pāda" n="b">īśānaṃ varadaṃ śivam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.22-2" n="MBh_12.328.22/2"><seg type="pāda" n="c">ātmānaṃ nārcayet kaścit</seg> <seg type="pāda" n="d">iti me bhāvitaṃ manaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.22-3" n="MBh_12.328.22/3"><seg type="pāda" n="e">mayā pramāṇaṃ hi kṛtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">lokaḥ samanuvartate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.22">
<lg>
<l><seg type="pāda">yady ahaṃ na arcayeyaṃ vai</seg> <seg type="pāda">īśānaṃ vara-daṃ śivam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ātmānaṃ na arcayet kaś-cit</seg> <seg type="pāda">iti me bhāvitaṃ manaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">mayā pramāṇaṃ hi kṛtaṃ</seg> <seg type="pāda">lokaḥ samanuvartate</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.23">
<l xml:id="MBh_12.328.23-1" n="MBh_12.328.23/1"><seg type="pāda" n="a">pramāṇāni hi pūjyāni</seg> <seg type="pāda" n="b">tatas taṃ pūjayāmy aham</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.23-2" n="MBh_12.328.23/2"><seg type="pāda" n="c">yas taṃ vetti sa māṃ vetti</seg> <seg type="pāda" n="d">yo 'nu taṃ sa hi mām anu</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.23">
<lg>
<l><seg type="pāda">pramāṇāni hi pūjyāni</seg> <seg type="pāda">tatas taṃ pūjayāmy aham</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yas taṃ vetti sa māṃ vetti</seg> <seg type="pāda">yo 'nu taṃ sa hi mām anu</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.24">
<l xml:id="MBh_12.328.24-1" n="MBh_12.328.24/1"><seg type="pāda" n="a">rudro nārāyaṇaś caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">sattvam ekaṃ dvidhākṛtam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.24-2" n="MBh_12.328.24/2"><seg type="pāda" n="c">loke carati kaunteya</seg> <seg type="pāda" n="d">vyaktisthaṃ sarvakarmasu</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.24">
<lg>
<l><seg type="pāda">rudro nārāyaṇaś ca eva</seg> <seg type="pāda">sattvam ekaṃ dvidhā-kṛtam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">loke carati kaunteya</seg> <seg type="pāda">vyakti-sthaṃ sarva-karmasu</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.25">
<l xml:id="MBh_12.328.25-1" n="MBh_12.328.25/1"><seg type="pāda" n="a">na hi me kenacid deyo</seg> <seg type="pāda" n="b">varaḥ pāṇḍavanandana</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.25-2" n="MBh_12.328.25/2"><seg type="pāda" n="c">iti saṃcintya manasā</seg> <seg type="pāda" n="d">purāṇaṃ viśvam īśvaram</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.25-3" n="MBh_12.328.25/3"><seg type="pāda" n="e">putrārtham ārādhitavān</seg> <seg type="pāda" n="f">ātmānam aham ātmanā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.25">
<lg>
<l><seg type="pāda">na hi me kena-cid deyo</seg> <seg type="pāda">varaḥ pāṇḍava-nandana</seg> </l>
<l><seg type="pāda">iti saṃcintya manasā</seg> <seg type="pāda">purāṇaṃ viśvam īśvaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda">putra-artham ārādhitavān</seg> <seg type="pāda">ātmānam aham ātmanā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.26">
<l xml:id="MBh_12.328.26-1" n="MBh_12.328.26/1"><seg type="pāda" n="a">na hi viṣṇuḥ praṇamati</seg> <seg type="pāda" n="b">kasmaicid vibudhāya tu</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.26-2" n="MBh_12.328.26/2"><seg type="pāda" n="c">ṛtae ātmānam eveti</seg> <seg type="pāda" n="d">tato rudraṃ bhajāmy aham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.26">
<lg>
<l><seg type="pāda">na hi viṣṇuḥ praṇamati</seg> <seg type="pāda">kasmai-cid vibudhāya tu</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ṛtae ātmānam eva iti</seg> <seg type="pāda">tato rudraṃ bhajāmy aham</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.27">
<l xml:id="MBh_12.328.27-1" n="MBh_12.328.27/1"><seg type="pāda" n="a">sabrahmakāḥ sarudrāś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">sendrā devāḥ sahar7ṣibhiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.27-2" n="MBh_12.328.27/2"><seg type="pāda" n="c">arcayanti suraśreṣṭhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">devaṃ nārāyaṇaṃ harim</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.27">
<lg>
<l><seg type="pāda">sa-brahmakāḥ sa-rudrāś ca</seg> <seg type="pāda">sa-indrā devāḥ sahar7ṣibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">arcayanti sura-śreṣṭhaṃ</seg> <seg type="pāda">devaṃ nārāyaṇaṃ harim</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.28">
<l xml:id="MBh_12.328.28-1" n="MBh_12.328.28/1"><seg type="pāda" n="a">bhaviṣyatāṃ vartatāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūtānāṃ caiva bhārata</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.28-2" n="MBh_12.328.28/2"><seg type="pāda" n="c">sarveṣām agraṇīr viṣṇuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sevyaḥ pūjyaś ca nityaśaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.28">
<lg>
<l><seg type="pāda">bhaviṣyatāṃ vartatāṃ ca</seg> <seg type="pāda">bhūtānāṃ ca eva bhārata</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sarveṣām agra-ṇīr viṣṇuḥ</seg> <seg type="pāda">sevyaḥ pūjyaś ca nityaśaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.29">
<l xml:id="MBh_12.328.29-1" n="MBh_12.328.29/1"><seg type="pāda" n="a">namasva havyadaṃ viṣṇuṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tathā śaraṇadaṃ nama</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.29-2" n="MBh_12.328.29/2"><seg type="pāda" n="c">varadaṃ namasva kaunteya</seg> <seg type="pāda" n="d">havyakavyabhujaṃ nama</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.29">
<lg>
<l><seg type="pāda">namasva havya-daṃ viṣṇuṃ</seg> <seg type="pāda">tathā śaraṇa-daṃ nama</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vara-daṃ namasva kaunteya</seg> <seg type="pāda">havya-kavya-bhujaṃ nama</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.30">
<l xml:id="MBh_12.328.30-1" n="MBh_12.328.30/1"><seg type="pāda" n="a">caturvidhā mama janā</seg> <seg type="pāda" n="b">bhaktā evaṃ hi te śrutam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.30-2" n="MBh_12.328.30/2"><seg type="pāda" n="c">teṣām ekāntinaḥ śreṣṭhās</seg> <seg type="pāda" n="d">te caivānanyadevatāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.30-3" n="MBh_12.328.30/3"><seg type="pāda" n="e">aham eva gatis teṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">nirāśīḥkarmakāriṇām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.30">
<lg>
<l><seg type="pāda">catur-vidhā mama janā</seg> <seg type="pāda">bhaktā evaṃ hi te śrutam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">teṣām eka-antinaḥ śreṣṭhās</seg> <seg type="pāda">te ca eva an-anya-devatāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">aham eva gatis teṣāṃ</seg> <seg type="pāda">nir-āśīḥ-karma-kāriṇām</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.31">
<l xml:id="MBh_12.328.31-1" n="MBh_12.328.31/1"><seg type="pāda" n="a">ye ca śiṣṭās trayo bhaktāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">phalakāmā hi te matāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.31-2" n="MBh_12.328.31/2"><seg type="pāda" n="c">sarve cyavanadharmāṇaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pratibuddhas tu śreṣṭhabhāk</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.31">
<lg>
<l><seg type="pāda">ye ca śiṣṭās trayo bhaktāḥ</seg> <seg type="pāda">phala-kāmā hi te matāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sarve cyavana-dharmāṇaḥ</seg> <seg type="pāda">pratibuddhas tu śreṣṭha-bhāk</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.32">
<l xml:id="MBh_12.328.32-1" n="MBh_12.328.32/1"><seg type="pāda" n="a">brahmāṇaṃ śitikaṇṭhaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">yāś cānyā devatāḥ smṛtāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.32-2" n="MBh_12.328.32/2"><seg type="pāda" n="c">prabuddhavaryāḥ sevante</seg> <seg type="pāda" n="d">mām evaiṣyanti yatparam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.32-3" n="MBh_12.328.32/3"><seg type="pāda" n="e">bhaktaṃ prati viśeṣas te</seg> <seg type="pāda" n="f">eṣa pārthānukīrtitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.32">
<lg>
<l><seg type="pāda">brahmāṇaṃ śiti-kaṇṭhaṃ ca</seg> <seg type="pāda">yāś ca anyā devatāḥ smṛtāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">prabuddha-varyāḥ sevante</seg> <seg type="pāda">mām eva eṣyanti yat-param</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bhaktaṃ prati viśeṣas te</seg> <seg type="pāda">eṣa pārtha anukīrtitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.33">
<l xml:id="MBh_12.328.33-1" n="MBh_12.328.33/1"><seg type="pāda" n="a">tvaṃ caivāhaṃ ca kaunteya</seg> <seg type="pāda" n="b">naranārāyaṇau smṛtau</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.33-2" n="MBh_12.328.33/2"><seg type="pāda" n="c">bhārāvataraṇārthaṃ hi</seg> <seg type="pāda" n="d">praviṣṭau mānuṣīṃ tanum</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.33">
<lg>
<l><seg type="pāda">tvaṃ ca eva ahaṃ ca kaunteya</seg> <seg type="pāda">nara-nārāyaṇau smṛtau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bhāra-avataraṇa-arthaṃ hi</seg> <seg type="pāda">praviṣṭau mānuṣīṃ tanum</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.34">
<l xml:id="MBh_12.328.34-1" n="MBh_12.328.34/1"><seg type="pāda" n="a">jānāmy adhyātmayogāṃś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">yo 'haṃ yasmāc ca bhārata</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.34-2" n="MBh_12.328.34/2"><seg type="pāda" n="c">nivṛttilakṣaṇo dharmas</seg> <seg type="pāda" n="d">tathābhyudayiko 'pi ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.34">
<lg>
<l><seg type="pāda">jānāmy adhy-ātma-yogāṃś ca</seg> <seg type="pāda">yo 'haṃ yasmāc ca bhārata</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nivṛtti-lakṣaṇo dharmas</seg> <seg type="pāda">tatha ābhyudayiko 'pi ca</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.35">
<l xml:id="MBh_12.328.35-1" n="MBh_12.328.35/1"><seg type="pāda" n="a">narāṇām ayanaṃ khyātam</seg> <seg type="pāda" n="b">aham ekaḥ sanātanaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.35-2" n="MBh_12.328.35/2"><seg type="pāda" n="c">āpo nārā iti proktā</seg> <seg type="pāda" n="d">āpo vai narasūnavaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.35-3" n="MBh_12.328.35/3"><seg type="pāda" n="e">ayanaṃ mama tat pūrvam</seg> <seg type="pāda" n="f">ato nārāyaṇo hy aham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.35">
<lg>
<l><seg type="pāda">narāṇām ayanaṃ khyātam</seg> <seg type="pāda">aham ekaḥ sanātanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">āpo nārā iti proktā</seg> <seg type="pāda">āpo vai nara-sūnavaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ayanaṃ mama tat pūrvam</seg> <seg type="pāda">ato nārāyaṇo hy aham</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.36">
<l xml:id="MBh_12.328.36-1" n="MBh_12.328.36/1"><seg type="pāda" n="a">chādayāmi jagad viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūtvā sūrya ivāṃśubhiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.36-2" n="MBh_12.328.36/2"><seg type="pāda" n="c">sarvabhūtādhivāsaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">vāsudevas tato hy aham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.36">
<lg>
<l><seg type="pāda">chādayāmi jagad viśvaṃ</seg> <seg type="pāda">bhūtvā sūrya iva aṃśubhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sarva-bhūta-adhivāsaś ca</seg> <seg type="pāda">vāsudevas tato hy aham</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.37">
<l xml:id="MBh_12.328.37-1" n="MBh_12.328.37/1"><seg type="pāda" n="a">gatiś ca sarvabhūtānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">prajānāṃ cāpi bhārata</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.37-2" n="MBh_12.328.37/2"><seg type="pāda" n="c">vyāptā me rodasī pārtha</seg> <seg type="pāda" n="d">kāntiś cābhyadhikā mama</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.37">
<lg>
<l><seg type="pāda">gatiś ca sarva-bhūtānāṃ</seg> <seg type="pāda">prajānāṃ ca api bhārata</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vyāptā me rodasī pārtha</seg> <seg type="pāda">kāntiś ca abhy-adhikā mama</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.38">
<l xml:id="MBh_12.328.38-1" n="MBh_12.328.38/1"><seg type="pāda" n="a">adhibhūtāni cānte 'haṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tad icchaṃś cāsmi bhārata</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.38-2" n="MBh_12.328.38/2"><seg type="pāda" n="c">kramaṇāc cāpy ahaṃ pārtha</seg> <seg type="pāda" n="d">viṣṇur ity abhisaṃjñitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.38">
<lg>
<l><seg type="pāda">adhi-bhūtāni ca ante 'haṃ</seg> <seg type="pāda">tad icchaṃś ca asmi bhārata</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kramaṇāc ca apy ahaṃ pārtha</seg> <seg type="pāda">viṣṇur ity abhisaṃjñitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.39">
<l xml:id="MBh_12.328.39-1" n="MBh_12.328.39/1"><seg type="pāda" n="a">damāt siddhiṃ parīpsanto</seg> <seg type="pāda" n="b">māṃ janāḥ kāmayanti hi</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.39-2" n="MBh_12.328.39/2"><seg type="pāda" n="c">divaṃ corvīṃ ca madhyaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmād dāmodaro hy aham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.39">
<lg>
<l><seg type="pāda">damāt siddhiṃ parīpsanto</seg> <seg type="pāda">māṃ janāḥ kāmayanti hi</seg> </l>
<l><seg type="pāda">divaṃ ca urvīṃ ca madhyaṃ ca</seg> <seg type="pāda">tasmād dāma-udaro hy aham</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.40">
<l xml:id="MBh_12.328.40-1" n="MBh_12.328.40/1"><seg type="pāda" n="a">pṛśnir ity ucyate cānnaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vedā āpo 'mṛtaṃ tathā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.40-2" n="MBh_12.328.40/2"><seg type="pāda" n="c">mamaitāni sadā garbhe</seg> <seg type="pāda" n="d">pṛśnigarbhas tato hy aham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.40">
<lg>
<l><seg type="pāda">pṛśnir ity ucyate ca annaṃ</seg> <seg type="pāda">vedā āpo '-mṛtaṃ tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">mama etāni sadā garbhe</seg> <seg type="pāda">pṛśni-garbhas tato hy aham</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.41">
<l xml:id="MBh_12.328.41-1" n="MBh_12.328.41/1"><seg type="pāda" n="a">ṛṣayaḥ prāhur evaṃ māṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tritakūpābhipātitam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.41-2" n="MBh_12.328.41/2"><seg type="pāda" n="c">pṛśnigarbha tritaṃ pāhīty</seg> <seg type="pāda" n="d">ekatadvitapātitam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.41">
<lg>
<l><seg type="pāda">ṛṣayaḥ prāhur evaṃ māṃ</seg> <seg type="pāda">trita-kūpa-abhipātitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">pṛśni-garbha tritaṃ pāhi ity</seg> <seg type="pāda">ekata-dvita-pātitam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.42">
<l xml:id="MBh_12.328.42-1" n="MBh_12.328.42/1"><seg type="pāda" n="a">tataḥ sa brahmaṇaḥ putra</seg> <seg type="pāda" n="b">ādyo ṛṣivaras tritaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.42-2" n="MBh_12.328.42/2"><seg type="pāda" n="c">uttatārodapānād vai</seg> <seg type="pāda" n="d">pṛśnigarbhānukīrtanāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.42">
<lg>
<l><seg type="pāda">tataḥ sa brahmaṇaḥ putra</seg> <seg type="pāda">ādyo ṛṣi-varas tritaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">uttatāra uda-pānād vai</seg> <seg type="pāda">pṛśni-garbha-anukīrtanāt</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.43">
<l xml:id="MBh_12.328.43-1" n="MBh_12.328.43/1"><seg type="pāda" n="a">sūryasya tapato lokān</seg> <seg type="pāda" n="b">agneḥ somasya cāpy uta</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.43-2" n="MBh_12.328.43/2"><seg type="pāda" n="c">aṃśavo ye prakāśante</seg> <seg type="pāda" n="d">mama te keśasaṃjñitāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.43-3" n="MBh_12.328.43/3"><seg type="pāda" n="e">sarvajñāḥ keśavaṃ tasmān</seg> <seg type="pāda" n="f">mām āhur dvijasattamāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.43">
<lg>
<l><seg type="pāda">sūryasya tapato lokān</seg> <seg type="pāda">agneḥ somasya ca apy uta</seg> </l>
<l><seg type="pāda">aṃśavo ye prakāśante</seg> <seg type="pāda">mama te keśa-saṃjñitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sarva-jñāḥ keśavaṃ tasmān</seg> <seg type="pāda">mām āhur dvi-ja-sattamāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.44">
<l xml:id="MBh_12.328.44-1" n="MBh_12.328.44/1"><seg type="pāda" n="a">svapatnyām āhito garbha</seg> <seg type="pāda" n="b">utathyena mahātmanā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.44-2" n="MBh_12.328.44/2"><seg type="pāda" n="c">utathye 'ntarhite caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">kadācid devamāyayā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.44-3" n="MBh_12.328.44/3"><seg type="pāda" n="e">bṛhaspatir athāvindat</seg> <seg type="pāda" n="f">tāṃ patnīṃ tasya bhārata</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.44">
<lg>
<l><seg type="pāda">sva-patnyām āhito garbha</seg> <seg type="pāda">utathyena mahā-ātmanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">utathye 'ntarhite ca eva</seg> <seg type="pāda">kadā-cid deva-māyayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bṛhas-patir atha avindat</seg> <seg type="pāda">tāṃ patnīṃ tasya bhārata</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.45">
<l xml:id="MBh_12.328.45-1" n="MBh_12.328.45/1"><seg type="pāda" n="a">tato vai tam ṛṣiśreṣṭhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">maithunopagataṃ tathā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.45-2" n="MBh_12.328.45/2"><seg type="pāda" n="c">uvāca garbhaḥ kaunteya</seg> <seg type="pāda" n="d">pañcabhūtasamanvitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.45">
<lg>
<l><seg type="pāda">tato vai tam ṛṣi-śreṣṭhaṃ</seg> <seg type="pāda">maithuna-upagataṃ tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">uvāca garbhaḥ kaunteya</seg> <seg type="pāda">pañca-bhūta-samanvitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.46">
<l xml:id="MBh_12.328.46-1" n="MBh_12.328.46/1"><seg type="pāda" n="a">pūrvāgato 'haṃ varada</seg> <seg type="pāda" n="b">nārhasy ambāṃ prabādhitum</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.46-2" n="MBh_12.328.46/2"><seg type="pāda" n="c">etad bṛhaspatiḥ śrutvā</seg> <seg type="pāda" n="d">cukrodha ca śaśāpa ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.46">
<lg>
<l><seg type="pāda">pūrva-āgato 'haṃ vara-da</seg> <seg type="pāda">na arhasy ambāṃ prabādhitum</seg> </l>
<l><seg type="pāda">etad bṛhas-patiḥ śrutvā</seg> <seg type="pāda">cukrodha ca śaśāpa ca</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.47">
<l xml:id="MBh_12.328.47-1" n="MBh_12.328.47/1"><seg type="pāda" n="a">maithunopagato yasmāt</seg> <seg type="pāda" n="b">tvayāhaṃ vinivāritaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.47-2" n="MBh_12.328.47/2"><seg type="pāda" n="c">tasmād andho jāsyasi tvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">macchāpān nātra saṃśayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.47">
<lg>
<l><seg type="pāda">maithuna-upagato yasmāt</seg> <seg type="pāda">tvaya āhaṃ vinivāritaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tasmād andho jāsyasi tvaṃ</seg> <seg type="pāda">mac-chāpān na atra saṃśayaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.48">
<l xml:id="MBh_12.328.48-1" n="MBh_12.328.48/1"><seg type="pāda" n="a">sa śāpād ṛṣimukhyasya</seg> <seg type="pāda" n="b">dīrghaṃ tama upeyivān</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.48-2" n="MBh_12.328.48/2"><seg type="pāda" n="c">sa hi dīrghatamā nāma</seg> <seg type="pāda" n="d">nāmnā hy āsīd ṛṣiḥ purā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.48">
<lg>
<l><seg type="pāda">sa śāpād ṛṣi-mukhyasya</seg> <seg type="pāda">dīrghaṃ tama upeyivān</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa hi dīrgha-tamā nāma</seg> <seg type="pāda">nāmnā hy āsīd ṛṣiḥ purā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.49">
<l xml:id="MBh_12.328.49-1" n="MBh_12.328.49/1"><seg type="pāda" n="a">vedān avāpya caturaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sāṅgopāṅgān sanātanān</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.49-2" n="MBh_12.328.49/2"><seg type="pāda" n="c">prayojayām āsa tadā</seg> <seg type="pāda" n="d">nāma guhyam idaṃ mama</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.49">
<lg>
<l><seg type="pāda">vedān avāpya caturaḥ</seg> <seg type="pāda">sa-aṅga-upa-aṅgān sanātanān</seg> </l>
<l><seg type="pāda">prayojayām āsa tadā</seg> <seg type="pāda">nāma guhyam idaṃ mama</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.50">
<l xml:id="MBh_12.328.50-1" n="MBh_12.328.50/1"><seg type="pāda" n="a">ānupūrvyeṇa vidhinā</seg> <seg type="pāda" n="b">keśaveti punaḥ punaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.50-2" n="MBh_12.328.50/2"><seg type="pāda" n="c">sa cakṣuṣmān samabhavad</seg> <seg type="pāda" n="d">gautamaś cābhavat punaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.50">
<lg>
<l><seg type="pāda">ānupūrvyeṇa vidhinā</seg> <seg type="pāda">keśava iti punaḥ punaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa cakṣuṣmān samabhavad</seg> <seg type="pāda">gautamaś ca abhavat punaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.51">
<l xml:id="MBh_12.328.51-1" n="MBh_12.328.51/1"><seg type="pāda" n="a">evaṃ hi varadaṃ nāma</seg> <seg type="pāda" n="b">keśaveti mamārjuna</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.51-2" n="MBh_12.328.51/2"><seg type="pāda" n="c">devānām atha sarveṣām</seg> <seg type="pāda" n="d">ṛṣīṇāṃ ca mahātmanām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.51">
<lg>
<l><seg type="pāda">evaṃ hi vara-daṃ nāma</seg> <seg type="pāda">keśava iti mama arjuna</seg> </l>
<l><seg type="pāda">devānām atha sarveṣām</seg> <seg type="pāda">ṛṣīṇāṃ ca mahā-ātmanām</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.52">
<l xml:id="MBh_12.328.52-1" n="MBh_12.328.52/1"><seg type="pāda" n="a">agniḥ somena saṃyukta</seg> <seg type="pāda" n="b">ekayoni mukhaṃ kṛtam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.328.52-2" n="MBh_12.328.52/2"><seg type="pāda" n="c">agnīṣomātmakaṃ tasmāj</seg> <seg type="pāda" n="d">jagat kṛtsnaṃ carā-caram</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.52">
<lg>
<l><seg type="pāda">agniḥ somena saṃyukta</seg> <seg type="pāda">eka-yoni mukhaṃ kṛtam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">agnī-ṣoma-ātmakaṃ tasmāj</seg> <seg type="pāda">jagat kṛtsnaṃ cara-a-caram</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.328.53">
<l xml:id="MBh_12.328.53-1" n="MBh_12.328.53/1">api hi purāṇe bhavati</l>
<l xml:id="MBh_12.328.53-2" n="MBh_12.328.53/2">ekayonyātmakāv agnīṣomau</l>
<l xml:id="MBh_12.328.53-3" n="MBh_12.328.53/3">devāś cāgnimukhā iti</l>
<l xml:id="MBh_12.328.53-4" n="MBh_12.328.53/4">ekayonitvāc ca parasparaṃ mahayanto lokān dhārayata iti</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.328.53">
<lg>
<l>api hi purāṇe bhavati</l>
<l>eka-yony-ātmakāv agnī-ṣomau</l>
<l>devāś ca agni-mukhā iti</l>
<l>eka-yonitvāc ca paras-paraṃ mahayanto lokān dhārayata iti</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="arjuna uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.329.1">
<l xml:id="MBh_12.329.1-1" n="MBh_12.329.1/1"><seg type="pāda" n="a">agnīṣomau kathaṃ pūrvam</seg> <seg type="pāda" n="b">ekayonī pravartitau</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.329.1-2" n="MBh_12.329.1/2"><seg type="pāda" n="c">eṣa me saṃśayo jātas</seg> <seg type="pāda" n="d">taṃ chindhi madhusūdana</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.1">
<lg>
<l><seg type="pāda">agnī-ṣomau kathaṃ pūrvam</seg> <seg type="pāda">eka-yonī pravartitau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">eṣa me saṃśayo jātas</seg> <seg type="pāda">taṃ chindhi madhu-sūdana</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="śrī-bhagavān uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.329.2">
<l xml:id="MBh_12.329.2-1" n="MBh_12.329.2/1"><seg type="pāda" n="a">hanta te vartayiṣyāmi</seg> <seg type="pāda" n="b">purāṇaṃ pāṇḍunandana</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.329.2-2" n="MBh_12.329.2/2"><seg type="pāda" n="c">ātmatejoudbhavaṃ pārtha</seg> <seg type="pāda" n="d">śṛṇuṣvaikamanā mama</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.2">
<lg>
<l><seg type="pāda">hanta te vartayiṣyāmi</seg> <seg type="pāda">purāṇaṃ pāṇḍu-nandana</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ātma-tejo-udbhavaṃ pārtha</seg> <seg type="pāda">śṛṇuṣva eka-manā mama</seg> //</l>
</lg>
</note>

<p xml:id="MBh_12.329.3-1" n="MBh_12.329.3/1">saṃprakṣālanakāle 'tikrānte caturthe yugasahasrānte</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.3-1">
<p>saṃprakṣālana-kāle 'tikrānte caturthe yuga-sahasra-ante</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.3-2" n="MBh_12.329.3/2">avyakte sarvabhūtapralaye sthāvarajaṅgame</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.3-2">
<p>a-vyakte sarva-bhūta-pralaye sthāvara-jaṅgame</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.3-3" n="MBh_12.329.3/3">jyotirdharaṇivāyurahite 'ndhe tamasi jalaikārṇave loke</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.3-3">
<p>jyotir-dharaṇi-vāyu-rahite 'ndhe tamasi jala-eka-arṇave loke</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.3-4" n="MBh_12.329.3/4">tama ity evābhibhūte 'saṃjñake 'dvitīye pratiṣṭhite</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.3-4">
<p>tama ity eva abhibhūte '-saṃjñake '-dvitīye pratiṣṭhite</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.3-5" n="MBh_12.329.3/5">naiva rātryāṃ na divase na sati nā-sati na vyakte nā-vyakte vyavasthite</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.3-5">
<p>na eva rātryāṃ na divase na sati na a-sati na vyakte na a-vyakte vyavasthite</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.3-6" n="MBh_12.329.3/6">etasyām avasthāyāṃ nārāyaṇaguṇāśrayād akṣayād ajarād anindriyād agrāhyād asaṃbhavāt satyād ahiṃsrāl lalāmād vividhapravṛttiviśeṣāt</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.3-6">
<p>etasyām avasthāyāṃ nārāyaṇa-guṇa-āśrayād a-kṣayād a-jarād an-indriyād a-grāhyād a-saṃbhavāt satyād a-hiṃsrāl lalāmād vi-vidha-pravṛtti-viśeṣāt</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.3-7" n="MBh_12.329.3/7">akṣayād ajarā-marād amūrtitaḥ sarvavyāpinaḥ sarvakartuḥ śāśvatāt tamasaḥ puruṣaḥ prādurbhūto harir avyayaḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.3-7">
<p>a-kṣayād a-jara-a-marād a-mūrtitaḥ sarva-vyāpinaḥ sarva-kartuḥ śāśvatāt tamasaḥ puruṣaḥ prādur-bhūto harir a-vyayaḥ</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.4-1" n="MBh_12.329.4/1">nidarśanam api hy atra bhavati</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.4-1">
<p>nidarśanam api hy atra bhavati</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.4-2" n="MBh_12.329.4/2">nāsīd aho na rātrir āsīt</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.4-2">
<p>nā asīd aho na rātrir āsīt</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.4-3" n="MBh_12.329.4/3">na sad āsīn nā-sad āsīt</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.4-3">
<p>na sad āsīn na a-sad āsīt</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.4-4" n="MBh_12.329.4/4">tama eva purastād abhavad viśvarūpam</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.4-4">
<p>tama eva purastād abhavad viśva-rūpam</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.4-5" n="MBh_12.329.4/5">sā viśvasya jananīty evam asyārtho 'nubhāṣyate</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.4-5">
<p>sā viśvasya janani īty evam asya artho 'nubhāṣyate</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.5-1" n="MBh_12.329.5/1">tasyedānīṃ tamaḥsaṃbhavasya puruṣasya padmayoner brahmaṇaḥ prādurbhāve sa puruṣaḥ prajāḥ sisṛkṣamāṇo netrābhyām agnīṣomau sasarja</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.5-1">
<p>tasya idānīṃ tamaḥ-saṃbhavasya puruṣasya padma-yoner brahmaṇaḥ prādur-bhāve sa puruṣaḥ prajāḥ sisṛkṣamāṇo netrābhyām agnī-ṣomau sasarja</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.5-2" n="MBh_12.329.5/2">tato bhūtasarge pravṛtte prajākramavaśād brahmakṣatram upātiṣṭhat</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.5-2">
<p>tato bhūta-sarge pravṛtte prajā-krama-vaśād brahma-kṣatram upātiṣṭhat</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.5-3" n="MBh_12.329.5/3">yaḥ somas tad brahma yad brahma te brāhmaṇāḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.5-3">
<p>yaḥ somas tad brahma yad brahma te brāhmaṇāḥ</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.5-4" n="MBh_12.329.5/4">yo 'gnis tat kṣatraṃ kṣatrād brahma balavattaram</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.5-4">
<p>yo 'gnis tat kṣatraṃ kṣatrād brahma balavattaram</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.5-5" n="MBh_12.329.5/5">kasmād iti lokapratyakṣaguṇam etat tad yathā</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.5-5">
<p>kasmād iti loka-praty-akṣa-guṇam etat tad yathā</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.5-6" n="MBh_12.329.5/6">brāhmaṇebhyaḥ paraṃ bhūtaṃ notpannapūrvam</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.5-6">
<p>brāhmaṇebhyaḥ paraṃ bhūtaṃ na-utpanna-pūrvam</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.5-7" n="MBh_12.329.5/7">dīpyamāne 'gnau juhotīti kṛtvā bravīmi</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.5-7">
<p>dīpyamāne 'gnau juhoti iti kṛtvā bravīmi</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.5-8" n="MBh_12.329.5/8">bhūtasargaḥ kṛto brahmaṇā bhūtāni ca pratiṣṭhāpya trailokyaṃ dhāryatae iti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.5-8">
<p>bhūta-sargaḥ kṛto brahmaṇā bhūtāni ca pratiṣṭhāpya trailokyaṃ dhāryatae iti</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.6-1" n="MBh_12.329.6/1">mantravādo 'pi hi bhavati</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.6-1">
<p>mantra-vādo 'pi hi bhavati</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.6-2" n="MBh_12.329.6/2">tvam agne yajñānāṃ hotā viśveṣām</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.6-2">
<p>tvam agne yajñānāṃ hotā viśveṣām</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.6-3" n="MBh_12.329.6/3">hito devebhir mānuṣe jane iti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.6-3">
<p>hito devebhir mānuṣe jane iti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.6-4" n="MBh_12.329.6/4">nidarśanaṃ cātra bhavati</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.6-4">
<p>nidarśanaṃ ca atra bhavati</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.6-5" n="MBh_12.329.6/5">viśveṣām agne yajñānāṃ hoteti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.6-5">
<p>viśveṣām agne yajñānāṃ hota īti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.6-6" n="MBh_12.329.6/6">hito devair mānuṣair jagata iti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.6-6">
<p>hito devair mānuṣair jagata iti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.6-7" n="MBh_12.329.6/7">agnir hi yajñānāṃ hotā kartā</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.6-7">
<p>agnir hi yajñānāṃ hotā kartā</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.6-8" n="MBh_12.329.6/8">sa cāgnir brahma</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.6-8">
<p>sa ca agnir brahma</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.7-1" n="MBh_12.329.7/1">na hy ete mantrād dhavanam asti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.7-1">
<p>na hy ete mantrād dhavanam asti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.7-2" n="MBh_12.329.7/2">na vinā puruṣaṃ tapaḥ saṃbhavati</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.7-2">
<p>na vinā puruṣaṃ tapaḥ saṃbhavati</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.7-3" n="MBh_12.329.7/3">havir mantrāṇāṃ saṃpūjā vidyate devamanuṣyāṇām anena tvaṃ hoteti niyuktaḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.7-3">
<p>havir mantrāṇāṃ saṃpūjā vidyate deva-manuṣyāṇām anena tvaṃ hota īti niyuktaḥ</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.7-4" n="MBh_12.329.7/4">ye ca mānuṣā hotrādhikārās te ca</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.7-4">
<p>ye ca mānuṣā hotra-adhikārās te ca</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.7-5" n="MBh_12.329.7/5">brāhmaṇasya hi yājanaṃ vidhīyate na kṣatravaiśyayor dvijātyoḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.7-5">
<p>brāhmaṇasya hi yājanaṃ vidhīyate na kṣatra-vaiśyayor dvi-jātyoḥ</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.7-6" n="MBh_12.329.7/6">tasmād brāhmaṇā hy agnibhūtā yajñān udvahanti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.7-6">
<p>tasmād brāhmaṇā hy agni-bhūtā yajñān udvahanti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.7-7" n="MBh_12.329.7/7">yajñā devāṃs tarpayanti devāḥ pṛthivīṃ bhāvayanti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.7-7">
<p>yajñā devāṃs tarpayanti devāḥ pṛthivīṃ bhāvayanti</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.8-1" n="MBh_12.329.8/1">śatapathe hi brāhmaṇaṃ bhavati</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.8-1">
<p>śata-pathe hi brāhmaṇaṃ bhavati</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.8-2" n="MBh_12.329.8/2">agnau samiddhe sa juhoti yo vidvān brāhmaṇamukhe dānāhutiṃ juhoti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.8-2">
<p>agnau samiddhe sa juhoti yo vidvān brāhmaṇa-mukhe dāna-āhutiṃ juhoti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.8-3" n="MBh_12.329.8/3">evam apy agnibhūtā brāhmaṇā vidvāṃso 'gniṃ bhāvayanti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.8-3">
<p>evam apy agni-bhūtā brāhmaṇā vidvāṃso 'gniṃ bhāvayanti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.8-4" n="MBh_12.329.8/4">agnir viṣṇuḥ sarvabhūtāny anupraviśya prāṇān dhārayati</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.8-4">
<p>agnir viṣṇuḥ sarva-bhūtāny anupraviśya prāṇān dhārayati</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.8-5" n="MBh_12.329.8/5">api cātra sanatkumāragītāḥ ślokā bhavanti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.8-5">
<p>api ca atra sanat-kumāra-gītāḥ ślokā bhavanti</p>
</note>

<lg xml:id="MBh_12.329.9">
<l xml:id="MBh_12.329.9-1" n="MBh_12.329.9/1"><seg type="pāda" n="a">viśvaṃ brahmāsṛjat pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvādir niravaskaram</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.329.9-2" n="MBh_12.329.9/2"><seg type="pāda" n="c">brahmaghoṣair divaṃ tiṣṭhanty</seg> <seg type="pāda" n="d">amarā brahmayonayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.9">
<lg>
<l><seg type="pāda">viśvaṃ brahma āsṛjat pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda">sarva-ādir nir-avaskaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda">brahma-ghoṣair divaṃ tiṣṭhanty</seg> <seg type="pāda">a-marā brahma-yonayaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.329.10">
<l xml:id="MBh_12.329.10-1" n="MBh_12.329.10/1"><seg type="pāda" n="a">brāhmaṇānāṃ matir vākyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">karma śraddhā tapāṃsi ca</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.329.10-2" n="MBh_12.329.10/2"><seg type="pāda" n="c">dhārayanti mahīṃ dyāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">śaityād vāry amṛtaṃ yathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.10">
<lg>
<l><seg type="pāda">brāhmaṇānāṃ matir vākyaṃ</seg> <seg type="pāda">karma śraddhā tapāṃsi ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda">dhārayanti mahīṃ dyāṃ ca</seg> <seg type="pāda">śaityād vāry a-mṛtaṃ yathā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.329.11">
<l xml:id="MBh_12.329.11-1" n="MBh_12.329.11/1"><seg type="pāda" n="a">nāsti satyāt paro dharmo</seg> <seg type="pāda" n="b">nāsti mātṛsamo guruḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.329.11-2" n="MBh_12.329.11/2"><seg type="pāda" n="c">brāhmaṇebhyaḥ paraṃ nāsti</seg> <seg type="pāda" n="d">pretya ceha ca bhūtaye</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.11">
<lg>
<l><seg type="pāda">na asti satyāt paro dharmo</seg> <seg type="pāda">na asti mātṛ-samo guruḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">brāhmaṇebhyaḥ paraṃ na asti</seg> <seg type="pāda">pretya ca iha ca bhūtaye</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.329.12">
<l xml:id="MBh_12.329.12-1" n="MBh_12.329.12/1">naiṣām ukṣā vardhate nota vāhā</l>
<l xml:id="MBh_12.329.12-2" n="MBh_12.329.12/2">na gargaro mathyate saṃpradāne</l>
<l xml:id="MBh_12.329.12-3" n="MBh_12.329.12/3">apadhvastā dasyubhūtā bhavanti</l>
<l xml:id="MBh_12.329.12-4" n="MBh_12.329.12/4">yeṣāṃ rāṣṭre brāhmaṇā vṛttihīnāḥ</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.12">
<lg>
<l>na eṣām ukṣā vardhate na uta vāhā</l>
<l>na gargaro mathyate saṃpradāne</l>
<l>apadhvastā dasyu-bhūtā bhavanti</l>
<l>yeṣāṃ rāṣṭre brāhmaṇā vṛtti-hīnāḥ</l>
</lg>
</note>

<p xml:id="MBh_12.329.13-1" n="MBh_12.329.13/1">vedapurāṇetihāsaprāmāṇyān nārāyaṇamukhodgatāḥ sarvātmānaḥ sarvakartāraḥ sarvabhāvanāś ca brāhmaṇāḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.13-1">
<p>veda-purāṇa-itihāsa-prāmāṇyān nārāyaṇa-mukha-udgatāḥ sarva-ātmānaḥ sarva-kartāraḥ sarva-bhāvanāś ca brāhmaṇāḥ</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.13-2" n="MBh_12.329.13/2">vāksamakālaṃ hi tasya devasya varapradasya brāhmaṇāḥ prathamaṃ prādurbhūtā brāhmaṇebhyaś ca śeṣā varṇāḥ prādurbhūtāḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.13-2">
<p>vāk-sama-kālaṃ hi tasya devasya vara-pradasya brāhmaṇāḥ prathamaṃ prādur-bhūtā brāhmaṇebhyaś ca śeṣā varṇāḥ prādur-bhūtāḥ</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.13-3" n="MBh_12.329.13/3">itthaṃ ca surāsuraviśiṣṭā brāhmaṇā yadā mayā brahmabhūtena purā svayam evotpāditāḥ surāsuramahar2ṣayo bhūtaviśeṣāḥ sthāpitā nigṛhītāś ca</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.13-3">
<p>itthaṃ ca sura-asura-viśiṣṭā brāhmaṇā yadā mayā brahma-bhūtena purā svayam eva utpāditāḥ sura-asura-mahar2ṣayo bhūta-viśeṣāḥ sthāpitā nigṛhītāś ca</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.14-1" n="MBh_12.329.14/1">ahalyādharṣaṇanimittaṃ hi gautamād dhariśmaśrutām indraḥ prāptaḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.14-1">
<p>ahalyā-dharṣaṇa-nimittaṃ hi gautamād dhari-śmaśrutām indraḥ prāptaḥ</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.14-2" n="MBh_12.329.14/2">kauśikanimittaṃ cendro muṣkaviyogaṃ meṣavṛṣaṇatvaṃ cāvāpa</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.14-2">
<p>kauśika-nimittaṃ ca indro muṣka-viyogaṃ meṣa-vṛṣaṇatvaṃ ca avāpa</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.14-3" n="MBh_12.329.14/3">aśvinor grahapratiṣedhodyatavajrasya puraṃdarasya cyavanena stambhito bāhuḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.14-3">
<p>aśvinor graha-pratiṣedha-udyata-vajrasya puraṃ-darasya cyavanena stambhito bāhuḥ</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.14-4" n="MBh_12.329.14/4">kratuvadhaprāptamanyunā ca dakṣeṇa bhūyas tapasā cātmānaṃ saṃyojya netrākṛtir anyā lalāṭe rudrasyotpāditā</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.14-4">
<p>kratu-vadha-prāpta-manyunā ca dakṣeṇa bhūyas tapasā cā atmānaṃ saṃyojya netra-ākṛtir anyā lalāṭe rudrasya utpāditā</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.15-1" n="MBh_12.329.15/1">tripuravadhārthaṃ dīkṣām abhyupagatasya rudrasyośanasā śiraso jaṭā utkṛtya prayuktāḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.15-1">
<p>tri-pura-vadha-arthaṃ dīkṣām abhyupagatasya rudrasya uśanasā śiraso jaṭā utkṛtya prayuktāḥ</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.15-2" n="MBh_12.329.15/2">tataḥ prādurbhūtā bhujagāḥ_1</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.15-2">
<p>tataḥ prādur-bhūtā bhuja-gāḥ_1</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.15-3" n="MBh_12.329.15/3">tair asya bhujagaiḥ_1 pīḍyamānaḥ kaṇṭho nīlatām upanītaḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.15-3">
<p>tair asya bhuja-gaiḥ_1 pīḍyamānaḥ kaṇṭho nīlatām upanītaḥ</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.15-4" n="MBh_12.329.15/4">pūrve ca manvantare svāyaṃbhuve nārāyaṇahastabandhagrahaṇān nīlakaṇṭhatvam eva vā</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.15-4">
<p>pūrve ca manv-antare svāyaṃbhuve nārāyaṇa-hasta-bandha-grahaṇān nīla-kaṇṭhatvam eva vā</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.16-1" n="MBh_12.329.16/1">amṛtotpādane puraścaraṇatām upagatasyāṅgiraso bṛhaspater upaspṛśato na prasādaṃ gatavatyaḥ kilāpaḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.16-1">
<p>a-mṛta-utpādane puraś-caraṇatām upagatasya aṅgiraso bṛhas-pater upaspṛśato na prasādaṃ gatavatyaḥ kilā apaḥ</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.16-2" n="MBh_12.329.16/2">atha bṛhaspatir apāṃ cukrodha</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.16-2">
<p>atha bṛhas-patir apāṃ cukrodha</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.16-3" n="MBh_12.329.16/3">yasmān mamopaspṛśataḥ kaluṣībhūtā na prasādam upagatās tasmād adyaprabhṛti jhaṣamakaramatsyakacchapajantusaṃkīrṇāḥ kaluṣībhavateti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.16-3">
<p>yasmān mama upaspṛśataḥ kaluṣī-bhūtā na prasādam upagatās tasmād adya-prabhṛti jhaṣa-makara-matsya-kacchapa-jantu-saṃkīrṇāḥ kaluṣī-bhavata iti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.16-4" n="MBh_12.329.16/4">tadāprabhṛty āpo yādobhiḥ saṃkīrṇāḥ saṃvṛttāḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.16-4">
<p>tadā-prabhṛty āpo yādobhiḥ saṃkīrṇāḥ saṃvṛttāḥ</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.17-1" n="MBh_12.329.17/1">viśvarūpo vai tvāṣṭraḥ purohito devānām āsīt svasrīyo 'surāṇām</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.17-1">
<p>viśva-rūpo vai tvāṣṭraḥ puro-hito devānām āsīt svasrīyo 'surāṇām</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.17-2" n="MBh_12.329.17/2">sa pratyakṣaṃ devebhyo bhāgam adadat paroakṣam asurebhyaḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.17-2">
<p>sa praty-akṣaṃ devebhyo bhāgam adadat paro-akṣam asurebhyaḥ</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.18-1" n="MBh_12.329.18/1">atha hiraṇyakaśipuṃ puraskṛtya_1 viśvarūpamātaraṃ svasāram asurā varam ayācanta</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.18-1">
<p>atha hiraṇya-kaśipuṃ puras-kṛtya_1 viśva-rūpa-mātaraṃ svasāram asurā varam ayācanta</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.18-2" n="MBh_12.329.18/2">he svasar ayaṃ te putras tvāṣṭro viśvarūpas triśirā devānāṃ purohitaḥ pratyakṣaṃ devebhyo bhāgam adadat paroakṣam asmākam</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.18-2">
<p>he svasar ayaṃ te putras tvāṣṭro viśva-rūpas tri-śirā devānāṃ puro-hitaḥ praty-akṣaṃ devebhyo bhāgam adadat paro-akṣam asmākam</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.18-3" n="MBh_12.329.18/3">tato devā vardhante vayaṃ kṣīyāmaḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.18-3">
<p>tato devā vardhante vayaṃ kṣīyāmaḥ</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.18-4" n="MBh_12.329.18/4">tad enaṃ tvaṃ vārayitum arhasi tathā yathāsmān bhajed iti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.18-4">
<p>tad enaṃ tvaṃ vārayitum arhasi tathā yatha āsmān bhajed iti</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.19-1" n="MBh_12.329.19/1">atha viśvarūpaṃ nandanavanam upagataṃ mātovāca</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.19-1">
<p>atha viśva-rūpaṃ nandana-vanam upagataṃ māta ūvāca</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.19-2" n="MBh_12.329.19/2">putra kiṃ parapakṣavardhanas tvaṃ mātulapakṣaṃ nāśayasi</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.19-2">
<p>putra kiṃ para-pakṣa-vardhanas tvaṃ mātula-pakṣaṃ nāśayasi</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.19-3" n="MBh_12.329.19/3">nārhasy evaṃ kartum iti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.19-3">
<p>na arhasy evaṃ kartum iti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.19-4" n="MBh_12.329.19/4">sa viśvarūpo mātur vākyam anatikramaṇīyam iti matvā saṃpūjya hiraṇyakaśipum agāt</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.19-4">
<p>sa viśva-rūpo mātur vākyam an-atikramaṇīyam iti matvā saṃpūjya hiraṇya-kaśipum agāt</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.20-1" n="MBh_12.329.20/1">hairaṇyagarbhāc ca vasiṣṭhād dhiraṇyakaśipuḥ śāpaṃ prāptavān</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.20-1">
<p>hairaṇyagarbhāc ca vasiṣṭhād dhiraṇya-kaśipuḥ śāpaṃ prāptavān</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.20-2" n="MBh_12.329.20/2">yasmāt tvayānyo vṛto hotā tasmād asamāptayajñas tvam apūrvāt sattvajātād vadhaṃ prāpsyasīti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.20-2">
<p>yasmāt tvaya ānyo vṛto hotā tasmād a-samāpta-yajñas tvam a-pūrvāt sattva-jātād vadhaṃ prāpsyasi iti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.20-3" n="MBh_12.329.20/3">tacchāpadānād dhiraṇyakaśipuḥ prāptavān vadham</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.20-3">
<p>tac-chāpa-dānād dhiraṇya-kaśipuḥ prāptavān vadham</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.21-1" n="MBh_12.329.21/1">viśvarūpo mātṛpakṣavardhano 'tyarthaṃ tapasy abhavat</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.21-1">
<p>viśva-rūpo mātṛ-pakṣa-vardhano 'ty-arthaṃ tapasy abhavat</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.21-2" n="MBh_12.329.21/2">tasya vratabhaṅgārtham indro bahvīḥ śrīmatyo 'psaraso niyuyoja</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.21-2">
<p>tasya vrata-bhaṅga-artham indro bahvīḥ śrīmatyo 'psaraso niyuyoja</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.21-3" n="MBh_12.329.21/3">tāś ca dṛṣṭvā manaḥ kṣubhitam tasyābhavat tāsu cāpsaraḥsu nacirād eva sakto 'bhavat</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.21-3">
<p>tāś ca dṛṣṭvā manaḥ kṣubhitam tasya abhavat tāsu ca apsaraḥsu na-cirād eva sakto 'bhavat</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.21-4" n="MBh_12.329.21/4">saktaṃ cainaṃ jñātvāpsarasa ūcur gacchāmahe vayaṃ yathāgatam iti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.21-4">
<p>saktaṃ ca enaṃ jñātva āpsarasa ūcur gacchāmahe vayaṃ yathā-āgatam iti</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.22-1" n="MBh_12.329.22/1">tās tvāṣṭra uvāca</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.22-1">
<p>tās tvāṣṭra uvāca</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.22-2" n="MBh_12.329.22/2">kva gamiṣyatha āsyatām tāvan mayā saha śreyo bhaviṣyatīti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.22-2">
<p>kva gamiṣyatha āsyatām tāvan mayā saha śreyo bhaviṣyati iti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.22-3" n="MBh_12.329.22/3">tās tam abruvan</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.22-3">
<p>tās tam abruvan</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.22-4" n="MBh_12.329.22/4">vayaṃ devastriyo 'psarasa indraṃ varadaṃ purā prabhaviṣṇuṃ vṛṇīmahae iti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.22-4">
<p>vayaṃ deva-striyo 'psarasa indraṃ vara-daṃ purā prabhaviṣṇuṃ vṛṇīmahae iti</p>
</note>
 

<p xml:id="MBh_12.329.23-1" n="MBh_12.329.23/1">atha tā viśvarūpo 'bravīd adyaiva sendrā devā na bhaviṣyantīti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.23-1">
<p>atha tā viśva-rūpo 'bravīd adya eva sa-indrā devā na bhaviṣyanti iti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.23-2" n="MBh_12.329.23/2">tato mantrāñ jajāpa</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.23-2">
<p>tato mantrāñ jajāpa</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.23-3" n="MBh_12.329.23/3">tair mantraiḥ prāvardhata triśirāḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.23-3">
<p>tair mantraiḥ prāvardhata tri-śirāḥ</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.23-4" n="MBh_12.329.23/4">ekenāsyena sarvalokeṣu dvijaiḥ kriyāvadbhir yajñeṣu suhutaṃ somaṃ papāv ekenāpa ekena sendrān devān</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.23-4">
<p>ekenā asyena sarva-lokeṣu dvi-jaiḥ kriyāvadbhir yajñeṣu su-hutaṃ somaṃ papāv ekenā apa ekena sa-indrān devān</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.23-5" n="MBh_12.329.23/5">athendras taṃ vivardhamānaṃ somapānāpyāyitasarvagātraṃ dṛṣṭvā cintām āpede</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.23-5">
<p>atha indras taṃ vivardhamānaṃ soma-pāna-āpyāyita-sarva-gātraṃ dṛṣṭvā cintām āpede</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.24-1" n="MBh_12.329.24/1">devāś ca te sahendreṇa brahmāṇam abhijagmur ūcuś ca</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.24-1">
<p>devāś ca te saha indreṇa brahmāṇam abhijagmur ūcuś ca</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.24-2" n="MBh_12.329.24/2">viśvarūpeṇa sarvayajñeṣu suhutaḥ somaḥ pīyate</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.24-2">
<p>viśva-rūpeṇa sarva-yajñeṣu su-hutaḥ somaḥ pīyate</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.24-3" n="MBh_12.329.24/3">vayam abhāgāḥ saṃvṛttāḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.24-3">
<p>vayam a-bhāgāḥ saṃvṛttāḥ</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.24-4" n="MBh_12.329.24/4">asurapakṣo vardhate vayaṃ kṣīyāmaḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.24-4">
<p>asura-pakṣo vardhate vayaṃ kṣīyāmaḥ</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.24-5" n="MBh_12.329.24/5">tad arhasi no vidhātuṃ śreyo yad anantaram iti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.24-5">
<p>tad arhasi no vidhātuṃ śreyo yad an-antaram iti</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.25-1" n="MBh_12.329.25/1">tān brahmovāca ṛṣir bhārgavas tapas tapyate dadhīcaḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.25-1">
<p>tān brahma ūvāca ṛṣir bhārgavas tapas tapyate dadhīcaḥ</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.25-2" n="MBh_12.329.25/2">sa yācyatāṃ varaṃ yathā kalevaraṃ jahyāt</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.25-2">
<p>sa yācyatāṃ varaṃ yathā kalevaraṃ jahyāt</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.25-3" n="MBh_12.329.25/3">tasyāsthibhir vajraṃ kriyatām iti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.25-3">
<p>tasya asthibhir vajraṃ kriyatām iti</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.26-1" n="MBh_12.329.26/1">devās tatrāgacchan yatra dadhīco bhagavān ṛṣis tapas tepe</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.26-1">
<p>devās tatra agacchan yatra dadhīco bhagavān ṛṣis tapas tepe</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.26-2" n="MBh_12.329.26/2">sendrā devās tam abhigamyocur bhagavaṃs tapasaḥ kuśalam avighnaṃ ceti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.26-2">
<p>sa-indrā devās tam abhigamyā ucur bhagavaṃs tapasaḥ kuśalam a-vighnaṃ ca iti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.26-3" n="MBh_12.329.26/3">tān dadhīca uvāca svāgataṃ bhavadbhyaḥ kiṃ kriyatām</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.26-3">
<p>tān dadhīca uvāca sv-āgataṃ bhavadbhyaḥ kiṃ kriyatām</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.26-4" n="MBh_12.329.26/4">yad vakṣyatha tat kariṣyāmīti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.26-4">
<p>yad vakṣyatha tat kariṣyāmi iti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.26-5" n="MBh_12.329.26/5">te tam abruvañ śarīraparityāgaṃ lokahitārthaṃ bhagavān kartum arhatīti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.26-5">
<p>te tam abruvañ śarīra-parityāgaṃ loka-hita-arthaṃ bhagavān kartum arhati iti</p>
</note>

<note>D7 T G1-3.6 Kumbh..ed. ins.:: evam ukto dadhīcas tān abravīt !</note>
<note>sahasraṃ varṣāṇām aindraṃ padam avāpyate mayā yadi jahyām !</note>
<note>tathe9ty uktve9ndraḥ sva-sthānaṃ dattvā tapasvy- abhavat !</note>
<note>indro dadhīco 'bhavat !</note>
<note>tāvat pūrṇe se1ndrā devā āgaman kālo 'yaṃ deha-nyāsāye7ti !12329.26871!</note>

<p xml:id="MBh_12.329.26-6" n="MBh_12.329.26/6">atha dadhīcas tathaivā-vimanāḥ sukhaduḥkhasamo mahāyogī ātmānaṃ samādhāya śarīraparityāgaṃ cakāra</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.26-6">
<p>atha dadhīcas tatha aiva a-vi-manāḥ sukha-duḥkha-samo mahā-yogī ātmānaṃ samādhāya śarīra-parityāgaṃ cakāra</p>
</note>

<note>Kumbh..ed. ins.:: śrutir apy atra bhavati !</note>
<note>indro dadhīco 'sthibhiḥ kṛtam iti !12329.26872!</note>

<p xml:id="MBh_12.329.27-1" n="MBh_12.329.27/1">tasya paramātmany avasṛte tāny asthīni dhātā saṃgṛhya vajram akarot</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.27-1">
<p>tasya parama-ātmany avasṛte tāny asthīni dhātā saṃgṛhya vajram akarot</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.27-2" n="MBh_12.329.27/2">tena vajreṇā-bhedyenā-pradhṛṣyeṇa brahmāsthisaṃbhūtena viṣṇupraviṣṭenendro viśvarūpaṃ jaghāna</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.27-2">
<p>tena vajreṇa a-bhedyena a-pradhṛṣyeṇa brahma-asthi-saṃbhūtena viṣṇu-praviṣṭena indro viśva-rūpaṃ jaghāna</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.27-3" n="MBh_12.329.27/3">śirasāṃ cāsya chedanam akarot</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.27-3">
<p>śirasāṃ ca asya chedanam akarot</p>
</note>

<note>D7 T G1-3.6 Kumbh..ed. Cv:: takṣṇā yajña-paśoḥ śiras te dadāmī7ty uktvā !12329.27873!</note>

<p xml:id="MBh_12.329.27-4" n="MBh_12.329.27/4">tasmād anantaraṃ viśvarūpagātramathanasaṃbhavaṃ tvaṣṭrotpāditam evāriṃ vṛtram indro jaghāna</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.27-4">
<p>tasmād an-antaraṃ viśva-rūpa-gātra-mathana-saṃbhavaṃ tvaṣṭra ūtpāditam eva ariṃ vṛtram indro jaghāna</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.28-1" n="MBh_12.329.28/1">tasyāṃ dvaidhībhūtāyāṃ brahmavadhyāyāṃ bhayād indro devarājyaṃ parityajya apsusaṃbhavāṃ śītalāṃ mānasasarogatāṃ nalinīṃ apsu</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.28-1">
<p>tasyāṃ dvaidhī-bhūtāyāṃ brahma-vadhyāyāṃ bhayād indro deva-rājyaṃ parityajya apsu-saṃbhavāṃ śītalāṃ mānasa-saro-gatāṃ nalinīṃ apsu</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.28-2" n="MBh_12.329.28/2">tatra caiśvaryayogād aṇumātro bhūtvā bisagranthiṃ praviveśa</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.28-2">
<p>tatra cā eśvarya-yogād aṇu-mātro bhūtvā bisa-granthiṃ praviveśa</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.29-1" n="MBh_12.329.29/1">atha brahmavadhyābhayapranaṣṭe trailokyanāthe śacīpatau jagad anīśvaraṃ babhūva</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.29-1">
<p>atha brahma-vadhyā-bhaya-pranaṣṭe trailokya-nāthe śacī-patau jagad an-īśvaraṃ babhūva</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.29-2" n="MBh_12.329.29/2">devān rajas tamaś cāviveśa</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.29-2">
<p>devān rajas tamaś cā aviveśa</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.29-3" n="MBh_12.329.29/3">mantrā na prāvartanta mahar2ṣīṇāṃ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.29-3">
<p>mantrā na prāvartanta mahar2ṣīṇāṃ</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.29-4" n="MBh_12.329.29/4">rakṣāṃsi prādur abhavan</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.29-4">
<p>rakṣāṃsi prādur abhavan</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.29-5" n="MBh_12.329.29/5">brahma cotsādanaṃ jagāma</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.29-5">
<p>brahma ca utsādanaṃ jagāma</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.29-6" n="MBh_12.329.29/6">anindrāś cā-balā lokāḥ supradhṛṣyā babhūvuḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.29-6">
<p>an-indrāś ca a-balā lokāḥ su-pradhṛṣyā babhūvuḥ</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.30-1" n="MBh_12.329.30/1">atha devā ṛṣayaś cāyuṣaḥ putraṃ nahuṣaṃ nāma devarājatve 'bhiṣiṣicuḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.30-1">
<p>atha devā ṛṣayaś cā ayuṣaḥ putraṃ nahuṣaṃ nāma deva-rājatve 'bhiṣiṣicuḥ</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.30-2" n="MBh_12.329.30/2">nahuṣaḥ pañcabhiḥ śatair jyotiṣāṃ lalāṭe jvaladbhiḥ sarvatejoharais triviṣṭapaṃ pālayāṃ babhūva</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.30-2">
<p>nahuṣaḥ pañcabhiḥ śatair jyotiṣāṃ lalāṭe jvaladbhiḥ sarva-tejo-harais tri-viṣṭapaṃ pālayāṃ babhūva</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.30-3" n="MBh_12.329.30/3">atha lokāḥ prakṛtim āpedire svasthāś ca babhūvuḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.30-3">
<p>atha lokāḥ prakṛtim āpedire sva-sthāś ca babhūvuḥ</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.31-1" n="MBh_12.329.31/1">athovāca nahuṣaḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.31-1">
<p>atha uvāca nahuṣaḥ</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.31-2" n="MBh_12.329.31/2">sarvaṃ māṃ śakropabhuktam upasthitam ṛte śacīm iti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.31-2">
<p>sarvaṃ māṃ śakra-upabhuktam upasthitam ṛte śacīm iti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.31-3" n="MBh_12.329.31/3">sa evam uktvā śacīsamīpam agamad uvāca cainām</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.31-3">
<p>sa evam uktvā śacī-samīpam agamad uvāca ca enām</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.31-4" n="MBh_12.329.31/4">subhage 'ham indro devānāṃ bhajasva mām iti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.31-4">
<p>su-bhage 'ham indro devānāṃ bhajasva mām iti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.31-5" n="MBh_12.329.31/5">taṃ śacī pratyuvāca</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.31-5">
<p>taṃ śacī pratyuvāca</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.31-6" n="MBh_12.329.31/6">prakṛtyā tvaṃ dharmavatsalaḥ somavaṃśodbhavaś ca</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.31-6">
<p>prakṛtyā tvaṃ dharma-vatsalaḥ soma-vaṃśa-udbhavaś ca</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.31-7" n="MBh_12.329.31/7">nārhasi parapatnīdharṣaṇaṃ kartum iti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.31-7">
<p>na arhasi para-patnī-dharṣaṇaṃ kartum iti</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.32-1" n="MBh_12.329.32/1">tām athovāca nahuṣaḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.32-1">
<p>tām atha uvāca nahuṣaḥ</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.32-2" n="MBh_12.329.32/2">aindraṃ padam adhyāsyate mayā</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.32-2">
<p>aindraṃ padam adhyāsyate mayā</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.32-3" n="MBh_12.329.32/3">aham indrasya rājyaratnaharo nātrā-dharmaḥ kaścit tvam indrabhukteti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.32-3">
<p>aham indrasya rājya-ratna-haro na atra a-dharmaḥ kaś-cit tvam indra-bhukta īti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.32-4" n="MBh_12.329.32/4">sā tam uvāca</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.32-4">
<p>sā tam uvāca</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.32-5" n="MBh_12.329.32/5">asti mama kiṃcid vratam aparyavasitam</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.32-5">
<p>asti mama kiṃ-cid vratam a-paryavasitam</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.32-6" n="MBh_12.329.32/6">tasyāvabhṛthe tvām upagamiṣyāmi kaiścid evāhobhir iti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.32-6">
<p>tasya avabhṛthe tvām upagamiṣyāmi kaiś-cid eva ahobhir iti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.32-7" n="MBh_12.329.32/7">sa śacyaivam abhihito nahuṣo jagāma</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.32-7">
<p>sa śacya aivam abhihito nahuṣo jagāma</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.33-1" n="MBh_12.329.33/1">atha śacī duḥkhaśokārtā bhartṛdarśanalālasā nahuṣabhayagṛhītā bṛhaspatim upāgacchat</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.33-1">
<p>atha śacī duḥkha-śoka-ārtā bhartṛ-darśana-lālasā nahuṣa-bhaya-gṛhītā bṛhas-patim upāgacchat</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.33-2" n="MBh_12.329.33/2">sa ca tām abhigatāṃ dṛṣṭvaiva dhyānaṃ praviśya bhartṛkāryatatparāṃ jñātvā bṛhaspatir uvāca</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.33-2">
<p>sa ca tām abhigatāṃ dṛṣṭva aiva dhyānaṃ praviśya bhartṛ-kārya-tat-parāṃ jñātvā bṛhas-patir uvāca</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.33-3" n="MBh_12.329.33/3">anenaiva vratena tapasā cānvitā devīṃ varadām upaśrutim āhvaya</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.33-3">
<p>anena eva vratena tapasā ca anvitā devīṃ vara-dām upaśrutim āhvaya</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.33-4" n="MBh_12.329.33/4">sā tavendraṃ darśayiṣyatīti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.33-4">
<p>sā tava indraṃ darśayiṣyati iti</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.34-1" n="MBh_12.329.34/1">sātha mahāniyamam āsthitā devīṃ varadām upaśrutiṃ mantrair āhvayat</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.34-1">
<p>sa ātha mahā-niyamam āsthitā devīṃ vara-dām upaśrutiṃ mantrair āhvayat</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.34-2" n="MBh_12.329.34/2">sopaśrutiḥ śacīsamīpam agāt</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.34-2">
<p>sa ūpaśrutiḥ śacī-samīpam agāt</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.34-3" n="MBh_12.329.34/3">uvāca cainām iyam asmi tvayopahūtopasthitā kiṃ te priyaṃ karavāṇīti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.34-3">
<p>uvāca ca enām iyam asmi tvaya ūpahūta ūpasthitā kiṃ te priyaṃ karavāṇi iti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.34-4" n="MBh_12.329.34/4">tāṃ mūrdhnā praṇamyovāca śacī bhagavaty arhasi me bhartāraṃ darśayituṃ tvaṃ satyā matā ceti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.34-4">
<p>tāṃ mūrdhnā praṇamya uvāca śacī bhagavaty arhasi me bhartāraṃ darśayituṃ tvaṃ satyā matā ca iti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.34-5" n="MBh_12.329.34/5">saināṃ mānasaṃ saro 'nayat</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.34-5">
<p>sa aināṃ mānasaṃ saro 'nayat</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.34-6" n="MBh_12.329.34/6">tatrendraṃ bisagranthigatam adarśayat</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.34-6">
<p>tatra indraṃ bisa-granthi-gatam adarśayat</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.35-1" n="MBh_12.329.35/1">tām indraḥ patnīṃ kṛśāṃ glānāṃ ca dṛṣṭvā cintayāṃ babhūva</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.35-1">
<p>tām indraḥ patnīṃ kṛśāṃ glānāṃ ca dṛṣṭvā cintayāṃ babhūva</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.35-2" n="MBh_12.329.35/2">aho mama mahad duḥkham idam adyopagatam</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.35-2">
<p>aho mama mahad duḥkham idam adya upagatam</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.35-3" n="MBh_12.329.35/3">naṣṭaṃ hi mām iyam anviṣyopāgamad duḥkhārteti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.35-3">
<p>naṣṭaṃ hi mām iyam anviṣya upāgamad duḥkha-ārta īti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.35-4" n="MBh_12.329.35/4">tām indra uvāca kathaṃ vartayasīti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.35-4">
<p>tām indra uvāca kathaṃ vartayasi iti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.35-5" n="MBh_12.329.35/5">sā tam uvāca</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.35-5">
<p>sā tam uvāca</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.35-6" n="MBh_12.329.35/6">nahuṣo mām āhvayati</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.35-6">
<p>nahuṣo mām āhvayati</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.35-7" n="MBh_12.329.35/7">kālaś cāsya mayā kṛta iti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.35-7">
<p>kālaś ca asya mayā kṛta iti</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.36-1" n="MBh_12.329.36/1">tām indra uvāca</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.36-1">
<p>tām indra uvāca</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.36-2" n="MBh_12.329.36/2">gaccha</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.36-2">
<p>gaccha</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.36-3" n="MBh_12.329.36/3">nahuṣas tvayā vācyo 'pūrveṇa mām ṛṣiyuktena yānena tvam adhirūḍha udvahasva</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.36-3">
<p>nahuṣas tvayā vācyo '-pūrveṇa mām ṛṣi-yuktena yānena tvam adhirūḍha udvahasva</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.36-4" n="MBh_12.329.36/4">indrasya hi mahānti vāhanāni manasaḥ priyāṇy adhirūḍhāni mayā</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.36-4">
<p>indrasya hi mahānti vāhanāni manasaḥ priyāṇy adhirūḍhāni mayā</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.36-5" n="MBh_12.329.36/5">tvam anyenopayātum arhasīti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.36-5">
<p>tvam anyena upayātum arhasi iti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.36-6" n="MBh_12.329.36/6">saivam uktā hṛṣṭā jagāma</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.36-6">
<p>sa aivam uktā hṛṣṭā jagāma</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.36-7" n="MBh_12.329.36/7">indro 'pi bisagranthim evāviveśa bhūyaḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.36-7">
<p>indro 'pi bisa-granthim evā aviveśa bhūyaḥ</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.37-1" n="MBh_12.329.37/1">athendrāṇim abhyāgatāṃ dṛṣṭvovāca nahuṣaḥ pūrṇaḥ sa kāla iti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.37-1">
<p>atha indrāṇim abhyāgatāṃ dṛṣṭva ūvāca nahuṣaḥ pūrṇaḥ sa kāla iti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.37-2" n="MBh_12.329.37/2">taṃ śacy abravīc chakreṇa yathoktam</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.37-2">
<p>taṃ śacy- abravīc chakreṇa yatha ūktam</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.37-3" n="MBh_12.329.37/3">sa mahar2ṣiyuktaṃ vāhanam adhirūḍhaḥ śacīsamīpam upāgacchat</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.37-3">
<p>sa mahar2ṣi-yuktaṃ vāhanam adhirūḍhaḥ śacī-samīpam upāgacchat</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.38-1" n="MBh_12.329.38/1">atha maitrāvaruṇiḥ kumbhayonir agastyo mahar2ṣīn vikriyamāṇāṃs tān nahuṣeṇāpaśyat</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.38-1">
<p>atha maitrāvaruṇiḥ kumbha-yonir agastyo mahar2ṣīn vikriyamāṇāṃs tān nahuṣeṇa apaśyat</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.38-2" n="MBh_12.329.38/2">padbhyāṃ ca tenāspṛśyata</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.38-2">
<p>padbhyāṃ ca tena aspṛśyata</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.38-3" n="MBh_12.329.38/3">tataḥ sa nahuṣam abravīd akāryapravṛtta pāpa patasva mahīm</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.38-3">
<p>tataḥ sa nahuṣam abravīd a-kārya-pravṛtta pāpa patasva mahīm</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.38-4" n="MBh_12.329.38/4">sarpo bhava yāvad bhūmir girayaś ca tiṣṭheyus tāvad iti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.38-4">
<p>sarpo bhava yāvad bhūmir girayaś ca tiṣṭheyus tāvad iti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.38-5" n="MBh_12.329.38/5">sa mahar2ṣivākyasamakālam eva tasmād yānād avāpatat</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.38-5">
<p>sa mahar2ṣi-vākya-sama-kālam eva tasmād yānād avāpatat</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.39-1" n="MBh_12.329.39/1">athānindraṃ punas trailokyam abhavat</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.39-1">
<p>atha an-indraṃ punas trailokyam abhavat</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.39-2" n="MBh_12.329.39/2">tato devā ṛṣayaś ca bhagavantaṃ viṣṇuṃ śaraṇam indrārthe 'bhijagmuḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.39-2">
<p>tato devā ṛṣayaś ca bhagavantaṃ viṣṇuṃ śaraṇam indra-arthe 'bhijagmuḥ</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.39-3" n="MBh_12.329.39/3">ūcuś cainaṃ bhagavann indraṃ brahmavadhyābhibhūtaṃ trātum arhasīti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.39-3">
<p>ūcuś ca enaṃ bhagavann indraṃ brahma-vadhyā-abhibhūtaṃ trātum arhasi iti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.39-4" n="MBh_12.329.39/4">tataḥ sa varadas tān abravīd aśvamedhaṃ yajñaṃ vaiṣṇavaṃ śakro 'bhiyajatu</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.39-4">
<p>tataḥ sa vara-das tān abravīd aśva-medhaṃ yajñaṃ vaiṣṇavaṃ śakro 'bhiyajatu</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.39-5" n="MBh_12.329.39/5">tataḥ svaṃ sthānaṃ prāpsyatīti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.39-5">
<p>tataḥ svaṃ sthānaṃ prāpsyati iti</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.40-1" n="MBh_12.329.40/1">tato devā ṛṣayaś cendraṃ nāpaśyan yadā tadā śacīm ūcur gaccha subhage indram ānayasveti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.40-1">
<p>tato devā ṛṣayaś ca indraṃ na apaśyan yadā tadā śacīm ūcur gaccha su-bhage indram ānayasva iti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.40-2" n="MBh_12.329.40/2">sā punas tat saraḥ samabhyagacchat</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.40-2">
<p>sā punas tat saraḥ samabhyagacchat</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.40-3" n="MBh_12.329.40/3">indraś ca tasmāt sarasaḥ samutthāya bṛhaspatim abhijagāma</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.40-3">
<p>indraś ca tasmāt sarasaḥ samutthāya bṛhas-patim abhijagāma</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.40-4" n="MBh_12.329.40/4">bṛhaspatiś cāśvamedhaṃ mahākratuṃ śakrāyāharat</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.40-4">
<p>bṛhas-patiś ca aśva-medhaṃ mahā-kratuṃ śakrāyā aharat</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.40-5" n="MBh_12.329.40/5">tataḥ kṛṣṇasāraṅgaṃ medhyam aśvam utsṛjya vāhanaṃ tam eva kṛtvā indraṃ marutpatiṃ bṛhaspatiḥ svasthānaṃ prāpayām āsa</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.40-5">
<p>tataḥ kṛṣṇa-sāraṅgaṃ medhyam aśvam utsṛjya vāhanaṃ tam eva kṛtvā indraṃ marut-patiṃ bṛhas-patiḥ sva-sthānaṃ prāpayām āsa</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.41-1" n="MBh_12.329.41/1">tataḥ sa devarāḍ devair ṛṣibhiḥ stūyamānas triviṣṭapastho niṣkalmaṣo babhūva</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.41-1">
<p>tataḥ sa deva-rāḍ devair ṛṣibhiḥ stūyamānas tri-viṣṭapa-stho niṣ-kalmaṣo babhūva</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.41-2" n="MBh_12.329.41/2">brahmavadhyāṃ caturṣu sthāneṣu vanitāgnivanaspatigoṣu vyabhajat</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.41-2">
<p>brahma-vadhyāṃ caturṣu sthāneṣu vanitā-agni-vanas-pati-goṣu vyabhajat</p>
</note>

<note>D7 T G1-3.6 Cs.v ins.:: vanitāsu rajaḥ !</note>
<note>vṛkṣeṣu niryāsaḥ !</note>
<note>giriṣu śambaḥ !</note>
<note>pṛthivyām ūṣarāḥ !</note>
<note>te '-spṛśyāḥ !</note>
<note>tasmād dhavir a-lavaṇaṃ pacyate !12329.41874!</note>

<p xml:id="MBh_12.329.41-3" n="MBh_12.329.41/3">evaṃ indro brahmatejaḥprabhāvopabṛṃhitaḥ śatruvadhaṃ kṛtvā svasthānaṃ prāpitaḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.41-3">
<p>evaṃ indro brahma-tejaḥ-prabhāva-upabṛṃhitaḥ śatru-vadhaṃ kṛtvā sva-sthānaṃ prāpitaḥ</p>
</note>

<note>D7 T1 G1.3.6 Kumbh..ed. ins.:: nahuṣasya śāpa-mokṣa-nimittaṃ devair ṛṣibhir yācyamāno 'gastyaḥ prāha !</note>
<note>yāvat sva-kula-jaḥ śrīmān !dharma-rājo yudhi-ṣṭhiraḥ !</note>
<note>kathayitvā svakān praśnān !svaṃ bhīmaṃ ca vimokṣyate !12329.41875!</note>

<p xml:id="MBh_12.329.42-1" n="MBh_12.329.42/1">ākāśagaṅgāgataś ca purā bharadvājo mahar2ṣir upāspṛśaṃs trīn kramān kramatā viṣṇunābhyāsāditaḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.42-1">
<p>ākāśa-gaṅgā-gataś ca purā bharad-vājo mahar2ṣir upāspṛśaṃs trīn kramān kramatā viṣṇuna ābhyāsāditaḥ</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.42-2" n="MBh_12.329.42/2">sa bharadvājena sasalilena pāṇinorasi tāḍitaḥ salakṣaṇoraskaḥ saṃvṛttaḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.42-2">
<p>sa bharad-vājena sa-salilena pāṇina ūrasi tāḍitaḥ sa-lakṣaṇa-uraskaḥ saṃvṛttaḥ</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.43-1" n="MBh_12.329.43/1">bhṛguṇā mahar2ṣiṇā śapto 'gniḥ sarvabhakṣatvam upanītaḥ //</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.43-1">
<p>bhṛguṇā mahar2ṣiṇā śapto 'gniḥ sarva-bhakṣatvam upanītaḥ //</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.44-1" n="MBh_12.329.44/1">aditir vai devānām annam apacad etad bhuktvāsurān haniṣyantīti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.44-1">
<p>aditir vai devānām annam apacad etad bhuktva āsurān haniṣyanti iti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.44-2" n="MBh_12.329.44/2">tatra budho vratacaryāsamāptāv āgacchat</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.44-2">
<p>tatra budho vrata-caryā-samāptāv āgacchat</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.44-3" n="MBh_12.329.44/3">aditiṃ cāvocad bhikṣāṃ dehīti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.44-3">
<p>aditiṃ ca avocad bhikṣāṃ dehi iti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.44-4" n="MBh_12.329.44/4">tatra devaiḥ pūrvam etat prāśyaṃ nānyenety aditir bhikṣāṃ nādāt</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.44-4">
<p>tatra devaiḥ pūrvam etat prāśyaṃ na anyena ity aditir bhikṣāṃ na adāt</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.44-5" n="MBh_12.329.44/5">atha bhikṣāpratyākhyānaruṣitena budhena brahmabhūtena vivasvato dvitīye janmany aṇḍasaṃjñitasyāṇḍaṃ māritam adityāḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.44-5">
<p>atha bhikṣā-pratyākhyāna-ruṣitena budhena brahma-bhūtena vivasvato dvitīye janmany aṇḍa-saṃjñitasya aṇḍaṃ māritam adityāḥ</p>
</note>

<note>K6.7 V1 Dn1.ṇ4 Ds D2-5.7-9 Cs Kumbh..ed. ins. after brahmabhūtena:: aditiḥ śaptā aditer udare bhaviṣyati vyathā !12329.44876!</note>

<p xml:id="MBh_12.329.44-6" n="MBh_12.329.44/6">sa mārtaṇḍo vivasvān abhavac chrāddhadevaḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.44-6">
<p>sa mārtaṇḍo vivasvān abhavac chrāddha-devaḥ</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.45-1" n="MBh_12.329.45/1">dakṣasya vai duhitaraḥ ṣaṣṭir āsan</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.45-1">
<p>dakṣasya vai duhitaraḥ ṣaṣṭir āsan</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.45-2" n="MBh_12.329.45/2">tābhyaḥ kaśyapāya trayodaśa prādād daśa dharmāya daśa manave saptaviṃśatim indave</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.45-2">
<p>tābhyaḥ kaśyapāya trayo-daśa prādād daśa dharmāya daśa manave sapta-viṃśatim indave</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.45-3" n="MBh_12.329.45/3">tāsu tulyāsu nakṣatrākhyāṃ gatāsu somo rohiṇyām abhyadhikāṃ prītim akarot</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.45-3">
<p>tāsu tulyāsu nakṣatra-ākhyāṃ gatāsu somo rohiṇyām abhy-adhikāṃ prītim akarot</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.45-4" n="MBh_12.329.45/4">tatas tāḥ śeṣāḥ patnya īrṣyāvatyaḥ pituḥ samīpaṃ somo rohiṇīm adhikaṃ bhajatīti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.45-4">
<p>tatas tāḥ śeṣāḥ patnya īrṣyāvatyaḥ pituḥ samīpaṃ somo rohiṇīm adhikaṃ bhajati iti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.45-5" n="MBh_12.329.45/5">so 'bravīd yakṣmainam āvekṣyatīti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.45-5">
<p>so 'bravīd yakṣma ainam āvekṣyati iti</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.46-1" n="MBh_12.329.46/1">dakṣaśāpāt somaṃ rājānaṃ yakṣmāviveśa</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.46-1">
<p>dakṣa-śāpāt somaṃ rājānaṃ yakṣmā āviveśa</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.46-2" n="MBh_12.329.46/2">sa yakṣmaṇāviṣṭo dakṣam agamat</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.46-2">
<p>sa yakṣmaṇā āviṣṭo dakṣam agamat</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.46-3" n="MBh_12.329.46/3">dakṣaś cainam abravīn na samaṃ vartasae iti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.46-3">
<p>dakṣaś ca enam abravīn na samaṃ vartasae iti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.46-4" n="MBh_12.329.46/4">tatrar7ṣayaḥ somam abruvan kṣīyase yakṣmaṇā</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.46-4">
<p>tatrar7ṣayaḥ somam abruvan kṣīyase yakṣmaṇā</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.46-5" n="MBh_12.329.46/5">paścimasyāṃ diśi samudre hiraṇyasarastīrtham</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.46-5">
<p>paścimasyāṃ diśi samudre hiraṇya-saras-tīrtham</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.46-6" n="MBh_12.329.46/6">tatra gatvātmānam abhiṣecayasveti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.46-6">
<p>tatra gatvā ātmānam abhiṣecayasva iti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.46-7" n="MBh_12.329.46/7">athāgacchat somas tatra hiraṇyasarastīrtham</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.46-7">
<p>atha agacchat somas tatra hiraṇya-saras-tīrtham</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.46-8" n="MBh_12.329.46/8">gatvā cātmānaḥ snapanam akarot (!)</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.46-8">
<p>gatvā cā atmānaḥ snapanam akarot (!)</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.46-9" n="MBh_12.329.46/9">snātvā cātmānaṃ pāpmano mokṣayām āsa (!)</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.46-9">
<p>snātvā cā atmānaṃ pāpmano mokṣayām āsa (!)</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.46-91" n="MBh_12.329.46/91">tatra cāvabhāsitas tīrthe yadā somas tadāprabhṛti tīrthaṃ tat prabhāsam iti nāmnā khyātaṃ babhūva (!)</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.46-91">
<p>tatra ca avabhāsitas tīrthe yadā somas tadā-prabhṛti tīrthaṃ tat prabhāsam iti nāmnā khyātaṃ babhūva (!)</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.46-92" n="MBh_12.329.46/92">tacchāpād adyāpi kṣīyate somo 'māvāsyāntarasthaḥ (!)</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.46-92">
<p>tac-chāpād adya api kṣīyate somo 'māvāsya-antara-sthaḥ (!)</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.46-93" n="MBh_12.329.46/93">paurṇamāsīmātre_1 'dhiṣṭhito meghalekhāpraticchannaṃ vapur darśayati (!)</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.46-93">
<p>paurṇamāsī-mātre_1 'dhiṣṭhito megha-lekhā-praticchannaṃ vapur darśayati (!)</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.46-94" n="MBh_12.329.46/94">meghasadṛśaṃ varṇam agamat tad asya śaśalakṣma vimalam abhavat</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.46-94">
<p>megha-sa-dṛśaṃ varṇam agamat tad asya śaśa-lakṣma vi-malam abhavat</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.47-1" n="MBh_12.329.47/1">sthūlaśirā mahar2ṣir meroḥ prāguttare digbhāge tapas tepe</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.47-1">
<p>sthūla-śirā mahar2ṣir meroḥ prāg-uttare dig-bhāge tapas tepe</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.47-2" n="MBh_12.329.47/2">tasya tapas tapyamānasya sarvagandhavahaḥ śucir vāyur vivāyamānaḥ śarīram aspṛśat</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.47-2">
<p>tasya tapas tapyamānasya sarva-gandha-vahaḥ śucir vāyur vivāyamānaḥ śarīram aspṛśat</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.47-3" n="MBh_12.329.47/3">sa tapasā tāpitaśarīraḥ kṛśo vāyunopavījyamāno hṛdayaparitoṣam agamat</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.47-3">
<p>sa tapasā tāpita-śarīraḥ kṛśo vāyuna ūpavījyamāno hṛdaya-paritoṣam agamat</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.47-4" n="MBh_12.329.47/4">tatra tasyānilavyajanakṛtaparitoṣasya sadyo vanaspatayaḥ puṣpaśobhāṃ na darśitavanta iti sa etāñ śaśāpa na sarvakālaṃ puṣpavanto bhaviṣyatheti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.47-4">
<p>tatra tasya anila-vyajana-kṛta-paritoṣasya sadyo vanas-patayaḥ puṣpa-śobhāṃ na darśitavanta iti sa etāñ śaśāpa na sarva-kālaṃ puṣpavanto bhaviṣyatha iti</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.48-1" n="MBh_12.329.48/1">nārāyaṇo lokahitārthaṃ vaḍavāmukho nāma mahar2ṣiḥ purābhavat</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.48-1">
<p>nārāyaṇo loka-hita-arthaṃ vaḍavā-mukho nāma mahar2ṣiḥ pura ābhavat</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.48-2" n="MBh_12.329.48/2">tasya merau tapas tapyataḥ samudra āhūto nāgataḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.48-2">
<p>tasya merau tapas tapyataḥ samudra āhūto nā agataḥ</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.48-3" n="MBh_12.329.48/3">tenā-marṣitenātmagātroṣmaṇā samudraḥ stimitajalaḥ kṛtaḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.48-3">
<p>tena a-marṣitenā atma-gātra-uṣmaṇā samudraḥ stimita-jalaḥ kṛtaḥ</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.48-4" n="MBh_12.329.48/4">svedaprasyandanasadṛśaś cāsya lavaṇabhāvo janitaḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.48-4">
<p>sveda-prasyandana-sa-dṛśaś ca asya lavaṇa-bhāvo janitaḥ</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.48-5" n="MBh_12.329.48/5">uktaś cā-peyo bhaviṣyasi</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.48-5">
<p>uktaś ca a-peyo bhaviṣyasi</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.48-6" n="MBh_12.329.48/6">etac ca te toyaṃ vaḍavāmukhasaṃjñitena pīyamānaṃ madhuraṃ bhaviṣyati</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.48-6">
<p>etac ca te toyaṃ vaḍavā-mukha-saṃjñitena pīyamānaṃ madhuraṃ bhaviṣyati</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.48-7" n="MBh_12.329.48/7">tad etad adyāpi vaḍavāmukhasaṃjñitenānuvartinā toyaṃ sāmudraṃ pīyate</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.48-7">
<p>tad etad adya api vaḍavā-mukha-saṃjñitena anuvartinā toyaṃ sāmudraṃ pīyate</p>
</note>

<note>D7 T G1-3.6 Kumbh..ed. ins.:: punar umā dakṣa-kopād dhimavato girer duhitā babhūva !12329.48877!</note>

<p xml:id="MBh_12.329.49-1" n="MBh_12.329.49/1">himavato girer duhitaram umāṃ rudraś cakame</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.49-1">
<p>himavato girer duhitaram umāṃ rudraś cakame</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.49-2" n="MBh_12.329.49/2">bhṛgur api ca mahar2ṣir himavantam āgamyābravīt kanyām umāṃ me dehīti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.49-2">
<p>bhṛgur api ca mahar2ṣir himavantam āgamya abravīt kanyām umāṃ me dehi iti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.49-3" n="MBh_12.329.49/3">tam abravīd dhimavān abhilaṣito varo rudra iti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.49-3">
<p>tam abravīd dhimavān abhilaṣito varo rudra iti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.49-4" n="MBh_12.329.49/4">tam abravīd bhṛgur yasmāt tvayāhaṃ kanyāvaraṇakṛtabhāvaḥ pratyākhyātas tasmān na ratnānāṃ bhavān bhājanaṃ bhaviṣyatīti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.49-4">
<p>tam abravīd bhṛgur yasmāt tvaya āhaṃ kanyā-varaṇa-kṛta-bhāvaḥ pratyākhyātas tasmān na ratnānāṃ bhavān bhājanaṃ bhaviṣyati iti</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.49-5" n="MBh_12.329.49/5">adyaprabhṛty etad avasthitam ṛṣivacanam</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.49-5">
<p>adya-prabhṛty etad avasthitam ṛṣi-vacanam</p>
</note>


<p xml:id="MBh_12.329.50-1" n="MBh_12.329.50/1">tad evaṃvidhaṃ māhātmyaṃ brāhmaṇānām</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.50-1">
<p>tad evaṃ-vidhaṃ māhātmyaṃ brāhmaṇānām</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.50-2" n="MBh_12.329.50/2">kṣatram api śāśvatīm avyayāṃ pṛthivīṃ patnīm abhigamya bubhuje</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.50-2">
<p>kṣatram api śāśvatīm a-vyayāṃ pṛthivīṃ patnīm abhigamya bubhuje</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.50-3" n="MBh_12.329.50/3">tad etad brahmāgnīṣomīyam</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.50-3">
<p>tad etad brahma agnī-ṣomīyam</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.329.50-4" n="MBh_12.329.50/4">tena jagad dhāryate</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.329.50-4">
<p>tena jagad dhāryate</p>
</note>

<milestone unit="speaker" n="śrī-bhagavān uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.330.1">
<l xml:id="MBh_12.330.1-1" n="MBh_12.330.1/1"><seg type="pāda" n="a">sūryācandramasau śaśvat</seg> <seg type="pāda" n="b">keśair me aṃśusaṃjñitaiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.1-2" n="MBh_12.330.1/2"><seg type="pāda" n="c">bodhayaṃs tāpayaṃś caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">jagad uttiṣṭhataḥ pṛthak</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.1">
<lg>
<l><seg type="pāda">sūryā-candra-masau śaśvat</seg> <seg type="pāda">keśair me aṃśu-saṃjñitaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bodhayaṃs tāpayaṃś ca eva</seg> <seg type="pāda">jagad uttiṣṭhataḥ pṛthak</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.2">
<l xml:id="MBh_12.330.2-1" n="MBh_12.330.2/1"><seg type="pāda" n="a">bodhanāt tāpanāc caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">jagato harṣaṇaṃ bhavet</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.2-2" n="MBh_12.330.2/2"><seg type="pāda" n="c">agnīṣomakṛtair ebhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">karmabhiḥ pāṇḍunandana</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.2-3" n="MBh_12.330.2/3"><seg type="pāda" n="e">hṛṣīkeśo 'ham īśāno</seg> <seg type="pāda" n="f">varado lokabhāvanaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.2">
<lg>
<l><seg type="pāda">bodhanāt tāpanāc ca eva</seg> <seg type="pāda">jagato harṣaṇaṃ bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda">agnī-ṣoma-kṛtair ebhiḥ</seg> <seg type="pāda">karmabhiḥ pāṇḍu-nandana</seg> </l>
<l><seg type="pāda">hṛṣīkeśo 'ham īśāno</seg> <seg type="pāda">vara-do loka-bhāvanaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.3">
<l xml:id="MBh_12.330.3-1" n="MBh_12.330.3/1"><seg type="pāda" n="a">iḍopahūtayogena</seg> <seg type="pāda" n="b">hare bhāgaṃ kratuṣv aham</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.3-2" n="MBh_12.330.3/2"><seg type="pāda" n="c">varṇaś ca me hariśreṣṭhas</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmād dharir ahaṃ smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.3">
<lg>
<l><seg type="pāda">iḍā-upahūta-yogena</seg> <seg type="pāda">hare bhāgaṃ kratuṣv aham</seg> </l>
<l><seg type="pāda">varṇaś ca me hari-śreṣṭhas</seg> <seg type="pāda">tasmād dharir ahaṃ smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.4">
<l xml:id="MBh_12.330.4-1" n="MBh_12.330.4/1"><seg type="pāda" n="a">dhāma sāro hi lokānām</seg> <seg type="pāda" n="b">ṛtaṃ caiva vicāritam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.4-2" n="MBh_12.330.4/2"><seg type="pāda" n="c">ṛtadhāmā tato vipraiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">satyaś cāhaṃ prakīrtitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.4">
<lg>
<l><seg type="pāda">dhāma sāro hi lokānām</seg> <seg type="pāda">ṛtaṃ ca eva vicāritam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ṛta-dhāmā tato vipraiḥ</seg> <seg type="pāda">satyaś ca ahaṃ prakīrtitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.5">
<l xml:id="MBh_12.330.5-1" n="MBh_12.330.5/1"><seg type="pāda" n="a">naṣṭāṃ ca dharaṇīṃ pūrvam</seg> <seg type="pāda" n="b">avindaṃ vai guhāgatām</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.5-2" n="MBh_12.330.5/2"><seg type="pāda" n="c">govinda iti māṃ devā</seg> <seg type="pāda" n="d">vāgbhiḥ samabhituṣṭuvuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.5">
<lg>
<l><seg type="pāda">naṣṭāṃ ca dharaṇīṃ pūrvam</seg> <seg type="pāda">avindaṃ vai guhā-gatām</seg> </l>
<l><seg type="pāda">govinda iti māṃ devā</seg> <seg type="pāda">vāgbhiḥ samabhituṣṭuvuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.6">
<l xml:id="MBh_12.330.6-1" n="MBh_12.330.6/1"><seg type="pāda" n="a">śipiviṣṭeti cākhyāyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">hīnaromā ca yo bhavet</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.6-2" n="MBh_12.330.6/2"><seg type="pāda" n="c">tenāviṣṭaṃ hi yat kiṃcic</seg> <seg type="pāda" n="d">chipiviṣṭaṃ hi tat smṛtam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.6">
<lg>
<l><seg type="pāda">śipi-viṣṭa iti cā akhyāyāṃ</seg> <seg type="pāda">hīna-romā ca yo bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tenā aviṣṭaṃ hi yat kiṃ-cic</seg> <seg type="pāda">chipi-viṣṭaṃ hi tat smṛtam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.7">
<l xml:id="MBh_12.330.7-1" n="MBh_12.330.7/1"><seg type="pāda" n="a">yāsko mām ṛṣir avyagro</seg> <seg type="pāda" n="b">naikayajñeṣu gītavān</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.7-2" n="MBh_12.330.7/2"><seg type="pāda" n="c">śipiviṣṭa iti hy asmād</seg> <seg type="pāda" n="d">guhyanāmadharo hy aham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.7">
<lg>
<l><seg type="pāda">yāsko mām ṛṣir a-vy-agro</seg> <seg type="pāda">na-eka-yajñeṣu gītavān</seg> </l>
<l><seg type="pāda">śipi-viṣṭa iti hy asmād</seg> <seg type="pāda">guhya-nāma-dharo hy aham</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.8">
<l xml:id="MBh_12.330.8-1" n="MBh_12.330.8/1"><seg type="pāda" n="a">stutvā māṃ śipiviṣṭeti</seg> <seg type="pāda" n="b">yāsko ṛṣir udāradhī udāradhīḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.8-2" n="MBh_12.330.8/2"><seg type="pāda" n="c">matprasādād adho naṣṭaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">niruktam abhijagmivān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.8">
<lg>
<l><seg type="pāda">stutvā māṃ śipi-viṣṭa iti</seg> <seg type="pāda">yāsko ṛṣir udāra-dhī udāra-dhīḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">mat-prasādād adho naṣṭaṃ</seg> <seg type="pāda">niruktam abhijagmivān</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.9">
<l xml:id="MBh_12.330.9-1" n="MBh_12.330.9/1"><seg type="pāda" n="a">na hi jāto na jāye 'haṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na janiṣye kadācana</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.9-2" n="MBh_12.330.9/2"><seg type="pāda" n="c">kṣetrajñaḥ sarvabhūtānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmād aham ajaḥ smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.9">
<lg>
<l><seg type="pāda">na hi jāto na jāye 'haṃ</seg> <seg type="pāda">na janiṣye kadā-cana</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kṣetra-jñaḥ sarva-bhūtānāṃ</seg> <seg type="pāda">tasmād aham a-jaḥ smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.10">
<l xml:id="MBh_12.330.10-1" n="MBh_12.330.10/1"><seg type="pāda" n="a">noktapūrvaṃ mayā kṣudram</seg> <seg type="pāda" n="b">aslīlaṃ vā kadācana</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.10-2" n="MBh_12.330.10/2"><seg type="pāda" n="c">ṛtā brahmasutā sā me</seg> <seg type="pāda" n="d">satyā devī sarasvatī</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.10">
<lg>
<l><seg type="pāda">na ukta-pūrvaṃ mayā kṣudram</seg> <seg type="pāda">a-slīlaṃ vā kadā-cana</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ṛtā brahma-sutā sā me</seg> <seg type="pāda">satyā devī sarasvatī</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.11">
<l xml:id="MBh_12.330.11-1" n="MBh_12.330.11/1"><seg type="pāda" n="a">sac cā-sac caiva kaunteya</seg> <seg type="pāda" n="b">mayāveśitam ātmani</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.11-2" n="MBh_12.330.11/2"><seg type="pāda" n="c">pauṣkare brahmasadane</seg> <seg type="pāda" n="d">satyaṃ mām ṛṣayo viduḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.11">
<lg>
<l><seg type="pāda">sac ca a-sac ca eva kaunteya</seg> <seg type="pāda">mayā āveśitam ātmani</seg> </l>
<l><seg type="pāda">pauṣkare brahma-sadane</seg> <seg type="pāda">satyaṃ mām ṛṣayo viduḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.12">
<l xml:id="MBh_12.330.12-1" n="MBh_12.330.12/1"><seg type="pāda" n="a">sattvān na cyutapūrvo 'haṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sattvaṃ vai viddhi matkṛtam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.12-2" n="MBh_12.330.12/2"><seg type="pāda" n="c">janmanīhābhavat sattvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">paurvikaṃ me dhanaṃjaya</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.12">
<lg>
<l><seg type="pāda">sattvān na cyuta-pūrvo 'haṃ</seg> <seg type="pāda">sattvaṃ vai viddhi mat-kṛtam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">janmani iha abhavat sattvaṃ</seg> <seg type="pāda">paurvikaṃ me dhanaṃ-jaya</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.13">
<l xml:id="MBh_12.330.13-1" n="MBh_12.330.13/1"><seg type="pāda" n="a">nirāśīḥkarmasaṃyuktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sātvataṃ māṃ prakalpaya</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.13-2" n="MBh_12.330.13/2"><seg type="pāda" n="c">sātvatajñānadṛṣṭo 'haṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sātvataḥ sātvatāṃ patiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.13">
<lg>
<l><seg type="pāda">nir-āśīḥ-karma-saṃyuktaṃ</seg> <seg type="pāda">sātvataṃ māṃ prakalpaya</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sātvata-jñāna-dṛṣṭo 'haṃ</seg> <seg type="pāda">sātvataḥ sātvatāṃ patiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.14">
<l xml:id="MBh_12.330.14-1" n="MBh_12.330.14/1"><seg type="pāda" n="a">kṛṣāmi medinīṃ pārtha</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūtvā kārṣṇāyaso mahān</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.14-2" n="MBh_12.330.14/2"><seg type="pāda" n="c">kṛṣṇo varṇaś ca me yasmāt</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmāt kṛṣṇo 'ham arjuna</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.14">
<lg>
<l><seg type="pāda">kṛṣāmi medinīṃ pārtha</seg> <seg type="pāda">bhūtvā kārṣṇāyaso mahān</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kṛṣṇo varṇaś ca me yasmāt</seg> <seg type="pāda">tasmāt kṛṣṇo 'ham arjuna</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.15">
<l xml:id="MBh_12.330.15-1" n="MBh_12.330.15/1"><seg type="pāda" n="a">mayā saṃśleṣitā bhūmir</seg> <seg type="pāda" n="b">adbhir vyoma ca vāyunā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.15-2" n="MBh_12.330.15/2"><seg type="pāda" n="c">vāyuś ca tejasā sārdhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vaikuṇṭhatvaṃ tato mama</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.15">
<lg>
<l><seg type="pāda">mayā saṃśleṣitā bhūmir</seg> <seg type="pāda">adbhir vyoma ca vāyunā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vāyuś ca tejasā sa-ardhaṃ</seg> <seg type="pāda">vaikuṇṭhatvaṃ tato mama</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.16">
<l xml:id="MBh_12.330.16-1" n="MBh_12.330.16/1"><seg type="pāda" n="a">nirvāṇaṃ paramaṃ saukhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dharmo 'sau para ucyate</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.16-2" n="MBh_12.330.16/2"><seg type="pāda" n="c">tasmān na cyutapūrvo 'ham</seg> <seg type="pāda" n="d">acyutas tena karmaṇā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.16">
<lg>
<l><seg type="pāda">nirvāṇaṃ paramaṃ saukhyaṃ</seg> <seg type="pāda">dharmo 'sau para ucyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tasmān na cyuta-pūrvo 'ham</seg> <seg type="pāda">a-cyutas tena karmaṇā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.17">
<l xml:id="MBh_12.330.17-1" n="MBh_12.330.17/1"><seg type="pāda" n="a">pṛthivīnabhasī cobhe</seg> <seg type="pāda" n="b">viśrute viśvalaukike</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.17-2" n="MBh_12.330.17/2"><seg type="pāda" n="c">tayoḥ saṃdhāraṇārthaṃ hi</seg> <seg type="pāda" n="d">mām adhoakṣajam añjasā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.17">
<lg>
<l><seg type="pāda">pṛthivī-nabhasī ca ubhe</seg> <seg type="pāda">viśrute viśva-laukike</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tayoḥ saṃdhāraṇa-arthaṃ hi</seg> <seg type="pāda">mām adho-akṣa-jam añjasā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.18">
<l xml:id="MBh_12.330.18-1" n="MBh_12.330.18/1"><seg type="pāda" n="a">niruktaṃ vedaviduṣo</seg> <seg type="pāda" n="b">ye ca śabdārthacintakāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.18-2" n="MBh_12.330.18/2"><seg type="pāda" n="c">te māṃ gāyanti prāgvaṃśe</seg> <seg type="pāda" n="d">adhoakṣaja iti sthitiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.18">
<lg>
<l><seg type="pāda">niruktaṃ veda-viduṣo</seg> <seg type="pāda">ye ca śabda-artha-cintakāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">te māṃ gāyanti prāg-vaṃśe</seg> <seg type="pāda">adho-akṣa-ja iti sthitiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>D7 T G2.3.6 ins.:: adho na kṣīyate yasmād !vadanty anye 'py adho-akṣa-jam !12330.18879!</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.19">
<l xml:id="MBh_12.330.19-1" n="MBh_12.330.19/1"><seg type="pāda" n="a">śabda ekamatair eṣa</seg> <seg type="pāda" n="b">vyāhṛtaḥ paramar1ṣibhiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.19-2" n="MBh_12.330.19/2"><seg type="pāda" n="c">nānyo hy adhoakṣajo loke</seg> <seg type="pāda" n="d">ṛte nārāyaṇaṃ prabhum</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.19">
<lg>
<l><seg type="pāda">śabda eka-matair eṣa</seg> <seg type="pāda">vyāhṛtaḥ paramar1ṣibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na anyo hy adho-akṣa-jo loke</seg> <seg type="pāda">ṛte nārāyaṇaṃ prabhum</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.20">
<l xml:id="MBh_12.330.20-1" n="MBh_12.330.20/1"><seg type="pāda" n="a">ghṛtaṃ mamārciṣo loke</seg> <seg type="pāda" n="b">jantūnāṃ prāṇadhāraṇam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.20-2" n="MBh_12.330.20/2"><seg type="pāda" n="c">ghṛtārcir aham avyagrair</seg> <seg type="pāda" n="d">vedajñaiḥ parikīrtitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.20">
<lg>
<l><seg type="pāda">ghṛtaṃ mama arciṣo loke</seg> <seg type="pāda">jantūnāṃ prāṇa-dhāraṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ghṛta-arcir aham a-vy-agrair</seg> <seg type="pāda">veda-jñaiḥ parikīrtitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.21">
<l xml:id="MBh_12.330.21-1" n="MBh_12.330.21/1"><seg type="pāda" n="a">trayo hi dhātavaḥ khyātāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">karmajā iti ca smṛtāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.21-2" n="MBh_12.330.21/2"><seg type="pāda" n="c">pittaṃ śleṣmā ca vāyuś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">eṣa saṃghāta ucyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.21">
<lg>
<l><seg type="pāda">trayo hi dhātavaḥ khyātāḥ</seg> <seg type="pāda">karma-jā iti ca smṛtāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">pittaṃ śleṣmā ca vāyuś ca</seg> <seg type="pāda">eṣa saṃghāta ucyate</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.22">
<l xml:id="MBh_12.330.22-1" n="MBh_12.330.22/1"><seg type="pāda" n="a">etaiś ca dhāryate jantur</seg> <seg type="pāda" n="b">etaiḥ kṣīṇaiś ca kṣīyate</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.22-2" n="MBh_12.330.22/2"><seg type="pāda" n="c">āyurvedavidas tasmāt</seg> <seg type="pāda" n="d">tridhātuṃ māṃ pracakṣate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.22">
<lg>
<l><seg type="pāda">etaiś ca dhāryate jantur</seg> <seg type="pāda">etaiḥ kṣīṇaiś ca kṣīyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">āyur-veda-vidas tasmāt</seg> <seg type="pāda">tri-dhātuṃ māṃ pracakṣate</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.23">
<l xml:id="MBh_12.330.23-1" n="MBh_12.330.23/1"><seg type="pāda" n="a">vṛṣo hi bhagavān dharmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">khyāto lokeṣu bhārata</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.23-2" n="MBh_12.330.23/2"><seg type="pāda" n="c">naighaṇṭukapadākhyātaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">viddhi māṃ vṛṣam uttamam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.23">
<lg>
<l><seg type="pāda">vṛṣo hi bhagavān dharmaḥ</seg> <seg type="pāda">khyāto lokeṣu bhārata</seg> </l>
<l><seg type="pāda">naighaṇṭuka-pada-ākhyātaṃ</seg> <seg type="pāda">viddhi māṃ vṛṣam uttamam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.24">
<l xml:id="MBh_12.330.24-1" n="MBh_12.330.24/1"><seg type="pāda" n="a">kapir varāhaḥ śreṣṭhaś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">dharmaś ca vṛṣa ucyate</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.24-2" n="MBh_12.330.24/2"><seg type="pāda" n="c">tasmād vṛṣākapiṃ prāha</seg> <seg type="pāda" n="d">kaśyapo māṃ prajāpatiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.24">
<lg>
<l><seg type="pāda">kapir varāhaḥ śreṣṭhaś ca</seg> <seg type="pāda">dharmaś ca vṛṣa ucyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tasmād vṛṣā-kapiṃ prāha</seg> <seg type="pāda">kaśyapo māṃ prajā-patiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>K7 D4.9 ins.:: nā8dimantaṃ na cā7ntaṃ ca !kadā-cid vidyate surāḥ !12330.24880!</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.25">
<l xml:id="MBh_12.330.25-1" n="MBh_12.330.25/1">na cādiṃ na madhyaṃ tathā naiva cāntaṃ</l>
<l xml:id="MBh_12.330.25-2" n="MBh_12.330.25/2">kadācid vidante surāś cāsurāś ca</l>
<l xml:id="MBh_12.330.25-3" n="MBh_12.330.25/3">anādyo hy amadhyas tathā cāpy anantaḥ</l>
<l xml:id="MBh_12.330.25-4" n="MBh_12.330.25/4">pragīto 'ham īśo vibhur lokasākṣī</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.25">
<lg>
<l>na cā adiṃ na madhyaṃ tathā na eva ca antaṃ</l>
<l>kadā-cid vidante surāś ca asurāś ca</l>
<l>an-ādyo hy a-madhyas tathā ca apy an-antaḥ</l>
<l>pragīto 'ham īśo vibhur loka-sa-akṣī</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.26">
<l xml:id="MBh_12.330.26-1" n="MBh_12.330.26/1"><seg type="pāda" n="a">śucīni śravaṇīyāni</seg> <seg type="pāda" n="b">śṛṇomīha dhanaṃjaya</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.26-2" n="MBh_12.330.26/2"><seg type="pāda" n="c">na ca pāpāni gṛhṇāmi</seg> <seg type="pāda" n="d">tato 'haṃ vai śuciśravāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.26">
<lg>
<l><seg type="pāda">śucīni śravaṇīyāni</seg> <seg type="pāda">śṛṇomi iha dhanaṃ-jaya</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na ca pāpāni gṛhṇāmi</seg> <seg type="pāda">tato 'haṃ vai śuci-śravāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.27">
<l xml:id="MBh_12.330.27-1" n="MBh_12.330.27/1"><seg type="pāda" n="a">ekaśṛṅgaḥ purā bhūtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">varāho divyadarśanaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.27-2" n="MBh_12.330.27/2"><seg type="pāda" n="c">imām uddhṛtavān bhūmim</seg> <seg type="pāda" n="d">ekaśṛṅgas tato hy aham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.27">
<lg>
<l><seg type="pāda">eka-śṛṅgaḥ purā bhūtvā</seg> <seg type="pāda">varāho divya-darśanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">imām uddhṛtavān bhūmim</seg> <seg type="pāda">eka-śṛṅgas tato hy aham</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.28">
<l xml:id="MBh_12.330.28-1" n="MBh_12.330.28/1"><seg type="pāda" n="a">tathaivāsaṃ trikakudo</seg> <seg type="pāda" n="b">vārāhaṃ rūpam āsthitaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.28-2" n="MBh_12.330.28/2"><seg type="pāda" n="c">trikakut tena vikhyātaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śarīrasya tu māpanāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.28">
<lg>
<l><seg type="pāda">tatha aivā asaṃ tri-kakudo</seg> <seg type="pāda">vārāhaṃ rūpam āsthitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tri-kakut tena vikhyātaḥ</seg> <seg type="pāda">śarīrasya tu māpanāt</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.29">
<l xml:id="MBh_12.330.29-1" n="MBh_12.330.29/1"><seg type="pāda" n="a">viriñca iti yaḥ proktaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kapilajñānacintakaiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.29-2" n="MBh_12.330.29/2"><seg type="pāda" n="c">sa prajāpatir evāhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">cetanāt sarvalokakṛt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.29">
<lg>
<l><seg type="pāda">viriñca iti yaḥ proktaḥ</seg> <seg type="pāda">kapila-jñāna-cintakaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa prajā-patir eva ahaṃ</seg> <seg type="pāda">cetanāt sarva-loka-kṛt</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.30">
<l xml:id="MBh_12.330.30-1" n="MBh_12.330.30/1"><seg type="pāda" n="a">vidyāsahāyavantaṃ mām</seg> <seg type="pāda" n="b">ādityasthaṃ sanātanam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.30-2" n="MBh_12.330.30/2"><seg type="pāda" n="c">kapilaṃ prāhur ācāryāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sāṃkhyā niścitaniścayāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.30">
<lg>
<l><seg type="pāda">vidyā-sahāyavantaṃ mām</seg> <seg type="pāda">āditya-sthaṃ sanātanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kapilaṃ prāhur ācāryāḥ</seg> <seg type="pāda">sāṃkhyā niścita-niścayāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.31">
<l xml:id="MBh_12.330.31-1" n="MBh_12.330.31/1"><seg type="pāda" n="a">hiraṇyagarbho dyutimān</seg> <seg type="pāda" n="b">eṣa yaś chandasi stutaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.31-2" n="MBh_12.330.31/2"><seg type="pāda" n="c">yogaiḥ saṃpūjyate nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa evāhaṃ vibhuḥ smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.31">
<lg>
<l><seg type="pāda">hiraṇya-garbho dyutimān</seg> <seg type="pāda">eṣa yaś chandasi stutaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yogaiḥ saṃpūjyate nityaṃ</seg> <seg type="pāda">sa eva ahaṃ vibhuḥ smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.32">
<l xml:id="MBh_12.330.32-1" n="MBh_12.330.32/1"><seg type="pāda" n="a">ekaviṃśatiśākhaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">ṛgvedaṃ māṃ pracakṣate</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.32-2" n="MBh_12.330.32/2"><seg type="pāda" n="c">sahasraśākhaṃ yat sāma</seg> <seg type="pāda" n="d">ye vai vedavido janāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.32-3" n="MBh_12.330.32/3"><seg type="pāda" n="e">gāyanty āraṇyake viprā</seg> <seg type="pāda" n="f">madbhaktās te 'pi durlabhāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.32">
<lg>
<l><seg type="pāda">eka-viṃśati-śākhaṃ ca</seg> <seg type="pāda">ṛg-vedaṃ māṃ pracakṣate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sahasra-śākhaṃ yat sāma</seg> <seg type="pāda">ye vai veda-vido janāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">gāyanty āraṇyake viprā</seg> <seg type="pāda">mad-bhaktās te 'pi dur-labhāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.33">
<l xml:id="MBh_12.330.33-1" n="MBh_12.330.33/1"><seg type="pāda" n="a">ṣaṭpañcāśatam aṣṭau ca</seg> <seg type="pāda" n="b">saptatriṃśatam ity uta</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.33-2" n="MBh_12.330.33/2"><seg type="pāda" n="c">yasmiñ śākhā yajurvede</seg> <seg type="pāda" n="d">so 'ham ādhvaryave smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.33">
<lg>
<l><seg type="pāda">ṣaṭ-pañcāśatam aṣṭau ca</seg> <seg type="pāda">sapta-triṃśatam ity uta</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yasmiñ śākhā yajur-vede</seg> <seg type="pāda">so 'ham ādhvaryave smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.34">
<l xml:id="MBh_12.330.34-1" n="MBh_12.330.34/1"><seg type="pāda" n="a">pañcakalpam atharvāṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtyābhiḥ paribṛṃhitam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.34-2" n="MBh_12.330.34/2"><seg type="pāda" n="c">kalpayanti hi māṃ viprā</seg> <seg type="pāda" n="d">atharvāṇavidas tathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.34">
<lg>
<l><seg type="pāda">pañca-kalpam atharvāṇaṃ</seg> <seg type="pāda">kṛtyābhiḥ paribṛṃhitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kalpayanti hi māṃ viprā</seg> <seg type="pāda">atharvāṇa-vidas tathā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.35">
<l xml:id="MBh_12.330.35-1" n="MBh_12.330.35/1"><seg type="pāda" n="a">śākhābhedāś ca ye kecid</seg> <seg type="pāda" n="b">yāś ca śākhāsu gītayaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.35-2" n="MBh_12.330.35/2"><seg type="pāda" n="c">svaravarṇasamuccārāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvāṃs tān viddhi matkṛtān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.35">
<lg>
<l><seg type="pāda">śākhā-bhedāś ca ye ke-cid</seg> <seg type="pāda">yāś ca śākhāsu gītayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">svara-varṇa-samuccārāḥ</seg> <seg type="pāda">sarvāṃs tān viddhi mat-kṛtān</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.36">
<l xml:id="MBh_12.330.36-1" n="MBh_12.330.36/1"><seg type="pāda" n="a">yat tad dhayaśiraḥ pārtha</seg> <seg type="pāda" n="b">samudeti varapradam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.36-2" n="MBh_12.330.36/2"><seg type="pāda" n="c">so 'ham evottare bhāge</seg> <seg type="pāda" n="d">kramā-kṣaravibhāgavit</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.36">
<lg>
<l><seg type="pāda">yat tad dhaya-śiraḥ pārtha</seg> <seg type="pāda">samudeti vara-pradam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">so 'ham eva uttare bhāge</seg> <seg type="pāda">krama-a-kṣara-vibhāga-vit</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.37">
<l xml:id="MBh_12.330.37-1" n="MBh_12.330.37/1"><seg type="pāda" n="a">rāmādeśitamārgeṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">matprasādān mahātmanā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.37-2" n="MBh_12.330.37/2"><seg type="pāda" n="c">pāñcālena kramaḥ prāptas</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmād bhūtāt sanātanāt</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.37-3" n="MBh_12.330.37/3"><seg type="pāda" n="e">bābhravyagotraḥ sa babhau</seg> <seg type="pāda" n="f">prathamaḥ kramapāragaḥ_1</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.37">
<lg>
<l><seg type="pāda">rāma-ādeśita-mārgeṇa</seg> <seg type="pāda">mat-prasādān mahā-ātmanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">pāñcālena kramaḥ prāptas</seg> <seg type="pāda">tasmād bhūtāt sanātanāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bābhravya-gotraḥ sa babhau</seg> <seg type="pāda">prathamaḥ krama-pāra-gaḥ_1</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.38">
<l xml:id="MBh_12.330.38-1" n="MBh_12.330.38/1"><seg type="pāda" n="a">nārāyaṇād varaṃ labdhvā</seg> <seg type="pāda" n="b">prāpya yogam anuttamam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.38-2" n="MBh_12.330.38/2"><seg type="pāda" n="c">kramaṃ praṇīya śikṣāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">praṇayitvā sa gālavaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.38">
<lg>
<l><seg type="pāda">nārāyaṇād varaṃ labdhvā</seg> <seg type="pāda">prāpya yogam an-uttamam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kramaṃ praṇīya śikṣāṃ ca</seg> <seg type="pāda">praṇayitvā sa gālavaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.39">
<l xml:id="MBh_12.330.39-1" n="MBh_12.330.39/1"><seg type="pāda" n="a">kaṇḍarīko 'tha rājā ca</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmadattaḥ pratāpavān</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.39-2" n="MBh_12.330.39/2"><seg type="pāda" n="c">jātīmaraṇajaṃ duḥkhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">smṛtvā smṛtvā punaḥ punaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.39-3" n="MBh_12.330.39/3"><seg type="pāda" n="e">saptajātiṣu mukhyatvād</seg> <seg type="pāda" n="f">yogānāṃ saṃpadaṃ gataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.39">
<lg>
<l><seg type="pāda">kaṇḍarīko 'tha rājā ca</seg> <seg type="pāda">brahma-dattaḥ pratāpavān</seg> </l>
<l><seg type="pāda">jātī-maraṇa-jaṃ duḥkhaṃ</seg> <seg type="pāda">smṛtvā smṛtvā punaḥ punaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sapta-jātiṣu mukhyatvād</seg> <seg type="pāda">yogānāṃ saṃpadaṃ gataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.40">
<l xml:id="MBh_12.330.40-1" n="MBh_12.330.40/1"><seg type="pāda" n="a">purāhaṃ ātmajaḥ pārtha</seg> <seg type="pāda" n="b">prathitaḥ kāraṇāntare</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.40-2" n="MBh_12.330.40/2"><seg type="pāda" n="c">dharmasya kuruśārdūla</seg> <seg type="pāda" n="d">tato 'haṃ dharmajaḥ smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.40">
<lg>
<l><seg type="pāda">pura āhaṃ ātma-jaḥ pārtha</seg> <seg type="pāda">prathitaḥ kāraṇa-antare</seg> </l>
<l><seg type="pāda">dharmasya kuru-śārdūla</seg> <seg type="pāda">tato 'haṃ dharma-jaḥ smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.41">
<l xml:id="MBh_12.330.41-1" n="MBh_12.330.41/1"><seg type="pāda" n="a">naranārāyaṇau pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tapas tepatur avyayam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.41-2" n="MBh_12.330.41/2"><seg type="pāda" n="c">dharmayānaṃ samārūḍhau</seg> <seg type="pāda" n="d">parvate gandhamādane</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.41">
<lg>
<l><seg type="pāda">nara-nārāyaṇau pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda">tapas tepatur a-vyayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">dharma-yānaṃ samārūḍhau</seg> <seg type="pāda">parvate gandha-mādane</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.42">
<l xml:id="MBh_12.330.42-1" n="MBh_12.330.42/1"><seg type="pāda" n="a">tatkālasamayaṃ caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">dakṣayajño babhūva ha</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.42-2" n="MBh_12.330.42/2"><seg type="pāda" n="c">naivākalpayad bhāgaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dakṣo rudrasya bhārata</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.42">
<lg>
<l><seg type="pāda">tat-kāla-samayaṃ ca eva</seg> <seg type="pāda">dakṣa-yajño babhūva ha</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na eva akalpayad bhāgaṃ</seg> <seg type="pāda">dakṣo rudrasya bhārata</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.43">
<l xml:id="MBh_12.330.43-1" n="MBh_12.330.43/1"><seg type="pāda" n="a">tato dadhīcivacanād</seg> <seg type="pāda" n="b">dakṣayajñam apāharat</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.43-2" n="MBh_12.330.43/2"><seg type="pāda" n="c">sasarja śūlaṃ krodhena</seg> <seg type="pāda" n="d">prajvalantaṃ muhur muhuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.43">
<lg>
<l><seg type="pāda">tato dadhīci-vacanād</seg> <seg type="pāda">dakṣa-yajñam apāharat</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sasarja śūlaṃ krodhena</seg> <seg type="pāda">prajvalantaṃ muhur muhuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.44">
<l xml:id="MBh_12.330.44-1" n="MBh_12.330.44/1"><seg type="pāda" n="a">tacchūlaṃ bhasmasāt kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">dakṣayajñaṃ savistaram</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.44-2" n="MBh_12.330.44/2"><seg type="pāda" n="c">āvayoḥ sahasāgacchad</seg> <seg type="pāda" n="d">badary-āśramam antikāt</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.44-3" n="MBh_12.330.44/3"><seg type="pāda" n="e">vegena mahatā pārtha</seg> <seg type="pāda" n="f">patan nārāyaṇorasi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.44">
<lg>
<l><seg type="pāda">tac-chūlaṃ bhasmasāt kṛtvā</seg> <seg type="pāda">dakṣa-yajñaṃ sa-vistaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda">āvayoḥ sahasā āgacchad</seg> <seg type="pāda">badary--āśramam antikāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vegena mahatā pārtha</seg> <seg type="pāda">patan nārāyaṇa-urasi</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.45">
<l xml:id="MBh_12.330.45-1" n="MBh_12.330.45/1"><seg type="pāda" n="a">tataḥ svatejasāviṣṭāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">keśā nārāyaṇasya ha</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.45-2" n="MBh_12.330.45/2"><seg type="pāda" n="c">babhūvur muñjavarṇās tu</seg> <seg type="pāda" n="d">tato 'haṃ muñjakeśavān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.45">
<lg>
<l><seg type="pāda">tataḥ sva-tejasā āviṣṭāḥ</seg> <seg type="pāda">keśā nārāyaṇasya ha</seg> </l>
<l><seg type="pāda">babhūvur muñja-varṇās tu</seg> <seg type="pāda">tato 'haṃ muñja-keśavān</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.46">
<l xml:id="MBh_12.330.46-1" n="MBh_12.330.46/1"><seg type="pāda" n="a">tac ca śūlaṃ vinirdhūtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">huṃkāreṇa mahātmanā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.46-2" n="MBh_12.330.46/2"><seg type="pāda" n="c">jagāma śaṃkarakaraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nārāyaṇasamāhatam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.46">
<lg>
<l><seg type="pāda">tac ca śūlaṃ vinirdhūtaṃ</seg> <seg type="pāda">huṃ-kāreṇa mahā-ātmanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">jagāma śaṃ-kara-karaṃ</seg> <seg type="pāda">nārāyaṇa-samāhatam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.47">
<l xml:id="MBh_12.330.47-1" n="MBh_12.330.47/1"><seg type="pāda" n="a">atha rudra upādhāvat</seg> <seg type="pāda" n="b">tāv ṛṣī tapasānvitau</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.47-2" n="MBh_12.330.47/2"><seg type="pāda" n="c">tata enaṃ samuddhūtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kaṇṭhe jagrāha pāṇinā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.47-3" n="MBh_12.330.47/3"><seg type="pāda" n="e">nārāyaṇaḥ sa viśvātmā</seg> <seg type="pāda" n="f">tenāsya śitikaṇṭhatā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.47">
<lg>
<l><seg type="pāda">atha rudra upādhāvat</seg> <seg type="pāda">tāv ṛṣī tapasa ānvitau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tata enaṃ samuddhūtaṃ</seg> <seg type="pāda">kaṇṭhe jagrāha pāṇinā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nārāyaṇaḥ sa viśva-ātmā</seg> <seg type="pāda">tena asya śiti-kaṇṭhatā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.48">
<l xml:id="MBh_12.330.48-1" n="MBh_12.330.48/1"><seg type="pāda" n="a">atha rudravighātārtham</seg> <seg type="pāda" n="b">iṣīkāṃ jagṛhe naraḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.48-2" n="MBh_12.330.48/2"><seg type="pāda" n="c">mantraiś ca saṃyuyojāśu</seg> <seg type="pāda" n="d">so 'bhavat paraśur mahān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.48">
<lg>
<l><seg type="pāda">atha rudra-vighāta-artham</seg> <seg type="pāda">iṣīkāṃ jagṛhe naraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">mantraiś ca saṃyuyojā aśu</seg> <seg type="pāda">so 'bhavat paraśur mahān</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.49">
<l xml:id="MBh_12.330.49-1" n="MBh_12.330.49/1"><seg type="pāda" n="a">kṣiptaś ca sahasā rudre</seg> <seg type="pāda" n="b">khaṇḍanaṃ prāptavāṃs tadā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.49-2" n="MBh_12.330.49/2"><seg type="pāda" n="c">tato 'haṃ khaṇḍaparaśuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">smṛtaḥ paraśukhaṇḍanāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.49">
<lg>
<l><seg type="pāda">kṣiptaś ca sahasā rudre</seg> <seg type="pāda">khaṇḍanaṃ prāptavāṃs tadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tato 'haṃ khaṇḍa-paraśuḥ</seg> <seg type="pāda">smṛtaḥ paraśu-khaṇḍanāt</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>Kumbh..ed. ins.:: rudrasya bhāgaṃ pradadur !bhāgam uccheṣaṇaṃ punaḥ !</note>
<note>śrutir apy atra bhavati !vedair uktas tathā punaḥ !</note>
<note>uccheṣaṇa-bhāgo vai rudras tasyo7ccheṣaṇena hotavyam iti sarve gamya-rūpeṇa tadā !12330.49881!</note>
<milestone unit="speaker" n="arjuna uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.330.50">
<l xml:id="MBh_12.330.50-1" n="MBh_12.330.50/1"><seg type="pāda" n="a">asmin yuddhe tu vārṣṇeya</seg> <seg type="pāda" n="b">trailokyamathane tadā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.50-2" n="MBh_12.330.50/2"><seg type="pāda" n="c">jayaṃ kaḥ prāptavāṃs tatra</seg> <seg type="pāda" n="d">śaṃsaitan me janārdana</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.50">
<lg>
<l><seg type="pāda">asmin yuddhe tu vārṣṇeya</seg> <seg type="pāda">trailokya-mathane tadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">jayaṃ kaḥ prāptavāṃs tatra</seg> <seg type="pāda">śaṃsa etan me jana-ardana</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="śrī-bhagavān uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.330.51">
<l xml:id="MBh_12.330.51-1" n="MBh_12.330.51/1"><seg type="pāda" n="a">tayoḥ saṃlagnayor yuddhe</seg> <seg type="pāda" n="b">rudranārāyaṇātmanoḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.51-2" n="MBh_12.330.51/2"><seg type="pāda" n="c">udvignāḥ sahasā kṛtsnā</seg> <seg type="pāda" n="d">lokāḥ sarve 'bhavaṃs tadā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.51">
<lg>
<l><seg type="pāda">tayoḥ saṃlagnayor yuddhe</seg> <seg type="pāda">rudra-nārāyaṇa-ātmanoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">udvignāḥ sahasā kṛtsnā</seg> <seg type="pāda">lokāḥ sarve 'bhavaṃs tadā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.52">
<l xml:id="MBh_12.330.52-1" n="MBh_12.330.52/1"><seg type="pāda" n="a">nāgṛhṇāt pāvakaḥ śubhraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">makheṣu suhutaṃ haviḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.52-2" n="MBh_12.330.52/2"><seg type="pāda" n="c">vedā na pratibhānti sma</seg> <seg type="pāda" n="d">ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.52">
<lg>
<l><seg type="pāda">nā agṛhṇāt pāvakaḥ śubhraṃ</seg> <seg type="pāda">makheṣu su-hutaṃ haviḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vedā na pratibhānti sma</seg> <seg type="pāda">ṛṣīṇāṃ bhāvita-ātmanām</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.53">
<l xml:id="MBh_12.330.53-1" n="MBh_12.330.53/1"><seg type="pāda" n="a">devān rajas tamaś caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">samāviviśatus tadā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.53-2" n="MBh_12.330.53/2"><seg type="pāda" n="c">vasudhā saṃcakampe 'tha</seg> <seg type="pāda" n="d">nabhaś ca vipaphāla ha</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.53">
<lg>
<l><seg type="pāda">devān rajas tamaś ca eva</seg> <seg type="pāda">samāviviśatus tadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vasu-dhā saṃcakampe 'tha</seg> <seg type="pāda">nabhaś ca vipaphāla ha</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.54">
<l xml:id="MBh_12.330.54-1" n="MBh_12.330.54/1"><seg type="pāda" n="a">niṣprabhāṇi ca tejāṃsi</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmā caivāsanāc cyutaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.54-2" n="MBh_12.330.54/2"><seg type="pāda" n="c">agāc choṣaṃ samudraś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">himavāṃś ca vyaśīryata</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.54">
<lg>
<l><seg type="pāda">niṣ-prabhāṇi ca tejāṃsi</seg> <seg type="pāda">brahmā ca evā asanāc cyutaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">agāc choṣaṃ samudraś ca</seg> <seg type="pāda">himavāṃś ca vyaśīryata</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.55">
<l xml:id="MBh_12.330.55-1" n="MBh_12.330.55/1"><seg type="pāda" n="a">tasminn evaṃ samutpanne</seg> <seg type="pāda" n="b">nimitte pāṇḍunandana</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.55-2" n="MBh_12.330.55/2"><seg type="pāda" n="c">brahmā vṛto devagaṇair</seg> <seg type="pāda" n="d">ṛṣibhiś ca mahātmabhiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.55-3" n="MBh_12.330.55/3"><seg type="pāda" n="e">ājagāmāśu taṃ deśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">yatra yuddham avartata</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.55">
<lg>
<l><seg type="pāda">tasminn evaṃ samutpanne</seg> <seg type="pāda">nimitte pāṇḍu-nandana</seg> </l>
<l><seg type="pāda">brahmā vṛto deva-gaṇair</seg> <seg type="pāda">ṛṣibhiś ca mahā-ātmabhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ājagāmā aśu taṃ deśaṃ</seg> <seg type="pāda">yatra yuddham avartata</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.56">
<l xml:id="MBh_12.330.56-1" n="MBh_12.330.56/1"><seg type="pāda" n="a">sāñjalipragraho bhūtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">caturvaktro niruktagaḥ_1</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.56-2" n="MBh_12.330.56/2"><seg type="pāda" n="c">uvāca vacanaṃ rudraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">lokānām astu vai śivam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.56-3" n="MBh_12.330.56/3"><seg type="pāda" n="e">nyasyāyudhāni viśveśa</seg> <seg type="pāda" n="f">jagato hitakāmyayā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.56">
<lg>
<l><seg type="pāda">sa-añjali-pragraho bhūtvā</seg> <seg type="pāda">catur-vaktro nirukta-gaḥ_1</seg> </l>
<l><seg type="pāda">uvāca vacanaṃ rudraṃ</seg> <seg type="pāda">lokānām astu vai śivam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nyasya ayudhāni viśva-īśa</seg> <seg type="pāda">jagato hita-kāmyayā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.57">
<l xml:id="MBh_12.330.57-1" n="MBh_12.330.57/1"><seg type="pāda" n="a">yad akṣaram athā-vyaktam</seg> <seg type="pāda" n="b">īśaṃ lokasya bhāvanam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.57-2" n="MBh_12.330.57/2"><seg type="pāda" n="c">kūṭasthaṃ kartṛnirdvaṃdvam</seg> <seg type="pāda" n="d">akarteti ca yaṃ viduḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.57">
<lg>
<l><seg type="pāda">yad a-kṣaram atha a-vyaktam</seg> <seg type="pāda">īśaṃ lokasya bhāvanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kūṭa-sthaṃ kartṛ-nir-dvaṃdvam</seg> <seg type="pāda">a-karta īti ca yaṃ viduḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.58">
<l xml:id="MBh_12.330.58-1" n="MBh_12.330.58/1"><seg type="pāda" n="a">vyaktibhāvagatasyāsya</seg> <seg type="pāda" n="b">ekā mūrtir iyaṃ śivā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.58-2" n="MBh_12.330.58/2"><seg type="pāda" n="c">naro nārāyaṇaś caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">jātau dharmakulodvahau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.58">
<lg>
<l><seg type="pāda">vyakti-bhāva-gatasya asya</seg> <seg type="pāda">ekā mūrtir iyaṃ śivā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">naro nārāyaṇaś ca eva</seg> <seg type="pāda">jātau dharma-kula-udvahau</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.59">
<l xml:id="MBh_12.330.59-1" n="MBh_12.330.59/1"><seg type="pāda" n="a">tapasā mahatā yuktau</seg> <seg type="pāda" n="b">devaśreṣṭhau mahāvratau</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.59-2" n="MBh_12.330.59/2"><seg type="pāda" n="c">ahaṃ prasādajas tasya</seg> <seg type="pāda" n="d">kasmiṃścit kāraṇāntare</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.59-3" n="MBh_12.330.59/3"><seg type="pāda" n="e">tvaṃ caiva krodhajas tāta</seg> <seg type="pāda" n="f">pūrvasarge sanātanaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.59">
<lg>
<l><seg type="pāda">tapasā mahatā yuktau</seg> <seg type="pāda">deva-śreṣṭhau mahā-vratau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ahaṃ prasāda-jas tasya</seg> <seg type="pāda">kasmiṃś-cit kāraṇa-antare</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tvaṃ ca eva krodha-jas tāta</seg> <seg type="pāda">pūrva-sarge sanātanaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.60">
<l xml:id="MBh_12.330.60-1" n="MBh_12.330.60/1"><seg type="pāda" n="a">mayā ca sārdhaṃ varadaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vibudhaiś ca mahar2ṣibhiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.60-2" n="MBh_12.330.60/2"><seg type="pāda" n="c">prasādayāśu lokānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śāntir bhavatu māciram</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.60">
<lg>
<l><seg type="pāda">mayā ca sa-ardhaṃ vara-daṃ</seg> <seg type="pāda">vibudhaiś ca mahar2ṣibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">prasādayā aśu lokānāṃ</seg> <seg type="pāda">śāntir bhavatu mā-ciram</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.61">
<l xml:id="MBh_12.330.61-1" n="MBh_12.330.61/1"><seg type="pāda" n="a">brahmaṇā tv evam uktas tu</seg> <seg type="pāda" n="b">rudraḥ krodhāgnim utsṛjan</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.61-2" n="MBh_12.330.61/2"><seg type="pāda" n="c">prasādayām āsa tato</seg> <seg type="pāda" n="d">devaṃ nārāyaṇaṃ prabhum</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.61-3" n="MBh_12.330.61/3"><seg type="pāda" n="e">śaraṇaṃ ca jagāmādyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">vareṇyaṃ varadaṃ harim</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.61">
<lg>
<l><seg type="pāda">brahmaṇā tv evam uktas tu</seg> <seg type="pāda">rudraḥ krodha-agnim utsṛjan</seg> </l>
<l><seg type="pāda">prasādayām āsa tato</seg> <seg type="pāda">devaṃ nārāyaṇaṃ prabhum</seg> </l>
<l><seg type="pāda">śaraṇaṃ ca jagāmā adyaṃ</seg> <seg type="pāda">vareṇyaṃ vara-daṃ harim</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.62">
<l xml:id="MBh_12.330.62-1" n="MBh_12.330.62/1"><seg type="pāda" n="a">tato 'tha varado devo</seg> <seg type="pāda" n="b">jitakrodho jitendriyaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.62-2" n="MBh_12.330.62/2"><seg type="pāda" n="c">prītimān abhavat tatra</seg> <seg type="pāda" n="d">rudreṇa saha saṃgataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.62">
<lg>
<l><seg type="pāda">tato 'tha vara-do devo</seg> <seg type="pāda">jita-krodho jita-indriyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">prītimān abhavat tatra</seg> <seg type="pāda">rudreṇa saha saṃgataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.63">
<l xml:id="MBh_12.330.63-1" n="MBh_12.330.63/1"><seg type="pāda" n="a">ṛṣibhir brahmaṇā caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">vibudhaiś ca supūjitaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.63-2" n="MBh_12.330.63/2"><seg type="pāda" n="c">uvāca devam īśānam</seg> <seg type="pāda" n="d">īśaḥ sa jagato hariḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.63">
<lg>
<l><seg type="pāda">ṛṣibhir brahmaṇā ca eva</seg> <seg type="pāda">vibudhaiś ca su-pūjitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">uvāca devam īśānam</seg> <seg type="pāda">īśaḥ sa jagato hariḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.64">
<l xml:id="MBh_12.330.64-1" n="MBh_12.330.64/1"><seg type="pāda" n="a">yas tvāṃ vetti sa māṃ vetti</seg> <seg type="pāda" n="b">yas tvām anu sa mām anu</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.64-2" n="MBh_12.330.64/2"><seg type="pāda" n="c">nāvayor antaraṃ kiṃcin</seg> <seg type="pāda" n="d">mā te bhūd buddhir anyathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.64">
<lg>
<l><seg type="pāda">yas tvāṃ vetti sa māṃ vetti</seg> <seg type="pāda">yas tvām anu sa mām anu</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nā avayor antaraṃ kiṃ-cin</seg> <seg type="pāda">mā te bhūd buddhir anyathā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.65">
<l xml:id="MBh_12.330.65-1" n="MBh_12.330.65/1"><seg type="pāda" n="a">adyaprabhṛti śrīvatsaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śūlāṅko 'yaṃ bhavatv ayam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.65-2" n="MBh_12.330.65/2"><seg type="pāda" n="c">mama pāṇyaṅkitaś cāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">śrīkaṇṭhas tvaṃ bhaviṣyasi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.65">
<lg>
<l><seg type="pāda">adya-prabhṛti śrī-vatsaḥ</seg> <seg type="pāda">śūla-aṅko 'yaṃ bhavatv ayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">mama pāṇy-aṅkitaś ca api</seg> <seg type="pāda">śrī-kaṇṭhas tvaṃ bhaviṣyasi</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.66">
<l xml:id="MBh_12.330.66-1" n="MBh_12.330.66/1"><seg type="pāda" n="a">evaṃ lakṣaṇam utpādya</seg> <seg type="pāda" n="b">parasparakṛtaṃ tadā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.66-2" n="MBh_12.330.66/2"><seg type="pāda" n="c">sakhyaṃ caivā-tulaṃ kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="d">rudreṇa sahitāv ṛṣī</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.66-3" n="MBh_12.330.66/3"><seg type="pāda" n="e">tapas tepatur avyagrau</seg> <seg type="pāda" n="f">visṛjya tridivaukasaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.66">
<lg>
<l><seg type="pāda">evaṃ lakṣaṇam utpādya</seg> <seg type="pāda">paras-para-kṛtaṃ tadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sakhyaṃ ca eva a-tulaṃ kṛtvā</seg> <seg type="pāda">rudreṇa sahitāv ṛṣī</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tapas tepatur a-vy-agrau</seg> <seg type="pāda">visṛjya tri-diva-okasaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.67">
<l xml:id="MBh_12.330.67-1" n="MBh_12.330.67/1"><seg type="pāda" n="a">eṣa te kathitaḥ pārtha</seg> <seg type="pāda" n="b">nārāyaṇajayo mṛdhe</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.67-2" n="MBh_12.330.67/2"><seg type="pāda" n="c">nāmāni caiva guhyāni</seg> <seg type="pāda" n="d">niruktāni ca bhārata</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.67-3" n="MBh_12.330.67/3"><seg type="pāda" n="e">ṛṣibhiḥ kathitānīha</seg> <seg type="pāda" n="f">yāni saṃkīrtitāni te</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.67">
<lg>
<l><seg type="pāda">eṣa te kathitaḥ pārtha</seg> <seg type="pāda">nārāyaṇa-jayo mṛdhe</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nāmāni ca eva guhyāni</seg> <seg type="pāda">niruktāni ca bhārata</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ṛṣibhiḥ kathitāni iha</seg> <seg type="pāda">yāni saṃkīrtitāni te</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.68">
<l xml:id="MBh_12.330.68-1" n="MBh_12.330.68/1"><seg type="pāda" n="a">evaṃ bahuvidhai rūpaiś</seg> <seg type="pāda" n="b">carāmīha vasuṃdharām</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.68-2" n="MBh_12.330.68/2"><seg type="pāda" n="c">brahmalokaṃ ca kaunteya</seg> <seg type="pāda" n="d">golokaṃ ca sanātanam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.68-3" n="MBh_12.330.68/3"><seg type="pāda" n="e">mayā tvaṃ rakṣito yuddhe</seg> <seg type="pāda" n="f">mahāntaṃ prāptavāñ jayam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.68">
<lg>
<l><seg type="pāda">evaṃ bahu-vidhai rūpaiś</seg> <seg type="pāda">carāmi iha vasuṃ-dharām</seg> </l>
<l><seg type="pāda">brahma-lokaṃ ca kaunteya</seg> <seg type="pāda">go-lokaṃ ca sanātanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">mayā tvaṃ rakṣito yuddhe</seg> <seg type="pāda">mahāntaṃ prāptavāñ jayam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.69">
<l xml:id="MBh_12.330.69-1" n="MBh_12.330.69/1"><seg type="pāda" n="a">yas tu te so 'grato yāti</seg> <seg type="pāda" n="b">yuddhe saṃpratyupasthite</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.69-2" n="MBh_12.330.69/2"><seg type="pāda" n="c">taṃ viddhi rudraṃ kaunteya</seg> <seg type="pāda" n="d">devadevaṃ kapardinam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.69">
<lg>
<l><seg type="pāda">yas tu te so 'grato yāti</seg> <seg type="pāda">yuddhe saṃpratyupasthite</seg> </l>
<l><seg type="pāda">taṃ viddhi rudraṃ kaunteya</seg> <seg type="pāda">deva-devaṃ kapardinam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.70">
<l xml:id="MBh_12.330.70-1" n="MBh_12.330.70/1"><seg type="pāda" n="a">kālaḥ sa eva kathitaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">krodhajeti mayā tava</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.70-2" n="MBh_12.330.70/2"><seg type="pāda" n="c">nihatāṃs tena vai pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">hatavān asi vai ripūn</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.70">
<lg>
<l><seg type="pāda">kālaḥ sa eva kathitaḥ</seg> <seg type="pāda">krodha-ja iti mayā tava</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nihatāṃs tena vai pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda">hatavān asi vai ripūn</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.330.71">
<l xml:id="MBh_12.330.71-1" n="MBh_12.330.71/1"><seg type="pāda" n="a">aprameyaprabhāvaṃ taṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">devadevam umāpatim</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.330.71-2" n="MBh_12.330.71/2"><seg type="pāda" n="c">namasva devaṃ prayato</seg> <seg type="pāda" n="d">viśveśaṃ haram avyayam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.330.71">
<lg>
<l><seg type="pāda">a-prameya-prabhāvaṃ taṃ</seg> <seg type="pāda">deva-devam umā-patim</seg> </l>
<l><seg type="pāda">namasva devaṃ prayato</seg> <seg type="pāda">viśva-īśaṃ haram a-vyayam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>K1.2.4.6.7 V1 Bo.6-9 Da3..a4 Dn1.ṇ4 Ds D2-5.8.9 Kumbh..ed. ins.:: yaḥ sa te kathitaḥ pūrvaṃ !krodha-je7ti punaḥ punaḥ !</note>
<note>tasya prabhāvam evā7gryaṃ !yac chrutaṃ te dhanaṃ-jaya !12330.71882!</note>
<milestone unit="speaker" n="janam-ejaya uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.331.1">
<l xml:id="MBh_12.331.1-1" n="MBh_12.331.1/1"><seg type="pāda" n="a">brahman sumahad ākhyānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhavatā parikīrtitam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.1-2" n="MBh_12.331.1/2"><seg type="pāda" n="c">yac chrutvā munayaḥ sarve</seg> <seg type="pāda" n="d">vismayaṃ paramaṃ gatāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.1">
<lg>
<l><seg type="pāda">brahman su-mahad ākhyānaṃ</seg> <seg type="pāda">bhavatā parikīrtitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yac chrutvā munayaḥ sarve</seg> <seg type="pāda">vismayaṃ paramaṃ gatāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>K1.2.4.6 V1 after 6, Bo.6-9 Da3..a4 Dn1.ṇ4 Ds D2.3.5.7.8 &amp; G1-3.6 editions ins. AppI.32</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.2">
<l xml:id="MBh_12.331.2-1" n="MBh_12.331.2/1"><seg type="pāda" n="a">idaṃ śatasahasrād dhi</seg> <seg type="pāda" n="b">bhāratākhyānavistarāt</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.2-2" n="MBh_12.331.2/2"><seg type="pāda" n="c">āmathya matimanthena</seg> <seg type="pāda" n="d">jñānodadhim anuttamam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.2">
<lg>
<l><seg type="pāda">idaṃ śata-sahasrād dhi</seg> <seg type="pāda">bhārata-ākhyāna-vistarāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda">āmathya mati-manthena</seg> <seg type="pāda">jñāna-uda-dhim an-uttamam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.3">
<l xml:id="MBh_12.331.3-1" n="MBh_12.331.3/1"><seg type="pāda" n="a">navanītaṃ yathā dadhno</seg> <seg type="pāda" n="b">malayāc candanaṃ yathā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.3-2" n="MBh_12.331.3/2"><seg type="pāda" n="c">āraṇyakaṃ ca vedebhya</seg> <seg type="pāda" n="d">oṣadhibhyo 'mṛtaṃ yathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.3">
<lg>
<l><seg type="pāda">nava-nītaṃ yathā dadhno</seg> <seg type="pāda">malayāc candanaṃ yathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">āraṇyakaṃ ca vedebhya</seg> <seg type="pāda">oṣadhibhyo '-mṛtaṃ yathā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.4">
<l xml:id="MBh_12.331.4-1" n="MBh_12.331.4/1"><seg type="pāda" n="a">samuddhṛtam idaṃ brahman</seg> <seg type="pāda" n="b">kathā-mṛtam anuttamam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.4-2" n="MBh_12.331.4/2"><seg type="pāda" n="c">taponidhe tvayoktaṃ hi</seg> <seg type="pāda" n="d">nārāyaṇakathāśrayam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.4">
<lg>
<l><seg type="pāda">samuddhṛtam idaṃ brahman</seg> <seg type="pāda">kathā-a-mṛtam an-uttamam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tapo-nidhe tvaya ūktaṃ hi</seg> <seg type="pāda">nārāyaṇa-kathā-āśrayam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.5">
<l xml:id="MBh_12.331.5-1" n="MBh_12.331.5/1"><seg type="pāda" n="a">sa hīśo bhagavān devaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvabhūtātmabhāvanaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.5-2" n="MBh_12.331.5/2"><seg type="pāda" n="c">aho nārāyaṇaṃ tejo</seg> <seg type="pāda" n="d">durdarśaṃ dvijasattama</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.5">
<lg>
<l><seg type="pāda">sa hī iśo bhagavān devaḥ</seg> <seg type="pāda">sarva-bhūta-ātma-bhāvanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">aho nārāyaṇaṃ tejo</seg> <seg type="pāda">dur-darśaṃ dvi-ja-sattama</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.6">
<l xml:id="MBh_12.331.6-1" n="MBh_12.331.6/1"><seg type="pāda" n="a">yatrāviśanti kalpānte</seg> <seg type="pāda" n="b">sarve brahmādayaḥ surāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.6-2" n="MBh_12.331.6/2"><seg type="pāda" n="c">ṛṣayaś ca sagandharvā</seg> <seg type="pāda" n="d">yac ca kiṃcic carā-caram</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.6-3" n="MBh_12.331.6/3"><seg type="pāda" n="e">na tato 'sti paraṃ manye</seg> <seg type="pāda" n="f">pāvanaṃ divi ceha ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.6">
<lg>
<l><seg type="pāda">yatrā aviśanti kalpa-ante</seg> <seg type="pāda">sarve brahma-ādayaḥ surāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ṛṣayaś ca sa-gandharvā</seg> <seg type="pāda">yac ca kiṃ-cic cara-a-caram</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na tato 'sti paraṃ manye</seg> <seg type="pāda">pāvanaṃ divi ca iha ca</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.7">
<l xml:id="MBh_12.331.7-1" n="MBh_12.331.7/1"><seg type="pāda" n="a">sarvāśramābhigamanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvatīrthāvagāhanam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.7-2" n="MBh_12.331.7/2"><seg type="pāda" n="c">na tathā phaladaṃ cāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">nārāyaṇakathā yathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.7">
<lg>
<l><seg type="pāda">sarva-āśrama-abhigamanaṃ</seg> <seg type="pāda">sarva-tīrtha-avagāhanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na tathā phala-daṃ ca api</seg> <seg type="pāda">nārāyaṇa-kathā yathā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.8">
<l xml:id="MBh_12.331.8-1" n="MBh_12.331.8/1"><seg type="pāda" n="a">sarvathā pāvitāḥ smeha</seg> <seg type="pāda" n="b">śrutvemām āditaḥ kathām</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.8-2" n="MBh_12.331.8/2"><seg type="pāda" n="c">harer viśveśvarasyeha</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvapāpapraṇāśanīm</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.8">
<lg>
<l><seg type="pāda">sarvathā pāvitāḥ sma iha</seg> <seg type="pāda">śrutva īmām āditaḥ kathām</seg> </l>
<l><seg type="pāda">harer viśva-īśvarasya iha</seg> <seg type="pāda">sarva-pāpa-praṇāśanīm</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.9">
<l xml:id="MBh_12.331.9-1" n="MBh_12.331.9/1"><seg type="pāda" n="a">na citraṃ kṛtavāṃs tatra</seg> <seg type="pāda" n="b">yad āryo me dhanaṃjayaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.9-2" n="MBh_12.331.9/2"><seg type="pāda" n="c">vāsudevasahāyo yaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prāptavāñ jayam uttamam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.9">
<lg>
<l><seg type="pāda">na citraṃ kṛtavāṃs tatra</seg> <seg type="pāda">yad āryo me dhanaṃ-jayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vāsudeva-sahāyo yaḥ</seg> <seg type="pāda">prāptavāñ jayam uttamam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.10">
<l xml:id="MBh_12.331.10-1" n="MBh_12.331.10/1"><seg type="pāda" n="a">na cāsya kiṃcid aprāpyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">manye lokeṣv api triṣu</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.10-2" n="MBh_12.331.10/2"><seg type="pāda" n="c">trailokyanātho viṣṇuḥ sa</seg> <seg type="pāda" n="d">yasyāsīt sāhyakṛt sakhā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.10">
<lg>
<l><seg type="pāda">na ca asya kiṃ-cid a-prāpyaṃ</seg> <seg type="pāda">manye lokeṣv api triṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda">trailokya-nātho viṣṇuḥ sa</seg> <seg type="pāda">yasyā asīt sāhya-kṛt sakhā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.11">
<l xml:id="MBh_12.331.11-1" n="MBh_12.331.11/1"><seg type="pāda" n="a">dhanyāś ca sarvae evāsan</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmaṃs te mama pūrvakāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.11-2" n="MBh_12.331.11/2"><seg type="pāda" n="c">hitāya śreyase caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">yeṣām āsīj janārdanaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.11">
<lg>
<l><seg type="pāda">dhanyāś ca sarvae evā asan</seg> <seg type="pāda">brahmaṃs te mama pūrvakāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">hitāya śreyase ca eva</seg> <seg type="pāda">yeṣām āsīj jana-ardanaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.12">
<l xml:id="MBh_12.331.12-1" n="MBh_12.331.12/1"><seg type="pāda" n="a">tapasāpi na dṛśyo hi</seg> <seg type="pāda" n="b">bhagavāṃl lokapūjitaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.12-2" n="MBh_12.331.12/2"><seg type="pāda" n="c">yaṃ dṛṣṭavantas te sākṣāc</seg> <seg type="pāda" n="d">chrīvatsāṅkavibhūṣaṇam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.12">
<lg>
<l><seg type="pāda">tapasa āpi na dṛśyo hi</seg> <seg type="pāda">bhagavāṃl loka-pūjitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yaṃ dṛṣṭavantas te sa-akṣāc</seg> <seg type="pāda">chrī-vatsa-aṅka-vibhūṣaṇam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.13">
<l xml:id="MBh_12.331.13-1" n="MBh_12.331.13/1"><seg type="pāda" n="a">tebhyo dhanyataraś caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">nāradaḥ parameṣṭhijaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.13-2" n="MBh_12.331.13/2"><seg type="pāda" n="c">na cālpatejasam ṛṣiṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vedmi nāradam avyayam</seg> </l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.13">
<lg>
<l><seg type="pāda">tebhyo dhanyataraś ca eva</seg> <seg type="pāda">nāradaḥ parame-ṣṭhi-jaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na ca alpa-tejasam ṛṣiṃ</seg> <seg type="pāda">vedmi nāradam a-vyayam</seg> </l>
</lg>
</note>
<note>T2 G1.2 ins.:: dṛṣṭavān yo hariṃ devaṃ !nārāyaṇam a-jaṃ vibhum !12331.13883!</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.13">
<l xml:id="MBh_12.331.13-3" n="MBh_12.331.13/3"><seg type="pāda" n="e">śvetadvīpaṃ samāsādya</seg> <seg type="pāda" n="f">yena dṛṣṭaḥ svayaṃ hariḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.13">
<lg>
<l><seg type="pāda">śveta-dvīpaṃ samāsādya</seg> <seg type="pāda">yena dṛṣṭaḥ svayaṃ hariḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.14">
<l xml:id="MBh_12.331.14-1" n="MBh_12.331.14/1"><seg type="pāda" n="a">devaprasādānugataṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vyaktaṃ tat tasya darśanam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.14-2" n="MBh_12.331.14/2"><seg type="pāda" n="c">yad dṛṣṭavāṃs tadā devam</seg> <seg type="pāda" n="d">aniruddhatanau sthitam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.14">
<lg>
<l><seg type="pāda">deva-prasāda-anugataṃ</seg> <seg type="pāda">vyaktaṃ tat tasya darśanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yad dṛṣṭavāṃs tadā devam</seg> <seg type="pāda">a-niruddha-tanau sthitam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.15">
<l xml:id="MBh_12.331.15-1" n="MBh_12.331.15/1"><seg type="pāda" n="a">badarīm āśramaṃ yat tu</seg> <seg type="pāda" n="b">nāradaḥ prādravat punaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.15-2" n="MBh_12.331.15/2"><seg type="pāda" n="c">naranārāyaṇau draṣṭuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ nu tatkāraṇaṃ mune</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.15">
<lg>
<l><seg type="pāda">badarīm āśramaṃ yat tu</seg> <seg type="pāda">nāradaḥ prādravat punaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nara-nārāyaṇau draṣṭuṃ</seg> <seg type="pāda">kiṃ nu tat-kāraṇaṃ mune</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.16">
<l xml:id="MBh_12.331.16-1" n="MBh_12.331.16/1"><seg type="pāda" n="a">śvetadvīpān nivṛttaś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">nāradaḥ parameṣṭhijaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.16-2" n="MBh_12.331.16/2"><seg type="pāda" n="c">badarīm āśramaṃ prāpya</seg> <seg type="pāda" n="d">samāgamya ca tāv ṛṣī</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.16">
<lg>
<l><seg type="pāda">śveta-dvīpān nivṛttaś ca</seg> <seg type="pāda">nāradaḥ parame-ṣṭhi-jaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">badarīm āśramaṃ prāpya</seg> <seg type="pāda">samāgamya ca tāv ṛṣī</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.17">
<l xml:id="MBh_12.331.17-1" n="MBh_12.331.17/1"><seg type="pāda" n="a">kiyantaṃ kālam avasat</seg> <seg type="pāda" n="b">kāḥ kathāḥ pṛṣṭavāṃś ca saḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.17-2" n="MBh_12.331.17/2"><seg type="pāda" n="c">śvetadvīpād upāvṛtte</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmin vā sumahātmani</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.17">
<lg>
<l><seg type="pāda">kiyantaṃ kālam avasat</seg> <seg type="pāda">kāḥ kathāḥ pṛṣṭavāṃś ca saḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">śveta-dvīpād upāvṛtte</seg> <seg type="pāda">tasmin vā su-mahā-ātmani</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.18">
<l xml:id="MBh_12.331.18-1" n="MBh_12.331.18/1"><seg type="pāda" n="a">kim abrūtāṃ mahātmānau</seg> <seg type="pāda" n="b">naranārāyaṇāv ṛṣī</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.18-2" n="MBh_12.331.18/2"><seg type="pāda" n="c">tad etan me yathātattvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvam ākhyātum arhasi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.18">
<lg>
<l><seg type="pāda">kim abrūtāṃ mahā-ātmānau</seg> <seg type="pāda">nara-nārāyaṇāv ṛṣī</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tad etan me yathā-tattvaṃ</seg> <seg type="pāda">sarvam ākhyātum arhasi</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>K1.2.4 V1 ins. after 18:: sūta uvāca: evaṃ pṛṣṭas tadā rājñā !parāśaryo mahā-muniḥ !</note>
<note>samīpa-sthaṃ tataḥ śiṣyaṃ !vaiśaṃpāyanam abravīt !</note>
<note>brūhy asmai sarvam a-khilaṃ !yad vṛttaṃ nāradasya ha !</note>
<note>tayoḥ sa-kāśaṃ gatvā ca !yathā sa kṛtavān punaḥ !12331.18884!</note>
<note>D7 T G1-3.6 ins. after 18:: sūta uvāca: tasya tad vacanaṃ śrutvā !kṛṣṇa-dvaipāyanas tadā !</note>
<note>śaśāsa śi.yam āsīnaṃ !vaiśaṃpāyanam antike !</note>
<note>tad asmai sarvam ācakṣva !yat mattaḥ śrutavān asi !</note>
<note>guror vacanam ājñāya !sa tu viprar1ṣabhas tadā !</note>
<note>ācacakṣe tataḥ sarvam !itihāsaṃ purātanam !12331.18885!</note>
<milestone unit="speaker" n="vaiśaṃpāyana uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.331.19">
<l xml:id="MBh_12.331.19-1" n="MBh_12.331.19/1"><seg type="pāda" n="a">namo bhagavate tasmai</seg> <seg type="pāda" n="b">vyāsāyā-mitatejase</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.19-2" n="MBh_12.331.19/2"><seg type="pāda" n="c">yasya prasādād vakṣyāmi</seg> <seg type="pāda" n="d">nārāyaṇakathām imām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.19">
<lg>
<l><seg type="pāda">namo bhagavate tasmai</seg> <seg type="pāda">vyāsāya a-mita-tejase</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yasya prasādād vakṣyāmi</seg> <seg type="pāda">nārāyaṇa-kathām imām</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>T1 G3.6 T2 G1.2 ins.:: nā7sti nārāyaṇa-samaṃ !na bhūtaṃ na bhaviṣyati !</note>
<note>etena satya-vākyena !sarvā1rthān sādhayāmy aham !</note>
<note>nāradena purā yā me !gurave viniveditā !</note>
<note>ṛṣīṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca !śṛṇvatoḥ kṛṣṇa-bhīṣmayoḥ !12331.19886!</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.20">
<l xml:id="MBh_12.331.20-1" n="MBh_12.331.20/1"><seg type="pāda" n="a">prāpya śvetaṃ mahādvīpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭvā ca harim avyayam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.20-2" n="MBh_12.331.20/2"><seg type="pāda" n="c">nivṛtto nārado rājaṃs</seg> <seg type="pāda" n="d">tarasā merum āgamat</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.20-3" n="MBh_12.331.20/3"><seg type="pāda" n="e">hṛdayenodvahan bhāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">yad uktaṃ paramātmanā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.20">
<lg>
<l><seg type="pāda">prāpya śvetaṃ mahā-dvīpaṃ</seg> <seg type="pāda">dṛṣṭvā ca harim a-vyayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nivṛtto nārado rājaṃs</seg> <seg type="pāda">tarasā merum āgamat</seg> </l>
<l><seg type="pāda">hṛdayena udvahan bhāraṃ</seg> <seg type="pāda">yad uktaṃ parama-ātmanā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.21">
<l xml:id="MBh_12.331.21-1" n="MBh_12.331.21/1"><seg type="pāda" n="a">paścād asyābhavad rājann</seg> <seg type="pāda" n="b">ātmanaḥ sādhvasaṃ mahat</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.21-2" n="MBh_12.331.21/2"><seg type="pāda" n="c">yad gatvā dūram adhvānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣemī punar ihāgataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.21">
<lg>
<l><seg type="pāda">paścād asya abhavad rājann</seg> <seg type="pāda">ātmanaḥ sādhvasaṃ mahat</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yad gatvā dūram adhvānaṃ</seg> <seg type="pāda">kṣemī punar ihā agataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.22">
<l xml:id="MBh_12.331.22-1" n="MBh_12.331.22/1"><seg type="pāda" n="a">tato meroḥ pracakrāma</seg> <seg type="pāda" n="b">parvataṃ gandhamādanam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.22-2" n="MBh_12.331.22/2"><seg type="pāda" n="c">nipapāta ca khāt tūrṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">viśālāṃ badarīm anu</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.22">
<lg>
<l><seg type="pāda">tato meroḥ pracakrāma</seg> <seg type="pāda">parvataṃ gandha-mādanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nipapāta ca khāt tūrṇaṃ</seg> <seg type="pāda">viśālāṃ badarīm anu</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.23">
<l xml:id="MBh_12.331.23-1" n="MBh_12.331.23/1"><seg type="pāda" n="a">tataḥ sa dadṛśe devau</seg> <seg type="pāda" n="b">purāṇāv ṛṣisattamau</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.23-2" n="MBh_12.331.23/2"><seg type="pāda" n="c">tapaś carantau sumahad</seg> <seg type="pāda" n="d">ātmaniṣṭhau mahāvratau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.23">
<lg>
<l><seg type="pāda">tataḥ sa dadṛśe devau</seg> <seg type="pāda">purāṇāv ṛṣi-sattamau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tapaś carantau su-mahad</seg> <seg type="pāda">ātma-niṣṭhau mahā-vratau</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.24">
<l xml:id="MBh_12.331.24-1" n="MBh_12.331.24/1"><seg type="pāda" n="a">tejasābhyadhikau sūryāt</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvalokavirocanāt</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.24-2" n="MBh_12.331.24/2"><seg type="pāda" n="c">śrīvatsalakṣaṇau pūjyau</seg> <seg type="pāda" n="d">jaṭāmaṇḍaladhāriṇau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.24">
<lg>
<l><seg type="pāda">tejasa ābhy-adhikau sūryāt</seg> <seg type="pāda">sarva-loka-virocanāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda">śrī-vatsa-lakṣaṇau pūjyau</seg> <seg type="pāda">jaṭā-maṇḍala-dhāriṇau</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.25">
<l xml:id="MBh_12.331.25-1" n="MBh_12.331.25/1"><seg type="pāda" n="a">jālapādabhujau_2 tau tu</seg> <seg type="pāda" n="b">pādayoś cakralakṣaṇau</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.25-2" n="MBh_12.331.25/2"><seg type="pāda" n="c">vyūḍhoraskau dīrghabhujau_2</seg> <seg type="pāda" n="d">tathā muṣkacatuṣkiṇau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.25">
<lg>
<l><seg type="pāda">jāla-pāda-bhujau_2 tau tu</seg> <seg type="pāda">pādayoś cakra-lakṣaṇau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vyūḍha-uraskau dīrgha-bhujau_2</seg> <seg type="pāda">tathā muṣka-catuṣkiṇau</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.26">
<l xml:id="MBh_12.331.26-1" n="MBh_12.331.26/1"><seg type="pāda" n="a">ṣaṣṭidantāv aṣṭadaṃṣṭrau</seg> <seg type="pāda" n="b">meghaughasadṛśasvanau</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.26-2" n="MBh_12.331.26/2"><seg type="pāda" n="c">svāsyau pṛthulalāṭau ca</seg> <seg type="pāda" n="d">suhanū subhrunāsikau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.26">
<lg>
<l><seg type="pāda">ṣaṣṭi-dantāv aṣṭa-daṃṣṭrau</seg> <seg type="pāda">megha-ogha-sa-dṛśa-svanau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sv-āsyau pṛthu-lalāṭau ca</seg> <seg type="pāda">su-hanū su-bhru-nāsikau</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.27">
<l xml:id="MBh_12.331.27-1" n="MBh_12.331.27/1"><seg type="pāda" n="a">ātapatreṇa sadṛśe</seg> <seg type="pāda" n="b">śirasī devayos tayoḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.27-2" n="MBh_12.331.27/2"><seg type="pāda" n="c">evaṃ lakṣaṇasaṃpannau</seg> <seg type="pāda" n="d">mahāpuruṣasaṃjñitau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.27">
<lg>
<l><seg type="pāda">ātapa-treṇa sa-dṛśe</seg> <seg type="pāda">śirasī devayos tayoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">evaṃ lakṣaṇa-saṃpannau</seg> <seg type="pāda">mahā-puruṣa-saṃjñitau</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.28">
<l xml:id="MBh_12.331.28-1" n="MBh_12.331.28/1"><seg type="pāda" n="a">tau dṛṣṭvā nārado hṛṣṭas</seg> <seg type="pāda" n="b">tābhyāṃ ca pratipūjitaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.28-2" n="MBh_12.331.28/2"><seg type="pāda" n="c">svāgatenābhibhāṣyātha</seg> <seg type="pāda" n="d">pṛṣṭaś cānāmayaṃ tadā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.28">
<lg>
<l><seg type="pāda">tau dṛṣṭvā nārado hṛṣṭas</seg> <seg type="pāda">tābhyāṃ ca pratipūjitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sv-āgatena abhibhāṣya atha</seg> <seg type="pāda">pṛṣṭaś ca an-āmayaṃ tadā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.29">
<l xml:id="MBh_12.331.29-1" n="MBh_12.331.29/1"><seg type="pāda" n="a">babhūvāntargatamatir</seg> <seg type="pāda" n="b">nirīkṣya puruṣottamau</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.29-2" n="MBh_12.331.29/2"><seg type="pāda" n="c">sadogatās tatra ye vai</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvabhūtanamaskṛtāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.29">
<lg>
<l><seg type="pāda">babhūva antar-gata-matir</seg> <seg type="pāda">nirīkṣya puruṣa-uttamau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sado-gatās tatra ye vai</seg> <seg type="pāda">sarva-bhūta-namas-kṛtāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.30">
<l xml:id="MBh_12.331.30-1" n="MBh_12.331.30/1"><seg type="pāda" n="a">śvetadvīpe mayā dṛṣṭās</seg> <seg type="pāda" n="b">tādṛśāv ṛṣisattamau</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.30-2" n="MBh_12.331.30/2"><seg type="pāda" n="c">iti saṃcintya manasā</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtvā cābhipradakṣiṇam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.30-3" n="MBh_12.331.30/3"><seg type="pāda" n="e">upopaviveśe tatra</seg> <seg type="pāda" n="f">pīṭhe kuśamaye śubhe</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.30">
<lg>
<l><seg type="pāda">śveta-dvīpe mayā dṛṣṭās</seg> <seg type="pāda">tā-dṛśāv ṛṣi-sattamau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">iti saṃcintya manasā</seg> <seg type="pāda">kṛtvā ca abhi-pra-dakṣiṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">upopaviveśe tatra</seg> <seg type="pāda">pīṭhe kuśamaye śubhe</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.31">
<l xml:id="MBh_12.331.31-1" n="MBh_12.331.31/1"><seg type="pāda" n="a">tatas tau tapasāṃ vāsau</seg> <seg type="pāda" n="b">yaśasāṃ tejasām api</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.31-2" n="MBh_12.331.31/2"><seg type="pāda" n="c">ṛṣī śamadamopetau</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtvā pūrvāhṇikaṃ vidhim</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.31">
<lg>
<l><seg type="pāda">tatas tau tapasāṃ vāsau</seg> <seg type="pāda">yaśasāṃ tejasām api</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ṛṣī śama-dama-upetau</seg> <seg type="pāda">kṛtvā pūrva-āhṇikaṃ vidhim</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.32">
<l xml:id="MBh_12.331.32-1" n="MBh_12.331.32/1"><seg type="pāda" n="a">paścān nāradam avyagrau</seg> <seg type="pāda" n="b">pādyārghyābhyāṃ prapūjya ca</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.32-2" n="MBh_12.331.32/2"><seg type="pāda" n="c">pīṭhayoś copaviṣṭau tau</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtātithyāhnikau nṛpa_2</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.32">
<lg>
<l><seg type="pāda">paścān nāradam a-vy-agrau</seg> <seg type="pāda">pādya-arghyābhyāṃ prapūjya ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda">pīṭhayoś ca upaviṣṭau tau</seg> <seg type="pāda">kṛta-ātithya-āhnikau nṛ-pa_2</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.33">
<l xml:id="MBh_12.331.33-1" n="MBh_12.331.33/1"><seg type="pāda" n="a">teṣu tatropaviṣṭeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">sa deśo 'bhivyarājata</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.33-2" n="MBh_12.331.33/2"><seg type="pāda" n="c">ājyāhutimahājvālair</seg> <seg type="pāda" n="d">yajñavāṭo 'gnibhir yathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.33">
<lg>
<l><seg type="pāda">teṣu tatra upaviṣṭeṣu</seg> <seg type="pāda">sa deśo 'bhivyarājata</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ājya-āhuti-mahā-jvālair</seg> <seg type="pāda">yajña-vāṭo 'gnibhir yathā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.34">
<l xml:id="MBh_12.331.34-1" n="MBh_12.331.34/1"><seg type="pāda" n="a">atha nārāyaṇas tatra</seg> <seg type="pāda" n="b">nāradaṃ vākyam abravīt</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.34-2" n="MBh_12.331.34/2"><seg type="pāda" n="c">sukhopaviṣṭaṃ viśrāntaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtātithyaṃ sukhasthitam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.34">
<lg>
<l><seg type="pāda">atha nārāyaṇas tatra</seg> <seg type="pāda">nāradaṃ vākyam abravīt</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sukha-upaviṣṭaṃ viśrāntaṃ</seg> <seg type="pāda">kṛta-ātithyaṃ sukha-sthitam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.35">
<l xml:id="MBh_12.331.35-1" n="MBh_12.331.35/1"><seg type="pāda" n="a">apīdānīṃ sa bhagavān</seg> <seg type="pāda" n="b">paramātmā sanātanaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.35-2" n="MBh_12.331.35/2"><seg type="pāda" n="c">śvetadvīpe tvayā dṛṣṭa</seg> <seg type="pāda" n="d">āvayoḥ prakṛtiḥ parā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.35">
<lg>
<l><seg type="pāda">api idānīṃ sa bhagavān</seg> <seg type="pāda">parama-ātmā sanātanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">śveta-dvīpe tvayā dṛṣṭa</seg> <seg type="pāda">āvayoḥ prakṛtiḥ parā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="nārada uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.331.36">
<l xml:id="MBh_12.331.36-1" n="MBh_12.331.36/1"><seg type="pāda" n="a">dṛṣṭo me puruṣaḥ śrīmān</seg> <seg type="pāda" n="b">viśvarūpadharo 'vyayaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.36-2" n="MBh_12.331.36/2"><seg type="pāda" n="c">sarve hi lokās tatrasthās</seg> <seg type="pāda" n="d">tathā devāḥ sahar1ṣibhiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.36-3" n="MBh_12.331.36/3"><seg type="pāda" n="e">adyāpi cainaṃ paśyāmi</seg> <seg type="pāda" n="f">yuvāṃ paśyan sanātanau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.36">
<lg>
<l><seg type="pāda">dṛṣṭo me puruṣaḥ śrīmān</seg> <seg type="pāda">viśva-rūpa-dharo '-vyayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sarve hi lokās tatra-sthās</seg> <seg type="pāda">tathā devāḥ sahar1ṣibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">adya api ca enaṃ paśyāmi</seg> <seg type="pāda">yuvāṃ paśyan sanātanau</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.37">
<l xml:id="MBh_12.331.37-1" n="MBh_12.331.37/1"><seg type="pāda" n="a">yair lakṣaṇair upetaḥ sa</seg> <seg type="pāda" n="b">harir avyaktarūpadhṛk</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.37-2" n="MBh_12.331.37/2"><seg type="pāda" n="c">tair lakṣaṇair upetau hi</seg> <seg type="pāda" n="d">vyaktarūpadharau yuvām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.37">
<lg>
<l><seg type="pāda">yair lakṣaṇair upetaḥ sa</seg> <seg type="pāda">harir a-vyakta-rūpa-dhṛk</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tair lakṣaṇair upetau hi</seg> <seg type="pāda">vyakta-rūpa-dharau yuvām</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.38">
<l xml:id="MBh_12.331.38-1" n="MBh_12.331.38/1"><seg type="pāda" n="a">dṛṣṭau mayā yuvāṃ tatra</seg> <seg type="pāda" n="b">tasya devasya pārśvataḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.38-2" n="MBh_12.331.38/2"><seg type="pāda" n="c">iha caivāgato 'smy adya</seg> <seg type="pāda" n="d">visṛṣṭaḥ paramātmanā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.38">
<lg>
<l><seg type="pāda">dṛṣṭau mayā yuvāṃ tatra</seg> <seg type="pāda">tasya devasya pārśvataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">iha ca evā agato 'smy adya</seg> <seg type="pāda">visṛṣṭaḥ parama-ātmanā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.39">
<l xml:id="MBh_12.331.39-1" n="MBh_12.331.39/1"><seg type="pāda" n="a">ko hi nāma bhavet tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">tejasā yaśasā śriyā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.39-2" n="MBh_12.331.39/2"><seg type="pāda" n="c">sadṛśas triṣu lokeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">ṛte dharmātmajau yuvām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.39">
<lg>
<l><seg type="pāda">ko hi nāma bhavet tasya</seg> <seg type="pāda">tejasā yaśasā śriyā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa-dṛśas triṣu lokeṣu</seg> <seg type="pāda">ṛte dharma-ātma-jau yuvām</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.40">
<l xml:id="MBh_12.331.40-1" n="MBh_12.331.40/1"><seg type="pāda" n="a">tena me kathitaṃ pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nāma kṣetrajñasaṃjñitam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.40-2" n="MBh_12.331.40/2"><seg type="pāda" n="c">prādurbhāvāś ca kathitā</seg> <seg type="pāda" n="d">bhaviṣyanti hi ye yathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.40">
<lg>
<l><seg type="pāda">tena me kathitaṃ pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda">nāma kṣetra-jña-saṃjñitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">prādur-bhāvāś ca kathitā</seg> <seg type="pāda">bhaviṣyanti hi ye yathā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.41">
<l xml:id="MBh_12.331.41-1" n="MBh_12.331.41/1"><seg type="pāda" n="a">tatra ye puruṣāḥ śvetāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pañcendriyavivarjitāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.41-2" n="MBh_12.331.41/2"><seg type="pāda" n="c">pratibuddhāś ca te sarve</seg> <seg type="pāda" n="d">bhaktāś ca puruṣottamam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.41">
<lg>
<l><seg type="pāda">tatra ye puruṣāḥ śvetāḥ</seg> <seg type="pāda">pañca-indriya-vivarjitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">pratibuddhāś ca te sarve</seg> <seg type="pāda">bhaktāś ca puruṣa-uttamam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.42">
<l xml:id="MBh_12.331.42-1" n="MBh_12.331.42/1"><seg type="pāda" n="a">te 'rcayanti sadā devaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">taiḥ sārdhaṃ ramate ca saḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.42-2" n="MBh_12.331.42/2"><seg type="pāda" n="c">priyabhakto hi bhagavān</seg> <seg type="pāda" n="d">paramātmā dvijapriyaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.42">
<lg>
<l><seg type="pāda">te 'rcayanti sadā devaṃ</seg> <seg type="pāda">taiḥ sa-ardhaṃ ramate ca saḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">priya-bhakto hi bhagavān</seg> <seg type="pāda">parama-ātmā dvi-ja-priyaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.43">
<l xml:id="MBh_12.331.43-1" n="MBh_12.331.43/1"><seg type="pāda" n="a">ramate so 'rcyamāno hi</seg> <seg type="pāda" n="b">sadā bhāgavatapriyaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.43-2" n="MBh_12.331.43/2"><seg type="pāda" n="c">viśvabhuk sarvago_1 devo</seg> <seg type="pāda" n="d">bāndhavo bhaktavatsalaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.43-3" n="MBh_12.331.43/3"><seg type="pāda" n="e">sa kartā kāraṇaṃ caiva</seg> <seg type="pāda" n="f">kāryaṃ cātibaladyutiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.43">
<lg>
<l><seg type="pāda">ramate so 'rcyamāno hi</seg> <seg type="pāda">sadā bhāgavata-priyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">viśva-bhuk sarva-go_1 devo</seg> <seg type="pāda">bāndhavo bhakta-vatsalaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa kartā kāraṇaṃ ca eva</seg> <seg type="pāda">kāryaṃ ca ati-bala-dyutiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>K6 V1 Bo.6-9 Da3..a4 Dn1.ṇ4 Ds D2.3.5.8 Kumbh..ed. ins.:: hetuś cā8jñā-vidhānaṃ ca !tattvaṃ cai7va mahā-yaśāḥ !12331.43887!</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.44">
<l xml:id="MBh_12.331.44-1" n="MBh_12.331.44/1"><seg type="pāda" n="a">tapasā yojya so ātmānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śvetadvīpāt paraṃ hi yat</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.44-2" n="MBh_12.331.44/2"><seg type="pāda" n="c">teja ity abhivikhyātaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">svayaṃbhāsāvabhāsitam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.44">
<lg>
<l><seg type="pāda">tapasā yojya so ātmānaṃ</seg> <seg type="pāda">śveta-dvīpāt paraṃ hi yat</seg> </l>
<l><seg type="pāda">teja ity abhivikhyātaṃ</seg> <seg type="pāda">svayaṃ-bhāsa-avabhāsitam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.45">
<l xml:id="MBh_12.331.45-1" n="MBh_12.331.45/1"><seg type="pāda" n="a">śāntiḥ sā triṣu lokeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">siddhānāṃ bhāvitātmanām</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.45-2" n="MBh_12.331.45/2"><seg type="pāda" n="c">etayā śubhayā buddhyā</seg> <seg type="pāda" n="d">naiṣṭhikaṃ vratam āsthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.45">
<lg>
<l><seg type="pāda">śāntiḥ sā triṣu lokeṣu</seg> <seg type="pāda">siddhānāṃ bhāvita-ātmanām</seg> </l>
<l><seg type="pāda">etayā śubhayā buddhyā</seg> <seg type="pāda">naiṣṭhikaṃ vratam āsthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.46">
<l xml:id="MBh_12.331.46-1" n="MBh_12.331.46/1"><seg type="pāda" n="a">na tatra sūryas tapati</seg> <seg type="pāda" n="b">na somo 'bhivirājate</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.46-2" n="MBh_12.331.46/2"><seg type="pāda" n="c">na vāyur vāti deveśe</seg> <seg type="pāda" n="d">tapaś carati duścaram</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.46">
<lg>
<l><seg type="pāda">na tatra sūryas tapati</seg> <seg type="pāda">na somo 'bhivirājate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na vāyur vāti deva-īśe</seg> <seg type="pāda">tapaś carati duś-caram</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.47">
<l xml:id="MBh_12.331.47-1" n="MBh_12.331.47/1"><seg type="pāda" n="a">vedīm aṣṭatalotsedhāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūmāv āsthāya viśvabhuk</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.47-2" n="MBh_12.331.47/2"><seg type="pāda" n="c">ekapādasthito deva</seg> <seg type="pāda" n="d">ūrdhvabāhur udaṅmukhaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.47-3" n="MBh_12.331.47/3"><seg type="pāda" n="e">sāṅgān āvartayan vedāṃs</seg> <seg type="pāda" n="f">tapas tepe suduścaram</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.47">
<lg>
<l><seg type="pāda">vedīm aṣṭa-tala-utsedhāṃ</seg> <seg type="pāda">bhūmāv āsthāya viśva-bhuk</seg> </l>
<l><seg type="pāda">eka-pāda-sthito deva</seg> <seg type="pāda">ūrdhva-bāhur udaṅ-mukhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa-aṅgān āvartayan vedāṃs</seg> <seg type="pāda">tapas tepe su-duś-caram</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.48">
<l xml:id="MBh_12.331.48-1" n="MBh_12.331.48/1"><seg type="pāda" n="a">yad brahmā ṛṣayaś caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">svayaṃ paśupatiś ca yat</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.48-2" n="MBh_12.331.48/2"><seg type="pāda" n="c">śeṣāś ca vibudhaśreṣṭhā</seg> <seg type="pāda" n="d">daityadānavarākṣasāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.48">
<lg>
<l><seg type="pāda">yad brahmā ṛṣayaś ca eva</seg> <seg type="pāda">svayaṃ paśu-patiś ca yat</seg> </l>
<l><seg type="pāda">śeṣāś ca vibudha-śreṣṭhā</seg> <seg type="pāda">daitya-dānava-rākṣasāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.49">
<l xml:id="MBh_12.331.49-1" n="MBh_12.331.49/1"><seg type="pāda" n="a">nāgāḥ suparṇā gandharvāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">siddhā rājar1ṣayaś ca ye</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.49-2" n="MBh_12.331.49/2"><seg type="pāda" n="c">havyaṃ kavyaṃ ca satataṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vidhipūrvaṃ prayuñjate</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.49-3" n="MBh_12.331.49/3"><seg type="pāda" n="e">kṛtsnaṃ tat tasya devasya</seg> <seg type="pāda" n="f">caraṇāv upatiṣṭhati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.49">
<lg>
<l><seg type="pāda">nāgāḥ su-parṇā gandharvāḥ</seg> <seg type="pāda">siddhā rājar1ṣayaś ca ye</seg> </l>
<l><seg type="pāda">havyaṃ kavyaṃ ca satataṃ</seg> <seg type="pāda">vidhi-pūrvaṃ prayuñjate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kṛtsnaṃ tat tasya devasya</seg> <seg type="pāda">caraṇāv upatiṣṭhati</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.50">
<l xml:id="MBh_12.331.50-1" n="MBh_12.331.50/1"><seg type="pāda" n="a">yāḥ kriyāḥ saṃprayuktās tu</seg> <seg type="pāda" n="b">ekāntagatabuddhibhiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.50-2" n="MBh_12.331.50/2"><seg type="pāda" n="c">tāḥ sarvāḥ śirasā devaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pratigṛhṇāti vai svayam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.50">
<lg>
<l><seg type="pāda">yāḥ kriyāḥ saṃprayuktās tu</seg> <seg type="pāda">eka-anta-gata-buddhibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tāḥ sarvāḥ śirasā devaḥ</seg> <seg type="pāda">pratigṛhṇāti vai svayam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.51">
<l xml:id="MBh_12.331.51-1" n="MBh_12.331.51/1"><seg type="pāda" n="a">na tasyānyaḥ priyataraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pratibuddhair mahātmabhiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.51-2" n="MBh_12.331.51/2"><seg type="pāda" n="c">vidyate triṣu lokeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">tato 'smy aikāntikaṃ gataḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.51-3" n="MBh_12.331.51/3"><seg type="pāda" n="e">iha caivāgatas tena</seg> <seg type="pāda" n="f">visṛṣṭaḥ paramātmanā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.51">
<lg>
<l><seg type="pāda">na tasya anyaḥ priyataraḥ</seg> <seg type="pāda">pratibuddhair mahā-ātmabhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vidyate triṣu lokeṣu</seg> <seg type="pāda">tato 'smy aikāntikaṃ gataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">iha ca evā agatas tena</seg> <seg type="pāda">visṛṣṭaḥ parama-ātmanā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>G1 ins.:: an-anya-devatā-bhaktir !an-anya-manutā hareḥ !</note>
<note>an-anya-sevyatā viṣṇor !an-anyā1rcyatvam eva ca !</note>
<note>brahma-rudrā3di-sāmyatvaṃ !buddhir āhrityam eva ca !</note>
<note>an-anya-devā3laya-gatir !an-anya-bhaktā3dya-vīkṣaṇam !</note>
<note>tathā karma-phalā1-saṅgo hy !ekāntitvam idaṃ matam !12331.51888!</note>
<lg xml:id="MBh_12.331.52">
<l xml:id="MBh_12.331.52-1" n="MBh_12.331.52/1"><seg type="pāda" n="a">evaṃ me bhagavān devaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">svayam ākhyātavān hariḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.331.52-2" n="MBh_12.331.52/2"><seg type="pāda" n="c">āsiṣye tatparo bhūtvā</seg> <seg type="pāda" n="d">yuvābhyāṃ saha nityaśaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.331.52">
<lg>
<l><seg type="pāda">evaṃ me bhagavān devaḥ</seg> <seg type="pāda">svayam ākhyātavān hariḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">āsiṣye tat-paro bhūtvā</seg> <seg type="pāda">yuvābhyāṃ saha nityaśaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.332.1">
<l xml:id="MBh_12.332.1-1" n="MBh_12.332.1/1"><seg type="pāda" n="a">naranārāyaṇāv ūcatuḥ: dhanyo 'sy anugṛhīto 'si</seg> <seg type="pāda" n="b">yat te dṛṣṭaḥ svayaṃ prabhuḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.332.1-2" n="MBh_12.332.1/2"><seg type="pāda" n="c">na hi taṃ dṛṣṭavān kaścit</seg> <seg type="pāda" n="d">padmayonir api svayam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.332.1">
<lg>
<l><seg type="pāda">nara-nārāyaṇāv ūcatuḥ: dhanyo 'sy anugṛhīto 'si</seg> <seg type="pāda">yat te dṛṣṭaḥ svayaṃ prabhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na hi taṃ dṛṣṭavān kaś-cit</seg> <seg type="pāda">padma-yonir api svayam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.332.2">
<l xml:id="MBh_12.332.2-1" n="MBh_12.332.2/1"><seg type="pāda" n="a">avyaktayonir bhagavān</seg> <seg type="pāda" n="b">durdarśaḥ puruṣottamaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.332.2-2" n="MBh_12.332.2/2"><seg type="pāda" n="c">nāradaitad dhi te satyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vacanaṃ samudāhṛtam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.332.2">
<lg>
<l><seg type="pāda">a-vyakta-yonir bhagavān</seg> <seg type="pāda">dur-darśaḥ puruṣa-uttamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nārada etad dhi te satyaṃ</seg> <seg type="pāda">vacanaṃ samudāhṛtam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.332.3">
<l xml:id="MBh_12.332.3-1" n="MBh_12.332.3/1"><seg type="pāda" n="a">nāsya bhaktaiḥ priyataro</seg> <seg type="pāda" n="b">loke kaścana vidyate</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.332.3-2" n="MBh_12.332.3/2"><seg type="pāda" n="c">tataḥ svayaṃ darśitavān</seg> <seg type="pāda" n="d">svam ātmānaṃ dvijottamam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.332.3">
<lg>
<l><seg type="pāda">na asya bhaktaiḥ priyataro</seg> <seg type="pāda">loke kaś-cana vidyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tataḥ svayaṃ darśitavān</seg> <seg type="pāda">svam ātmānaṃ dvi-ja-uttamam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.332.4">
<l xml:id="MBh_12.332.4-1" n="MBh_12.332.4/1"><seg type="pāda" n="a">tapo hi tapyatas tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">yat sthānaṃ paramātmanaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.332.4-2" n="MBh_12.332.4/2"><seg type="pāda" n="c">na tat saṃprāpnute kaścid</seg> <seg type="pāda" n="d">ṛte hy āvāṃ dvijottama</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.332.4">
<lg>
<l><seg type="pāda">tapo hi tapyatas tasya</seg> <seg type="pāda">yat sthānaṃ parama-ātmanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na tat saṃprāpnute kaś-cid</seg> <seg type="pāda">ṛte hy āvāṃ dvi-ja-uttama</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.332.5">
<l xml:id="MBh_12.332.5-1" n="MBh_12.332.5/1"><seg type="pāda" n="a">yā hi sūryasahasrasya</seg> <seg type="pāda" n="b">samastasya bhaved dyutiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.332.5-2" n="MBh_12.332.5/2"><seg type="pāda" n="c">sthānasya sā bhavet tasya</seg> <seg type="pāda" n="d">svayaṃ tena virājatā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.332.5">
<lg>
<l><seg type="pāda">yā hi sūrya-sahasrasya</seg> <seg type="pāda">samastasya bhaved dyutiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sthānasya sā bhavet tasya</seg> <seg type="pāda">svayaṃ tena virājatā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.332.6">
<l xml:id="MBh_12.332.6-1" n="MBh_12.332.6/1"><seg type="pāda" n="a">tasmād uttiṣṭhate vipra</seg> <seg type="pāda" n="b">devād viśvabhuvaḥ pateḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.332.6-2" n="MBh_12.332.6/2"><seg type="pāda" n="c">kṣamā kṣamāvatāṃ śreṣṭha</seg> <seg type="pāda" n="d">yayā bhūmis tu yujyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.332.6">
<lg>
<l><seg type="pāda">tasmād uttiṣṭhate vipra</seg> <seg type="pāda">devād viśva-bhuvaḥ pateḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kṣamā kṣamāvatāṃ śreṣṭha</seg> <seg type="pāda">yayā bhūmis tu yujyate</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.332.7">
<l xml:id="MBh_12.332.7-1" n="MBh_12.332.7/1"><seg type="pāda" n="a">tasmāc cottiṣṭhate devāt</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvabhūtahito rasaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.332.7-2" n="MBh_12.332.7/2"><seg type="pāda" n="c">āpo yena hi yujyante</seg> <seg type="pāda" n="d">dravatvaṃ prāpnuvanti ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.332.7">
<lg>
<l><seg type="pāda">tasmāc ca uttiṣṭhate devāt</seg> <seg type="pāda">sarva-bhūta-hito rasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">āpo yena hi yujyante</seg> <seg type="pāda">dravatvaṃ prāpnuvanti ca</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.332.8">
<l xml:id="MBh_12.332.8-1" n="MBh_12.332.8/1"><seg type="pāda" n="a">tasmād eva samudbhūtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tejo rūpaguṇātmakam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.332.8-2" n="MBh_12.332.8/2"><seg type="pāda" n="c">yena sma yujyate sūryas</seg> <seg type="pāda" n="d">tato lokān virājate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.332.8">
<lg>
<l><seg type="pāda">tasmād eva samudbhūtaṃ</seg> <seg type="pāda">tejo rūpa-guṇa-ātmakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yena sma yujyate sūryas</seg> <seg type="pāda">tato lokān virājate</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.332.9">
<l xml:id="MBh_12.332.9-1" n="MBh_12.332.9/1"><seg type="pāda" n="a">tasmād devāt samudbhūtaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sparśas tu puruṣottamāt</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.332.9-2" n="MBh_12.332.9/2"><seg type="pāda" n="c">yena sma yujyate vāyus</seg> <seg type="pāda" n="d">tato lokān vivāty asau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.332.9">
<lg>
<l><seg type="pāda">tasmād devāt samudbhūtaḥ</seg> <seg type="pāda">sparśas tu puruṣa-uttamāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yena sma yujyate vāyus</seg> <seg type="pāda">tato lokān vivāty asau</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.332.10">
<l xml:id="MBh_12.332.10-1" n="MBh_12.332.10/1"><seg type="pāda" n="a">tasmāc cottiṣṭhate śabdaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvalokeśvarāt prabhoḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.332.10-2" n="MBh_12.332.10/2"><seg type="pāda" n="c">ākāśaṃ yujyate yena</seg> <seg type="pāda" n="d">tatas tiṣṭhaty asaṃvṛtam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.332.10">
<lg>
<l><seg type="pāda">tasmāc ca uttiṣṭhate śabdaḥ</seg> <seg type="pāda">sarva-loka-īśvarāt prabhoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ākāśaṃ yujyate yena</seg> <seg type="pāda">tatas tiṣṭhaty a-saṃvṛtam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.332.11">
<l xml:id="MBh_12.332.11-1" n="MBh_12.332.11/1"><seg type="pāda" n="a">tasmāt cottiṣṭhate devāt</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvabhūtagataṃ manaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.332.11-2" n="MBh_12.332.11/2"><seg type="pāda" n="c">candramā yena saṃyuktaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prakāśaguṇadhāraṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.332.11">
<lg>
<l><seg type="pāda">tasmāt ca uttiṣṭhate devāt</seg> <seg type="pāda">sarva-bhūta-gataṃ manaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">candra-mā yena saṃyuktaḥ</seg> <seg type="pāda">prakāśa-guṇa-dhāraṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.332.12">
<l xml:id="MBh_12.332.12-1" n="MBh_12.332.12/1"><seg type="pāda" n="a">ṣaḍbhūtotpādakaṃ nāma</seg> <seg type="pāda" n="b">tat sthānaṃ vedasaṃjñitam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.332.12-2" n="MBh_12.332.12/2"><seg type="pāda" n="c">vidyāsahāyo yatrāste</seg> <seg type="pāda" n="d">bhagavān havyakavyabhuk</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.332.12">
<lg>
<l><seg type="pāda">ṣaḍ-bhūta-utpādakaṃ nāma</seg> <seg type="pāda">tat sthānaṃ veda-saṃjñitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vidyā-sahāyo yatrā aste</seg> <seg type="pāda">bhagavān havya-kavya-bhuk</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.332.13">
<l xml:id="MBh_12.332.13-1" n="MBh_12.332.13/1"><seg type="pāda" n="a">ye hi niṣkalmaṣā loke</seg> <seg type="pāda" n="b">puṇyapāpavivarjitāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.332.13-2" n="MBh_12.332.13/2"><seg type="pāda" n="c">teṣāṃ vai kṣemam adhvānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">gacchatāṃ dvijasattama</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.332.13-3" n="MBh_12.332.13/3"><seg type="pāda" n="e">sarvalokatamohantā</seg> <seg type="pāda" n="f">ādityo dvāram ucyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.332.13">
<lg>
<l><seg type="pāda">ye hi niṣ-kalmaṣā loke</seg> <seg type="pāda">puṇya-pāpa-vivarjitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">teṣāṃ vai kṣemam adhvānaṃ</seg> <seg type="pāda">gacchatāṃ dvi-ja-sattama</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sarva-loka-tamo-hantā</seg> <seg type="pāda">ādityo dvāram ucyate</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>V1 B6.8 D7 T G1-3.6 M1.5-7 Kumbh..ed. ins.:: jvālā-mālī mahā-tejā !yene7daṃ dhāryate jagat !12332.13889!</note>
<lg xml:id="MBh_12.332.14">
<l xml:id="MBh_12.332.14-1" n="MBh_12.332.14/1"><seg type="pāda" n="a">ādityadagdhasarvāṅgā</seg> <seg type="pāda" n="b">adṛśyāḥ kenacit kvacit</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.332.14-2" n="MBh_12.332.14/2"><seg type="pāda" n="c">paramāṇubhūtā bhūtvā tu</seg> <seg type="pāda" n="d">taṃ devaṃ praviśanty uta</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.332.14">
<lg>
<l><seg type="pāda">āditya-dagdha-sarva-aṅgā</seg> <seg type="pāda">a-dṛśyāḥ kena-cit kva-cit</seg> </l>
<l><seg type="pāda">parama-aṇu-bhūtā bhūtvā tu</seg> <seg type="pāda">taṃ devaṃ praviśanty uta</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.332.15">
<l xml:id="MBh_12.332.15-1" n="MBh_12.332.15/1"><seg type="pāda" n="a">tasmād api vinirmuktā</seg> <seg type="pāda" n="b">aniruddhatanau sthitāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.332.15-2" n="MBh_12.332.15/2"><seg type="pāda" n="c">manobhūtās tato bhūyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pradyumnaṃ praviśanty uta</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.332.15">
<lg>
<l><seg type="pāda">tasmād api vinirmuktā</seg> <seg type="pāda">a-niruddha-tanau sthitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">mano-bhūtās tato bhūyaḥ</seg> <seg type="pāda">pradyumnaṃ praviśanty uta</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.332.16">
<l xml:id="MBh_12.332.16-1" n="MBh_12.332.16/1"><seg type="pāda" n="a">pradyumnāc cāpi nirmuktā</seg> <seg type="pāda" n="b">jīvaṃ saṃkarṣaṇaṃ tathā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.332.16-2" n="MBh_12.332.16/2"><seg type="pāda" n="c">viśanti viprapravarāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sāṃkhyā bhāgavataiḥ saha</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.332.16">
<lg>
<l><seg type="pāda">pradyumnāc ca api nirmuktā</seg> <seg type="pāda">jīvaṃ saṃkarṣaṇaṃ tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">viśanti vipra-pravarāḥ</seg> <seg type="pāda">sāṃkhyā bhāgavataiḥ saha</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.332.17">
<l xml:id="MBh_12.332.17-1" n="MBh_12.332.17/1"><seg type="pāda" n="a">tatas traiguṇyahīnās te</seg> <seg type="pāda" n="b">paramātmānam añjasā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.332.17-2" n="MBh_12.332.17/2"><seg type="pāda" n="c">praviśanti dvijaśreṣṭha</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣetrajñaṃ nirguṇātmakam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.332.17-3" n="MBh_12.332.17/3"><seg type="pāda" n="e">sarvāvāsaṃ vāsudevaṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">kṣetrajñaṃ viddhi tattvataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.332.17">
<lg>
<l><seg type="pāda">tatas traiguṇya-hīnās te</seg> <seg type="pāda">parama-ātmānam añjasā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">praviśanti dvi-ja-śreṣṭha</seg> <seg type="pāda">kṣetra-jñaṃ nir-guṇa-ātmakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sarva-āvāsaṃ vāsudevaṃ</seg> <seg type="pāda">kṣetra-jñaṃ viddhi tattvataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.332.18">
<l xml:id="MBh_12.332.18-1" n="MBh_12.332.18/1"><seg type="pāda" n="a">samāhitamanaskāś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">niyatāḥ saṃyatendriyāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.332.18-2" n="MBh_12.332.18/2"><seg type="pāda" n="c">ekāntabhāvopagatā</seg> <seg type="pāda" n="d">vāsudevaṃ viśanti te</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.332.18">
<lg>
<l><seg type="pāda">samāhita-manaskāś ca</seg> <seg type="pāda">niyatāḥ saṃyata-indriyāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">eka-anta-bhāva-upagatā</seg> <seg type="pāda">vāsudevaṃ viśanti te</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.332.19">
<l xml:id="MBh_12.332.19-1" n="MBh_12.332.19/1"><seg type="pāda" n="a">āvām api ca dharmasya</seg> <seg type="pāda" n="b">gṛhe jātau dvijottama</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.332.19-2" n="MBh_12.332.19/2"><seg type="pāda" n="c">ramyāṃ viśālām āśritya</seg> <seg type="pāda" n="d">tapa ugraṃ samāsthitau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.332.19">
<lg>
<l><seg type="pāda">āvām api ca dharmasya</seg> <seg type="pāda">gṛhe jātau dvi-ja-uttama</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ramyāṃ viśālām āśritya</seg> <seg type="pāda">tapa ugraṃ samāsthitau</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.332.20">
<l xml:id="MBh_12.332.20-1" n="MBh_12.332.20/1"><seg type="pāda" n="a">ye tu tasyaiva devasya</seg> <seg type="pāda" n="b">prādurbhāvāḥ surapriyāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.332.20-2" n="MBh_12.332.20/2"><seg type="pāda" n="c">bhaviṣyanti trilokasthās</seg> <seg type="pāda" n="d">teṣāṃ svastīty ato dvija</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.332.20">
<lg>
<l><seg type="pāda">ye tu tasya eva devasya</seg> <seg type="pāda">prādur-bhāvāḥ sura-priyāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bhaviṣyanti tri-loka-sthās</seg> <seg type="pāda">teṣāṃ sv-asti ity ato dvi-ja</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.332.21">
<l xml:id="MBh_12.332.21-1" n="MBh_12.332.21/1"><seg type="pāda" n="a">vidhinā svena yuktābhyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yathāpūrvaṃ dvijottama</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.332.21-2" n="MBh_12.332.21/2"><seg type="pāda" n="c">āsthitābhyāṃ sarvakṛcchraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vrataṃ samyak tad uttamam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.332.21">
<lg>
<l><seg type="pāda">vidhinā svena yuktābhyāṃ</seg> <seg type="pāda">yathā-pūrvaṃ dvi-ja-uttama</seg> </l>
<l><seg type="pāda">āsthitābhyāṃ sarva-kṛcchraṃ</seg> <seg type="pāda">vrataṃ samyak tad uttamam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>D7 T G2.3.6 Kumbh..ed. ins. after 21, M1.5-7 after 20:: svā1rthena vidhinā yuktaḥ !sarva-kṛcchra-vrate sthitaḥ !12332.21890!</note>
<lg xml:id="MBh_12.332.22">
<l xml:id="MBh_12.332.22-1" n="MBh_12.332.22/1"><seg type="pāda" n="a">āvābhyām api dṛṣṭas tvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śvetadvīpe tapodhana</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.332.22-2" n="MBh_12.332.22/2"><seg type="pāda" n="c">samāgato bhagavatā</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃjalpaṃ kṛtavān yathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.332.22">
<lg>
<l><seg type="pāda">āvābhyām api dṛṣṭas tvaṃ</seg> <seg type="pāda">śveta-dvīpe tapo-dhana</seg> </l>
<l><seg type="pāda">samāgato bhagavatā</seg> <seg type="pāda">saṃjalpaṃ kṛtavān yathā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.332.23">
<l xml:id="MBh_12.332.23-1" n="MBh_12.332.23/1"><seg type="pāda" n="a">sarvaṃ hi nau saṃviditaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">trailokye sacarā-care</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.332.23-2" n="MBh_12.332.23/2"><seg type="pāda" n="c">yad bhaviṣyati vṛttaṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="d">vartate vā śubhā-śubham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.332.23">
<lg>
<l><seg type="pāda">sarvaṃ hi nau saṃviditaṃ</seg> <seg type="pāda">trailokye sa-cara-a-care</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yad bhaviṣyati vṛttaṃ vā</seg> <seg type="pāda">vartate vā śubha-a-śubham</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>K6 V1 Bo.6-9 Da3..a4 Dn1.ṇ4 Ds D2.3.5.8 Kumbh..ed. ins.:: sarvaṃ sa te kathitavān !deva-devo mahā-mune !12332.23891!</note>
<milestone unit="speaker" n="vaiśaṃpāyana uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.332.24">
<l xml:id="MBh_12.332.24-1" n="MBh_12.332.24/1"><seg type="pāda" n="a">etac chrutvā tayor vākyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tapasy ugre 'bhyavartata</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.332.24-2" n="MBh_12.332.24/2"><seg type="pāda" n="c">nāradaḥ prāñjalir bhūtvā</seg> <seg type="pāda" n="d">nārāyaṇaparāyaṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.332.24">
<lg>
<l><seg type="pāda">etac chrutvā tayor vākyaṃ</seg> <seg type="pāda">tapasy ugre 'bhyavartata</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nāradaḥ pra-añjalir bhūtvā</seg> <seg type="pāda">nārāyaṇa-para-ayaṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.332.25">
<l xml:id="MBh_12.332.25-1" n="MBh_12.332.25/1"><seg type="pāda" n="a">jajāpa vidhivan mantrān</seg> <seg type="pāda" n="b">nārāyaṇagatān bahūn</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.332.25-2" n="MBh_12.332.25/2"><seg type="pāda" n="c">divyaṃ varṣasahasraṃ hi</seg> <seg type="pāda" n="d">naranārāyaṇāśrame</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.332.25">
<lg>
<l><seg type="pāda">jajāpa vidhivan mantrān</seg> <seg type="pāda">nārāyaṇa-gatān bahūn</seg> </l>
<l><seg type="pāda">divyaṃ varṣa-sahasraṃ hi</seg> <seg type="pāda">nara-nārāyaṇa-āśrame</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.332.26">
<l xml:id="MBh_12.332.26-1" n="MBh_12.332.26/1"><seg type="pāda" n="a">avasat sa mahātejā</seg> <seg type="pāda" n="b">nārado bhagavān ṛṣiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.332.26-2" n="MBh_12.332.26/2"><seg type="pāda" n="c">tam evābhyarcayan devaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">naranārāyaṇau ca tau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.332.26">
<lg>
<l><seg type="pāda">avasat sa mahā-tejā</seg> <seg type="pāda">nārado bhagavān ṛṣiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tam eva abhyarcayan devaṃ</seg> <seg type="pāda">nara-nārāyaṇau ca tau</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="vaiśaṃpāyana uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.333.1">
<l xml:id="MBh_12.333.1-1" n="MBh_12.333.1/1"><seg type="pāda" n="a">kasyacit tv atha kālasya</seg> <seg type="pāda" n="b">nāradaḥ parameṣṭhijaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.333.1-2" n="MBh_12.333.1/2"><seg type="pāda" n="c">daivaṃ kṛtvā yathānyāyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pitryaṃ cakre tataḥ param</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.333.1">
<lg>
<l><seg type="pāda">kasya-cit tv atha kālasya</seg> <seg type="pāda">nāradaḥ parame-ṣṭhi-jaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">daivaṃ kṛtvā yathā-nyāyaṃ</seg> <seg type="pāda">pitryaṃ cakre tataḥ param</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.333.2">
<l xml:id="MBh_12.333.2-1" n="MBh_12.333.2/1"><seg type="pāda" n="a">tatas taṃ vacanaṃ prāha</seg> <seg type="pāda" n="b">jyeṣṭho dharmātmajaḥ prabhuḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.333.2-2" n="MBh_12.333.2/2"><seg type="pāda" n="c">ka ijyate dvijaśreṣṭha</seg> <seg type="pāda" n="d">daive pitrye ca kalpite</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.333.2">
<lg>
<l><seg type="pāda">tatas taṃ vacanaṃ prāha</seg> <seg type="pāda">jyeṣṭho dharma-ātma-jaḥ prabhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ka ijyate dvi-ja-śreṣṭha</seg> <seg type="pāda">daive pitrye ca kalpite</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.333.3">
<l xml:id="MBh_12.333.3-1" n="MBh_12.333.3/1"><seg type="pāda" n="a">tvayā matimatāṃ śreṣṭha</seg> <seg type="pāda" n="b">tan me śaṃsa yathāgamam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.333.3-2" n="MBh_12.333.3/2"><seg type="pāda" n="c">kim etat kriyate karma</seg> <seg type="pāda" n="d">phalaṃ cāsya kim iṣyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.333.3">
<lg>
<l><seg type="pāda">tvayā matimatāṃ śreṣṭha</seg> <seg type="pāda">tan me śaṃsa yathā-āgamam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kim etat kriyate karma</seg> <seg type="pāda">phalaṃ ca asya kim iṣyate</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="nārada uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.333.4">
<l xml:id="MBh_12.333.4-1" n="MBh_12.333.4/1"><seg type="pāda" n="a">tvayaitat kathitaṃ pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">daivaṃ kartavyam ity api</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.333.4-2" n="MBh_12.333.4/2"><seg type="pāda" n="c">daivataṃ ca paro yajñaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">paramātmā sanātanaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.333.4">
<lg>
<l><seg type="pāda">tvaya aitat kathitaṃ pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda">daivaṃ kartavyam ity api</seg> </l>
<l><seg type="pāda">daivataṃ ca paro yajñaḥ</seg> <seg type="pāda">parama-ātmā sanātanaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.333.5">
<l xml:id="MBh_12.333.5-1" n="MBh_12.333.5/1"><seg type="pāda" n="a">tatas tadbhāvito nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yaje vaikuṇṭham avyayam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.333.5-2" n="MBh_12.333.5/2"><seg type="pāda" n="c">tasmāc ca prasṛtaḥ pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmā lokapitāmahaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.333.5">
<lg>
<l><seg type="pāda">tatas tad-bhāvito nityaṃ</seg> <seg type="pāda">yaje vaikuṇṭham a-vyayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tasmāc ca prasṛtaḥ pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda">brahmā loka-pitā-mahaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.333.6">
<l xml:id="MBh_12.333.6-1" n="MBh_12.333.6/1"><seg type="pāda" n="a">mama vai pitaraṃ prītaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">parameṣṭhy apy ajījanat</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.333.6-2" n="MBh_12.333.6/2"><seg type="pāda" n="c">ahaṃ saṃkalpajas tasya</seg> <seg type="pāda" n="d">putraḥ prathamakalpitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.333.6">
<lg>
<l><seg type="pāda">mama vai pitaraṃ prītaḥ</seg> <seg type="pāda">parame-ṣṭhy- apy ajījanat</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ahaṃ saṃkalpa-jas tasya</seg> <seg type="pāda">putraḥ prathama-kalpitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.333.7">
<l xml:id="MBh_12.333.7-1" n="MBh_12.333.7/1"><seg type="pāda" n="a">yajāmy ahaṃ pitṝn sādho</seg> <seg type="pāda" n="b">nārāyaṇavidhau kṛte</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.333.7-2" n="MBh_12.333.7/2"><seg type="pāda" n="c">evaṃ sa eva bhagavān</seg> <seg type="pāda" n="d">pitā mātā pitāmahaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.333.7-3" n="MBh_12.333.7/3"><seg type="pāda" n="e">ijyate pitṛyajñeṣu</seg> <seg type="pāda" n="f">mayā nityaṃ jagatpatiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.333.7">
<lg>
<l><seg type="pāda">yajāmy ahaṃ pitṝn sādho</seg> <seg type="pāda">nārāyaṇa-vidhau kṛte</seg> </l>
<l><seg type="pāda">evaṃ sa eva bhagavān</seg> <seg type="pāda">pitā mātā pitā-mahaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ijyate pitṛ-yajñeṣu</seg> <seg type="pāda">mayā nityaṃ jagat-patiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.333.8">
<l xml:id="MBh_12.333.8-1" n="MBh_12.333.8/1"><seg type="pāda" n="a">śrutiś cāpy aparā deva</seg> <seg type="pāda" n="b">putrān hi pitaro 'yajan</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.333.8-2" n="MBh_12.333.8/2"><seg type="pāda" n="c">vedaśrutiḥ praṇaṣṭā ca</seg> <seg type="pāda" n="d">punar adhyāpitā sutaiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.333.8-3" n="MBh_12.333.8/3"><seg type="pāda" n="e">tatas te mantradāḥ putrāḥ</seg> <seg type="pāda" n="f">pitṛtvam upapedire</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.333.8">
<lg>
<l><seg type="pāda">śrutiś ca apy aparā deva</seg> <seg type="pāda">putrān hi pitaro 'yajan</seg> </l>
<l><seg type="pāda">veda-śrutiḥ praṇaṣṭā ca</seg> <seg type="pāda">punar adhyāpitā sutaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tatas te mantra-dāḥ putrāḥ</seg> <seg type="pāda">pitṛtvam upapedire</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.333.9">
<l xml:id="MBh_12.333.9-1" n="MBh_12.333.9/1"><seg type="pāda" n="a">nūnaṃ puraitad viditaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yuvayor bhāvitātmanoḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.333.9-2" n="MBh_12.333.9/2"><seg type="pāda" n="c">putrāś ca pitaraś caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">parasparam apūjayan</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.333.9">
<lg>
<l><seg type="pāda">nūnaṃ pura aitad viditaṃ</seg> <seg type="pāda">yuvayor bhāvita-ātmanoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">putrāś ca pitaraś ca eva</seg> <seg type="pāda">paras-param apūjayan</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.333.10">
<l xml:id="MBh_12.333.10-1" n="MBh_12.333.10/1"><seg type="pāda" n="a">trīn piṇḍān nyasya vai pṛthvyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pūrvaṃ dattvā kuśān iti</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.333.10-2" n="MBh_12.333.10/2"><seg type="pāda" n="c">kathaṃ tu piṇḍasaṃjñāṃ te</seg> <seg type="pāda" n="d">pitaro lebhire purā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.333.10">
<lg>
<l><seg type="pāda">trīn piṇḍān nyasya vai pṛthvyāṃ</seg> <seg type="pāda">pūrvaṃ dattvā kuśān iti</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kathaṃ tu piṇḍa-saṃjñāṃ te</seg> <seg type="pāda">pitaro lebhire purā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.333.11">
<l xml:id="MBh_12.333.11-1" n="MBh_12.333.11/1"><seg type="pāda" n="a">naranārāyaṇāv ūcatuḥ: imāṃ hi dharaṇīṃ pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">naṣṭāṃ sāgaramekhalām</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.333.11-2" n="MBh_12.333.11/2"><seg type="pāda" n="c">govinda ujjahārāśu</seg> <seg type="pāda" n="d">vārāhaṃ rūpam āśritaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.333.11">
<lg>
<l><seg type="pāda">nara-nārāyaṇāv ūcatuḥ: imāṃ hi dharaṇīṃ pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda">naṣṭāṃ sāgara-mekhalām</seg> </l>
<l><seg type="pāda">govinda ujjahārā aśu</seg> <seg type="pāda">vārāhaṃ rūpam āśritaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.333.12">
<l xml:id="MBh_12.333.12-1" n="MBh_12.333.12/1"><seg type="pāda" n="a">sthāpayitvā tu dharaṇīṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sve sthāne puruṣottamaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.333.12-2" n="MBh_12.333.12/2"><seg type="pāda" n="c">jalakardamaliptāṅgo</seg> <seg type="pāda" n="d">lokakāryārtham udayataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.333.12">
<lg>
<l><seg type="pāda">sthāpayitvā tu dharaṇīṃ</seg> <seg type="pāda">sve sthāne puruṣa-uttamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">jala-kardama-lipta-aṅgo</seg> <seg type="pāda">loka-kārya-artham udayataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.333.13">
<l xml:id="MBh_12.333.13-1" n="MBh_12.333.13/1"><seg type="pāda" n="a">prāpte cāhnikakāle sa</seg> <seg type="pāda" n="b">madhyaṃdinagate_1 ravau</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.333.13-2" n="MBh_12.333.13/2"><seg type="pāda" n="c">daṃṣṭrāvilagnān mṛtpiṇḍān</seg> <seg type="pāda" n="d">vidhūya sahasā prabhuḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.333.13-3" n="MBh_12.333.13/3"><seg type="pāda" n="e">sthāpayām āsa vai pṛthvyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">kuśān āstīrya nārada</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.333.13">
<lg>
<l><seg type="pāda">prāpte cā ahnika-kāle sa</seg> <seg type="pāda">madhyaṃ-dina-gate_1 ravau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">daṃṣṭrā-vilagnān mṛt-piṇḍān</seg> <seg type="pāda">vidhūya sahasā prabhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sthāpayām āsa vai pṛthvyāṃ</seg> <seg type="pāda">kuśān āstīrya nārada</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.333.14">
<l xml:id="MBh_12.333.14-1" n="MBh_12.333.14/1"><seg type="pāda" n="a">sa teṣv ātmānam uddiśya</seg> <seg type="pāda" n="b">pitryaṃ cakre yathāvidhi</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.333.14-2" n="MBh_12.333.14/2"><seg type="pāda" n="c">saṃkalpayitvā trīn piṇḍān</seg> <seg type="pāda" n="d">svenaiva vidhinā prabhuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.333.14">
<lg>
<l><seg type="pāda">sa teṣv ātmānam uddiśya</seg> <seg type="pāda">pitryaṃ cakre yathā-vidhi</seg> </l>
<l><seg type="pāda">saṃkalpayitvā trīn piṇḍān</seg> <seg type="pāda">svena eva vidhinā prabhuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.333.15">
<l xml:id="MBh_12.333.15-1" n="MBh_12.333.15/1"><seg type="pāda" n="a">ātmagātroṣmasaṃbhūtaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">snehagarbhais tilair api</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.333.15-2" n="MBh_12.333.15/2"><seg type="pāda" n="c">prokṣyāpavargaṃ deveśaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prāṅmukhaḥ kṛtavān svayam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.333.15">
<lg>
<l><seg type="pāda">ātma-gātra-uṣma-saṃbhūtaiḥ</seg> <seg type="pāda">sneha-garbhais tilair api</seg> </l>
<l><seg type="pāda">prokṣya apavargaṃ deva-īśaḥ</seg> <seg type="pāda">prāṅ-mukhaḥ kṛtavān svayam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.333.16">
<l xml:id="MBh_12.333.16-1" n="MBh_12.333.16/1"><seg type="pāda" n="a">maryādāsthāpanārthaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">tato vacanam uktavān</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.333.16-2" n="MBh_12.333.16/2"><seg type="pāda" n="c">ahaṃ hi pitaraḥ sraṣṭum</seg> <seg type="pāda" n="d">udyato lokakṛt svayam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.333.16">
<lg>
<l><seg type="pāda">maryādā-sthāpana-arthaṃ ca</seg> <seg type="pāda">tato vacanam uktavān</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ahaṃ hi pitaraḥ sraṣṭum</seg> <seg type="pāda">udyato loka-kṛt svayam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.333.17">
<l xml:id="MBh_12.333.17-1" n="MBh_12.333.17/1"><seg type="pāda" n="a">tasya cintayataḥ sadyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pitṛkāryavidhiṃ param</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.333.17-2" n="MBh_12.333.17/2"><seg type="pāda" n="c">daṃṣṭrābhyāṃ pravinirdhūtā</seg> <seg type="pāda" n="d">mamaite dakṣiṇāṃ diśam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.333.17-3" n="MBh_12.333.17/3"><seg type="pāda" n="e">āśritā dharaṇīṃ piṇḍās</seg> <seg type="pāda" n="f">tasmāt pitara eva te</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.333.17">
<lg>
<l><seg type="pāda">tasya cintayataḥ sadyaḥ</seg> <seg type="pāda">pitṛ-kārya-vidhiṃ param</seg> </l>
<l><seg type="pāda">daṃṣṭrābhyāṃ pravinirdhūtā</seg> <seg type="pāda">mama ete dakṣiṇāṃ diśam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">āśritā dharaṇīṃ piṇḍās</seg> <seg type="pāda">tasmāt pitara eva te</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.333.18">
<l xml:id="MBh_12.333.18-1" n="MBh_12.333.18/1"><seg type="pāda" n="a">trayo mūrtivihīnā vai</seg> <seg type="pāda" n="b">piṇḍamūrtidharās tv ime</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.333.18-2" n="MBh_12.333.18/2"><seg type="pāda" n="c">bhavantu pitaro loke</seg> <seg type="pāda" n="d">mayā sṛṣṭāḥ sanātanāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.333.18">
<lg>
<l><seg type="pāda">trayo mūrti-vihīnā vai</seg> <seg type="pāda">piṇḍa-mūrti-dharās tv ime</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bhavantu pitaro loke</seg> <seg type="pāda">mayā sṛṣṭāḥ sanātanāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.333.19">
<l xml:id="MBh_12.333.19-1" n="MBh_12.333.19/1"><seg type="pāda" n="a">pitā pitāmahaś caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">tathaiva prapitāmahaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.333.19-2" n="MBh_12.333.19/2"><seg type="pāda" n="c">aham evātra vijñeyas</seg> <seg type="pāda" n="d">triṣu piṇḍeṣu saṃsthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.333.19">
<lg>
<l><seg type="pāda">pitā pitā-mahaś ca eva</seg> <seg type="pāda">tatha aiva pra-pitā-mahaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">aham eva atra vijñeyas</seg> <seg type="pāda">triṣu piṇḍeṣu saṃsthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.333.20">
<l xml:id="MBh_12.333.20-1" n="MBh_12.333.20/1"><seg type="pāda" n="a">nāsti matto 'dhikaḥ kaścit</seg> <seg type="pāda" n="b">ko vābhyarcyo mayā svayam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.333.20-2" n="MBh_12.333.20/2"><seg type="pāda" n="c">ko vā mama pitā loke</seg> <seg type="pāda" n="d">aham eva pitāmahaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.333.20">
<lg>
<l><seg type="pāda">na asti matto 'dhikaḥ kaś-cit</seg> <seg type="pāda">ko va ābhyarcyo mayā svayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ko vā mama pitā loke</seg> <seg type="pāda">aham eva pitā-mahaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.333.21">
<l xml:id="MBh_12.333.21-1" n="MBh_12.333.21/1"><seg type="pāda" n="a">pitāmahapitā caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">aham evātra kāraṇam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.333.21-2" n="MBh_12.333.21/2"><seg type="pāda" n="c">ity evam uktvā vacanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">devadevo vṛṣākapiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.333.21">
<lg>
<l><seg type="pāda">pitā-maha-pitā ca eva</seg> <seg type="pāda">aham eva atra kāraṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ity evam uktvā vacanaṃ</seg> <seg type="pāda">deva-devo vṛṣā-kapiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.333.22">
<l xml:id="MBh_12.333.22-1" n="MBh_12.333.22/1"><seg type="pāda" n="a">varāhaparvate vipra</seg> <seg type="pāda" n="b">dattvā piṇḍān savistarān</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.333.22-2" n="MBh_12.333.22/2"><seg type="pāda" n="c">ātmānaṃ pūjayitvaiva</seg> <seg type="pāda" n="d">tatraivā-darśanaṃ gataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.333.22">
<lg>
<l><seg type="pāda">varāha-parvate vipra</seg> <seg type="pāda">dattvā piṇḍān sa-vistarān</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ātmānaṃ pūjayitva aiva</seg> <seg type="pāda">tatra eva a-darśanaṃ gataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.333.23">
<l xml:id="MBh_12.333.23-1" n="MBh_12.333.23/1"><seg type="pāda" n="a">etadarthaṃ śubhamate</seg> <seg type="pāda" n="b">pitaraḥ piṇḍasaṃjñitāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.333.23-2" n="MBh_12.333.23/2"><seg type="pāda" n="c">labhante satataṃ pūjāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vṛṣākapivaco yathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.333.23">
<lg>
<l><seg type="pāda">etad-arthaṃ śubha-mate</seg> <seg type="pāda">pitaraḥ piṇḍa-saṃjñitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">labhante satataṃ pūjāṃ</seg> <seg type="pāda">vṛṣā-kapi-vaco yathā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.333.24">
<l xml:id="MBh_12.333.24-1" n="MBh_12.333.24/1"><seg type="pāda" n="a">ye yajanti pitṝn devān</seg> <seg type="pāda" n="b">gurūṃś caivātithīṃs tathā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.333.24-2" n="MBh_12.333.24/2"><seg type="pāda" n="c">gāś caiva dvijamukhyāṃś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">pṛthivīṃ mātaraṃ tathā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.333.24-3" n="MBh_12.333.24/3"><seg type="pāda" n="e">karmaṇā manasā vācā</seg> <seg type="pāda" n="f">viṣṇum eva yajanti te</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.333.24">
<lg>
<l><seg type="pāda">ye yajanti pitṝn devān</seg> <seg type="pāda">gurūṃś ca eva atithīṃs tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">gāś ca eva dvi-ja-mukhyāṃś ca</seg> <seg type="pāda">pṛthivīṃ mātaraṃ tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">karmaṇā manasā vācā</seg> <seg type="pāda">viṣṇum eva yajanti te</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.333.25">
<l xml:id="MBh_12.333.25-1" n="MBh_12.333.25/1"><seg type="pāda" n="a">antargataḥ sa bhagavān</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvasattvaśarīragaḥ_1</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.333.25-2" n="MBh_12.333.25/2"><seg type="pāda" n="c">samaḥ sarveṣu bhūteṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">īśvaraḥ sukhaduḥkhayoḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.333.25-3" n="MBh_12.333.25/3"><seg type="pāda" n="e">mahān mahātmā sarvātmā</seg> <seg type="pāda" n="f">nārāyaṇa iti śrutaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.333.25">
<lg>
<l><seg type="pāda">antar-gataḥ sa bhagavān</seg> <seg type="pāda">sarva-sattva-śarīra-gaḥ_1</seg> </l>
<l><seg type="pāda">samaḥ sarveṣu bhūteṣu</seg> <seg type="pāda">īśvaraḥ sukha-duḥkhayoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">mahān mahā-ātmā sarva-ātmā</seg> <seg type="pāda">nārāyaṇa iti śrutaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="vaiśaṃpāyana uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.334.1">
<l xml:id="MBh_12.334.1-1" n="MBh_12.334.1/1"><seg type="pāda" n="a">śrutvaitan nārado vākyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">naranārāyaṇeritam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.334.1-2" n="MBh_12.334.1/2"><seg type="pāda" n="c">atyantabhaktimān deve</seg> <seg type="pāda" n="d">ekāntitvam upeyivān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.334.1">
<lg>
<l><seg type="pāda">śrutva aitan nārado vākyaṃ</seg> <seg type="pāda">nara-nārāyaṇa-īritam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">aty-anta-bhaktimān deve</seg> <seg type="pāda">ekāntitvam upeyivān</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.334.2">
<l xml:id="MBh_12.334.2-1" n="MBh_12.334.2/1"><seg type="pāda" n="a">proṣya varṣasahasraṃ tu</seg> <seg type="pāda" n="b">naranārāyaṇāśrame</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.334.2-2" n="MBh_12.334.2/2"><seg type="pāda" n="c">śrutvā bhagavadākhyānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dṛṣṭvā ca harim avyayam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.334.2-3" n="MBh_12.334.2/3"><seg type="pāda" n="e">himavantaṃ jagāmāśu</seg> <seg type="pāda" n="f">yatrāsya svaka āśramaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.334.2">
<lg>
<l><seg type="pāda">proṣya varṣa-sahasraṃ tu</seg> <seg type="pāda">nara-nārāyaṇa-āśrame</seg> </l>
<l><seg type="pāda">śrutvā bhagavad-ākhyānaṃ</seg> <seg type="pāda">dṛṣṭvā ca harim a-vyayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">himavantaṃ jagāmā aśu</seg> <seg type="pāda">yatra asya svaka āśramaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.334.3">
<l xml:id="MBh_12.334.3-1" n="MBh_12.334.3/1"><seg type="pāda" n="a">tāv api khyātatapasau</seg> <seg type="pāda" n="b">naranārāyaṇāv ṛṣī</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.334.3-2" n="MBh_12.334.3/2"><seg type="pāda" n="c">tasminn evāśrame ramye</seg> <seg type="pāda" n="d">tepatus tapa uttamam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.334.3">
<lg>
<l><seg type="pāda">tāv api khyāta-tapasau</seg> <seg type="pāda">nara-nārāyaṇāv ṛṣī</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tasminn evā aśrame ramye</seg> <seg type="pāda">tepatus tapa uttamam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.334.4">
<l xml:id="MBh_12.334.4-1" n="MBh_12.334.4/1"><seg type="pāda" n="a">tvam apy amitavikrāntaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pāṇḍavānāṃ kulodvahaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.334.4-2" n="MBh_12.334.4/2"><seg type="pāda" n="c">pāvitātmādya saṃvṛttaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śrutvemām āditaḥ kathām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.334.4">
<lg>
<l><seg type="pāda">tvam apy a-mita-vikrāntaḥ</seg> <seg type="pāda">pāṇḍavānāṃ kula-udvahaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">pāvita-ātma ādya saṃvṛttaḥ</seg> <seg type="pāda">śrutva īmām āditaḥ kathām</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.334.5">
<l xml:id="MBh_12.334.5-1" n="MBh_12.334.5/1"><seg type="pāda" n="a">naiva tasya paro loko</seg> <seg type="pāda" n="b">nāyaṃ pārthivasattama</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.334.5-2" n="MBh_12.334.5/2"><seg type="pāda" n="c">karmaṇā manasā vācā</seg> <seg type="pāda" n="d">yo dviṣyād viṣṇum avyayam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.334.5">
<lg>
<l><seg type="pāda">na eva tasya paro loko</seg> <seg type="pāda">na ayaṃ pārthiva-sattama</seg> </l>
<l><seg type="pāda">karmaṇā manasā vācā</seg> <seg type="pāda">yo dviṣyād viṣṇum a-vyayam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.334.6">
<l xml:id="MBh_12.334.6-1" n="MBh_12.334.6/1"><seg type="pāda" n="a">majjanti pitaras tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">narake śāśvatīḥ samāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.334.6-2" n="MBh_12.334.6/2"><seg type="pāda" n="c">yo dviṣyād vibudhaśreṣṭhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">devaṃ nārāyaṇaṃ harim</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.334.6">
<lg>
<l><seg type="pāda">majjanti pitaras tasya</seg> <seg type="pāda">narake śāśvatīḥ samāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yo dviṣyād vibudha-śreṣṭhaṃ</seg> <seg type="pāda">devaṃ nārāyaṇaṃ harim</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.334.7">
<l xml:id="MBh_12.334.7-1" n="MBh_12.334.7/1"><seg type="pāda" n="a">kathaṃ nāma bhaved dveṣya</seg> <seg type="pāda" n="b">ātmā lokasya kasyacit</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.334.7-2" n="MBh_12.334.7/2"><seg type="pāda" n="c">ātmā hi puruṣavyāghra</seg> <seg type="pāda" n="d">jñeyo viṣṇur iti sthitiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.334.7">
<lg>
<l><seg type="pāda">kathaṃ nāma bhaved dveṣya</seg> <seg type="pāda">ātmā lokasya kasya-cit</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ātmā hi puruṣa-vyāghra</seg> <seg type="pāda">jñeyo viṣṇur iti sthitiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.334.8">
<l xml:id="MBh_12.334.8-1" n="MBh_12.334.8/1"><seg type="pāda" n="a">ya eṣa gurur asmākam</seg> <seg type="pāda" n="b">ṛṣir gandhavatīsutaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.334.8-2" n="MBh_12.334.8/2"><seg type="pāda" n="c">tenaitat kathitaṃ tāta</seg> <seg type="pāda" n="d">māhātmyaṃ paramātmanaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.334.8-3" n="MBh_12.334.8/3"><seg type="pāda" n="e">tasmāc chrutaṃ mayā cedaṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">kathitaṃ ca tavānagha</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.334.8">
<lg>
<l><seg type="pāda">ya eṣa gurur asmākam</seg> <seg type="pāda">ṛṣir gandhavatī-sutaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tena etat kathitaṃ tāta</seg> <seg type="pāda">māhātmyaṃ parama-ātmanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tasmāc chrutaṃ mayā ca idaṃ</seg> <seg type="pāda">kathitaṃ ca tava an-agha</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.334.9">
<l xml:id="MBh_12.334.9-1" n="MBh_12.334.9/1"><seg type="pāda" n="a">kṛṣṇadvaipāyanaṃ vyāsaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">viddhi nārāyaṇaṃ prabhum</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.334.9-2" n="MBh_12.334.9/2"><seg type="pāda" n="c">ko hy anyaḥ puruṣavyāghra</seg> <seg type="pāda" n="d">mahābhāratakṛd bhavet</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.334.9-3" n="MBh_12.334.9/3"><seg type="pāda" n="e">dharmān nānāvidhāṃś caiva</seg> <seg type="pāda" n="f">ko brūyāt tam ṛte prabhum</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.334.9">
<lg>
<l><seg type="pāda">kṛṣṇa-dvaipāyanaṃ vyāsaṃ</seg> <seg type="pāda">viddhi nārāyaṇaṃ prabhum</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ko hy anyaḥ puruṣa-vyāghra</seg> <seg type="pāda">mahā-bhārata-kṛd bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda">dharmān nānā-vidhāṃś ca eva</seg> <seg type="pāda">ko brūyāt tam ṛte prabhum</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.334.10">
<l xml:id="MBh_12.334.10-1" n="MBh_12.334.10/1"><seg type="pāda" n="a">vartatāṃ te mahāyajño</seg> <seg type="pāda" n="b">yathā saṃkalpitas tvayā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.334.10-2" n="MBh_12.334.10/2"><seg type="pāda" n="c">saṃkalpitāśvamedhas tvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śrutadharmaś ca tattvataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.334.10">
<lg>
<l><seg type="pāda">vartatāṃ te mahā-yajño</seg> <seg type="pāda">yathā saṃkalpitas tvayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">saṃkalpita-aśva-medhas tvaṃ</seg> <seg type="pāda">śruta-dharmaś ca tattvataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.334.11">
<l xml:id="MBh_12.334.11-1" n="MBh_12.334.11/1"><seg type="pāda" n="a">etat tu mahad ākhyānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrutvā pārikṣito nṛpaḥ_2</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.334.11-2" n="MBh_12.334.11/2"><seg type="pāda" n="c">tato yajñasamāptyarthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kriyāḥ sarvāḥ samārabhat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.334.11">
<lg>
<l><seg type="pāda">etat tu mahad ākhyānaṃ</seg> <seg type="pāda">śrutvā pārikṣito nṛ-paḥ_2</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tato yajña-samāpty-arthaṃ</seg> <seg type="pāda">kriyāḥ sarvāḥ samārabhat</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.334.12">
<l xml:id="MBh_12.334.12-1" n="MBh_12.334.12/1"><seg type="pāda" n="a">nārāyaṇīyam ākhyānam</seg> <seg type="pāda" n="b">etat te kathitaṃ mayā</seg> </l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.334.12">
<lg>
<l><seg type="pāda">nārāyaṇīyam ākhyānam</seg> <seg type="pāda">etat te kathitaṃ mayā</seg> </l>
</lg>
</note>
<note>K1.2.4.6.7 V1 Bo.6-9 Da3..a4 Dn1.ṇ4 Ds D2-5.7-9 T G1-3.6 Kumbh..ed. ins:: pṛṣṭena śaunakā7dye7ha !naimiṣā1raṇya-vāsiṣu !12334.12892!</note>
<lg xml:id="MBh_12.334.12">
<l xml:id="MBh_12.334.12-2" n="MBh_12.334.12/2"><seg type="pāda" n="c">nāradena purā rājan</seg> <seg type="pāda" n="d">gurave me niveditam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.334.12-3" n="MBh_12.334.12/3"><seg type="pāda" n="e">ṛṣīṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="f">śṛṇvatoḥ kṛṣṇabhīṣmayoḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.334.12">
<lg>
<l><seg type="pāda">nāradena purā rājan</seg> <seg type="pāda">gurave me niveditam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ṛṣīṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca</seg> <seg type="pāda">śṛṇvatoḥ kṛṣṇa-bhīṣmayoḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.334.13">
<l xml:id="MBh_12.334.13-1" n="MBh_12.334.13/1">sa hi paramagurur bhuvanapatir</l>
<l xml:id="MBh_12.334.13-2" n="MBh_12.334.13/2">dharaṇidharaḥ śamaniyamanidhiḥ</l>
<l xml:id="MBh_12.334.13-3" n="MBh_12.334.13/3">śrutivinayanidhir dvijaparamahitas</l>
<l xml:id="MBh_12.334.13-4" n="MBh_12.334.13/4">tava bhavatu gatir harir amarahitaḥ</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.334.13">
<lg>
<l>sa hi parama-gurur bhuvana-patir</l>
<l>dharaṇi-dharaḥ śama-niyama-nidhiḥ</l>
<l>śruti-vinaya-nidhir dvi-ja-parama-hitas</l>
<l>tava bhavatu gatir harir a-mara-hitaḥ</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.334.14">
<l xml:id="MBh_12.334.14-1" n="MBh_12.334.14/1">tapasāṃ nidhiḥ sumahatāṃ mahato</l>
<l xml:id="MBh_12.334.14-2" n="MBh_12.334.14/2">yaśasaś ca bhājanam ariṣṭakahā</l>
<l xml:id="MBh_12.334.14-3" n="MBh_12.334.14/3">ekāntināṃ śaraṇado 'bhayado gatido 'stu vaḥ sa makhabhāgaharas triguṇātigaḥ</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.334.14">
<lg>
<l>tapasāṃ nidhiḥ su-mahatāṃ mahato</l>
<l>yaśasaś ca bhājanam a-riṣṭaka-hā</l>
<l>eka-antināṃ śaraṇa-do '-bhaya-do gati-do 'stu vaḥ sa makha-bhāga-haras tri-guṇa-atigaḥ</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.334.15">
<l xml:id="MBh_12.334.15-1" n="MBh_12.334.15/1">catuṣpañcadharaḥ pūrteṣṭayoś ca phalabhāgaharaḥ</l>
<l xml:id="MBh_12.334.15-2" n="MBh_12.334.15/2">vidadhāti nityam ajito 'tibalo</l>
<l xml:id="MBh_12.334.15-3" n="MBh_12.334.15/3">gatim ātmagāṃ_1 sukṛtinām ṛṣiṇām</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.334.15">
<lg>
<l>catuṣ-pañca-dharaḥ pūrta-iṣṭayoś ca phala-bhāga-haraḥ</l>
<l>vidadhāti nityam a-jito 'ti-balo</l>
<l>gatim ātma-gāṃ_1 su-kṛtinām ṛṣiṇām</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.334.16">
<l xml:id="MBh_12.334.16-1" n="MBh_12.334.16/1">taṃ lokasākṣiṇam ajaṃ puruṣaṃ</l>
<l xml:id="MBh_12.334.16-2" n="MBh_12.334.16/2">ravivarṇam īśvaragatiṃ bahuśaḥ</l>
<l xml:id="MBh_12.334.16-3" n="MBh_12.334.16/3">praṇamadhvam ekamatayo yatayaḥ</l>
<l xml:id="MBh_12.334.16-4" n="MBh_12.334.16/4">salilodbhavo 'pi tam ṛṣiṃ praṇataḥ</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.334.16">
<lg>
<l>taṃ loka-sa-akṣiṇam a-jaṃ puruṣaṃ</l>
<l>ravi-varṇam īśvara-gatiṃ bahuśaḥ</l>
<l>praṇamadhvam eka-matayo yatayaḥ</l>
<l>salila-udbhavo 'pi tam ṛṣiṃ praṇataḥ</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.334.17">
<l xml:id="MBh_12.334.17-1" n="MBh_12.334.17/1">sa hi lokayonir amṛtasya padaṃ</l>
<l xml:id="MBh_12.334.17-2" n="MBh_12.334.17/2">sūkṣmaṃ purāṇam acalaṃ paramam</l>
<l xml:id="MBh_12.334.17-3" n="MBh_12.334.17/3">tat sāṃkhyayogibhir udāradhṛtaṃ</l>
<l xml:id="MBh_12.334.17-4" n="MBh_12.334.17/4">buddhyā yatātmabhir viditaṃ satatam</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.334.17">
<lg>
<l>sa hi loka-yonir a-mṛtasya padaṃ</l>
<l>sūkṣmaṃ purāṇam a-calaṃ paramam</l>
<l>tat sāṃkhya-yogibhir udāra-dhṛtaṃ</l>
<l>buddhyā yata-ātmabhir viditaṃ satatam</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="janam-ejaya uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.335.1">
<l xml:id="MBh_12.335.1-1" n="MBh_12.335.1/1"><seg type="pāda" n="a">śrutaṃ bhagavatas tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">māhātmyaṃ paramātmanaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.1-2" n="MBh_12.335.1/2"><seg type="pāda" n="c">janma dharmagṛhe caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">naranārāyaṇātmakam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.1-3" n="MBh_12.335.1/3"><seg type="pāda" n="e">mahāvarāhasṛṣṭā ca</seg> <seg type="pāda" n="f">piṇḍotpattiḥ purātanī</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.1">
<lg>
<l><seg type="pāda">śrutaṃ bhagavatas tasya</seg> <seg type="pāda">māhātmyaṃ parama-ātmanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">janma dharma-gṛhe ca eva</seg> <seg type="pāda">nara-nārāyaṇa-ātmakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">mahā-varāha-sṛṣṭā ca</seg> <seg type="pāda">piṇḍa-utpattiḥ purātanī</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.2">
<l xml:id="MBh_12.335.2-1" n="MBh_12.335.2/1"><seg type="pāda" n="a">pravṛttau ca nivṛttau ca</seg> <seg type="pāda" n="b">yo yathā parikalpitaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.2-2" n="MBh_12.335.2/2"><seg type="pāda" n="c">sa tathā naḥ śruto brahman</seg> <seg type="pāda" n="d">kathyamānas tvayānagha</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.2">
<lg>
<l><seg type="pāda">pravṛttau ca nivṛttau ca</seg> <seg type="pāda">yo yathā parikalpitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa tathā naḥ śruto brahman</seg> <seg type="pāda">kathyamānas tvaya ān-agha</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.3">
<l xml:id="MBh_12.335.3-1" n="MBh_12.335.3/1"><seg type="pāda" n="a">yac ca tat kathitaṃ pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tvayā hayaśiro mahat</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.3-2" n="MBh_12.335.3/2"><seg type="pāda" n="c">havyakavyabhujo viṣṇor</seg> <seg type="pāda" n="d">udakpūrve mahodadhau</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.3-3" n="MBh_12.335.3/3"><seg type="pāda" n="e">tac ca dṛṣṭaṃ bhagavatā</seg> <seg type="pāda" n="f">brahmaṇā parameṣṭhinā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.3">
<lg>
<l><seg type="pāda">yac ca tat kathitaṃ pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda">tvayā haya-śiro mahat</seg> </l>
<l><seg type="pāda">havya-kavya-bhujo viṣṇor</seg> <seg type="pāda">udak-pūrve mahā-uda-dhau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tac ca dṛṣṭaṃ bhagavatā</seg> <seg type="pāda">brahmaṇā parame-ṣṭhinā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.4">
<l xml:id="MBh_12.335.4-1" n="MBh_12.335.4/1"><seg type="pāda" n="a">kiṃ tad utpāditaṃ pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">hariṇā lokadhāriṇā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.4-2" n="MBh_12.335.4/2"><seg type="pāda" n="c">rūpaṃ prabhāvamahatām</seg> <seg type="pāda" n="d">apūrvaṃ dhīmatāṃ vara</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.4">
<lg>
<l><seg type="pāda">kiṃ tad utpāditaṃ pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda">hariṇā loka-dhāriṇā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">rūpaṃ prabhāva-mahatām</seg> <seg type="pāda">a-pūrvaṃ dhīmatāṃ vara</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.5">
<l xml:id="MBh_12.335.5-1" n="MBh_12.335.5/1"><seg type="pāda" n="a">dṛṣṭvā hi vibudhaśreṣṭham</seg> <seg type="pāda" n="b">apūrvam amitaujasam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.5-2" n="MBh_12.335.5/2"><seg type="pāda" n="c">tad aśvaśirasaṃ puṇyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmā kim akaron mune</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.5">
<lg>
<l><seg type="pāda">dṛṣṭvā hi vibudha-śreṣṭham</seg> <seg type="pāda">a-pūrvam a-mita-ojasam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tad aśva-śirasaṃ puṇyaṃ</seg> <seg type="pāda">brahmā kim akaron mune</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.6">
<l xml:id="MBh_12.335.6-1" n="MBh_12.335.6/1"><seg type="pāda" n="a">etan naḥ saṃśayaṃ brahman</seg> <seg type="pāda" n="b">purāṇajñānasaṃbhavam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.6-2" n="MBh_12.335.6/2"><seg type="pāda" n="c">kathayasvottamamate</seg> <seg type="pāda" n="d">mahāpuruṣanirmitam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.6-3" n="MBh_12.335.6/3"><seg type="pāda" n="e">pāvitāḥ sma tvayā brahman</seg> <seg type="pāda" n="f">puṇyāṃ kathayatā kathām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.6">
<lg>
<l><seg type="pāda">etan naḥ saṃśayaṃ brahman</seg> <seg type="pāda">purāṇa-jñāna-saṃbhavam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kathayasva uttama-mate</seg> <seg type="pāda">mahā-puruṣa-nirmitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">pāvitāḥ sma tvayā brahman</seg> <seg type="pāda">puṇyāṃ kathayatā kathām</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="vaiśaṃpāyana uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.335.7">
<l xml:id="MBh_12.335.7-1" n="MBh_12.335.7/1"><seg type="pāda" n="a">kathayiṣyāmi te sarvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">purāṇaṃ vedasaṃmitam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.7-2" n="MBh_12.335.7/2"><seg type="pāda" n="c">jagau yad bhagavān vyāso</seg> <seg type="pāda" n="d">rājño dharmasutasya vai</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.7">
<lg>
<l><seg type="pāda">kathayiṣyāmi te sarvaṃ</seg> <seg type="pāda">purāṇaṃ veda-saṃmitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">jagau yad bhagavān vyāso</seg> <seg type="pāda">rājño dharma-sutasya vai</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>K7 D4.9 ins.:: tat te 'haṃ saṃpravakṣyāmi !sarvaṃ tac chṛṇu śaunaka !12335.7893!</note>
<note>M5 ins. after 7:: kṛṣṇa-dvaipāyanaṃ vyāsam !ṛṣiṃ veda-nidhiṃ prabhum !</note>
<note>paripapraccha rāje1ndraḥ !pārīkṣita yudhi-ṣṭhiraḥ !12335.7894!</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.8">
<l xml:id="MBh_12.335.8-1" n="MBh_12.335.8/1"><seg type="pāda" n="a">śrutvāśvaśiraso mūrtiṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">devasya harimedhasaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.8-2" n="MBh_12.335.8/2"><seg type="pāda" n="c">utpannasaṃśayo rājā</seg> <seg type="pāda" n="d">tam eva samacodayat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.8">
<lg>
<l><seg type="pāda">śrutva āśva-śiraso mūrtiṃ</seg> <seg type="pāda">devasya hari-medhasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">utpanna-saṃśayo rājā</seg> <seg type="pāda">tam eva samacodayat</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="yudhi-ṣṭhira uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.335.9">
<l xml:id="MBh_12.335.9-1" n="MBh_12.335.9/1"><seg type="pāda" n="a">yat tad darśitavān brahmā</seg> <seg type="pāda" n="b">devaṃ hayaśirodharam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.9-2" n="MBh_12.335.9/2"><seg type="pāda" n="c">kimarthaṃ tat samabhavad</seg> <seg type="pāda" n="d">vapur devopakalpitam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.9">
<lg>
<l><seg type="pāda">yat tad darśitavān brahmā</seg> <seg type="pāda">devaṃ haya-śiro-dharam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kim-arthaṃ tat samabhavad</seg> <seg type="pāda">vapur deva-upakalpitam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="vyāsa uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.335.10">
<l xml:id="MBh_12.335.10-1" n="MBh_12.335.10/1"><seg type="pāda" n="a">yat kiṃcid iha loke vai</seg> <seg type="pāda" n="b">dehabaddhaṃ viśāṃ pate</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.10-2" n="MBh_12.335.10/2"><seg type="pāda" n="c">sarvaṃ pañcabhir āviṣṭaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhūtair īśvarabuddhijaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.10">
<lg>
<l><seg type="pāda">yat kiṃ-cid iha loke vai</seg> <seg type="pāda">deha-baddhaṃ viśāṃ pate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sarvaṃ pañcabhir āviṣṭaṃ</seg> <seg type="pāda">bhūtair īśvara-buddhi-jaiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.11">
<l xml:id="MBh_12.335.11-1" n="MBh_12.335.11/1"><seg type="pāda" n="a">īśvaro hi jagatsraṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="b">prabhur nārāyaṇo virāṭ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.11-2" n="MBh_12.335.11/2"><seg type="pāda" n="c">bhūtāntarātmā varadaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">saguṇo nirguṇo 'pi ca</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.11-3" n="MBh_12.335.11/3"><seg type="pāda" n="e">bhūtapralayam avyaktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">śṛṇuṣva nṛpa_2-sattama</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.11">
<lg>
<l><seg type="pāda">īśvaro hi jagat-sraṣṭā</seg> <seg type="pāda">prabhur nārāyaṇo virāṭ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bhūta-antar-ātmā vara-daḥ</seg> <seg type="pāda">sa-guṇo nir-guṇo 'pi ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bhūta-pralayam a-vyaktaṃ</seg> <seg type="pāda">śṛṇuṣva nṛ-pa_2-sattama</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.12">
<l xml:id="MBh_12.335.12-1" n="MBh_12.335.12/1"><seg type="pāda" n="a">dharaṇyām atha līnāyām</seg> <seg type="pāda" n="b">apsu caikārṇave purā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.12-2" n="MBh_12.335.12/2"><seg type="pāda" n="c">jyotirbhūte jale cāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">līne jyotiṣi cānile</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.12">
<lg>
<l><seg type="pāda">dharaṇyām atha līnāyām</seg> <seg type="pāda">apsu ca eka-arṇave purā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">jyotir-bhūte jale ca api</seg> <seg type="pāda">līne jyotiṣi ca anile</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.13">
<l xml:id="MBh_12.335.13-1" n="MBh_12.335.13/1"><seg type="pāda" n="a">vāyau cākāśasaṃlīne</seg> <seg type="pāda" n="b">ākāśe ca manoanuge</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.13-2" n="MBh_12.335.13/2"><seg type="pāda" n="c">vyakte manasi saṃlīne</seg> <seg type="pāda" n="d">vyakte cā-vyaktatāṃ gate_1</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.13">
<lg>
<l><seg type="pāda">vāyau cā akāśa-saṃlīne</seg> <seg type="pāda">ākāśe ca mano-anuge</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vyakte manasi saṃlīne</seg> <seg type="pāda">vyakte ca a-vyaktatāṃ gate_1</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.14">
<l xml:id="MBh_12.335.14-1" n="MBh_12.335.14/1"><seg type="pāda" n="a">avyakte puruṣaṃ yāte</seg> <seg type="pāda" n="b">puṃsi sarvagate_1 'pi ca</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.14-2" n="MBh_12.335.14/2"><seg type="pāda" n="c">tama evābhavat sarvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na prājñāyata kiṃcana</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.14">
<lg>
<l><seg type="pāda">a-vyakte puruṣaṃ yāte</seg> <seg type="pāda">puṃsi sarva-gate_1 'pi ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tama eva abhavat sarvaṃ</seg> <seg type="pāda">na prājñāyata kiṃ-cana</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.15">
<l xml:id="MBh_12.335.15-1" n="MBh_12.335.15/1"><seg type="pāda" n="a">tamaso brahma saṃbhūtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tamomūlam ṛtātmakam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.15-2" n="MBh_12.335.15/2"><seg type="pāda" n="c">tad viśvabhāvasaṃjñāntaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pauruṣīṃ tanum āsthitam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.15">
<lg>
<l><seg type="pāda">tamaso brahma saṃbhūtaṃ</seg> <seg type="pāda">tamo-mūlam ṛta-ātmakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tad viśva-bhāva-saṃjñā-antaṃ</seg> <seg type="pāda">pauruṣīṃ tanum āsthitam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.16">
<l xml:id="MBh_12.335.16-1" n="MBh_12.335.16/1"><seg type="pāda" n="a">so 'niruddha iti proktas</seg> <seg type="pāda" n="b">tat pradhānaṃ pracakṣate</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.16-2" n="MBh_12.335.16/2"><seg type="pāda" n="c">tad avyaktam iti jñeyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">triguṇaṃ nṛpa_2-sattama</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.16">
<lg>
<l><seg type="pāda">so '-niruddha iti proktas</seg> <seg type="pāda">tat pradhānaṃ pracakṣate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tad a-vyaktam iti jñeyaṃ</seg> <seg type="pāda">tri-guṇaṃ nṛ-pa_2-sattama</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.17">
<l xml:id="MBh_12.335.17-1" n="MBh_12.335.17/1"><seg type="pāda" n="a">vidyāsahāyavān devo</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣvakseno hariḥ prabhuḥ</seg> </l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.17">
<lg>
<l><seg type="pāda">vidyā-sahāyavān devo</seg> <seg type="pāda">viṣvak-seno hariḥ prabhuḥ</seg> </l>
</lg>
</note>
<note>Kumbh..ed. ins.:: ādi-karmā sa bhūtānām !a-prameyo hariḥ prabhuḥ !12335.17895!</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.17">
<l xml:id="MBh_12.335.17-2" n="MBh_12.335.17/2"><seg type="pāda" n="c">apsv eva śayanaṃ cakre</seg> <seg type="pāda" n="d">nidrāyogam upāgataḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.17-3" n="MBh_12.335.17/3"><seg type="pāda" n="e">jagataś cintayan sṛṣṭiṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">citrāṃ bahuguṇodbhavām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.17">
<lg>
<l><seg type="pāda">apsv eva śayanaṃ cakre</seg> <seg type="pāda">nidrā-yogam upāgataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">jagataś cintayan sṛṣṭiṃ</seg> <seg type="pāda">citrāṃ bahu-guṇa-udbhavām</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.18">
<l xml:id="MBh_12.335.18-1" n="MBh_12.335.18/1"><seg type="pāda" n="a">tasya cintayataḥ sṛṣṭiṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mahān ātmaguṇaḥ smṛtaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.18-2" n="MBh_12.335.18/2"><seg type="pāda" n="c">ahaṃkāras tato jāto</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmā śubhacaturmukhaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.18-3" n="MBh_12.335.18/3"><seg type="pāda" n="e">hiraṇyagarbho bhagavān</seg> <seg type="pāda" n="f">sarvalokapitāmahaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.18">
<lg>
<l><seg type="pāda">tasya cintayataḥ sṛṣṭiṃ</seg> <seg type="pāda">mahān ātma-guṇaḥ smṛtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ahaṃ-kāras tato jāto</seg> <seg type="pāda">brahmā śubha-catur-mukhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">hiraṇya-garbho bhagavān</seg> <seg type="pāda">sarva-loka-pitā-mahaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.19">
<l xml:id="MBh_12.335.19-1" n="MBh_12.335.19/1"><seg type="pāda" n="a">padme 'niruddhāt saṃbhūtas</seg> <seg type="pāda" n="b">tadā padmanibhekṣaṇaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.19-2" n="MBh_12.335.19/2"><seg type="pāda" n="c">sahasrapatre dyutimān</seg> <seg type="pāda" n="d">upaviṣṭaḥ sanātanaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.19">
<lg>
<l><seg type="pāda">padme '-niruddhāt saṃbhūtas</seg> <seg type="pāda">tadā padma-nibha-īkṣaṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sahasra-patre dyutimān</seg> <seg type="pāda">upaviṣṭaḥ sanātanaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.20">
<l xml:id="MBh_12.335.20-1" n="MBh_12.335.20/1"><seg type="pāda" n="a">dadṛśe 'dbhutasaṃkāśe</seg> <seg type="pāda" n="b">lokān āpomayān prabhuḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.20-2" n="MBh_12.335.20/2"><seg type="pāda" n="c">sattvasthaḥ parameṣṭhī sa</seg> <seg type="pāda" n="d">tato bhūtagaṇān sṛjat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.20">
<lg>
<l><seg type="pāda">dadṛśe 'dbhuta-saṃkāśe</seg> <seg type="pāda">lokān āpomayān prabhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sattva-sthaḥ parame-ṣṭhī sa</seg> <seg type="pāda">tato bhūta-gaṇān sṛjat</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.21">
<l xml:id="MBh_12.335.21-1" n="MBh_12.335.21/1"><seg type="pāda" n="a">pūrvam eva ca padmasya</seg> <seg type="pāda" n="b">patre sūryāṃśusaprabhe</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.21-2" n="MBh_12.335.21/2"><seg type="pāda" n="c">nārāyaṇakṛtau bindū</seg> <seg type="pāda" n="d">apām āstāṃ guṇottarau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.21">
<lg>
<l><seg type="pāda">pūrvam eva ca padmasya</seg> <seg type="pāda">patre sūrya-aṃśu-sa-prabhe</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nārāyaṇa-kṛtau bindū</seg> <seg type="pāda">apām āstāṃ guṇa-uttarau</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.22">
<l xml:id="MBh_12.335.22-1" n="MBh_12.335.22/1"><seg type="pāda" n="a">tāv apaśyat sa bhagavān</seg> <seg type="pāda" n="b">anādinidhano 'cyutaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.22-2" n="MBh_12.335.22/2"><seg type="pāda" n="c">ekas tatrābhavad bindur</seg> <seg type="pāda" n="d">madhvābho ruciraprabhaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.22">
<lg>
<l><seg type="pāda">tāv apaśyat sa bhagavān</seg> <seg type="pāda">an-ādi-nidhano '-cyutaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ekas tatra abhavad bindur</seg> <seg type="pāda">madhv-ābho rucira-prabhaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.23">
<l xml:id="MBh_12.335.23-1" n="MBh_12.335.23/1"><seg type="pāda" n="a">sa tāmaso madhur jātas</seg> <seg type="pāda" n="b">tadā nārāyaṇājñayā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.23-2" n="MBh_12.335.23/2"><seg type="pāda" n="c">kaṭhinas tv aparo binduḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kaiṭabho rājasas tu saḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.23">
<lg>
<l><seg type="pāda">sa tāmaso madhur jātas</seg> <seg type="pāda">tadā nārāyaṇa-ājñayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kaṭhinas tv aparo binduḥ</seg> <seg type="pāda">kaiṭabho rājasas tu saḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.24">
<l xml:id="MBh_12.335.24-1" n="MBh_12.335.24/1"><seg type="pāda" n="a">tāv abhyadhāvatāṃ śreṣṭhau</seg> <seg type="pāda" n="b">tamorajaguṇānvitau</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.24-2" n="MBh_12.335.24/2"><seg type="pāda" n="c">balavantau gadāhastau</seg> <seg type="pāda" n="d">padmanālānusāriṇau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.24">
<lg>
<l><seg type="pāda">tāv abhyadhāvatāṃ śreṣṭhau</seg> <seg type="pāda">tamo-raja-guṇa-anvitau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">balavantau gadā-hastau</seg> <seg type="pāda">padma-nāla-anusāriṇau</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.25">
<l xml:id="MBh_12.335.25-1" n="MBh_12.335.25/1"><seg type="pāda" n="a">dadṛśāte 'ravindasthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmāṇam amitaprabham</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.25-2" n="MBh_12.335.25/2"><seg type="pāda" n="c">sṛjantaṃ prathamaṃ vedāṃś</seg> <seg type="pāda" n="d">caturaś cāruvigrahān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.25">
<lg>
<l><seg type="pāda">dadṛśāte 'ravinda-sthaṃ</seg> <seg type="pāda">brahmāṇam a-mita-prabham</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sṛjantaṃ prathamaṃ vedāṃś</seg> <seg type="pāda">caturaś cāru-vigrahān</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.26">
<l xml:id="MBh_12.335.26-1" n="MBh_12.335.26/1"><seg type="pāda" n="a">tato vigrahavantau tau</seg> <seg type="pāda" n="b">vedān dṛṣṭvāsurottamau</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.26-2" n="MBh_12.335.26/2"><seg type="pāda" n="c">sahasā jagṛhatur vedān</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmaṇaḥ paśyatas tadā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.26">
<lg>
<l><seg type="pāda">tato vigrahavantau tau</seg> <seg type="pāda">vedān dṛṣṭva āsura-uttamau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sahasā jagṛhatur vedān</seg> <seg type="pāda">brahmaṇaḥ paśyatas tadā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.27">
<l xml:id="MBh_12.335.27-1" n="MBh_12.335.27/1"><seg type="pāda" n="a">atha tau dānavaśreṣṭhau</seg> <seg type="pāda" n="b">vedān gṛhya sanātanān</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.27-2" n="MBh_12.335.27/2"><seg type="pāda" n="c">rasāṃ viviśatus tūrṇam</seg> <seg type="pāda" n="d">udakpūrve mahodadhau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.27">
<lg>
<l><seg type="pāda">atha tau dānava-śreṣṭhau</seg> <seg type="pāda">vedān gṛhya sanātanān</seg> </l>
<l><seg type="pāda">rasāṃ viviśatus tūrṇam</seg> <seg type="pāda">udak-pūrve mahā-uda-dhau</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.28">
<l xml:id="MBh_12.335.28-1" n="MBh_12.335.28/1"><seg type="pāda" n="a">tato hṛteṣu vedeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmā kaśmalam āviśat</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.28-2" n="MBh_12.335.28/2"><seg type="pāda" n="c">tato vacanam īśānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prāha vedair vinākṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.28">
<lg>
<l><seg type="pāda">tato hṛteṣu vedeṣu</seg> <seg type="pāda">brahmā kaśmalam āviśat</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tato vacanam īśānaṃ</seg> <seg type="pāda">prāha vedair vinā-kṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.29">
<l xml:id="MBh_12.335.29-1" n="MBh_12.335.29/1"><seg type="pāda" n="a">vedā me paramaṃ cakṣur</seg> <seg type="pāda" n="b">vedā me paramaṃ balam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.29-2" n="MBh_12.335.29/2"><seg type="pāda" n="c">vedā me paramaṃ dhāma</seg> <seg type="pāda" n="d">vedā me brahma cottamam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.29">
<lg>
<l><seg type="pāda">vedā me paramaṃ cakṣur</seg> <seg type="pāda">vedā me paramaṃ balam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vedā me paramaṃ dhāma</seg> <seg type="pāda">vedā me brahma ca uttamam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.30">
<l xml:id="MBh_12.335.30-1" n="MBh_12.335.30/1"><seg type="pāda" n="a">mama vedā hṛtāḥ sarve</seg> <seg type="pāda" n="b">dānavābhyāṃ balād itaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.30-2" n="MBh_12.335.30/2"><seg type="pāda" n="c">andhakārā hi me lokā</seg> <seg type="pāda" n="d">jātā vedair vinākṛtāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.30-3" n="MBh_12.335.30/3"><seg type="pāda" n="e">vedān ṛte hi kiṃ kuryāṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">lokān vai sraṣṭum udyataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.30">
<lg>
<l><seg type="pāda">mama vedā hṛtāḥ sarve</seg> <seg type="pāda">dānavābhyāṃ balād itaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">andha-kārā hi me lokā</seg> <seg type="pāda">jātā vedair vinā-kṛtāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vedān ṛte hi kiṃ kuryāṃ</seg> <seg type="pāda">lokān vai sraṣṭum udyataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.31">
<l xml:id="MBh_12.335.31-1" n="MBh_12.335.31/1"><seg type="pāda" n="a">aho bata mahad duḥkhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vedanāśanajaṃ mama</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.31-2" n="MBh_12.335.31/2"><seg type="pāda" n="c">prāptaṃ dunoti hṛdayaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tīvraśokāya randhayan</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.31">
<lg>
<l><seg type="pāda">aho bata mahad duḥkhaṃ</seg> <seg type="pāda">veda-nāśana-jaṃ mama</seg> </l>
<l><seg type="pāda">prāptaṃ dunoti hṛdayaṃ</seg> <seg type="pāda">tīvra-śokāya randhayan</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.32">
<l xml:id="MBh_12.335.32-1" n="MBh_12.335.32/1"><seg type="pāda" n="a">ko hi śokārṇave magnaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mām ito 'dya samuddharet</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.32-2" n="MBh_12.335.32/2"><seg type="pāda" n="c">vedāṃs tān ānayen naṣṭān</seg> <seg type="pāda" n="d">kasya cāhaṃ priyo bhave</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.32">
<lg>
<l><seg type="pāda">ko hi śoka-arṇave magnaṃ</seg> <seg type="pāda">mām ito 'dya samuddharet</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vedāṃs tān ānayen naṣṭān</seg> <seg type="pāda">kasya ca ahaṃ priyo bhave</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.33">
<l xml:id="MBh_12.335.33-1" n="MBh_12.335.33/1"><seg type="pāda" n="a">ity evaṃ bhāṣamāṇasya</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmaṇo nṛpa_2-sattama</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.33-2" n="MBh_12.335.33/2"><seg type="pāda" n="c">hareḥ stotrārtham udbhūtā</seg> <seg type="pāda" n="d">buddhir buddhimatāṃ vara</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.33-3" n="MBh_12.335.33/3"><seg type="pāda" n="e">tato jagau paraṃ japyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">sāñjalipragrahaḥ prabhuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.33">
<lg>
<l><seg type="pāda">ity evaṃ bhāṣamāṇasya</seg> <seg type="pāda">brahmaṇo nṛ-pa_2-sattama</seg> </l>
<l><seg type="pāda">hareḥ stotra-artham udbhūtā</seg> <seg type="pāda">buddhir buddhimatāṃ vara</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tato jagau paraṃ japyaṃ</seg> <seg type="pāda">sa-añjali-pragrahaḥ prabhuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.34">
<l xml:id="MBh_12.335.34-1" n="MBh_12.335.34/1"><seg type="pāda" n="a">namas te brahmahṛdaya</seg> <seg type="pāda" n="b">namas te mama pūrvaja</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.34-2" n="MBh_12.335.34/2"><seg type="pāda" n="c">lokādya bhuvanaśreṣṭha</seg> <seg type="pāda" n="d">sāṃkhyayoganidhe vibho</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.34">
<lg>
<l><seg type="pāda">namas te brahma-hṛdaya</seg> <seg type="pāda">namas te mama pūrva-ja</seg> </l>
<l><seg type="pāda">loka-ādya bhuvana-śreṣṭha</seg> <seg type="pāda">sāṃkhya-yoga-nidhe vibho</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.35">
<l xml:id="MBh_12.335.35-1" n="MBh_12.335.35/1"><seg type="pāda" n="a">vyaktā-vyaktakarā-cintya</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣemaṃ panthānam āsthita</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.35-2" n="MBh_12.335.35/2"><seg type="pāda" n="c">viśvabhuk sarvabhūtānām</seg> <seg type="pāda" n="d">antarātmann ayonija</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.35">
<lg>
<l><seg type="pāda">vyakta-a-vyakta-kara a-cintya</seg> <seg type="pāda">kṣemaṃ panthānam āsthita</seg> </l>
<l><seg type="pāda">viśva-bhuk sarva-bhūtānām</seg> <seg type="pāda">antar-ātmann a-yoni-ja</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.36">
<l xml:id="MBh_12.335.36-1" n="MBh_12.335.36/1"><seg type="pāda" n="a">ahaṃ prasādajas tubhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">lokadhāmne svayaṃbhuve</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.36-2" n="MBh_12.335.36/2"><seg type="pāda" n="c">tvatto me mānasaṃ janma</seg> <seg type="pāda" n="d">prathamaṃ dvijapūjitam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.36">
<lg>
<l><seg type="pāda">ahaṃ prasāda-jas tubhyaṃ</seg> <seg type="pāda">loka-dhāmne svayaṃ-bhuve</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tvatto me mānasaṃ janma</seg> <seg type="pāda">prathamaṃ dvi-ja-pūjitam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.37">
<l xml:id="MBh_12.335.37-1" n="MBh_12.335.37/1"><seg type="pāda" n="a">cākṣuṣaṃ vai dvitīyaṃ me</seg> <seg type="pāda" n="b">janma cāsīt purātanam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.37-2" n="MBh_12.335.37/2"><seg type="pāda" n="c">tvatprasādāc ca me janma</seg> <seg type="pāda" n="d">tṛtīyaṃ vācikaṃ mahat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.37">
<lg>
<l><seg type="pāda">cākṣuṣaṃ vai dvitīyaṃ me</seg> <seg type="pāda">janma cā asīt purātanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tvat-prasādāc ca me janma</seg> <seg type="pāda">tṛtīyaṃ vācikaṃ mahat</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.38">
<l xml:id="MBh_12.335.38-1" n="MBh_12.335.38/1"><seg type="pāda" n="a">tvattaḥ śravaṇajaṃ cāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">caturthaṃ janma me vibho</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.38-2" n="MBh_12.335.38/2"><seg type="pāda" n="c">nāsikyaṃ cāpi me janma</seg> <seg type="pāda" n="d">tvattaḥ pañcamam ucyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.38">
<lg>
<l><seg type="pāda">tvattaḥ śravaṇa-jaṃ ca api</seg> <seg type="pāda">caturthaṃ janma me vibho</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nāsikyaṃ ca api me janma</seg> <seg type="pāda">tvattaḥ pañcamam ucyate</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.39">
<l xml:id="MBh_12.335.39-1" n="MBh_12.335.39/1"><seg type="pāda" n="a">aṇḍajaṃ cāpi me janma</seg> <seg type="pāda" n="b">tvattaḥ ṣaṣṭhaṃ vinirmitam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.39-2" n="MBh_12.335.39/2"><seg type="pāda" n="c">idaṃ ca saptamaṃ janma</seg> <seg type="pāda" n="d">padmajaṃ me 'mitaprabha</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.39">
<lg>
<l><seg type="pāda">aṇḍa-jaṃ ca api me janma</seg> <seg type="pāda">tvattaḥ ṣaṣṭhaṃ vinirmitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">idaṃ ca saptamaṃ janma</seg> <seg type="pāda">padma-jaṃ me '-mita-prabha</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.40">
<l xml:id="MBh_12.335.40-1" n="MBh_12.335.40/1"><seg type="pāda" n="a">sarge sarge hy ahaṃ putras</seg> <seg type="pāda" n="b">tava triguṇavarjitaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.40-2" n="MBh_12.335.40/2"><seg type="pāda" n="c">prathitaḥ puṇḍarīkākṣa</seg> <seg type="pāda" n="d">pradhānaguṇakalpitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.40">
<lg>
<l><seg type="pāda">sarge sarge hy ahaṃ putras</seg> <seg type="pāda">tava tri-guṇa-varjitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">prathitaḥ puṇḍarīka-akṣa</seg> <seg type="pāda">pradhāna-guṇa-kalpitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.41">
<l xml:id="MBh_12.335.41-1" n="MBh_12.335.41/1"><seg type="pāda" n="a">tvam īśvarasvabhāvaś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">svayaṃbhūḥ puruṣottamaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.41-2" n="MBh_12.335.41/2"><seg type="pāda" n="c">tvayā vinirmito 'haṃ vai</seg> <seg type="pāda" n="d">vedacakṣur vayoatigaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.41">
<lg>
<l><seg type="pāda">tvam īśvara-sva-bhāvaś ca</seg> <seg type="pāda">svayaṃ-bhūḥ puruṣa-uttamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tvayā vinirmito 'haṃ vai</seg> <seg type="pāda">veda-cakṣur vayo-atigaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.42">
<l xml:id="MBh_12.335.42-1" n="MBh_12.335.42/1"><seg type="pāda" n="a">te me vedā hṛtāś cakṣur</seg> <seg type="pāda" n="b">andho jāto 'smi jāgṛhi</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.42-2" n="MBh_12.335.42/2"><seg type="pāda" n="c">dadasva cakṣuṣī mahyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">priyo 'haṃ te priyo 'si me</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.42">
<lg>
<l><seg type="pāda">te me vedā hṛtāś cakṣur</seg> <seg type="pāda">andho jāto 'smi jāgṛhi</seg> </l>
<l><seg type="pāda">dadasva cakṣuṣī mahyaṃ</seg> <seg type="pāda">priyo 'haṃ te priyo 'si me</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.43">
<l xml:id="MBh_12.335.43-1" n="MBh_12.335.43/1"><seg type="pāda" n="a">evaṃ stutaḥ sa bhagavān</seg> <seg type="pāda" n="b">puruṣaḥ sarvatomukhaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.43-2" n="MBh_12.335.43/2"><seg type="pāda" n="c">jahau nidrām atha tadā</seg> <seg type="pāda" n="d">vedakāryārtham udyataḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.43-3" n="MBh_12.335.43/3"><seg type="pāda" n="e">aiśvareṇa prayogeṇa</seg> <seg type="pāda" n="f">dvitīyāṃ tanum āsthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.43">
<lg>
<l><seg type="pāda">evaṃ stutaḥ sa bhagavān</seg> <seg type="pāda">puruṣaḥ sarvato-mukhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">jahau nidrām atha tadā</seg> <seg type="pāda">veda-kārya-artham udyataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">aiśvareṇa prayogeṇa</seg> <seg type="pāda">dvitīyāṃ tanum āsthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.44">
<l xml:id="MBh_12.335.44-1" n="MBh_12.335.44/1"><seg type="pāda" n="a">sunāsikena kāyena</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūtvā candraprabhas tadā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.44-2" n="MBh_12.335.44/2"><seg type="pāda" n="c">kṛtvā hayaśiraḥ śubhraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vedānām ālayaṃ prabhuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.44">
<lg>
<l><seg type="pāda">su-nāsikena kāyena</seg> <seg type="pāda">bhūtvā candra-prabhas tadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kṛtvā haya-śiraḥ śubhraṃ</seg> <seg type="pāda">vedānām ālayaṃ prabhuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.45">
<l xml:id="MBh_12.335.45-1" n="MBh_12.335.45/1"><seg type="pāda" n="a">tasya mūrdhā samabhavad</seg> <seg type="pāda" n="b">dyauḥ sanakṣatratārakā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.45-2" n="MBh_12.335.45/2"><seg type="pāda" n="c">keśāś cāsyābhavan dīrghā</seg> <seg type="pāda" n="d">raver aṃśusamaprabhāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.45">
<lg>
<l><seg type="pāda">tasya mūrdhā samabhavad</seg> <seg type="pāda">dyauḥ sa-nakṣatra-tārakā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">keśāś ca asya abhavan dīrghā</seg> <seg type="pāda">raver aṃśu-sama-prabhāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.46">
<l xml:id="MBh_12.335.46-1" n="MBh_12.335.46/1"><seg type="pāda" n="a">karṇāv ākāśapātāle</seg> <seg type="pāda" n="b">lalāṭaṃ bhūtadhāriṇī</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.46-2" n="MBh_12.335.46/2"><seg type="pāda" n="c">gaṅgā sarasvatī puṇyā</seg> <seg type="pāda" n="d">bhruvāv āstāṃ mahānadī</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.46">
<lg>
<l><seg type="pāda">karṇāv ākāśa-pātāle</seg> <seg type="pāda">lalāṭaṃ bhūta-dhāriṇī</seg> </l>
<l><seg type="pāda">gaṅgā sarasvatī puṇyā</seg> <seg type="pāda">bhruvāv āstāṃ mahā-nadī</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.47">
<l xml:id="MBh_12.335.47-1" n="MBh_12.335.47/1"><seg type="pāda" n="a">cakṣuṣī somasūryau te</seg> <seg type="pāda" n="b">nāsā saṃdhyā punaḥ smṛtā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.47-2" n="MBh_12.335.47/2"><seg type="pāda" n="c">oṃkāras tv atha saṃskāro</seg> <seg type="pāda" n="d">vidyuj jihvā ca nirmitā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.47">
<lg>
<l><seg type="pāda">cakṣuṣī soma-sūryau te</seg> <seg type="pāda">nāsā saṃdhyā punaḥ smṛtā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">oṃ-kāras tv atha saṃskāro</seg> <seg type="pāda">vidyuj jihvā ca nirmitā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.48">
<l xml:id="MBh_12.335.48-1" n="MBh_12.335.48/1"><seg type="pāda" n="a">dantāś ca pitaro rājan</seg> <seg type="pāda" n="b">somapā iti viśrutāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.48-2" n="MBh_12.335.48/2"><seg type="pāda" n="c">goloko brahmalokaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">oṣṭhāv āstāṃ mahātmanaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.48-3" n="MBh_12.335.48/3"><seg type="pāda" n="e">grīvā cāsyābhavad rājan</seg> <seg type="pāda" n="f">kālarātrir guṇottarā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.48">
<lg>
<l><seg type="pāda">dantāś ca pitaro rājan</seg> <seg type="pāda">soma-pā iti viśrutāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">go-loko brahma-lokaś ca</seg> <seg type="pāda">oṣṭhāv āstāṃ mahā-ātmanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">grīvā ca asya abhavad rājan</seg> <seg type="pāda">kāla-rātrir guṇa-uttarā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.49">
<l xml:id="MBh_12.335.49-1" n="MBh_12.335.49/1"><seg type="pāda" n="a">etad dhayaśiraḥ kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">nānāmūrtibhir āvṛtam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.49-2" n="MBh_12.335.49/2"><seg type="pāda" n="c">antardadhe sa viśveśo</seg> <seg type="pāda" n="d">viveśa ca rasāṃ prabhuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.49">
<lg>
<l><seg type="pāda">etad dhaya-śiraḥ kṛtvā</seg> <seg type="pāda">nānā-mūrtibhir āvṛtam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">antardadhe sa viśva-īśo</seg> <seg type="pāda">viveśa ca rasāṃ prabhuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.50">
<l xml:id="MBh_12.335.50-1" n="MBh_12.335.50/1"><seg type="pāda" n="a">rasāṃ punaḥ praviṣṭaś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">yogaṃ paramam āsthitaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.50-2" n="MBh_12.335.50/2"><seg type="pāda" n="c">śaikṣaṃ svaraṃ samāsthāya</seg> <seg type="pāda" n="d">om iti prāsṛjat svaram</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.50">
<lg>
<l><seg type="pāda">rasāṃ punaḥ praviṣṭaś ca</seg> <seg type="pāda">yogaṃ paramam āsthitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">śaikṣaṃ svaraṃ samāsthāya</seg> <seg type="pāda">om iti prāsṛjat svaram</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.51">
<l xml:id="MBh_12.335.51-1" n="MBh_12.335.51/1"><seg type="pāda" n="a">sa svaraḥ sānunādī ca</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvagaḥ_1 snigdha eva ca</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.51-2" n="MBh_12.335.51/2"><seg type="pāda" n="c">babhūvāntarmahībhūtaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvabhūtaguṇoditaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.51">
<lg>
<l><seg type="pāda">sa svaraḥ sa-anunādī ca</seg> <seg type="pāda">sarva-gaḥ_1 snigdha eva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda">babhūva antar-mahī-bhūtaḥ</seg> <seg type="pāda">sarva-bhūta-guṇa-uditaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.52">
<l xml:id="MBh_12.335.52-1" n="MBh_12.335.52/1"><seg type="pāda" n="a">tatas tāv asurau kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">vedān samayabandhanān</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.52-2" n="MBh_12.335.52/2"><seg type="pāda" n="c">rasātale vinikṣipya</seg> <seg type="pāda" n="d">yataḥ śabdas tato drutau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.52">
<lg>
<l><seg type="pāda">tatas tāv asurau kṛtvā</seg> <seg type="pāda">vedān samaya-bandhanān</seg> </l>
<l><seg type="pāda">rasā-tale vinikṣipya</seg> <seg type="pāda">yataḥ śabdas tato drutau</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.53">
<l xml:id="MBh_12.335.53-1" n="MBh_12.335.53/1"><seg type="pāda" n="a">etasminn antare rājan</seg> <seg type="pāda" n="b">devo hayaśirodharaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.53-2" n="MBh_12.335.53/2"><seg type="pāda" n="c">jagrāha vedān akhilān</seg> <seg type="pāda" n="d">rasātalagatān hariḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.53-3" n="MBh_12.335.53/3"><seg type="pāda" n="e">prādāc ca brahmaṇe bhūyas</seg> <seg type="pāda" n="f">tataḥ svāṃ prakṛtiṃ gataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.53">
<lg>
<l><seg type="pāda">etasminn antare rājan</seg> <seg type="pāda">devo haya-śiro-dharaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">jagrāha vedān a-khilān</seg> <seg type="pāda">rasā-tala-gatān hariḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">prādāc ca brahmaṇe bhūyas</seg> <seg type="pāda">tataḥ svāṃ prakṛtiṃ gataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.54">
<l xml:id="MBh_12.335.54-1" n="MBh_12.335.54/1"><seg type="pāda" n="a">sthāpayitvā hayaśira</seg> <seg type="pāda" n="b">udakpūrve mahodadhau</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.54-2" n="MBh_12.335.54/2"><seg type="pāda" n="c">vedānām ālayaś cāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">babhūvāśvaśirās tataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.54">
<lg>
<l><seg type="pāda">sthāpayitvā haya-śira</seg> <seg type="pāda">udak-pūrve mahā-uda-dhau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vedānām ālayaś ca api</seg> <seg type="pāda">babhūva aśva-śirās tataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.55">
<l xml:id="MBh_12.335.55-1" n="MBh_12.335.55/1"><seg type="pāda" n="a">atha kiṃcid apaśyantau</seg> <seg type="pāda" n="b">dānavau madhukaiṭabhau</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.55-2" n="MBh_12.335.55/2"><seg type="pāda" n="c">punar ājagmatus tatra</seg> <seg type="pāda" n="d">vegitau paśyatāṃ ca tau</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.55-3" n="MBh_12.335.55/3"><seg type="pāda" n="e">yatra vedā vinikṣiptās</seg> <seg type="pāda" n="f">tat sthānaṃ śūnyam eva ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.55">
<lg>
<l><seg type="pāda">atha kiṃ-cid a-paśyantau</seg> <seg type="pāda">dānavau madhu-kaiṭabhau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">punar ājagmatus tatra</seg> <seg type="pāda">vegitau paśyatāṃ ca tau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yatra vedā vinikṣiptās</seg> <seg type="pāda">tat sthānaṃ śūnyam eva ca</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.56">
<l xml:id="MBh_12.335.56-1" n="MBh_12.335.56/1"><seg type="pāda" n="a">tata uttamam āsthāya</seg> <seg type="pāda" n="b">vegaṃ balavatāṃ varau</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.56-2" n="MBh_12.335.56/2"><seg type="pāda" n="c">punar uttasthatuḥ śīghraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">rasānām ālayāt tadā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.56-3" n="MBh_12.335.56/3"><seg type="pāda" n="e">dadṛśāte ca puruṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">tam evādikaraṃ prabhum</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.56">
<lg>
<l><seg type="pāda">tata uttamam āsthāya</seg> <seg type="pāda">vegaṃ balavatāṃ varau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">punar uttasthatuḥ śīghraṃ</seg> <seg type="pāda">rasānām ālayāt tadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">dadṛśāte ca puruṣaṃ</seg> <seg type="pāda">tam evā adi-karaṃ prabhum</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.57">
<l xml:id="MBh_12.335.57-1" n="MBh_12.335.57/1"><seg type="pāda" n="a">śvetaṃ candraviśuddhābham</seg> <seg type="pāda" n="b">aniruddhatanau sthitam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.57-2" n="MBh_12.335.57/2"><seg type="pāda" n="c">bhūyo 'py amitavikrāntaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nidrāyogam upāgatam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.57">
<lg>
<l><seg type="pāda">śvetaṃ candra-viśuddha-ābham</seg> <seg type="pāda">a-niruddha-tanau sthitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bhūyo 'py a-mita-vikrāntaṃ</seg> <seg type="pāda">nidrā-yogam upāgatam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.58">
<l xml:id="MBh_12.335.58-1" n="MBh_12.335.58/1"><seg type="pāda" n="a">ātmapramāṇaracite</seg> <seg type="pāda" n="b">apām upari kalpite</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.58-2" n="MBh_12.335.58/2"><seg type="pāda" n="c">śayane nāgabhogāḍhye</seg> <seg type="pāda" n="d">jvālāmālāsamāvṛte</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.58">
<lg>
<l><seg type="pāda">ātma-pramāṇa-racite</seg> <seg type="pāda">apām upari kalpite</seg> </l>
<l><seg type="pāda">śayane nāga-bhoga-āḍhye</seg> <seg type="pāda">jvālā-mālā-samāvṛte</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.59">
<l xml:id="MBh_12.335.59-1" n="MBh_12.335.59/1"><seg type="pāda" n="a">niṣkalmaṣeṇa sattvena</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃpannaṃ ruciraprabham</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.59-2" n="MBh_12.335.59/2"><seg type="pāda" n="c">taṃ dṛṣṭvā dānavendrau tau</seg> <seg type="pāda" n="d">mahāhāsam amuñcatām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.59">
<lg>
<l><seg type="pāda">niṣ-kalmaṣeṇa sattvena</seg> <seg type="pāda">saṃpannaṃ rucira-prabham</seg> </l>
<l><seg type="pāda">taṃ dṛṣṭvā dānava-indrau tau</seg> <seg type="pāda">mahā-hāsam amuñcatām</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.60">
<l xml:id="MBh_12.335.60-1" n="MBh_12.335.60/1"><seg type="pāda" n="a">ūcatuś ca samāviṣṭau</seg> <seg type="pāda" n="b">rajasā tamasā ca tau</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.60-2" n="MBh_12.335.60/2"><seg type="pāda" n="c">ayaṃ sa puruṣaḥ śvetaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śete nidrām upāgataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.60">
<lg>
<l><seg type="pāda">ūcatuś ca samāviṣṭau</seg> <seg type="pāda">rajasā tamasā ca tau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ayaṃ sa puruṣaḥ śvetaḥ</seg> <seg type="pāda">śete nidrām upāgataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.61">
<l xml:id="MBh_12.335.61-1" n="MBh_12.335.61/1"><seg type="pāda" n="a">anena nūnaṃ vedānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtam āharaṇaṃ rasāt</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.61-2" n="MBh_12.335.61/2"><seg type="pāda" n="c">kasyaiṣa ko nu khalv eṣa</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ ca svapiti bhogavān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.61">
<lg>
<l><seg type="pāda">anena nūnaṃ vedānāṃ</seg> <seg type="pāda">kṛtam āharaṇaṃ rasāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kasya eṣa ko nu khalv eṣa</seg> <seg type="pāda">kiṃ ca svapiti bhogavān</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.62">
<l xml:id="MBh_12.335.62-1" n="MBh_12.335.62/1"><seg type="pāda" n="a">ity uccāritavākyau tau</seg> <seg type="pāda" n="b">bodhayām āsatur harim</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.62-2" n="MBh_12.335.62/2"><seg type="pāda" n="c">yuddhārthinau tu vijñāya</seg> <seg type="pāda" n="d">vibuddhaḥ puruṣottamaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.62">
<lg>
<l><seg type="pāda">ity uccārita-vākyau tau</seg> <seg type="pāda">bodhayām āsatur harim</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yuddha-arthinau tu vijñāya</seg> <seg type="pāda">vibuddhaḥ puruṣa-uttamaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.63">
<l xml:id="MBh_12.335.63-1" n="MBh_12.335.63/1"><seg type="pāda" n="a">nirīkṣya cāsurendrau tau</seg> <seg type="pāda" n="b">tato yuddhe mano dadhe</seg> </l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.63">
<lg>
<l><seg type="pāda">nirīkṣya ca asura-indrau tau</seg> <seg type="pāda">tato yuddhe mano dadhe</seg> </l>
</lg>
</note>
<note>T1 G3.6 ins.:: vibuddhaḥ su-mahā-tejā !yodhayām āsa tāv ubhau !12335.63896!</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.63">
<l xml:id="MBh_12.335.63-2" n="MBh_12.335.63/2"><seg type="pāda" n="c">atha yuddhaṃ samabhavat</seg> <seg type="pāda" n="d">tayor nārāyaṇasya ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.63">
<lg>
<l><seg type="pāda">atha yuddhaṃ samabhavat</seg> <seg type="pāda">tayor nārāyaṇasya ca</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.64">
<l xml:id="MBh_12.335.64-1" n="MBh_12.335.64/1"><seg type="pāda" n="a">rajastamoviṣṭatanū</seg> <seg type="pāda" n="b">tāv ubhau madhukaiṭabhau</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.64-2" n="MBh_12.335.64/2"><seg type="pāda" n="c">brahmaṇopacitiṃ kurvañ</seg> <seg type="pāda" n="d">jaghāna madhusūdanaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.64">
<lg>
<l><seg type="pāda">rajas-tamo-viṣṭa-tanū</seg> <seg type="pāda">tāv ubhau madhu-kaiṭabhau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">brahmaṇa ūpacitiṃ kurvañ</seg> <seg type="pāda">jaghāna madhu-sūdanaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.65">
<l xml:id="MBh_12.335.65-1" n="MBh_12.335.65/1"><seg type="pāda" n="a">tatas tayor vadhenāśu</seg> <seg type="pāda" n="b">vedāpaharaṇena ca</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.65-2" n="MBh_12.335.65/2"><seg type="pāda" n="c">śokāpanayanaṃ cakre</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmaṇaḥ puruṣottamaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.65">
<lg>
<l><seg type="pāda">tatas tayor vadhenā aśu</seg> <seg type="pāda">veda-apaharaṇena ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda">śoka-apanayanaṃ cakre</seg> <seg type="pāda">brahmaṇaḥ puruṣa-uttamaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.66">
<l xml:id="MBh_12.335.66-1" n="MBh_12.335.66/1"><seg type="pāda" n="a">tataḥ parivṛto brahmā</seg> <seg type="pāda" n="b">hatārir vedasatkṛtaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.66-2" n="MBh_12.335.66/2"><seg type="pāda" n="c">nirmame sa tadā lokān</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtsnān sthāvarajaṅgamān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.66">
<lg>
<l><seg type="pāda">tataḥ parivṛto brahmā</seg> <seg type="pāda">hata-arir veda-sat-kṛtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nirmame sa tadā lokān</seg> <seg type="pāda">kṛtsnān sthāvara-jaṅgamān</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.67">
<l xml:id="MBh_12.335.67-1" n="MBh_12.335.67/1"><seg type="pāda" n="a">dattvā pitāmahāyāgryāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">buddhiṃ lokavisargikīm</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.67-2" n="MBh_12.335.67/2"><seg type="pāda" n="c">tatraivāntardadhe devo</seg> <seg type="pāda" n="d">yata evāgato hariḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.67">
<lg>
<l><seg type="pāda">dattvā pitā-mahāya agryāṃ</seg> <seg type="pāda">buddhiṃ loka-visargikīm</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tatra eva antardadhe devo</seg> <seg type="pāda">yata evā agato hariḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.68">
<l xml:id="MBh_12.335.68-1" n="MBh_12.335.68/1"><seg type="pāda" n="a">tau dānavau harir hatvā</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtvā hayaśiras tanum</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.68-2" n="MBh_12.335.68/2"><seg type="pāda" n="c">punaḥ pravṛttidharmārthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tām eva vidadhe tanum</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.68">
<lg>
<l><seg type="pāda">tau dānavau harir hatvā</seg> <seg type="pāda">kṛtvā haya-śiras tanum</seg> </l>
<l><seg type="pāda">punaḥ pravṛtti-dharma-arthaṃ</seg> <seg type="pāda">tām eva vidadhe tanum</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>M5 ins.:: vaiśaṃpāyana uvāca: evaṃ sa bhagavān vyāso !guru mama viśāṃ pate !</note>
<note>kathayām āsa dharma-jño !dharma-rājñe dvi-jo1ttamaḥ !12335.68897!</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.69">
<l xml:id="MBh_12.335.69-1" n="MBh_12.335.69/1"><seg type="pāda" n="a">evam eṣa mahābhāgo</seg> <seg type="pāda" n="b">babhūvāśvaśirā hariḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.69-2" n="MBh_12.335.69/2"><seg type="pāda" n="c">paurāṇam etad ākhyātaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">rūpaṃ varadaṃ aiśvaram</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.69">
<lg>
<l><seg type="pāda">evam eṣa mahā-bhāgo</seg> <seg type="pāda">babhūva aśva-śirā hariḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">paurāṇam etad ākhyātaṃ</seg> <seg type="pāda">rūpaṃ vara-daṃ aiśvaram</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.70">
<l xml:id="MBh_12.335.70-1" n="MBh_12.335.70/1"><seg type="pāda" n="a">yo hy etad brāhmaṇo nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śṛṇuyād dhārayeta vā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.70-2" n="MBh_12.335.70/2"><seg type="pāda" n="c">na tasyādhyayanaṃ nāśam</seg> <seg type="pāda" n="d">upagacchet kadācana</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.70">
<lg>
<l><seg type="pāda">yo hy etad brāhmaṇo nityaṃ</seg> <seg type="pāda">śṛṇuyād dhārayeta vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na tasya adhyayanaṃ nāśam</seg> <seg type="pāda">upagacchet kadā-cana</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.71">
<l xml:id="MBh_12.335.71-1" n="MBh_12.335.71/1"><seg type="pāda" n="a">ārādhya tapasogreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">devaṃ hayaśirodharam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.71-2" n="MBh_12.335.71/2"><seg type="pāda" n="c">pāñcālena kramaḥ prāpto</seg> <seg type="pāda" n="d">rāmeṇa pathi deśite</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.71">
<lg>
<l><seg type="pāda">ārādhya tapasa ūgreṇa</seg> <seg type="pāda">devaṃ haya-śiro-dharam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">pāñcālena kramaḥ prāpto</seg> <seg type="pāda">rāmeṇa pathi deśite</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.72">
<l xml:id="MBh_12.335.72-1" n="MBh_12.335.72/1"><seg type="pāda" n="a">etad dhayaśiro rājann</seg> <seg type="pāda" n="b">ākhyānaṃ tava kīrtitam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.72-2" n="MBh_12.335.72/2"><seg type="pāda" n="c">purāṇaṃ vedasamitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yan māṃ tvaṃ paripṛcchasi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.72">
<lg>
<l><seg type="pāda">etad dhaya-śiro rājann</seg> <seg type="pāda">ākhyānaṃ tava kīrtitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">purāṇaṃ veda-samitaṃ</seg> <seg type="pāda">yan māṃ tvaṃ paripṛcchasi</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.73">
<l xml:id="MBh_12.335.73-1" n="MBh_12.335.73/1"><seg type="pāda" n="a">yāṃ yām icchet tanuṃ devaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kartuṃ kāryavidhau kvacit</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.73-2" n="MBh_12.335.73/2"><seg type="pāda" n="c">tāṃ tāṃ kuryād vikurvāṇaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svayam ātmānam ātmanā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.73">
<lg>
<l><seg type="pāda">yāṃ yām icchet tanuṃ devaḥ</seg> <seg type="pāda">kartuṃ kārya-vidhau kva-cit</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tāṃ tāṃ kuryād vikurvāṇaḥ</seg> <seg type="pāda">svayam ātmānam ātmanā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.74">
<l xml:id="MBh_12.335.74-1" n="MBh_12.335.74/1"><seg type="pāda" n="a">eṣa vedanidhiḥ śrīmān</seg> <seg type="pāda" n="b">eṣa vai tapaso nidhiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.74-2" n="MBh_12.335.74/2"><seg type="pāda" n="c">eṣa yogaś ca sāṃkhyaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">brahma cāgryaṃ harir vibhuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.74">
<lg>
<l><seg type="pāda">eṣa veda-nidhiḥ śrīmān</seg> <seg type="pāda">eṣa vai tapaso nidhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">eṣa yogaś ca sāṃkhyaṃ ca</seg> <seg type="pāda">brahma ca agryaṃ harir vibhuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.75">
<l xml:id="MBh_12.335.75-1" n="MBh_12.335.75/1"><seg type="pāda" n="a">nārāyaṇaparā vedā</seg> <seg type="pāda" n="b">yajñā nārāyaṇātmakāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.75-2" n="MBh_12.335.75/2"><seg type="pāda" n="c">tapo nārāyaṇaparaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nārāyaṇaparā gatiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.75">
<lg>
<l><seg type="pāda">nārāyaṇa-parā vedā</seg> <seg type="pāda">yajñā nārāyaṇa-ātmakāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tapo nārāyaṇa-paraṃ</seg> <seg type="pāda">nārāyaṇa-parā gatiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.76">
<l xml:id="MBh_12.335.76-1" n="MBh_12.335.76/1"><seg type="pāda" n="a">nārāyaṇaparaṃ satyam</seg> <seg type="pāda" n="b">ṛtaṃ nārāyaṇātmakam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.76-2" n="MBh_12.335.76/2"><seg type="pāda" n="c">nārāyaṇaparo dharmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">punarāvṛttidurlabhaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.76">
<lg>
<l><seg type="pāda">nārāyaṇa-paraṃ satyam</seg> <seg type="pāda">ṛtaṃ nārāyaṇa-ātmakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nārāyaṇa-paro dharmaḥ</seg> <seg type="pāda">punar-āvṛtti-dur-labhaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.77">
<l xml:id="MBh_12.335.77-1" n="MBh_12.335.77/1"><seg type="pāda" n="a">pravṛttilakṣaṇaś caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">dharmo nārāyaṇātmakaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.77-2" n="MBh_12.335.77/2"><seg type="pāda" n="c">nārāyaṇātmako gandho</seg> <seg type="pāda" n="d">bhūmau śreṣṭhatamaḥ smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.77">
<lg>
<l><seg type="pāda">pravṛtti-lakṣaṇaś ca eva</seg> <seg type="pāda">dharmo nārāyaṇa-ātmakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nārāyaṇa-ātmako gandho</seg> <seg type="pāda">bhūmau śreṣṭhatamaḥ smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.78">
<l xml:id="MBh_12.335.78-1" n="MBh_12.335.78/1"><seg type="pāda" n="a">apāṃ caiva guṇo rājan</seg> <seg type="pāda" n="b">raso nārāyaṇātmakaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.78-2" n="MBh_12.335.78/2"><seg type="pāda" n="c">jyotiṣāṃ ca guṇo rūpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">smṛtaṃ nārāyaṇātmakam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.78">
<lg>
<l><seg type="pāda">apāṃ ca eva guṇo rājan</seg> <seg type="pāda">raso nārāyaṇa-ātmakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">jyotiṣāṃ ca guṇo rūpaṃ</seg> <seg type="pāda">smṛtaṃ nārāyaṇa-ātmakam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.79">
<l xml:id="MBh_12.335.79-1" n="MBh_12.335.79/1"><seg type="pāda" n="a">nārāyaṇātmakaś cāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">sparśo vāyuguṇaḥ smṛtaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.79-2" n="MBh_12.335.79/2"><seg type="pāda" n="c">nārāyaṇātmakaś cāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">śabda ākāśasaṃbhavaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.79">
<lg>
<l><seg type="pāda">nārāyaṇa-ātmakaś ca api</seg> <seg type="pāda">sparśo vāyu-guṇaḥ smṛtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nārāyaṇa-ātmakaś ca api</seg> <seg type="pāda">śabda ākāśa-saṃbhavaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.80">
<l xml:id="MBh_12.335.80-1" n="MBh_12.335.80/1"><seg type="pāda" n="a">manaś cāpi tato bhūtam</seg> <seg type="pāda" n="b">avyaktaguṇalakṣaṇam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.80-2" n="MBh_12.335.80/2"><seg type="pāda" n="c">nārāyaṇaparaḥ kālo</seg> <seg type="pāda" n="d">jyotiṣām ayanaṃ ca yat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.80">
<lg>
<l><seg type="pāda">manaś ca api tato bhūtam</seg> <seg type="pāda">a-vyakta-guṇa-lakṣaṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nārāyaṇa-paraḥ kālo</seg> <seg type="pāda">jyotiṣām ayanaṃ ca yat</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.81">
<l xml:id="MBh_12.335.81-1" n="MBh_12.335.81/1"><seg type="pāda" n="a">nārāyaṇaparā kīrtiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrīś ca lakṣmīś ca devatāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.81-2" n="MBh_12.335.81/2"><seg type="pāda" n="c">nārāyaṇaparaṃ sāṃkhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yogo nārāyaṇātmakaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.81">
<lg>
<l><seg type="pāda">nārāyaṇa-parā kīrtiḥ</seg> <seg type="pāda">śrīś ca lakṣmīś ca devatāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nārāyaṇa-paraṃ sāṃkhyaṃ</seg> <seg type="pāda">yogo nārāyaṇa-ātmakaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.82">
<l xml:id="MBh_12.335.82-1" n="MBh_12.335.82/1"><seg type="pāda" n="a">kāraṇaṃ puruṣo yeṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pradhānaṃ cāpi kāraṇam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.82-2" n="MBh_12.335.82/2"><seg type="pāda" n="c">svabhāvaś caiva karmāṇi</seg> <seg type="pāda" n="d">daivaṃ yeṣāṃ ca kāraṇam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.82">
<lg>
<l><seg type="pāda">kāraṇaṃ puruṣo yeṣāṃ</seg> <seg type="pāda">pradhānaṃ ca api kāraṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sva-bhāvaś ca eva karmāṇi</seg> <seg type="pāda">daivaṃ yeṣāṃ ca kāraṇam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>K7 Dn1.ṇ4 Ds D2-5.8.9 Cs Kumbh..ed. ins.:: adhiṣṭhānaṃ tathā kartā !karaṇaṃ ca pṛthag-vidham !</note>
<note>vi-vidhā ca tathā ceṣṭā !daivaṃ cai7vā7tra pañcamam !12335.82898!</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.83">
<l xml:id="MBh_12.335.83-1" n="MBh_12.335.83/1"><seg type="pāda" n="a">pañcakāraṇasaṃkhyāto</seg> <seg type="pāda" n="b">niṣṭhā sarvatra vai hariḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.83-2" n="MBh_12.335.83/2"><seg type="pāda" n="c">tattvaṃ jijñāsamānānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">hetubhiḥ sarvatomukhaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.83">
<lg>
<l><seg type="pāda">pañca-kāraṇa-saṃkhyāto</seg> <seg type="pāda">niṣṭhā sarvatra vai hariḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tattvaṃ jijñāsamānānāṃ</seg> <seg type="pāda">hetubhiḥ sarvato-mukhaiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.84">
<l xml:id="MBh_12.335.84-1" n="MBh_12.335.84/1"><seg type="pāda" n="a">tattvam eko mahāyogī</seg> <seg type="pāda" n="b">harir nārāyaṇaḥ prabhuḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.84-2" n="MBh_12.335.84/2"><seg type="pāda" n="c">sabrahmakānāṃ lokānām</seg> <seg type="pāda" n="d">ṛṣīṇāṃ ca mahātmanām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.84">
<lg>
<l><seg type="pāda">tattvam eko mahā-yogī</seg> <seg type="pāda">harir nārāyaṇaḥ prabhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa-brahmakānāṃ lokānām</seg> <seg type="pāda">ṛṣīṇāṃ ca mahā-ātmanām</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.85">
<l xml:id="MBh_12.335.85-1" n="MBh_12.335.85/1"><seg type="pāda" n="a">sāṃkhyānāṃ yogināṃ cāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">yatīnām ātmavedinām</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.85-2" n="MBh_12.335.85/2"><seg type="pāda" n="c">manīṣitaṃ vijānāti</seg> <seg type="pāda" n="d">keśavo na tu tasya te</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.85">
<lg>
<l><seg type="pāda">sāṃkhyānāṃ yogināṃ ca api</seg> <seg type="pāda">yatīnām ātma-vedinām</seg> </l>
<l><seg type="pāda">manīṣitaṃ vijānāti</seg> <seg type="pāda">keśavo na tu tasya te</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.86">
<l xml:id="MBh_12.335.86-1" n="MBh_12.335.86/1"><seg type="pāda" n="a">ye kecit sarvalokeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">daivaṃ pitryaṃ ca kurvate</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.86-2" n="MBh_12.335.86/2"><seg type="pāda" n="c">dānāni ca prayacchanti</seg> <seg type="pāda" n="d">tapyanti ca tapo mahat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.86">
<lg>
<l><seg type="pāda">ye ke-cit sarva-lokeṣu</seg> <seg type="pāda">daivaṃ pitryaṃ ca kurvate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">dānāni ca prayacchanti</seg> <seg type="pāda">tapyanti ca tapo mahat</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.87">
<l xml:id="MBh_12.335.87-1" n="MBh_12.335.87/1"><seg type="pāda" n="a">sarveṣām āśrayo viṣṇur</seg> <seg type="pāda" n="b">aiśvaraṃ vidhim āsthitaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.335.87-2" n="MBh_12.335.87/2"><seg type="pāda" n="c">sarvabhūtakṛtāvāso</seg> <seg type="pāda" n="d">vāsudeveti cocyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.87">
<lg>
<l><seg type="pāda">sarveṣām āśrayo viṣṇur</seg> <seg type="pāda">aiśvaraṃ vidhim āsthitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sarva-bhūta-kṛta-āvāso</seg> <seg type="pāda">vāsudeva iti ca ucyate</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.88">
<l xml:id="MBh_12.335.88-1" n="MBh_12.335.88/1">ayaṃ hi nityaḥ paramo mahar2ṣir</l>
<l xml:id="MBh_12.335.88-2" n="MBh_12.335.88/2">mahāvibhūtir guṇavān nirguṇākhyaḥ</l>
<l xml:id="MBh_12.335.88-3" n="MBh_12.335.88/3">guṇaiś ca saṃyogam upaiti śīghraṃ</l>
<l xml:id="MBh_12.335.88-4" n="MBh_12.335.88/4">kālo yathar2tāv ṛtusaṃprayuktaḥ</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.88">
<lg>
<l>ayaṃ hi nityaḥ paramo mahar2ṣir</l>
<l>mahā-vibhūtir guṇavān nir-guṇa-ākhyaḥ</l>
<l>guṇaiś ca saṃyogam upaiti śīghraṃ</l>
<l>kālo yathar2tāv ṛtu-saṃprayuktaḥ</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.335.89">
<l xml:id="MBh_12.335.89-1" n="MBh_12.335.89/1">naivāsya vindanti gatiṃ mahātmano</l>
<l xml:id="MBh_12.335.89-2" n="MBh_12.335.89/2">na cāgatiṃ kaścid ihānupaśyati</l>
<l xml:id="MBh_12.335.89-3" n="MBh_12.335.89/3">jñānātmakāḥ saṃyamino mahar2ṣayaḥ</l>
<l xml:id="MBh_12.335.89-4" n="MBh_12.335.89/4">paśyanti nityaṃ puruṣaṃ guṇādhikam</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.335.89">
<lg>
<l>na eva asya vindanti gatiṃ mahā-ātmano</l>
<l>na cā agatiṃ kaś-cid iha anupaśyati</l>
<l>jñāna-ātmakāḥ saṃyamino mahar2ṣayaḥ</l>
<l>paśyanti nityaṃ puruṣaṃ guṇa-adhikam</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="janam-ejaya uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.336.1">
<l xml:id="MBh_12.336.1-1" n="MBh_12.336.1/1"><seg type="pāda" n="a">aho hy ekāntinaḥ sarvān</seg> <seg type="pāda" n="b">prīṇāti bhagavān hariḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.1-2" n="MBh_12.336.1/2"><seg type="pāda" n="c">vidhiprayuktāṃ pūjāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">gṛhṇāti bhagavān svayam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.1">
<lg>
<l><seg type="pāda">aho hy eka-antinaḥ sarvān</seg> <seg type="pāda">prīṇāti bhagavān hariḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vidhi-prayuktāṃ pūjāṃ ca</seg> <seg type="pāda">gṛhṇāti bhagavān svayam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.2">
<l xml:id="MBh_12.336.2-1" n="MBh_12.336.2/1"><seg type="pāda" n="a">ye tu dagdhendhanā loke</seg> <seg type="pāda" n="b">puṇyapāpavivarjitāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.2-2" n="MBh_12.336.2/2"><seg type="pāda" n="c">teṣāṃ tvayābhinirdiṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="d">pāraṃparyāgatā gatiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.2">
<lg>
<l><seg type="pāda">ye tu dagdha-indhanā loke</seg> <seg type="pāda">puṇya-pāpa-vivarjitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">teṣāṃ tvaya ābhinirdiṣṭā</seg> <seg type="pāda">pāraṃparya-āgatā gatiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.3">
<l xml:id="MBh_12.336.3-1" n="MBh_12.336.3/1"><seg type="pāda" n="a">caturthyāṃ caiva te gatyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">gacchanti puruṣottamam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.3-2" n="MBh_12.336.3/2"><seg type="pāda" n="c">ekāntinas tu puruṣā</seg> <seg type="pāda" n="d">gachanti paramaṃ padam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.3">
<lg>
<l><seg type="pāda">caturthyāṃ ca eva te gatyāṃ</seg> <seg type="pāda">gacchanti puruṣa-uttamam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">eka-antinas tu puruṣā</seg> <seg type="pāda">gachanti paramaṃ padam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.4">
<l xml:id="MBh_12.336.4-1" n="MBh_12.336.4/1"><seg type="pāda" n="a">nūnam ekāntadharmo 'yaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śreṣṭho nārāyaṇapriyaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.4-2" n="MBh_12.336.4/2"><seg type="pāda" n="c">agatvā gatayas tisro</seg> <seg type="pāda" n="d">yad gacchanty avyayaṃ harim</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.4">
<lg>
<l><seg type="pāda">nūnam eka-anta-dharmo 'yaṃ</seg> <seg type="pāda">śreṣṭho nārāyaṇa-priyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">a-gatvā gatayas tisro</seg> <seg type="pāda">yad gacchanty a-vyayaṃ harim</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.5">
<l xml:id="MBh_12.336.5-1" n="MBh_12.336.5/1"><seg type="pāda" n="a">sahopaniṣadān vedān</seg> <seg type="pāda" n="b">ye viprāḥ samyag āsthitāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.5-2" n="MBh_12.336.5/2"><seg type="pāda" n="c">paṭhanti vidhim āsthāya</seg> <seg type="pāda" n="d">ye cāpi yatidharmiṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.5">
<lg>
<l><seg type="pāda">saha-upaniṣadān vedān</seg> <seg type="pāda">ye viprāḥ samyag āsthitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">paṭhanti vidhim āsthāya</seg> <seg type="pāda">ye ca api yati-dharmiṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.6">
<l xml:id="MBh_12.336.6-1" n="MBh_12.336.6/1"><seg type="pāda" n="a">tebhyo viśiṣṭāṃ jānāmi</seg> <seg type="pāda" n="b">gatim ekāntināṃ nṛṇām</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.6-2" n="MBh_12.336.6/2"><seg type="pāda" n="c">kenaiṣa dharmaḥ kathito</seg> <seg type="pāda" n="d">devena ṛṣiṇāpi vā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.6">
<lg>
<l><seg type="pāda">tebhyo viśiṣṭāṃ jānāmi</seg> <seg type="pāda">gatim eka-antināṃ nṛṇām</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kena eṣa dharmaḥ kathito</seg> <seg type="pāda">devena ṛṣiṇa āpi vā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.7">
<l xml:id="MBh_12.336.7-1" n="MBh_12.336.7/1"><seg type="pāda" n="a">ekāntināṃ ca kā caryā</seg> <seg type="pāda" n="b">kadā cotpāditā vibho</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.7-2" n="MBh_12.336.7/2"><seg type="pāda" n="c">etan me saṃśayaṃ chindhi</seg> <seg type="pāda" n="d">paraṃ kautūhalaṃ hi me</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.7">
<lg>
<l><seg type="pāda">eka-antināṃ ca kā caryā</seg> <seg type="pāda">kadā ca utpāditā vibho</seg> </l>
<l><seg type="pāda">etan me saṃśayaṃ chindhi</seg> <seg type="pāda">paraṃ kautūhalaṃ hi me</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="vaiśaṃpāyana uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.336.8">
<l xml:id="MBh_12.336.8-1" n="MBh_12.336.8/1"><seg type="pāda" n="a">samupoḍheṣv anīkeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">kurupāṇḍavayor mṛdhe</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.8-2" n="MBh_12.336.8/2"><seg type="pāda" n="c">arjune vimanaske ca</seg> <seg type="pāda" n="d">gītā bhagavatā svayam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.8">
<lg>
<l><seg type="pāda">samupoḍheṣv anīkeṣu</seg> <seg type="pāda">kuru-pāṇḍavayor mṛdhe</seg> </l>
<l><seg type="pāda">arjune vi-manaske ca</seg> <seg type="pāda">gītā bhagavatā svayam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.9">
<l xml:id="MBh_12.336.9-1" n="MBh_12.336.9/1"><seg type="pāda" n="a">āgatiś ca gatiś caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">pūrvaṃ te kathitā mayā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.9-2" n="MBh_12.336.9/2"><seg type="pāda" n="c">gahano hy eṣa dharmo vai</seg> <seg type="pāda" n="d">durvijñeyo 'kṛtātmabhiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.9">
<lg>
<l><seg type="pāda">āgatiś ca gatiś ca eva</seg> <seg type="pāda">pūrvaṃ te kathitā mayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">gahano hy eṣa dharmo vai</seg> <seg type="pāda">dur-vijñeyo '-kṛta-ātmabhiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.10">
<l xml:id="MBh_12.336.10-1" n="MBh_12.336.10/1"><seg type="pāda" n="a">saṃmitaḥ sāmavedena</seg> <seg type="pāda" n="b">puraivādiyuge kṛtaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.10-2" n="MBh_12.336.10/2"><seg type="pāda" n="c">dhāryate svayam īśena</seg> <seg type="pāda" n="d">rājan nārāyaṇena ha</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.10">
<lg>
<l><seg type="pāda">saṃmitaḥ sāma-vedena</seg> <seg type="pāda">pura aivā adi-yuge kṛtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">dhāryate svayam īśena</seg> <seg type="pāda">rājan nārāyaṇena ha</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.11">
<l xml:id="MBh_12.336.11-1" n="MBh_12.336.11/1"><seg type="pāda" n="a">etam arthaṃ mahārāja</seg> <seg type="pāda" n="b">pṛṣṭaḥ pārthena nāradaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.11-2" n="MBh_12.336.11/2"><seg type="pāda" n="c">ṛṣimadhye mahābhāgaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śṛṇvatoḥ kṛṣṇabhīṣmayoḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.11">
<lg>
<l><seg type="pāda">etam arthaṃ mahā-rāja</seg> <seg type="pāda">pṛṣṭaḥ pārthena nāradaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ṛṣi-madhye mahā-bhāgaḥ</seg> <seg type="pāda">śṛṇvatoḥ kṛṣṇa-bhīṣmayoḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.12">
<l xml:id="MBh_12.336.12-1" n="MBh_12.336.12/1"><seg type="pāda" n="a">guruṇā ca mamāpy eṣa</seg> <seg type="pāda" n="b">kathito nṛpa_2-sattama</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.12-2" n="MBh_12.336.12/2"><seg type="pāda" n="c">yathā tu kathitas tatra</seg> <seg type="pāda" n="d">nāradena tathā śṛṇu</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.12">
<lg>
<l><seg type="pāda">guruṇā ca mama apy eṣa</seg> <seg type="pāda">kathito nṛ-pa_2-sattama</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yathā tu kathitas tatra</seg> <seg type="pāda">nāradena tathā śṛṇu</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.13">
<l xml:id="MBh_12.336.13-1" n="MBh_12.336.13/1"><seg type="pāda" n="a">yadāsīn mānasaṃ janma</seg> <seg type="pāda" n="b">nārāyaṇamukhodgatam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.13-2" n="MBh_12.336.13/2"><seg type="pāda" n="c">brahmaṇaḥ pṛthivīpāla</seg> <seg type="pāda" n="d">tadā nārāyaṇaḥ svayam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.13-3" n="MBh_12.336.13/3"><seg type="pāda" n="e">tena dharmeṇa kṛtavān</seg> <seg type="pāda" n="f">daivaṃ pitryaṃ ca bhārata</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.13">
<lg>
<l><seg type="pāda">yadā āsīn mānasaṃ janma</seg> <seg type="pāda">nārāyaṇa-mukha-udgatam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">brahmaṇaḥ pṛthivī-pāla</seg> <seg type="pāda">tadā nārāyaṇaḥ svayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tena dharmeṇa kṛtavān</seg> <seg type="pāda">daivaṃ pitryaṃ ca bhārata</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.14">
<l xml:id="MBh_12.336.14-1" n="MBh_12.336.14/1"><seg type="pāda" n="a">phenapā_1 ṛṣayaś caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">taṃ dharmaṃ pratipedire</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.14-2" n="MBh_12.336.14/2"><seg type="pāda" n="c">vaikhānasāḥ phenapebhyo_1</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmam etaṃ prapedire</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.14-3" n="MBh_12.336.14/3"><seg type="pāda" n="e">vaikhānasebhyaḥ somas tu</seg> <seg type="pāda" n="f">tataḥ so 'ntardadhe punaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.14">
<lg>
<l><seg type="pāda">phena-pā_1 ṛṣayaś ca eva</seg> <seg type="pāda">taṃ dharmaṃ pratipedire</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vaikhānasāḥ phena-pebhyo_1</seg> <seg type="pāda">dharmam etaṃ prapedire</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vaikhānasebhyaḥ somas tu</seg> <seg type="pāda">tataḥ so 'ntardadhe punaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.15">
<l xml:id="MBh_12.336.15-1" n="MBh_12.336.15/1"><seg type="pāda" n="a">yadāsīc cākṣuṣaṃ janma</seg> <seg type="pāda" n="b">dvitīyaṃ brahmaṇo nṛpa_2</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.15-2" n="MBh_12.336.15/2"><seg type="pāda" n="c">tadā pitāmahāt somād</seg> <seg type="pāda" n="d">etaṃ dharmam ajānata</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.15-3" n="MBh_12.336.15/3"><seg type="pāda" n="e">nārāyaṇātmakaṃ rājan</seg> <seg type="pāda" n="f">rudrāya pradadau ca saḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.15">
<lg>
<l><seg type="pāda">yadā āsīc cākṣuṣaṃ janma</seg> <seg type="pāda">dvitīyaṃ brahmaṇo nṛ-pa_2</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tadā pitā-mahāt somād</seg> <seg type="pāda">etaṃ dharmam ajānata</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nārāyaṇa-ātmakaṃ rājan</seg> <seg type="pāda">rudrāya pradadau ca saḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.16">
<l xml:id="MBh_12.336.16-1" n="MBh_12.336.16/1"><seg type="pāda" n="a">tato yogasthito rudraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">purā kṛtayuge nṛpa_2</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.16-2" n="MBh_12.336.16/2"><seg type="pāda" n="c">vālakhilyān ṛṣīn sarvān</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmam etam apāṭhayat</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.16-3" n="MBh_12.336.16/3"><seg type="pāda" n="e">antardadhe tato bhūyas</seg> <seg type="pāda" n="f">tasya devasya māyayā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.16">
<lg>
<l><seg type="pāda">tato yoga-sthito rudraḥ</seg> <seg type="pāda">purā kṛta-yuge nṛ-pa_2</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vālakhilyān ṛṣīn sarvān</seg> <seg type="pāda">dharmam etam apāṭhayat</seg> </l>
<l><seg type="pāda">antardadhe tato bhūyas</seg> <seg type="pāda">tasya devasya māyayā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>K7 D4.9 ins.:: vālakhilyā mahā4tmāno !dharmāya pradaduś ca tam !12336.16899!</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.17">
<l xml:id="MBh_12.336.17-1" n="MBh_12.336.17/1"><seg type="pāda" n="a">tṛtīyaṃ brahmaṇo janma</seg> <seg type="pāda" n="b">yadāsīd vācikaṃ mahat</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.17-2" n="MBh_12.336.17/2"><seg type="pāda" n="c">tatraiṣa dharmaḥ saṃbhūtaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svayaṃ nārāyaṇān nṛpa_2</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.17">
<lg>
<l><seg type="pāda">tṛtīyaṃ brahmaṇo janma</seg> <seg type="pāda">yadā āsīd vācikaṃ mahat</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tatra eṣa dharmaḥ saṃbhūtaḥ</seg> <seg type="pāda">svayaṃ nārāyaṇān nṛ-pa_2</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.18">
<l xml:id="MBh_12.336.18-1" n="MBh_12.336.18/1"><seg type="pāda" n="a">suparṇo nāma tam ṛṣiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prāptavān puruṣottamāt</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.18-2" n="MBh_12.336.18/2"><seg type="pāda" n="c">tapasā vai sutaptena</seg> <seg type="pāda" n="d">damena niyamena ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.18">
<lg>
<l><seg type="pāda">su-parṇo nāma tam ṛṣiḥ</seg> <seg type="pāda">prāptavān puruṣa-uttamāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tapasā vai su-taptena</seg> <seg type="pāda">damena niyamena ca</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.19">
<l xml:id="MBh_12.336.19-1" n="MBh_12.336.19/1"><seg type="pāda" n="a">triḥ parikrāntavān etat</seg> <seg type="pāda" n="b">suparṇo dharmam uttamam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.19-2" n="MBh_12.336.19/2"><seg type="pāda" n="c">yasmāt tasmād vrataṃ hy etat</seg> <seg type="pāda" n="d">trisauparṇam ihocyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.19">
<lg>
<l><seg type="pāda">triḥ parikrāntavān etat</seg> <seg type="pāda">su-parṇo dharmam uttamam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yasmāt tasmād vrataṃ hy etat</seg> <seg type="pāda">tri-sauparṇam iha ucyate</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.20">
<l xml:id="MBh_12.336.20-1" n="MBh_12.336.20/1"><seg type="pāda" n="a">ṛgvedapāṭhapaṭhitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vratam etad dhi duścaram</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.20-2" n="MBh_12.336.20/2"><seg type="pāda" n="c">suparṇāc cāpy adhigato</seg> <seg type="pāda" n="d">dharma eṣa sanātanaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.20">
<lg>
<l><seg type="pāda">ṛg-veda-pāṭha-paṭhitaṃ</seg> <seg type="pāda">vratam etad dhi duś-caram</seg> </l>
<l><seg type="pāda">su-parṇāc ca apy adhigato</seg> <seg type="pāda">dharma eṣa sanātanaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.21">
<l xml:id="MBh_12.336.21-1" n="MBh_12.336.21/1"><seg type="pāda" n="a">vāyunā dvipadāṃ śreṣṭha</seg> <seg type="pāda" n="b">prathito jagad āyuṣā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.21-2" n="MBh_12.336.21/2"><seg type="pāda" n="c">vāyoḥ sakāśāt prāptaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">ṛṣibhir vighasāśibhiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.21">
<lg>
<l><seg type="pāda">vāyunā dvi-padāṃ śreṣṭha</seg> <seg type="pāda">prathito jagad āyuṣā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vāyoḥ sa-kāśāt prāptaś ca</seg> <seg type="pāda">ṛṣibhir vighasa-āśibhiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.22">
<l xml:id="MBh_12.336.22-1" n="MBh_12.336.22/1"><seg type="pāda" n="a">tebhyo mahodadhiś cainaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">prāptavān dharmam uttamam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.22-2" n="MBh_12.336.22/2"><seg type="pāda" n="c">tataḥ so 'ntardadhe bhūyo</seg> <seg type="pāda" n="d">nārāyaṇasamāhitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.22">
<lg>
<l><seg type="pāda">tebhyo mahā-uda-dhiś ca enaṃ</seg> <seg type="pāda">prāptavān dharmam uttamam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tataḥ so 'ntardadhe bhūyo</seg> <seg type="pāda">nārāyaṇa-samāhitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.23">
<l xml:id="MBh_12.336.23-1" n="MBh_12.336.23/1"><seg type="pāda" n="a">yadā bhūyaḥ śravaṇajā</seg> <seg type="pāda" n="b">sṛṣṭir āsīn mahātmanaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.23-2" n="MBh_12.336.23/2"><seg type="pāda" n="c">brahmaṇaḥ puruṣavyāghra</seg> <seg type="pāda" n="d">tatra kīrtayataḥ śṛṇu</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.23">
<lg>
<l><seg type="pāda">yadā bhūyaḥ śravaṇa-jā</seg> <seg type="pāda">sṛṣṭir āsīn mahā-ātmanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">brahmaṇaḥ puruṣa-vyāghra</seg> <seg type="pāda">tatra kīrtayataḥ śṛṇu</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.24">
<l xml:id="MBh_12.336.24-1" n="MBh_12.336.24/1"><seg type="pāda" n="a">jagat sraṣṭumanā devo</seg> <seg type="pāda" n="b">harir nārāyaṇaḥ svayam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.24-2" n="MBh_12.336.24/2"><seg type="pāda" n="c">cintayām āsa puruṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jagat sargakaraṃ prabhuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.24">
<lg>
<l><seg type="pāda">jagat sraṣṭu-manā devo</seg> <seg type="pāda">harir nārāyaṇaḥ svayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">cintayām āsa puruṣaṃ</seg> <seg type="pāda">jagat sarga-karaṃ prabhuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.25">
<l xml:id="MBh_12.336.25-1" n="MBh_12.336.25/1"><seg type="pāda" n="a">atha cintayatas tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">karṇābhyāṃ puruṣaḥ sṛtaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.25-2" n="MBh_12.336.25/2"><seg type="pāda" n="c">prajāsargakaro brahmā</seg> <seg type="pāda" n="d">tam uvāca jagatpatiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.25">
<lg>
<l><seg type="pāda">atha cintayatas tasya</seg> <seg type="pāda">karṇābhyāṃ puruṣaḥ sṛtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">prajā-sarga-karo brahmā</seg> <seg type="pāda">tam uvāca jagat-patiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.26">
<l xml:id="MBh_12.336.26-1" n="MBh_12.336.26/1"><seg type="pāda" n="a">sṛja prajāḥ putra sarvā</seg> <seg type="pāda" n="b">mukhataḥ pādatas tathā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.26-2" n="MBh_12.336.26/2"><seg type="pāda" n="c">śreyas tava vidhāsyāmi</seg> <seg type="pāda" n="d">balaṃ tejaś ca suvrata</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.26">
<lg>
<l><seg type="pāda">sṛja prajāḥ putra sarvā</seg> <seg type="pāda">mukhataḥ pādatas tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">śreyas tava vidhāsyāmi</seg> <seg type="pāda">balaṃ tejaś ca su-vrata</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.27">
<l xml:id="MBh_12.336.27-1" n="MBh_12.336.27/1"><seg type="pāda" n="a">dharmaṃ ca matto gṛhṇīṣva</seg> <seg type="pāda" n="b">sātvataṃ nāma nāmataḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.27-2" n="MBh_12.336.27/2"><seg type="pāda" n="c">tena sarvaṃ kṛtayugaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sthāpayasva yathāvidhi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.27">
<lg>
<l><seg type="pāda">dharmaṃ ca matto gṛhṇīṣva</seg> <seg type="pāda">sātvataṃ nāma nāmataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tena sarvaṃ kṛta-yugaṃ</seg> <seg type="pāda">sthāpayasva yathā-vidhi</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.28">
<l xml:id="MBh_12.336.28-1" n="MBh_12.336.28/1"><seg type="pāda" n="a">tato brahmā namaś cakre</seg> <seg type="pāda" n="b">devāya harimedhase</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.28-2" n="MBh_12.336.28/2"><seg type="pāda" n="c">dharmaṃ cāgryaṃ sa jagrāha</seg> <seg type="pāda" n="d">sarahasyaṃ sasaṃgraham</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.28-3" n="MBh_12.336.28/3"><seg type="pāda" n="e">āraṇyakena sahitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">nārāyaṇamukhodgatam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.28">
<lg>
<l><seg type="pāda">tato brahmā namaś cakre</seg> <seg type="pāda">devāya hari-medhase</seg> </l>
<l><seg type="pāda">dharmaṃ ca agryaṃ sa jagrāha</seg> <seg type="pāda">sa-rahasyaṃ sa-saṃgraham</seg> </l>
<l><seg type="pāda">āraṇyakena sahitaṃ</seg> <seg type="pāda">nārāyaṇa-mukha-udgatam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.29">
<l xml:id="MBh_12.336.29-1" n="MBh_12.336.29/1"><seg type="pāda" n="a">upadiśya tato dharmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmaṇe 'mitatejase</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.29-2" n="MBh_12.336.29/2"><seg type="pāda" n="c">taṃ kārtayugadharmāṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nirāśīḥkarmasaṃjñitam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.29-3" n="MBh_12.336.29/3"><seg type="pāda" n="e">jagāma tamasaḥ pāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">yatrā-vyaktaṃ vyavasthitam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.29">
<lg>
<l><seg type="pāda">upadiśya tato dharmaṃ</seg> <seg type="pāda">brahmaṇe '-mita-tejase</seg> </l>
<l><seg type="pāda">taṃ kārtayuga-dharmāṇaṃ</seg> <seg type="pāda">nir-āśīḥ-karma-saṃjñitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">jagāma tamasaḥ pāraṃ</seg> <seg type="pāda">yatra a-vyaktaṃ vyavasthitam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.30">
<l xml:id="MBh_12.336.30-1" n="MBh_12.336.30/1"><seg type="pāda" n="a">tato 'tha varado devo</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmalokapitāmahaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.30-2" n="MBh_12.336.30/2"><seg type="pāda" n="c">asṛjat sa tadā lokān</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtsnān sthāvarajaṅgamān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.30">
<lg>
<l><seg type="pāda">tato 'tha vara-do devo</seg> <seg type="pāda">brahma-loka-pitā-mahaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">asṛjat sa tadā lokān</seg> <seg type="pāda">kṛtsnān sthāvara-jaṅgamān</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.31">
<l xml:id="MBh_12.336.31-1" n="MBh_12.336.31/1"><seg type="pāda" n="a">tataḥ prāvartata tadā</seg> <seg type="pāda" n="b">ādau kṛtayugaṃ śubham</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.31-2" n="MBh_12.336.31/2"><seg type="pāda" n="c">tato hi sātvato dharmo</seg> <seg type="pāda" n="d">vyāpya lokān avasthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.31">
<lg>
<l><seg type="pāda">tataḥ prāvartata tadā</seg> <seg type="pāda">ādau kṛta-yugaṃ śubham</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tato hi sātvato dharmo</seg> <seg type="pāda">vyāpya lokān avasthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.32">
<l xml:id="MBh_12.336.32-1" n="MBh_12.336.32/1"><seg type="pāda" n="a">tenaivādyena dharmeṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmā lokavisargakṛt</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.32-2" n="MBh_12.336.32/2"><seg type="pāda" n="c">pūjayām āsa deveśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">hariṃ nārāyaṇaṃ prabhum</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.32">
<lg>
<l><seg type="pāda">tena evā adyena dharmeṇa</seg> <seg type="pāda">brahmā loka-visarga-kṛt</seg> </l>
<l><seg type="pāda">pūjayām āsa deva-īśaṃ</seg> <seg type="pāda">hariṃ nārāyaṇaṃ prabhum</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.33">
<l xml:id="MBh_12.336.33-1" n="MBh_12.336.33/1"><seg type="pāda" n="a">dharmapratiṣṭhāhetoś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">manuṃ svārociṣaṃ tataḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.33-2" n="MBh_12.336.33/2"><seg type="pāda" n="c">adhyāpayām āsa tadā</seg> <seg type="pāda" n="d">lokānāṃ hitakāmyayā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.33">
<lg>
<l><seg type="pāda">dharma-pratiṣṭhā-hetoś ca</seg> <seg type="pāda">manuṃ svārociṣaṃ tataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">adhyāpayām āsa tadā</seg> <seg type="pāda">lokānāṃ hita-kāmyayā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.34">
<l xml:id="MBh_12.336.34-1" n="MBh_12.336.34/1"><seg type="pāda" n="a">tataḥ svārociṣaḥ putraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vayaṃ śaṅkhapadaṃ nṛpa_2</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.34-2" n="MBh_12.336.34/2"><seg type="pāda" n="c">adhyāpayat purā-vyagraḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvalokapatir vibhuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.34">
<lg>
<l><seg type="pāda">tataḥ svārociṣaḥ putraṃ</seg> <seg type="pāda">vayaṃ śaṅkha-padaṃ nṛ-pa_2</seg> </l>
<l><seg type="pāda">adhyāpayat pura ā-vy-agraḥ</seg> <seg type="pāda">sarva-loka-patir vibhuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.35">
<l xml:id="MBh_12.336.35-1" n="MBh_12.336.35/1"><seg type="pāda" n="a">tataḥ śaṅkhapadaś cāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">putram ātmajam aurasam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.35-2" n="MBh_12.336.35/2"><seg type="pāda" n="c">diśāpālaṃ sudharmāṇam</seg> <seg type="pāda" n="d">adhyāpayata bhārata</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.35-3" n="MBh_12.336.35/3"><seg type="pāda" n="e">tataḥ so 'ntardadhe bhūyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="f">prāpte tretāyuge punaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.35">
<lg>
<l><seg type="pāda">tataḥ śaṅkha-padaś ca api</seg> <seg type="pāda">putram ātma-jam aurasam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">diśā-pālaṃ su-dharmāṇam</seg> <seg type="pāda">adhyāpayata bhārata</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tataḥ so 'ntardadhe bhūyaḥ</seg> <seg type="pāda">prāpte tretā-yuge punaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.36">
<l xml:id="MBh_12.336.36-1" n="MBh_12.336.36/1"><seg type="pāda" n="a">nāsikyajanmani purā</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmaṇaḥ pārthivottama</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.36-2" n="MBh_12.336.36/2"><seg type="pāda" n="c">dharmam etaṃ svayaṃ devo</seg> <seg type="pāda" n="d">harir nārāyaṇaḥ prabhuḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.36-3" n="MBh_12.336.36/3"><seg type="pāda" n="e">ujjagārāravindākṣo</seg> <seg type="pāda" n="f">brahmaṇaḥ paśyatas tadā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.36">
<lg>
<l><seg type="pāda">nāsikya-janmani purā</seg> <seg type="pāda">brahmaṇaḥ pārthiva-uttama</seg> </l>
<l><seg type="pāda">dharmam etaṃ svayaṃ devo</seg> <seg type="pāda">harir nārāyaṇaḥ prabhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ujjagāra aravinda-akṣo</seg> <seg type="pāda">brahmaṇaḥ paśyatas tadā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.37">
<l xml:id="MBh_12.336.37-1" n="MBh_12.336.37/1"><seg type="pāda" n="a">sanatkumāro bhagavāṃs</seg> <seg type="pāda" n="b">tataḥ prādhītavān nṛpa_2</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.37-2" n="MBh_12.336.37/2"><seg type="pāda" n="c">sanatkumārād api ca</seg> <seg type="pāda" n="d">vīraṇo vai prajāpatiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.37-3" n="MBh_12.336.37/3"><seg type="pāda" n="e">kṛtādau kuruśārdūla</seg> <seg type="pāda" n="f">dharmam etam adhītavān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.37">
<lg>
<l><seg type="pāda">sanat-kumāro bhagavāṃs</seg> <seg type="pāda">tataḥ prādhītavān nṛ-pa_2</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sanat-kumārād api ca</seg> <seg type="pāda">vīraṇo vai prajā-patiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kṛta-ādau kuru-śārdūla</seg> <seg type="pāda">dharmam etam adhītavān</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.38">
<l xml:id="MBh_12.336.38-1" n="MBh_12.336.38/1"><seg type="pāda" n="a">vīraṇaś cāpy adhītyainaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">raucyāya manave dadau</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.38-2" n="MBh_12.336.38/2"><seg type="pāda" n="c">raucyaḥ putrāya śuddhāya</seg> <seg type="pāda" n="d">suvratāya sumedhase</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.38">
<lg>
<l><seg type="pāda">vīraṇaś ca apy adhītya enaṃ</seg> <seg type="pāda">raucyāya manave dadau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">raucyaḥ putrāya śuddhāya</seg> <seg type="pāda">su-vratāya su-medhase</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.39">
<l xml:id="MBh_12.336.39-1" n="MBh_12.336.39/1"><seg type="pāda" n="a">kukṣināmne 'tha pradadau</seg> <seg type="pāda" n="b">diśāṃ pālāya dharmiṇe</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.39-2" n="MBh_12.336.39/2"><seg type="pāda" n="c">tataḥ so 'ntardadhe bhūyo</seg> <seg type="pāda" n="d">nārāyaṇamukhodgataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.39">
<lg>
<l><seg type="pāda">kukṣi-nāmne 'tha pradadau</seg> <seg type="pāda">diśāṃ pālāya dharmiṇe</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tataḥ so 'ntardadhe bhūyo</seg> <seg type="pāda">nārāyaṇa-mukha-udgataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.40">
<l xml:id="MBh_12.336.40-1" n="MBh_12.336.40/1"><seg type="pāda" n="a">aṇḍaje janmani punar</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmaṇe hariyonaye</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.40-2" n="MBh_12.336.40/2"><seg type="pāda" n="c">eṣa dharmaḥ samudbhūto</seg> <seg type="pāda" n="d">nārāyaṇamukhāt punaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.40">
<lg>
<l><seg type="pāda">aṇḍa-je janmani punar</seg> <seg type="pāda">brahmaṇe hari-yonaye</seg> </l>
<l><seg type="pāda">eṣa dharmaḥ samudbhūto</seg> <seg type="pāda">nārāyaṇa-mukhāt punaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.41">
<l xml:id="MBh_12.336.41-1" n="MBh_12.336.41/1"><seg type="pāda" n="a">gṛhīto brahmaṇā rājan</seg> <seg type="pāda" n="b">prayuktaś ca yathāvidhi</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.41-2" n="MBh_12.336.41/2"><seg type="pāda" n="c">adhyāpitāś ca munayo</seg> <seg type="pāda" n="d">nāmnā barhiṣado nṛpa_2</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.41">
<lg>
<l><seg type="pāda">gṛhīto brahmaṇā rājan</seg> <seg type="pāda">prayuktaś ca yathā-vidhi</seg> </l>
<l><seg type="pāda">adhyāpitāś ca munayo</seg> <seg type="pāda">nāmnā barhi-ṣado nṛ-pa_2</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.42">
<l xml:id="MBh_12.336.42-1" n="MBh_12.336.42/1"><seg type="pāda" n="a">barhiṣadbhyaś ca saṃkrāntaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sāmavedāntagaṃ_1 dvijam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.42-2" n="MBh_12.336.42/2"><seg type="pāda" n="c">jyeṣṭhaṃ nāmnābhivikhyātaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jyeṣṭhasāmavrato hariḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.42">
<lg>
<l><seg type="pāda">barhi-ṣadbhyaś ca saṃkrāntaḥ</seg> <seg type="pāda">sāma-veda-anta-gaṃ_1 dvi-jam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">jyeṣṭhaṃ nāmna ābhivikhyātaṃ</seg> <seg type="pāda">jyeṣṭha-sāma-vrato hariḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.43">
<l xml:id="MBh_12.336.43-1" n="MBh_12.336.43/1"><seg type="pāda" n="a">jyeṣṭhāc cāpy anusaṃkrānto</seg> <seg type="pāda" n="b">rājānam avikampanam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.43-2" n="MBh_12.336.43/2"><seg type="pāda" n="c">antardadhe tato rājann</seg> <seg type="pāda" n="d">eṣa dharmaḥ prabhor hareḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.43">
<lg>
<l><seg type="pāda">jyeṣṭhāc ca apy anusaṃkrānto</seg> <seg type="pāda">rājānam a-vikampanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">antardadhe tato rājann</seg> <seg type="pāda">eṣa dharmaḥ prabhor hareḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.44">
<l xml:id="MBh_12.336.44-1" n="MBh_12.336.44/1"><seg type="pāda" n="a">yad idaṃ saptamaṃ janma</seg> <seg type="pāda" n="b">padmajaṃ brahmaṇo nṛpa_2</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.44-2" n="MBh_12.336.44/2"><seg type="pāda" n="c">tatraiṣa dharmaḥ kathitaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svayaṃ nārāyaṇena hi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.44">
<lg>
<l><seg type="pāda">yad idaṃ saptamaṃ janma</seg> <seg type="pāda">padma-jaṃ brahmaṇo nṛ-pa_2</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tatra eṣa dharmaḥ kathitaḥ</seg> <seg type="pāda">svayaṃ nārāyaṇena hi</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.45">
<l xml:id="MBh_12.336.45-1" n="MBh_12.336.45/1"><seg type="pāda" n="a">pitāmahāya śuddhāya</seg> <seg type="pāda" n="b">yugādau lokadhāriṇe</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.45-2" n="MBh_12.336.45/2"><seg type="pāda" n="c">pitāmahaś ca dakṣāya</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmam etaṃ purā dadau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.45">
<lg>
<l><seg type="pāda">pitā-mahāya śuddhāya</seg> <seg type="pāda">yuga-ādau loka-dhāriṇe</seg> </l>
<l><seg type="pāda">pitā-mahaś ca dakṣāya</seg> <seg type="pāda">dharmam etaṃ purā dadau</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.46">
<l xml:id="MBh_12.336.46-1" n="MBh_12.336.46/1"><seg type="pāda" n="a">tato jyeṣṭhe tu dauhitre</seg> <seg type="pāda" n="b">prādād dakṣo nṛpa_2-uttama</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.46-2" n="MBh_12.336.46/2"><seg type="pāda" n="c">āditye savitur jyeṣṭhe</seg> <seg type="pāda" n="d">vivasvāñ jagṛhe tataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.46">
<lg>
<l><seg type="pāda">tato jyeṣṭhe tu dauhitre</seg> <seg type="pāda">prādād dakṣo nṛ-pa_2-uttama</seg> </l>
<l><seg type="pāda">āditye savitur jyeṣṭhe</seg> <seg type="pāda">vivasvāñ jagṛhe tataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.47">
<l xml:id="MBh_12.336.47-1" n="MBh_12.336.47/1"><seg type="pāda" n="a">tretāyugādau ca punar</seg> <seg type="pāda" n="b">vivasvān manave dadau</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.47-2" n="MBh_12.336.47/2"><seg type="pāda" n="c">manuś ca lokabhūtyarthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sutāyekṣvākave dadau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.47">
<lg>
<l><seg type="pāda">tretā-yuga-ādau ca punar</seg> <seg type="pāda">vivasvān manave dadau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">manuś ca loka-bhūty-arthaṃ</seg> <seg type="pāda">sutāya ikṣvākave dadau</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.48">
<l xml:id="MBh_12.336.48-1" n="MBh_12.336.48/1"><seg type="pāda" n="a">ikṣvākuṇā ca kathito</seg> <seg type="pāda" n="b">vyāpya lokān avasthitaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.48-2" n="MBh_12.336.48/2"><seg type="pāda" n="c">gamiṣyati kṣayānte ca</seg> <seg type="pāda" n="d">punar nārāyaṇaṃ nṛpa_2</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.48">
<lg>
<l><seg type="pāda">ikṣvākuṇā ca kathito</seg> <seg type="pāda">vyāpya lokān avasthitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">gamiṣyati kṣaya-ante ca</seg> <seg type="pāda">punar nārāyaṇaṃ nṛ-pa_2</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.49">
<l xml:id="MBh_12.336.49-1" n="MBh_12.336.49/1"><seg type="pāda" n="a">vratināṃ cāpi yo dharmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sa te pūrvaṃ nṛpa_2-uttama</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.49-2" n="MBh_12.336.49/2"><seg type="pāda" n="c">kathito harigītāsu</seg> <seg type="pāda" n="d">samāsavidhikalpitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.49">
<lg>
<l><seg type="pāda">vratināṃ ca api yo dharmaḥ</seg> <seg type="pāda">sa te pūrvaṃ nṛ-pa_2-uttama</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kathito hari-gītāsu</seg> <seg type="pāda">samāsa-vidhi-kalpitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.50">
<l xml:id="MBh_12.336.50-1" n="MBh_12.336.50/1"><seg type="pāda" n="a">nāradena tu saṃprāptaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarahasyaḥ sasaṃgrahaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.50-2" n="MBh_12.336.50/2"><seg type="pāda" n="c">eṣa dharmo jagannāthāt</seg> <seg type="pāda" n="d">sākṣān nārāyaṇān nṛpa_2</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.50">
<lg>
<l><seg type="pāda">nāradena tu saṃprāptaḥ</seg> <seg type="pāda">sa-rahasyaḥ sa-saṃgrahaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">eṣa dharmo jagan-nāthāt</seg> <seg type="pāda">sa-akṣān nārāyaṇān nṛ-pa_2</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.51">
<l xml:id="MBh_12.336.51-1" n="MBh_12.336.51/1"><seg type="pāda" n="a">evam eṣa mahān dharma</seg> <seg type="pāda" n="b">ādyo rājan sanātanaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.51-2" n="MBh_12.336.51/2"><seg type="pāda" n="c">durvijñeyo duṣkaraś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">sātvatair dhāryate sadā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.51">
<lg>
<l><seg type="pāda">evam eṣa mahān dharma</seg> <seg type="pāda">ādyo rājan sanātanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">dur-vijñeyo duṣ-karaś ca</seg> <seg type="pāda">sātvatair dhāryate sadā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.52">
<l xml:id="MBh_12.336.52-1" n="MBh_12.336.52/1"><seg type="pāda" n="a">dharmajñānena caitena</seg> <seg type="pāda" n="b">suprayuktena karmaṇā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.52-2" n="MBh_12.336.52/2"><seg type="pāda" n="c">ahiṃsādharmayuktena</seg> <seg type="pāda" n="d">prīyate harir īśvaraḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.52">
<lg>
<l><seg type="pāda">dharma-jñānena ca etena</seg> <seg type="pāda">su-prayuktena karmaṇā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">a-hiṃsā-dharma-yuktena</seg> <seg type="pāda">prīyate harir īśvaraḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.53">
<l xml:id="MBh_12.336.53-1" n="MBh_12.336.53/1"><seg type="pāda" n="a">ekavyūhavibhāgo vā</seg> <seg type="pāda" n="b">kvacid dvivyūhasaṃjñitaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.53-2" n="MBh_12.336.53/2"><seg type="pāda" n="c">trivyūhaś cāpi saṃkhyātaś</seg> <seg type="pāda" n="d">caturvyūhaś ca dṛśyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.53">
<lg>
<l><seg type="pāda">eka-vyūha-vibhāgo vā</seg> <seg type="pāda">kva-cid dvi-vyūha-saṃjñitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tri-vyūhaś ca api saṃkhyātaś</seg> <seg type="pāda">catur-vyūhaś ca dṛśyate</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.54">
<l xml:id="MBh_12.336.54-1" n="MBh_12.336.54/1"><seg type="pāda" n="a">harir eva hi kṣetrajño</seg> <seg type="pāda" n="b">nirmamo niṣkalas tathā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.54-2" n="MBh_12.336.54/2"><seg type="pāda" n="c">jīvaś ca sarvabhūteṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">pañcabhūtaguṇātigaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.54">
<lg>
<l><seg type="pāda">harir eva hi kṣetra-jño</seg> <seg type="pāda">nir-mamo niṣ-kalas tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">jīvaś ca sarva-bhūteṣu</seg> <seg type="pāda">pañca-bhūta-guṇa-atigaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.55">
<l xml:id="MBh_12.336.55-1" n="MBh_12.336.55/1"><seg type="pāda" n="a">manaś ca prathitaṃ rājan</seg> <seg type="pāda" n="b">pañcendriyasamīraṇam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.55-2" n="MBh_12.336.55/2"><seg type="pāda" n="c">eṣa lokanidhir dhīmān</seg> <seg type="pāda" n="d">eṣa lokavisargakṛt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.55">
<lg>
<l><seg type="pāda">manaś ca prathitaṃ rājan</seg> <seg type="pāda">pañca-indriya-samīraṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">eṣa loka-nidhir dhīmān</seg> <seg type="pāda">eṣa loka-visarga-kṛt</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.56">
<l xml:id="MBh_12.336.56-1" n="MBh_12.336.56/1"><seg type="pāda" n="a">akartā caiva kartā ca</seg> <seg type="pāda" n="b">kāryaṃ kāraṇam eva ca</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.56-2" n="MBh_12.336.56/2"><seg type="pāda" n="c">yathecchati tathā rājan</seg> <seg type="pāda" n="d">krīḍate puruṣo 'vyayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.56">
<lg>
<l><seg type="pāda">a-kartā ca eva kartā ca</seg> <seg type="pāda">kāryaṃ kāraṇam eva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yatha īcchati tathā rājan</seg> <seg type="pāda">krīḍate puruṣo '-vyayaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.57">
<l xml:id="MBh_12.336.57-1" n="MBh_12.336.57/1"><seg type="pāda" n="a">eṣa ekāntidharmas te</seg> <seg type="pāda" n="b">kīrtito nṛpa_2-sattama</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.57-2" n="MBh_12.336.57/2"><seg type="pāda" n="c">mayā guruprasādena</seg> <seg type="pāda" n="d">durvijñeyo 'kṛtātmabhiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.57-3" n="MBh_12.336.57/3"><seg type="pāda" n="e">ekāntino hi puruṣā</seg> <seg type="pāda" n="f">durlabhā bahavo nṛpa_2</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.57">
<lg>
<l><seg type="pāda">eṣa eka-anti-dharmas te</seg> <seg type="pāda">kīrtito nṛ-pa_2-sattama</seg> </l>
<l><seg type="pāda">mayā guru-prasādena</seg> <seg type="pāda">dur-vijñeyo '-kṛta-ātmabhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">eka-antino hi puruṣā</seg> <seg type="pāda">dur-labhā bahavo nṛ-pa_2</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.58">
<l xml:id="MBh_12.336.58-1" n="MBh_12.336.58/1"><seg type="pāda" n="a">yady ekāntibhir ākīrṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jagat syāt kurunandana</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.58-2" n="MBh_12.336.58/2"><seg type="pāda" n="c">ahiṃsakair ātmavidbhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvabhūtahite rataiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.58-3" n="MBh_12.336.58/3"><seg type="pāda" n="e">bhavet kṛtayugaprāptir</seg> <seg type="pāda" n="f">āśīḥkarmavivarjitaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.58">
<lg>
<l><seg type="pāda">yady eka-antibhir ākīrṇaṃ</seg> <seg type="pāda">jagat syāt kuru-nandana</seg> </l>
<l><seg type="pāda">a-hiṃsakair ātma-vidbhiḥ</seg> <seg type="pāda">sarva-bhūta-hite rataiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bhavet kṛta-yuga-prāptir</seg> <seg type="pāda">āśīḥ-karma-vivarjitaiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.59">
<l xml:id="MBh_12.336.59-1" n="MBh_12.336.59/1"><seg type="pāda" n="a">evaṃ sa bhagavān vyāso</seg> <seg type="pāda" n="b">gurur mama viśāṃ pate</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.59-2" n="MBh_12.336.59/2"><seg type="pāda" n="c">kathayām āsa dharmajño</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmarājñe dvijottamaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.59">
<lg>
<l><seg type="pāda">evaṃ sa bhagavān vyāso</seg> <seg type="pāda">gurur mama viśāṃ pate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kathayām āsa dharma-jño</seg> <seg type="pāda">dharma-rājñe dvi-ja-uttamaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.60">
<l xml:id="MBh_12.336.60-1" n="MBh_12.336.60/1"><seg type="pāda" n="a">ṛṣīṇāṃ saṃnidhau rājañ</seg> <seg type="pāda" n="b">śṛṇvatoḥ kṛṣṇabhīṣmayoḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.60-2" n="MBh_12.336.60/2"><seg type="pāda" n="c">tasyāpy akathayat pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nāradaḥ sumahātapāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.60">
<lg>
<l><seg type="pāda">ṛṣīṇāṃ saṃnidhau rājañ</seg> <seg type="pāda">śṛṇvatoḥ kṛṣṇa-bhīṣmayoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tasya apy akathayat pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda">nāradaḥ su-mahā-tapāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.61">
<l xml:id="MBh_12.336.61-1" n="MBh_12.336.61/1"><seg type="pāda" n="a">devaṃ paramakaṃ brahma</seg> <seg type="pāda" n="b">śvetaṃ candrābham acyutam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.61-2" n="MBh_12.336.61/2"><seg type="pāda" n="c">yatra caikāntino yānti</seg> <seg type="pāda" n="d">nārāyaṇaparāyaṇāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.61">
<lg>
<l><seg type="pāda">devaṃ paramakaṃ brahma</seg> <seg type="pāda">śvetaṃ candra-ābham a-cyutam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yatra ca eka-antino yānti</seg> <seg type="pāda">nārāyaṇa-para-ayaṇāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>T1 G3.6 ins.:: tad eva kevalaṃ sthānaṃ !muktānāṃ paramaṃ bhavet !12336.61900!</note>
<milestone unit="speaker" n="janam-ejaya uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.336.62">
<l xml:id="MBh_12.336.62-1" n="MBh_12.336.62/1"><seg type="pāda" n="a">evaṃ bahuvidhaṃ dharmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pratibuddhair niṣevitam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.62-2" n="MBh_12.336.62/2"><seg type="pāda" n="c">na kurvanti kathaṃ viprā</seg> <seg type="pāda" n="d">anye nānāvrate sthitāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.62">
<lg>
<l><seg type="pāda">evaṃ bahu-vidhaṃ dharmaṃ</seg> <seg type="pāda">pratibuddhair niṣevitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na kurvanti kathaṃ viprā</seg> <seg type="pāda">anye nānā-vrate sthitāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="vaiśaṃpāyana uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.336.63">
<l xml:id="MBh_12.336.63-1" n="MBh_12.336.63/1"><seg type="pāda" n="a">tisraḥ prakṛtayo rājan</seg> <seg type="pāda" n="b">dehabandheṣu nirmitāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.63-2" n="MBh_12.336.63/2"><seg type="pāda" n="c">sāttvikī rājasī caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">tāmasī ceti bhārata</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.63">
<lg>
<l><seg type="pāda">tisraḥ prakṛtayo rājan</seg> <seg type="pāda">deha-bandheṣu nirmitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sāttvikī rājasī ca eva</seg> <seg type="pāda">tāmasī ca iti bhārata</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.64">
<l xml:id="MBh_12.336.64-1" n="MBh_12.336.64/1"><seg type="pāda" n="a">dehabandheṣu puruṣaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śreṣṭhaḥ kurukulodvaha</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.64-2" n="MBh_12.336.64/2"><seg type="pāda" n="c">sāttvikaḥ puruṣavyāghra</seg> <seg type="pāda" n="d">bhaven mokṣārthaniścitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.64">
<lg>
<l><seg type="pāda">deha-bandheṣu puruṣaḥ</seg> <seg type="pāda">śreṣṭhaḥ kuru-kula-udvaha</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sāttvikaḥ puruṣa-vyāghra</seg> <seg type="pāda">bhaven mokṣa-artha-niścitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.65">
<l xml:id="MBh_12.336.65-1" n="MBh_12.336.65/1"><seg type="pāda" n="a">atrāpi sa vijānāti</seg> <seg type="pāda" n="b">puruṣaṃ brahmavartinam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.65-2" n="MBh_12.336.65/2"><seg type="pāda" n="c">nārāyaṇaparo mokṣas</seg> <seg type="pāda" n="d">tato vai sāttvikaḥ smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.65">
<lg>
<l><seg type="pāda">atra api sa vijānāti</seg> <seg type="pāda">puruṣaṃ brahma-vartinam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nārāyaṇa-paro mokṣas</seg> <seg type="pāda">tato vai sāttvikaḥ smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.66">
<l xml:id="MBh_12.336.66-1" n="MBh_12.336.66/1"><seg type="pāda" n="a">manīṣitaṃ ca prāpnoti</seg> <seg type="pāda" n="b">cintayan puruṣottamam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.66-2" n="MBh_12.336.66/2"><seg type="pāda" n="c">ekāntabhaktiḥ satataṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nārāyaṇaparāyaṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.66">
<lg>
<l><seg type="pāda">manīṣitaṃ ca prāpnoti</seg> <seg type="pāda">cintayan puruṣa-uttamam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">eka-anta-bhaktiḥ satataṃ</seg> <seg type="pāda">nārāyaṇa-para-ayaṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.67">
<l xml:id="MBh_12.336.67-1" n="MBh_12.336.67/1"><seg type="pāda" n="a">manīṣiṇo hi ye kecid</seg> <seg type="pāda" n="b">yatayo mokṣakāṅkṣiṇaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.67-2" n="MBh_12.336.67/2"><seg type="pāda" n="c">teṣāṃ vai chinnatṛṣṇānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yogakṣemavaho hariḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.67">
<lg>
<l><seg type="pāda">manīṣiṇo hi ye ke-cid</seg> <seg type="pāda">yatayo mokṣa-kāṅkṣiṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">teṣāṃ vai chinna-tṛṣṇānāṃ</seg> <seg type="pāda">yoga-kṣema-vaho hariḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.68">
<l xml:id="MBh_12.336.68-1" n="MBh_12.336.68/1"><seg type="pāda" n="a">jāyamānaṃ hi puruṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yaṃ paśyen madhusūdanaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.68-2" n="MBh_12.336.68/2"><seg type="pāda" n="c">sāttvikas tu sa vijñeyo</seg> <seg type="pāda" n="d">bhaven mokṣe ca niścitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.68">
<lg>
<l><seg type="pāda">jāyamānaṃ hi puruṣaṃ</seg> <seg type="pāda">yaṃ paśyen madhu-sūdanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sāttvikas tu sa vijñeyo</seg> <seg type="pāda">bhaven mokṣe ca niścitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.69">
<l xml:id="MBh_12.336.69-1" n="MBh_12.336.69/1"><seg type="pāda" n="a">sāṃkhyayogena tulyo hi</seg> <seg type="pāda" n="b">dharma ekāntasevitaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.69-2" n="MBh_12.336.69/2"><seg type="pāda" n="c">nārāyaṇātmake mokṣe</seg> <seg type="pāda" n="d">tato yānti parāṃ gatim</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.69">
<lg>
<l><seg type="pāda">sāṃkhya-yogena tulyo hi</seg> <seg type="pāda">dharma eka-anta-sevitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nārāyaṇa-ātmake mokṣe</seg> <seg type="pāda">tato yānti parāṃ gatim</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.70">
<l xml:id="MBh_12.336.70-1" n="MBh_12.336.70/1"><seg type="pāda" n="a">nārāyaṇena dṛṣṭaś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">pratibuddho bhavet pumān</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.70-2" n="MBh_12.336.70/2"><seg type="pāda" n="c">evam ātmecchayā rājan</seg> <seg type="pāda" n="d">pratibuddho na jāyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.70">
<lg>
<l><seg type="pāda">nārāyaṇena dṛṣṭaś ca</seg> <seg type="pāda">pratibuddho bhavet pumān</seg> </l>
<l><seg type="pāda">evam ātma-icchayā rājan</seg> <seg type="pāda">pratibuddho na jāyate</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.71">
<l xml:id="MBh_12.336.71-1" n="MBh_12.336.71/1"><seg type="pāda" n="a">rājasī tāmasī caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">vyāmiśre prakṛtī smṛte</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.71-2" n="MBh_12.336.71/2"><seg type="pāda" n="c">tadātmakaṃ hi puruṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jāyamānaṃ viśāṃ pate</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.71-3" n="MBh_12.336.71/3"><seg type="pāda" n="e">pravṛttilakṣaṇair yuktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">nāvekṣati hariḥ svayam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.71">
<lg>
<l><seg type="pāda">rājasī tāmasī ca eva</seg> <seg type="pāda">vyāmiśre prakṛtī smṛte</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tad-ātmakaṃ hi puruṣaṃ</seg> <seg type="pāda">jāyamānaṃ viśāṃ pate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">pravṛtti-lakṣaṇair yuktaṃ</seg> <seg type="pāda">na avekṣati hariḥ svayam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.72">
<l xml:id="MBh_12.336.72-1" n="MBh_12.336.72/1"><seg type="pāda" n="a">paśyaty enaṃ jāyamānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmā lokapitāmahaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.72-2" n="MBh_12.336.72/2"><seg type="pāda" n="c">rajasā tamasā caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">mānuṣaṃ samabhiplutam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.72">
<lg>
<l><seg type="pāda">paśyaty enaṃ jāyamānaṃ</seg> <seg type="pāda">brahmā loka-pitā-mahaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">rajasā tamasā ca eva</seg> <seg type="pāda">mānuṣaṃ samabhiplutam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.73">
<l xml:id="MBh_12.336.73-1" n="MBh_12.336.73/1"><seg type="pāda" n="a">kāmaṃ devāś ca ṛṣayaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sattvasthā nṛpa_2-sattama</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.73-2" n="MBh_12.336.73/2"><seg type="pāda" n="c">hīnāḥ sattvena sūkṣmeṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">tato vaikārikāḥ smṛtāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.73">
<lg>
<l><seg type="pāda">kāmaṃ devāś ca ṛṣayaḥ</seg> <seg type="pāda">sattva-sthā nṛ-pa_2-sattama</seg> </l>
<l><seg type="pāda">hīnāḥ sattvena sūkṣmeṇa</seg> <seg type="pāda">tato vaikārikāḥ smṛtāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="janam-ejaya uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.336.74">
<l xml:id="MBh_12.336.74-1" n="MBh_12.336.74/1"><seg type="pāda" n="a">kathaṃ vaikāriko gacchet</seg> <seg type="pāda" n="b">puruṣaḥ puruṣottamam</seg> </l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.74">
<lg>
<l><seg type="pāda">kathaṃ vaikāriko gacchet</seg> <seg type="pāda">puruṣaḥ puruṣa-uttamam</seg> </l>
</lg>
</note>
<note>K1.2.4.6 V1 Bo.6-9 Da3..a4 Dn1.ṇ4 Ds D2-5.7-9 editions ins.:: vada sarvaṃ yathā-dṛṣṭaṃ !pravṛttiṃ ca yathā-kramam !12336.74901!</note>
<milestone unit="speaker" n="vaiśaṃpāyana uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.336.75">
<l xml:id="MBh_12.336.75-1" n="MBh_12.336.75/1"><seg type="pāda" n="a">susūkṣmasattvasaṃyuktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃyuktaṃ tribhir akṣaraiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.75-2" n="MBh_12.336.75/2"><seg type="pāda" n="c">puruṣaḥ puruṣaṃ gacchen</seg> <seg type="pāda" n="d">niṣkriyaḥ pañcaviṃśakam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.75">
<lg>
<l><seg type="pāda">su-sūkṣma-sattva-saṃyuktaṃ</seg> <seg type="pāda">saṃyuktaṃ tribhir a-kṣaraiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">puruṣaḥ puruṣaṃ gacchen</seg> <seg type="pāda">niṣ-kriyaḥ pañca-viṃśakam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.76">
<l xml:id="MBh_12.336.76-1" n="MBh_12.336.76/1"><seg type="pāda" n="a">evam ekaṃ sāṃkhyayogaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vedāraṇyakam eva ca</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.76-2" n="MBh_12.336.76/2"><seg type="pāda" n="c">parasparāṅgāny etāni</seg> <seg type="pāda" n="d">pañcarātraṃ ca kathyate</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.76-3" n="MBh_12.336.76/3"><seg type="pāda" n="e">eṣa ekāntināṃ dharmo</seg> <seg type="pāda" n="f">nārāyaṇaparātmakaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.76">
<lg>
<l><seg type="pāda">evam ekaṃ sāṃkhya-yogaṃ</seg> <seg type="pāda">veda-āraṇyakam eva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda">paras-para-aṅgāny etāni</seg> <seg type="pāda">pañca-rātraṃ ca kathyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">eṣa eka-antināṃ dharmo</seg> <seg type="pāda">nārāyaṇa-para-ātmakaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.77">
<l xml:id="MBh_12.336.77-1" n="MBh_12.336.77/1">yathā samudrāt prasṛtā jalaughās</l>
<l xml:id="MBh_12.336.77-2" n="MBh_12.336.77/2">tam eva rājan punar āviśanti</l>
<l xml:id="MBh_12.336.77-3" n="MBh_12.336.77/3">ime tathā jñānamahājalaughā</l>
<l xml:id="MBh_12.336.77-4" n="MBh_12.336.77/4">nārāyaṇaṃ vai punar āviśanti</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.77">
<lg>
<l>yathā samudrāt prasṛtā jala-oghās</l>
<l>tam eva rājan punar āviśanti</l>
<l>ime tathā jñāna-mahā-jala-oghā</l>
<l>nārāyaṇaṃ vai punar āviśanti</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.78">
<l xml:id="MBh_12.336.78-1" n="MBh_12.336.78/1"><seg type="pāda" n="a">eṣa te kathito dharmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sātvato yadubāndhava</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.78-2" n="MBh_12.336.78/2"><seg type="pāda" n="c">kuruṣvainaṃ yathānyāyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yadi śaknoṣi bhārata</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.78">
<lg>
<l><seg type="pāda">eṣa te kathito dharmaḥ</seg> <seg type="pāda">sātvato yadu-bāndhava</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kuruṣva enaṃ yathā-nyāyaṃ</seg> <seg type="pāda">yadi śaknoṣi bhārata</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.79">
<l xml:id="MBh_12.336.79-1" n="MBh_12.336.79/1"><seg type="pāda" n="a">evaṃ hi sumahābhāgo</seg> <seg type="pāda" n="b">nārado gurave mama</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.79-2" n="MBh_12.336.79/2"><seg type="pāda" n="c">śvetānāṃ yatinām āha</seg> <seg type="pāda" n="d">ekāntagatim avyayām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.79">
<lg>
<l><seg type="pāda">evaṃ hi su-mahā-bhāgo</seg> <seg type="pāda">nārado gurave mama</seg> </l>
<l><seg type="pāda">śvetānāṃ yatinām āha</seg> <seg type="pāda">eka-anta-gatim a-vyayām</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.80">
<l xml:id="MBh_12.336.80-1" n="MBh_12.336.80/1"><seg type="pāda" n="a">vyāsaś cākathayat prītyā</seg> <seg type="pāda" n="b">dharmaputrāya dhīmate</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.80-2" n="MBh_12.336.80/2"><seg type="pāda" n="c">sa evāyaṃ mayā tubhyam</seg> <seg type="pāda" n="d">ākhyātaḥ prasṛto guroḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.80">
<lg>
<l><seg type="pāda">vyāsaś ca akathayat prītyā</seg> <seg type="pāda">dharma-putrāya dhīmate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa eva ayaṃ mayā tubhyam</seg> <seg type="pāda">ākhyātaḥ prasṛto guroḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.81">
<l xml:id="MBh_12.336.81-1" n="MBh_12.336.81/1"><seg type="pāda" n="a">itthaṃ hi duścaro dharma</seg> <seg type="pāda" n="b">eṣa pārthivasattama</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.81-2" n="MBh_12.336.81/2"><seg type="pāda" n="c">yathaiva tvaṃ tathaivānye</seg> <seg type="pāda" n="d">na bhajanti vimohitāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.81">
<lg>
<l><seg type="pāda">itthaṃ hi duś-caro dharma</seg> <seg type="pāda">eṣa pārthiva-sattama</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yatha aiva tvaṃ tatha aiva anye</seg> <seg type="pāda">na bhajanti vimohitāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.336.82">
<l xml:id="MBh_12.336.82-1" n="MBh_12.336.82/1"><seg type="pāda" n="a">kṛṣṇa eva hi lokānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhāvano mohanas tathā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.336.82-2" n="MBh_12.336.82/2"><seg type="pāda" n="c">saṃhārakārakaś caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">kāraṇaṃ ca viśāṃ pate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.336.82">
<lg>
<l><seg type="pāda">kṛṣṇa eva hi lokānāṃ</seg> <seg type="pāda">bhāvano mohanas tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">saṃhāra-kārakaś ca eva</seg> <seg type="pāda">kāraṇaṃ ca viśāṃ pate</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="janam-ejaya uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.337.1">
<l xml:id="MBh_12.337.1-1" n="MBh_12.337.1/1"><seg type="pāda" n="a">sāṃkhyaṃ yogaṃ pañcarātraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vedāraṇyakam eva ca</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.1-2" n="MBh_12.337.1/2"><seg type="pāda" n="c">jñānāny etāni brahmar1ṣe</seg> <seg type="pāda" n="d">lokeṣu pracaranti ha</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.1">
<lg>
<l><seg type="pāda">sāṃkhyaṃ yogaṃ pañca-rātraṃ</seg> <seg type="pāda">veda-āraṇyakam eva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda">jñānāny etāni brahmar1ṣe</seg> <seg type="pāda">lokeṣu pracaranti ha</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.2">
<l xml:id="MBh_12.337.2-1" n="MBh_12.337.2/1"><seg type="pāda" n="a">kim etāny ekaniṣṭhāni</seg> <seg type="pāda" n="b">pṛthaṅniṣṭhāni vā mune</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.2-2" n="MBh_12.337.2/2"><seg type="pāda" n="c">prabrūhi vai mayā pṛṣṭaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pravṛttiṃ ca yathākramam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.2">
<lg>
<l><seg type="pāda">kim etāny eka-niṣṭhāni</seg> <seg type="pāda">pṛthaṅ-niṣṭhāni vā mune</seg> </l>
<l><seg type="pāda">prabrūhi vai mayā pṛṣṭaḥ</seg> <seg type="pāda">pravṛttiṃ ca yathā-kramam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="vaiśaṃpāyana uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.337.3">
<l xml:id="MBh_12.337.3-1" n="MBh_12.337.3/1">jajñe bahujñaṃ param atyudāraṃ</l>
<l xml:id="MBh_12.337.3-2" n="MBh_12.337.3/2">yaṃ dvīpamadhye sutam ātmavantam</l>
<l xml:id="MBh_12.337.3-3" n="MBh_12.337.3/3">parāśarād gandhavatī mahar2ṣiṃ</l>
<l xml:id="MBh_12.337.3-4" n="MBh_12.337.3/4">tasmai namo 'jñānatamonudāya</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.3">
<lg>
<l>jajñe bahu-jñaṃ param aty-udāraṃ</l>
<l>yaṃ dvīpa-madhye sutam ātmavantam</l>
<l>parāśarād gandhavatī mahar2ṣiṃ</l>
<l>tasmai namo '-jñāna-tamo-nudāya</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.4">
<l xml:id="MBh_12.337.4-1" n="MBh_12.337.4/1">pitāmahādyaṃ pravadanti ṣaṣṭhaṃ</l>
<l xml:id="MBh_12.337.4-2" n="MBh_12.337.4/2">mahar2ṣim ārṣeyavibhūtiyuktam</l>
<l xml:id="MBh_12.337.4-3" n="MBh_12.337.4/3">nārāyaṇasyāṃśajam ekaputraṃ</l>
<l xml:id="MBh_12.337.4-4" n="MBh_12.337.4/4">dvaipāyanaṃ vedamahānidhānam</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.4">
<lg>
<l>pitā-maha-ādyaṃ pravadanti ṣaṣṭhaṃ</l>
<l>mahar2ṣim ārṣeya-vibhūti-yuktam</l>
<l>nārāyaṇasya aṃśa-jam eka-putraṃ</l>
<l>dvaipāyanaṃ veda-mahā-nidhānam</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.5">
<l xml:id="MBh_12.337.5-1" n="MBh_12.337.5/1">tam ādikāleṣu mahāvibhūtir</l>
<l xml:id="MBh_12.337.5-2" n="MBh_12.337.5/2">nārāyaṇo brahmamahānidhānam</l>
<l xml:id="MBh_12.337.5-3" n="MBh_12.337.5/3">sasarja putrārtham udāratejā</l>
<l xml:id="MBh_12.337.5-4" n="MBh_12.337.5/4">vyāsaṃ mahātmānam ajaḥ purāṇaḥ</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.5">
<lg>
<l>tam ādi-kāleṣu mahā-vibhūtir</l>
<l>nārāyaṇo brahma-mahā-nidhānam</l>
<l>sasarja putra-artham udāra-tejā</l>
<l>vyāsaṃ mahā-ātmānam a-jaḥ purāṇaḥ</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="janam-ejaya uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.337.6">
<l xml:id="MBh_12.337.6-1" n="MBh_12.337.6/1"><seg type="pāda" n="a">tvayaiva kathitaḥ pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃbhavo dvijasattama</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.6-2" n="MBh_12.337.6/2"><seg type="pāda" n="c">vasiṣṭhasya sutaḥ śaktiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śakteḥ putraḥ parāśaraḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.6">
<lg>
<l><seg type="pāda">tvaya aiva kathitaḥ pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda">saṃbhavo dvi-ja-sattama</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vasiṣṭhasya sutaḥ śaktiḥ</seg> <seg type="pāda">śakteḥ putraḥ parāśaraḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.7">
<l xml:id="MBh_12.337.7-1" n="MBh_12.337.7/1"><seg type="pāda" n="a">parāśarasya dāyādaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛṣṇadvaipāyano muniḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.7-2" n="MBh_12.337.7/2"><seg type="pāda" n="c">bhūyo nārāyaṇasutaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tvam evainaṃ prabhāṣase</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.7">
<lg>
<l><seg type="pāda">parāśarasya dāya-ādaḥ</seg> <seg type="pāda">kṛṣṇa-dvaipāyano muniḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bhūyo nārāyaṇa-sutaṃ</seg> <seg type="pāda">tvam eva enaṃ prabhāṣase</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.8">
<l xml:id="MBh_12.337.8-1" n="MBh_12.337.8/1"><seg type="pāda" n="a">kim ataḥ pūrvajaṃ janma</seg> <seg type="pāda" n="b">vyāsasyā-mitatejasaḥ_1</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.8-2" n="MBh_12.337.8/2"><seg type="pāda" n="c">kathayasvottamamate_2</seg> <seg type="pāda" n="d">janma nārāyaṇodbhavam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.8">
<lg>
<l><seg type="pāda">kim ataḥ pūrva-jaṃ janma</seg> <seg type="pāda">vyāsasya a-mita-tejasaḥ_1</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kathayasva uttama-mate_2</seg> <seg type="pāda">janma nārāyaṇa-udbhavam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="vaiśaṃpāyana uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.337.9">
<l xml:id="MBh_12.337.9-1" n="MBh_12.337.9/1"><seg type="pāda" n="a">vedārthān vettukāmasya</seg> <seg type="pāda" n="b">dharmiṣṭhasya taponidheḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.9-2" n="MBh_12.337.9/2"><seg type="pāda" n="c">guror me jñānaniṣṭhasya</seg> <seg type="pāda" n="d">himavatpādae āsataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.9">
<lg>
<l><seg type="pāda">veda-arthān vettu-kāmasya</seg> <seg type="pāda">dharmiṣṭhasya tapo-nidheḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">guror me jñāna-niṣṭhasya</seg> <seg type="pāda">himavat-pādae āsataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.10">
<l xml:id="MBh_12.337.10-1" n="MBh_12.337.10/1"><seg type="pāda" n="a">kṛtvā bhāratam ākhyānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tapaḥśrāntasya dhīmataḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.10-2" n="MBh_12.337.10/2"><seg type="pāda" n="c">śuśrūṣāṃ tatparā rājan</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtavanto vayaṃ tadā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.10">
<lg>
<l><seg type="pāda">kṛtvā bhāratam ākhyānaṃ</seg> <seg type="pāda">tapaḥ-śrāntasya dhīmataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">śuśrūṣāṃ tat-parā rājan</seg> <seg type="pāda">kṛtavanto vayaṃ tadā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.11">
<l xml:id="MBh_12.337.11-1" n="MBh_12.337.11/1"><seg type="pāda" n="a">sumantur jaiminiś caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">pailaś ca sudṛḍhavrataḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.11-2" n="MBh_12.337.11/2"><seg type="pāda" n="c">ahaṃ caturthaḥ śiṣyo vai</seg> <seg type="pāda" n="d">śuko vyāsātmajas tathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.11">
<lg>
<l><seg type="pāda">su-mantur jaiminiś ca eva</seg> <seg type="pāda">pailaś ca su-dṛḍha-vrataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ahaṃ caturthaḥ śiṣyo vai</seg> <seg type="pāda">śuko vyāsa-ātma-jas tathā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.12">
<l xml:id="MBh_12.337.12-1" n="MBh_12.337.12/1"><seg type="pāda" n="a">ebhiḥ parivṛto vyāsaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śiṣyaiḥ pañcabhir uttamaiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.12-2" n="MBh_12.337.12/2"><seg type="pāda" n="c">śuśubhe himavatpāde</seg> <seg type="pāda" n="d">bhūtair bhūtapatir yathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.12">
<lg>
<l><seg type="pāda">ebhiḥ parivṛto vyāsaḥ</seg> <seg type="pāda">śiṣyaiḥ pañcabhir uttamaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">śuśubhe himavat-pāde</seg> <seg type="pāda">bhūtair bhūta-patir yathā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.13">
<l xml:id="MBh_12.337.13-1" n="MBh_12.337.13/1"><seg type="pāda" n="a">vedān āvartayan sāṅgān</seg> <seg type="pāda" n="b">bhāratārthāṃś ca sarvaśaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.13-2" n="MBh_12.337.13/2"><seg type="pāda" n="c">tam ekamanasaṃ dāntaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yuktā vayam upāsmahe</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.13">
<lg>
<l><seg type="pāda">vedān āvartayan sa-aṅgān</seg> <seg type="pāda">bhārata-arthāṃś ca sarvaśaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tam eka-manasaṃ dāntaṃ</seg> <seg type="pāda">yuktā vayam upāsmahe</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.14">
<l xml:id="MBh_12.337.14-1" n="MBh_12.337.14/1"><seg type="pāda" n="a">kathāntare 'tha kasmiṃścit</seg> <seg type="pāda" n="b">pṛṣṭo 'smābhir dvijottamaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.14-2" n="MBh_12.337.14/2"><seg type="pāda" n="c">vedārthān bhāratārthāṃś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">janma nārāyaṇāt tathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.14">
<lg>
<l><seg type="pāda">kathā-antare 'tha kasmiṃś-cit</seg> <seg type="pāda">pṛṣṭo 'smābhir dvi-ja-uttamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">veda-arthān bhārata-arthāṃś ca</seg> <seg type="pāda">janma nārāyaṇāt tathā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.15">
<l xml:id="MBh_12.337.15-1" n="MBh_12.337.15/1"><seg type="pāda" n="a">sa pūrvam uktvā vedārthān</seg> <seg type="pāda" n="b">bhāratārthāṃś ca tattvavit</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.15-2" n="MBh_12.337.15/2"><seg type="pāda" n="c">nārāyaṇād idaṃ janma</seg> <seg type="pāda" n="d">vyāhartum upacakrame</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.15">
<lg>
<l><seg type="pāda">sa pūrvam uktvā veda-arthān</seg> <seg type="pāda">bhārata-arthāṃś ca tattva-vit</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nārāyaṇād idaṃ janma</seg> <seg type="pāda">vyāhartum upacakrame</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.16">
<l xml:id="MBh_12.337.16-1" n="MBh_12.337.16/1"><seg type="pāda" n="a">śṛṇudhvam ākhyānavaram</seg> <seg type="pāda" n="b">etad ārṣeyam uttamam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.16-2" n="MBh_12.337.16/2"><seg type="pāda" n="c">ādikālodbhavaṃ viprās</seg> <seg type="pāda" n="d">tapasādhigataṃ mayā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.16">
<lg>
<l><seg type="pāda">śṛṇudhvam ākhyāna-varam</seg> <seg type="pāda">etad ārṣeyam uttamam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ādi-kāla-udbhavaṃ viprās</seg> <seg type="pāda">tapasa ādhigataṃ mayā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.17">
<l xml:id="MBh_12.337.17-1" n="MBh_12.337.17/1"><seg type="pāda" n="a">prāpte prajāvisarge vai</seg> <seg type="pāda" n="b">saptame padmasaṃbhave</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.17-2" n="MBh_12.337.17/2"><seg type="pāda" n="c">nārāyaṇo mahāyogī</seg> <seg type="pāda" n="d">śubhā-śubhavivarjitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.17">
<lg>
<l><seg type="pāda">prāpte prajā-visarge vai</seg> <seg type="pāda">saptame padma-saṃbhave</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nārāyaṇo mahā-yogī</seg> <seg type="pāda">śubha-a-śubha-vivarjitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.18">
<l xml:id="MBh_12.337.18-1" n="MBh_12.337.18/1"><seg type="pāda" n="a">sasṛje nābhitaḥ putraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmāṇam amitaprabham</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.18-2" n="MBh_12.337.18/2"><seg type="pāda" n="c">tataḥ sa prādur abhavad</seg> <seg type="pāda" n="d">athainaṃ vākyam abravīt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.18">
<lg>
<l><seg type="pāda">sasṛje nābhitaḥ putraṃ</seg> <seg type="pāda">brahmāṇam a-mita-prabham</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tataḥ sa prādur abhavad</seg> <seg type="pāda">atha enaṃ vākyam abravīt</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.19">
<l xml:id="MBh_12.337.19-1" n="MBh_12.337.19/1"><seg type="pāda" n="a">mama tvaṃ nābhito jātaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prajāsargakaraḥ prabhuḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.19-2" n="MBh_12.337.19/2"><seg type="pāda" n="c">sṛja prajās tvaṃ vividhā</seg> <seg type="pāda" n="d">brahman sajaḍapaṇḍitāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.19">
<lg>
<l><seg type="pāda">mama tvaṃ nābhito jātaḥ</seg> <seg type="pāda">prajā-sarga-karaḥ prabhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sṛja prajās tvaṃ vi-vidhā</seg> <seg type="pāda">brahman sa-jaḍa-paṇḍitāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.20">
<l xml:id="MBh_12.337.20-1" n="MBh_12.337.20/1"><seg type="pāda" n="a">sa evam ukto vimukhaś</seg> <seg type="pāda" n="b">cintāvyākulamānasaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.20-2" n="MBh_12.337.20/2"><seg type="pāda" n="c">praṇamya varadaṃ devam</seg> <seg type="pāda" n="d">uvāca harim īśvaram</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.20">
<lg>
<l><seg type="pāda">sa evam ukto vi-mukhaś</seg> <seg type="pāda">cintā-vyākula-mānasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">praṇamya vara-daṃ devam</seg> <seg type="pāda">uvāca harim īśvaram</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.21">
<l xml:id="MBh_12.337.21-1" n="MBh_12.337.21/1"><seg type="pāda" n="a">kā śaktir mama deveśa</seg> <seg type="pāda" n="b">prajāḥ sraṣṭuṃ namo 'stu te</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.21-2" n="MBh_12.337.21/2"><seg type="pāda" n="c">aprajñāvān ahaṃ deva</seg> <seg type="pāda" n="d">vidhatsva yad anantaram</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.21">
<lg>
<l><seg type="pāda">kā śaktir mama deva-īśa</seg> <seg type="pāda">prajāḥ sraṣṭuṃ namo 'stu te</seg> </l>
<l><seg type="pāda">a-prajñāvān ahaṃ deva</seg> <seg type="pāda">vidhatsva yad an-antaram</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.22">
<l xml:id="MBh_12.337.22-1" n="MBh_12.337.22/1"><seg type="pāda" n="a">sa evam ukto bhagavān</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūtvāthāntarhitas tataḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.22-2" n="MBh_12.337.22/2"><seg type="pāda" n="c">cintayām āsa deveśo</seg> <seg type="pāda" n="d">buddhiṃ buddhimatāṃ varaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.22">
<lg>
<l><seg type="pāda">sa evam ukto bhagavān</seg> <seg type="pāda">bhūtva ātha antarhitas tataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">cintayām āsa deva-īśo</seg> <seg type="pāda">buddhiṃ buddhimatāṃ varaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.23">
<l xml:id="MBh_12.337.23-1" n="MBh_12.337.23/1"><seg type="pāda" n="a">svarūpiṇī tato buddhir</seg> <seg type="pāda" n="b">upatasthe hariṃ prabhum</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.23-2" n="MBh_12.337.23/2"><seg type="pāda" n="c">yogena caināṃ niryogaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svayaṃ niyuyuje tadā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.23">
<lg>
<l><seg type="pāda">sva-rūpiṇī tato buddhir</seg> <seg type="pāda">upatasthe hariṃ prabhum</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yogena ca enāṃ nir-yogaḥ</seg> <seg type="pāda">svayaṃ niyuyuje tadā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.24">
<l xml:id="MBh_12.337.24-1" n="MBh_12.337.24/1"><seg type="pāda" n="a">sa tām aiśvaryayogasthāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">buddhiṃ śaktimatīṃ satīm</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.24-2" n="MBh_12.337.24/2"><seg type="pāda" n="c">uvāca vacanaṃ devo</seg> <seg type="pāda" n="d">buddhiṃ vai prabhur avyayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.24">
<lg>
<l><seg type="pāda">sa tām aiśvarya-yoga-sthāṃ</seg> <seg type="pāda">buddhiṃ śaktimatīṃ satīm</seg> </l>
<l><seg type="pāda">uvāca vacanaṃ devo</seg> <seg type="pāda">buddhiṃ vai prabhur a-vyayaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.25">
<l xml:id="MBh_12.337.25-1" n="MBh_12.337.25/1"><seg type="pāda" n="a">brahmāṇaṃ praviśasveti</seg> <seg type="pāda" n="b">lokasṛṣṭyarthasiddhaye</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.25-2" n="MBh_12.337.25/2"><seg type="pāda" n="c">tatas tam īśvarādiṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="d">buddhiḥ kṣipraṃ viveśa sā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.25">
<lg>
<l><seg type="pāda">brahmāṇaṃ praviśasva iti</seg> <seg type="pāda">loka-sṛṣṭy-artha-siddhaye</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tatas tam īśvara-ādiṣṭā</seg> <seg type="pāda">buddhiḥ kṣipraṃ viveśa sā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.26">
<l xml:id="MBh_12.337.26-1" n="MBh_12.337.26/1"><seg type="pāda" n="a">athainaṃ buddhisaṃyuktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">punaḥ sa dadṛśe hariḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.26-2" n="MBh_12.337.26/2"><seg type="pāda" n="c">bhūyaś cainaṃ vacaḥ prāha</seg> <seg type="pāda" n="d">sṛjemā vividhāḥ prajāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.26">
<lg>
<l><seg type="pāda">atha enaṃ buddhi-saṃyuktaṃ</seg> <seg type="pāda">punaḥ sa dadṛśe hariḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bhūyaś ca enaṃ vacaḥ prāha</seg> <seg type="pāda">sṛja imā vi-vidhāḥ prajāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>K1.2.4.6.7 V1 Bo.6-9 Da3..a4 Dn2.ṇ4 Ds D2-5.7-9 T1 G1.3.6 Cs Kumbh..ed. ins.:: bāḍham ity eva kṛtvā sa !yathā4jñāṃ śirasā hareḥ !12337.26902!</note>
<note>D7 T1 G3.6 cont.:: tathā9karoc ca dharmā3tmā !brahmā loka-pitā-mahaḥ !12337.26903!</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.27">
<l xml:id="MBh_12.337.27-1" n="MBh_12.337.27/1"><seg type="pāda" n="a">evam uktvā sa bhagavāṃs</seg> <seg type="pāda" n="b">tatraivāntaradhīyata</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.27-2" n="MBh_12.337.27/2"><seg type="pāda" n="c">prāpa caiva muhūrtena</seg> <seg type="pāda" n="d">svasthānaṃ devasaṃjñitam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.27">
<lg>
<l><seg type="pāda">evam uktvā sa bhagavāṃs</seg> <seg type="pāda">tatra eva antaradhīyata</seg> </l>
<l><seg type="pāda">prāpa ca eva muhūrtena</seg> <seg type="pāda">sva-sthānaṃ deva-saṃjñitam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.28">
<l xml:id="MBh_12.337.28-1" n="MBh_12.337.28/1"><seg type="pāda" n="a">tāṃ caiva prakṛtiṃ prāpya</seg> <seg type="pāda" n="b">ekībhāvagato 'bhavat</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.28-2" n="MBh_12.337.28/2"><seg type="pāda" n="c">athāsya buddhir abhavat</seg> <seg type="pāda" n="d">punar anyā tadā kila</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.28">
<lg>
<l><seg type="pāda">tāṃ ca eva prakṛtiṃ prāpya</seg> <seg type="pāda">ekī-bhāva-gato 'bhavat</seg> </l>
<l><seg type="pāda">atha asya buddhir abhavat</seg> <seg type="pāda">punar anyā tadā kila</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.29">
<l xml:id="MBh_12.337.29-1" n="MBh_12.337.29/1"><seg type="pāda" n="a">sṛṣṭā imāḥ prajāḥ sarvā</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmaṇā parameṣṭhinā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.29-2" n="MBh_12.337.29/2"><seg type="pāda" n="c">daityadānavagandharva</seg><seg type="pāda" n="d">rakṣogaṇasamākulāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.29-3" n="MBh_12.337.29/3"><seg type="pāda" n="e">jātā hīyaṃ vasumatī</seg> <seg type="pāda" n="f">bhārākrāntā tapasvinī</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.29">
<lg>
<l><seg type="pāda">sṛṣṭā imāḥ prajāḥ sarvā</seg> <seg type="pāda">brahmaṇā parame-ṣṭhinā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">daitya-dānava-gandharva</seg><seg type="pāda">rakṣo-gaṇa-samākulāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">jātā hi iyaṃ vasumatī</seg> <seg type="pāda">bhāra-ākrāntā tapasvinī</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.30">
<l xml:id="MBh_12.337.30-1" n="MBh_12.337.30/1"><seg type="pāda" n="a">bahavo balinaḥ pṛthvyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">daityadānavarākṣasāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.30-2" n="MBh_12.337.30/2"><seg type="pāda" n="c">bhaviṣyanti tapoyuktā</seg> <seg type="pāda" n="d">varān prāpsyanti cottamān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.30">
<lg>
<l><seg type="pāda">bahavo balinaḥ pṛthvyāṃ</seg> <seg type="pāda">daitya-dānava-rākṣasāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bhaviṣyanti tapo-yuktā</seg> <seg type="pāda">varān prāpsyanti ca uttamān</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.31">
<l xml:id="MBh_12.337.31-1" n="MBh_12.337.31/1"><seg type="pāda" n="a">avaśyam eva taiḥ sarvair</seg> <seg type="pāda" n="b">varadānena darpitaiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.31-2" n="MBh_12.337.31/2"><seg type="pāda" n="c">bādhitavyāḥ suragaṇā</seg> <seg type="pāda" n="d">ṛṣayaś ca tapodhanāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.31-3" n="MBh_12.337.31/3"><seg type="pāda" n="e">tatra nyāyyam idaṃ kartuṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">bhārāvataraṇaṃ mayā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.31">
<lg>
<l><seg type="pāda">a-vaśyam eva taiḥ sarvair</seg> <seg type="pāda">vara-dānena darpitaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bādhitavyāḥ sura-gaṇā</seg> <seg type="pāda">ṛṣayaś ca tapo-dhanāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tatra nyāyyam idaṃ kartuṃ</seg> <seg type="pāda">bhāra-avataraṇaṃ mayā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.32">
<l xml:id="MBh_12.337.32-1" n="MBh_12.337.32/1"><seg type="pāda" n="a">atha nānāsamudbhūtair</seg> <seg type="pāda" n="b">vasudhāyāṃ yathākramam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.32-2" n="MBh_12.337.32/2"><seg type="pāda" n="c">nigraheṇa ca pāpānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sādhūnāṃ pragraheṇa ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.32">
<lg>
<l><seg type="pāda">atha nānā-samudbhūtair</seg> <seg type="pāda">vasu-dhāyāṃ yathā-kramam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nigraheṇa ca pāpānāṃ</seg> <seg type="pāda">sādhūnāṃ pragraheṇa ca</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.33">
<l xml:id="MBh_12.337.33-1" n="MBh_12.337.33/1"><seg type="pāda" n="a">imāṃ tapasvinīṃ satyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dhārayiṣyāmi medinīm</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.33-2" n="MBh_12.337.33/2"><seg type="pāda" n="c">mayā hy eṣā hi dhriyate</seg> <seg type="pāda" n="d">pātālasthena bhoginā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.33">
<lg>
<l><seg type="pāda">imāṃ tapasvinīṃ satyāṃ</seg> <seg type="pāda">dhārayiṣyāmi medinīm</seg> </l>
<l><seg type="pāda">mayā hy eṣā hi dhriyate</seg> <seg type="pāda">pātāla-sthena bhoginā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.34">
<l xml:id="MBh_12.337.34-1" n="MBh_12.337.34/1"><seg type="pāda" n="a">mayā dhṛtā dhārayati</seg> <seg type="pāda" n="b">jagad dhi sacarā-caram</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.34-2" n="MBh_12.337.34/2"><seg type="pāda" n="c">tasmāt pṛthvyāḥ paritrāṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kariṣye saṃbhavaṃ gataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.34">
<lg>
<l><seg type="pāda">mayā dhṛtā dhārayati</seg> <seg type="pāda">jagad dhi sa-cara-a-caram</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tasmāt pṛthvyāḥ paritrāṇaṃ</seg> <seg type="pāda">kariṣye saṃbhavaṃ gataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.35">
<l xml:id="MBh_12.337.35-1" n="MBh_12.337.35/1"><seg type="pāda" n="a">evaṃ sa cintayitvā tu</seg> <seg type="pāda" n="b">bhagavān madhusūdanaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.35-2" n="MBh_12.337.35/2"><seg type="pāda" n="c">rūpāṇy anekāny asṛjat</seg> <seg type="pāda" n="d">prādurbhāvabhavāya saḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.35">
<lg>
<l><seg type="pāda">evaṃ sa cintayitvā tu</seg> <seg type="pāda">bhagavān madhu-sūdanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">rūpāṇy an-ekāny asṛjat</seg> <seg type="pāda">prādur-bhāva-bhavāya saḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.36">
<l xml:id="MBh_12.337.36-1" n="MBh_12.337.36/1"><seg type="pāda" n="a">vārāhaṃ nārasiṃhaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">vāmanaṃ mānuṣaṃ tathā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.36-2" n="MBh_12.337.36/2"><seg type="pāda" n="c">ebhir mayā nihantavyā</seg> <seg type="pāda" n="d">durvinītāḥ surārayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.36">
<lg>
<l><seg type="pāda">vārāhaṃ nārasiṃhaṃ ca</seg> <seg type="pāda">vāmanaṃ mānuṣaṃ tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ebhir mayā nihantavyā</seg> <seg type="pāda">dur-vinītāḥ sura-arayaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.37">
<l xml:id="MBh_12.337.37-1" n="MBh_12.337.37/1"><seg type="pāda" n="a">atha bhūyo jagatsraṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="b">bhoḥśabdenānunādayan</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.37-2" n="MBh_12.337.37/2"><seg type="pāda" n="c">sarasvatīm uccacāra</seg> <seg type="pāda" n="d">tatra sārasvato 'bhavat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.37">
<lg>
<l><seg type="pāda">atha bhūyo jagat-sraṣṭā</seg> <seg type="pāda">bhoḥ-śabdena anunādayan</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sarasvatīm uccacāra</seg> <seg type="pāda">tatra sārasvato 'bhavat</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.38">
<l xml:id="MBh_12.337.38-1" n="MBh_12.337.38/1"><seg type="pāda" n="a">apāntaratamā nāma</seg> <seg type="pāda" n="b">suto vāksaṃbhavo vibhoḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.38-2" n="MBh_12.337.38/2"><seg type="pāda" n="c">bhūtabhavyabhaviṣyajñaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">satyavādī dṛḍhavrataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.38">
<lg>
<l><seg type="pāda">apa-antara-tamā nāma</seg> <seg type="pāda">suto vāk-saṃbhavo vibhoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bhūta-bhavya-bhaviṣya-jñaḥ</seg> <seg type="pāda">satya-vādī dṛḍha-vrataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.39">
<l xml:id="MBh_12.337.39-1" n="MBh_12.337.39/1"><seg type="pāda" n="a">tam uvāca nataṃ mūrdhnā</seg> <seg type="pāda" n="b">devānām ādir avyayaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.39-2" n="MBh_12.337.39/2"><seg type="pāda" n="c">vedākhyāne śrutiḥ kāryā</seg> <seg type="pāda" n="d">tvayā matimatāṃ vara</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.39-3" n="MBh_12.337.39/3"><seg type="pāda" n="e">tasmāt kuru yathājñaptaṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">mayaitad vacanaṃ mune</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.39">
<lg>
<l><seg type="pāda">tam uvāca nataṃ mūrdhnā</seg> <seg type="pāda">devānām ādir a-vyayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">veda-ākhyāne śrutiḥ kāryā</seg> <seg type="pāda">tvayā matimatāṃ vara</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tasmāt kuru yathā-ājñaptaṃ</seg> <seg type="pāda">maya aitad vacanaṃ mune</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.40">
<l xml:id="MBh_12.337.40-1" n="MBh_12.337.40/1"><seg type="pāda" n="a">tena bhinnās tadā vedā</seg> <seg type="pāda" n="b">manoḥ svāyaṃbhuve 'ntare</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.40-2" n="MBh_12.337.40/2"><seg type="pāda" n="c">tatas tutoṣa bhagavān</seg> <seg type="pāda" n="d">haris tenāsya karmaṇā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.40-3" n="MBh_12.337.40/3"><seg type="pāda" n="e">tapasā ca sutaptena</seg> <seg type="pāda" n="f">yamena niyamena ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.40">
<lg>
<l><seg type="pāda">tena bhinnās tadā vedā</seg> <seg type="pāda">manoḥ svāyaṃbhuve 'ntare</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tatas tutoṣa bhagavān</seg> <seg type="pāda">haris tena asya karmaṇā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tapasā ca su-taptena</seg> <seg type="pāda">yamena niyamena ca</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="śrī-bhagavān uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.337.41">
<l xml:id="MBh_12.337.41-1" n="MBh_12.337.41/1"><seg type="pāda" n="a">manvantareṣu putra tvam</seg> <seg type="pāda" n="b">evaṃ lokapravartakaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.41-2" n="MBh_12.337.41/2"><seg type="pāda" n="c">bhaviṣyasy acalo brahmann</seg> <seg type="pāda" n="d">apradhṛṣyaś ca nityaśaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.41">
<lg>
<l><seg type="pāda">manv-antareṣu putra tvam</seg> <seg type="pāda">evaṃ loka-pravartakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bhaviṣyasy a-calo brahmann</seg> <seg type="pāda">a-pradhṛṣyaś ca nityaśaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.42">
<l xml:id="MBh_12.337.42-1" n="MBh_12.337.42/1"><seg type="pāda" n="a">punas tiṣye ca saṃprāpte</seg> <seg type="pāda" n="b">kuravo nāma bhāratāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.42-2" n="MBh_12.337.42/2"><seg type="pāda" n="c">bhaviṣyanti mahātmāno</seg> <seg type="pāda" n="d">rājānaḥ prathitā bhuvi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.42">
<lg>
<l><seg type="pāda">punas tiṣye ca saṃprāpte</seg> <seg type="pāda">kuravo nāma bhāratāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bhaviṣyanti mahā-ātmāno</seg> <seg type="pāda">rājānaḥ prathitā bhuvi</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.43">
<l xml:id="MBh_12.337.43-1" n="MBh_12.337.43/1"><seg type="pāda" n="a">teṣāṃ tvattaḥ prasūtānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kulabhedo bhaviṣyati</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.43-2" n="MBh_12.337.43/2"><seg type="pāda" n="c">parasparavināśārthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tvām ṛte dvijasattama</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.43">
<lg>
<l><seg type="pāda">teṣāṃ tvattaḥ prasūtānāṃ</seg> <seg type="pāda">kula-bhedo bhaviṣyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda">paras-para-vināśa-arthaṃ</seg> <seg type="pāda">tvām ṛte dvi-ja-sattama</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.44">
<l xml:id="MBh_12.337.44-1" n="MBh_12.337.44/1"><seg type="pāda" n="a">tatrāpy anekadhā vedān</seg> <seg type="pāda" n="b">bhetsyase tapasānvitaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.44-2" n="MBh_12.337.44/2"><seg type="pāda" n="c">kṛṣṇe yuge ca saṃprāpte</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛṣṇavarṇo bhaviṣyasi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.44">
<lg>
<l><seg type="pāda">tatra apy an-ekadhā vedān</seg> <seg type="pāda">bhetsyase tapasa ānvitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kṛṣṇe yuge ca saṃprāpte</seg> <seg type="pāda">kṛṣṇa-varṇo bhaviṣyasi</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.45">
<l xml:id="MBh_12.337.45-1" n="MBh_12.337.45/1"><seg type="pāda" n="a">dharmāṇāṃ vividhānāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">kartā jñānakaras tathā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.45-2" n="MBh_12.337.45/2"><seg type="pāda" n="c">bhaviṣyasi tapoyukto</seg> <seg type="pāda" n="d">na ca rāgād vimokṣyase</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.45">
<lg>
<l><seg type="pāda">dharmāṇāṃ vi-vidhānāṃ ca</seg> <seg type="pāda">kartā jñāna-karas tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">bhaviṣyasi tapo-yukto</seg> <seg type="pāda">na ca rāgād vimokṣyase</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.46">
<l xml:id="MBh_12.337.46-1" n="MBh_12.337.46/1"><seg type="pāda" n="a">vītarāgaś ca putras te</seg> <seg type="pāda" n="b">paramātmā bhaviṣyati</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.46-2" n="MBh_12.337.46/2"><seg type="pāda" n="c">maheśvaraprasādena</seg> <seg type="pāda" n="d">naitad vacanam anyathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.46">
<lg>
<l><seg type="pāda">vīta-rāgaś ca putras te</seg> <seg type="pāda">parama-ātmā bhaviṣyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda">mahā-īśvara-prasādena</seg> <seg type="pāda">na etad vacanam anyathā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.47">
<l xml:id="MBh_12.337.47-1" n="MBh_12.337.47/1">yaṃ mānasaṃ vai pravadanti putraṃ</l>
<l xml:id="MBh_12.337.47-2" n="MBh_12.337.47/2">pitāmahasyottamabuddhiyuktam</l>
<l xml:id="MBh_12.337.47-3" n="MBh_12.337.47/3">vasiṣṭham agryaṃ tapaso nidhānaṃ</l>
<l xml:id="MBh_12.337.47-4" n="MBh_12.337.47/4">yaś cāpi sūryaṃ vyatiricya bhāti</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.47">
<lg>
<l>yaṃ mānasaṃ vai pravadanti putraṃ</l>
<l>pitā-mahasya uttama-buddhi-yuktam</l>
<l>vasiṣṭham agryaṃ tapaso nidhānaṃ</l>
<l>yaś ca api sūryaṃ vyatiricya bhāti</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.48">
<l xml:id="MBh_12.337.48-1" n="MBh_12.337.48/1">tasyānvaye cāpi tato mahar2ṣiḥ</l>
<l xml:id="MBh_12.337.48-2" n="MBh_12.337.48/2">parāśaro nāma mahāprabhāvaḥ</l>
<l xml:id="MBh_12.337.48-3" n="MBh_12.337.48/3">pitā sa te vedanidhir variṣṭho</l>
<l xml:id="MBh_12.337.48-4" n="MBh_12.337.48/4">mahātapā vai tapaso nivāsaḥ</l>
<l xml:id="MBh_12.337.48-5" n="MBh_12.337.48/5">kānīnagarbhaḥ pitṛkanyakāyāṃ</l>
<l xml:id="MBh_12.337.48-6" n="MBh_12.337.48/6">tasmād ṛṣes tvaṃ bhavitā ca putraḥ</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.48">
<lg>
<l>tasya anvaye ca api tato mahar2ṣiḥ</l>
<l>parāśaro nāma mahā-prabhāvaḥ</l>
<l>pitā sa te veda-nidhir variṣṭho</l>
<l>mahā-tapā vai tapaso nivāsaḥ</l>
<l>kānīna-garbhaḥ pitṛ-kanyakāyāṃ</l>
<l>tasmād ṛṣes tvaṃ bhavitā ca putraḥ</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.49">
<l xml:id="MBh_12.337.49-1" n="MBh_12.337.49/1"><seg type="pāda" n="a">bhūtabhavyabhaviṣyāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">chinnasarvārthasaṃśayaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.49-2" n="MBh_12.337.49/2"><seg type="pāda" n="c">ye hy atikrāntakāḥ pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sahasrayugaparyayāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.49">
<lg>
<l><seg type="pāda">bhūta-bhavya-bhaviṣyāṇāṃ</seg> <seg type="pāda">chinna-sarva-artha-saṃśayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ye hy atikrāntakāḥ pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda">sahasra-yuga-paryayāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.50">
<l xml:id="MBh_12.337.50-1" n="MBh_12.337.50/1"><seg type="pāda" n="a">tāṃś ca sarvān mayoddiṣṭān</seg> <seg type="pāda" n="b">drakṣyase tapasānvitaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.50-2" n="MBh_12.337.50/2"><seg type="pāda" n="c">punar drakṣyasi cāneka</seg><seg type="pāda" n="d">sahasrayugaparyayān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.50">
<lg>
<l><seg type="pāda">tāṃś ca sarvān maya ūddiṣṭān</seg> <seg type="pāda">drakṣyase tapasa ānvitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">punar drakṣyasi ca an-eka</seg><seg type="pāda">sahasra-yuga-paryayān</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.51">
<l xml:id="MBh_12.337.51-1" n="MBh_12.337.51/1"><seg type="pāda" n="a">anādinidhanaṃ loke</seg> <seg type="pāda" n="b">cakrahastaṃ ca māṃ mune</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.51-2" n="MBh_12.337.51/2"><seg type="pāda" n="c">anudhyānān mama mune</seg> <seg type="pāda" n="d">naitad vacanam anyathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.51">
<lg>
<l><seg type="pāda">an-ādi-nidhanaṃ loke</seg> <seg type="pāda">cakra-hastaṃ ca māṃ mune</seg> </l>
<l><seg type="pāda">anudhyānān mama mune</seg> <seg type="pāda">na etad vacanam anyathā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>K6 V1 Bo.6-9 Da3..a4 Dn1.ṇ4 Ds D2.3.5.8 Kumbh..ed. ins.:: bhaviṣyati mahā-sattva !khyātiś cā7py a-tulā tava !!12337.51904!</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.52">
<l xml:id="MBh_12.337.52-1" n="MBh_12.337.52/1"><seg type="pāda" n="a">śanaiścaraḥ sūryaputro</seg> <seg type="pāda" n="b">bhaviṣyati manur mahān</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.52-2" n="MBh_12.337.52/2"><seg type="pāda" n="c">tasmin manvantare caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">saptar1ṣigaṇapūrvakaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.52-3" n="MBh_12.337.52/3"><seg type="pāda" n="e">tvam eva bhavitā vatsa</seg> <seg type="pāda" n="f">matprasādān na saṃśayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.52">
<lg>
<l><seg type="pāda">śanaiś-caraḥ sūrya-putro</seg> <seg type="pāda">bhaviṣyati manur mahān</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tasmin manv-antare ca eva</seg> <seg type="pāda">saptar1ṣi-gaṇa-pūrvakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tvam eva bhavitā vatsa</seg> <seg type="pāda">mat-prasādān na saṃśayaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>K6 V1 Bo.6-9 Da3..a4 Dn1.ṇ4 Ds D2.3.5.8 Kumbh..ed. ins.:: yat kiṃ-cid vidyate loke !sarvaṃ tan mad-viceṣṭitam !</note>
<note>anyo hy anyaṃ cintayati !sva-cchandaṃ vidadhāmy aham !12337.52905!</note>
<milestone unit="speaker" n="vyāsa uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.337.53">
<l xml:id="MBh_12.337.53-1" n="MBh_12.337.53/1"><seg type="pāda" n="a">evaṃ sārasvatam ṛṣim</seg> <seg type="pāda" n="b">apāntaratamaṃ tadā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.53-2" n="MBh_12.337.53/2"><seg type="pāda" n="c">uktvā vacanam īśānaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sādhayasvety athābravīt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.53">
<lg>
<l><seg type="pāda">evaṃ sārasvatam ṛṣim</seg> <seg type="pāda">apa-antara-tamaṃ tadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">uktvā vacanam īśānaḥ</seg> <seg type="pāda">sādhayasva ity atha abravīt</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.54">
<l xml:id="MBh_12.337.54-1" n="MBh_12.337.54/1"><seg type="pāda" n="a">so 'haṃ tasya prasādena</seg> <seg type="pāda" n="b">devasya harimedhasaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.54-2" n="MBh_12.337.54/2"><seg type="pāda" n="c">apāntaratamā nāma</seg> <seg type="pāda" n="d">tato jāto ājñayā hareḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.54-3" n="MBh_12.337.54/3"><seg type="pāda" n="e">punaś ca jāto vikhyāto</seg> <seg type="pāda" n="f">vasiṣṭhakulanandanaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.54">
<lg>
<l><seg type="pāda">so 'haṃ tasya prasādena</seg> <seg type="pāda">devasya hari-medhasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">apa-antara-tamā nāma</seg> <seg type="pāda">tato jāto ājñayā hareḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">punaś ca jāto vikhyāto</seg> <seg type="pāda">vasiṣṭha-kula-nandanaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.55">
<l xml:id="MBh_12.337.55-1" n="MBh_12.337.55/1"><seg type="pāda" n="a">tad etat kathitaṃ janma</seg> <seg type="pāda" n="b">mayā pūrvakam ātmanaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.55-2" n="MBh_12.337.55/2"><seg type="pāda" n="c">nārāyaṇaprasādena</seg> <seg type="pāda" n="d">tathā nārāyaṇāṃśajam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.55">
<lg>
<l><seg type="pāda">tad etat kathitaṃ janma</seg> <seg type="pāda">mayā pūrvakam ātmanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nārāyaṇa-prasādena</seg> <seg type="pāda">tathā nārāyaṇa-aṃśa-jam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.56">
<l xml:id="MBh_12.337.56-1" n="MBh_12.337.56/1"><seg type="pāda" n="a">mayā hi sumahat taptaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tapaḥ paramadāruṇam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.56-2" n="MBh_12.337.56/2"><seg type="pāda" n="c">purā matimatāṃ śreṣṭhāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">parameṇa samādhinā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.56">
<lg>
<l><seg type="pāda">mayā hi su-mahat taptaṃ</seg> <seg type="pāda">tapaḥ parama-dāruṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">purā matimatāṃ śreṣṭhāḥ</seg> <seg type="pāda">parameṇa samādhinā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.57">
<l xml:id="MBh_12.337.57-1" n="MBh_12.337.57/1"><seg type="pāda" n="a">etad vaḥ kathitaṃ sarvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yan māṃ pṛcchatha putrakāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.57-2" n="MBh_12.337.57/2"><seg type="pāda" n="c">pūrvajanma bhaviṣyaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">bhaktānāṃ snehato mayā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.57">
<lg>
<l><seg type="pāda">etad vaḥ kathitaṃ sarvaṃ</seg> <seg type="pāda">yan māṃ pṛcchatha putrakāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">pūrva-janma bhaviṣyaṃ ca</seg> <seg type="pāda">bhaktānāṃ snehato mayā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="vaiśaṃpāyana uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.337.58">
<l xml:id="MBh_12.337.58-1" n="MBh_12.337.58/1"><seg type="pāda" n="a">eṣa te kathitaḥ pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃbhavo 'smadguror nṛpa_2</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.58-2" n="MBh_12.337.58/2"><seg type="pāda" n="c">vyāsasyā-kliṣṭamanaso</seg> <seg type="pāda" n="d">yathā pṛṣṭaḥ punaḥ śṛṇu</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.58">
<lg>
<l><seg type="pāda">eṣa te kathitaḥ pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda">saṃbhavo 'smad-guror nṛ-pa_2</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vyāsasya a-kliṣṭa-manaso</seg> <seg type="pāda">yathā pṛṣṭaḥ punaḥ śṛṇu</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.59">
<l xml:id="MBh_12.337.59-1" n="MBh_12.337.59/1"><seg type="pāda" n="a">sāṃkhyaṃ yogaṃ pañcarātraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vedāḥ pāśupataṃ tathā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.59-2" n="MBh_12.337.59/2"><seg type="pāda" n="c">jñānāny etāni rājar1ṣe</seg> <seg type="pāda" n="d">viddhi nānāmatāni vai</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.59">
<lg>
<l><seg type="pāda">sāṃkhyaṃ yogaṃ pañca-rātraṃ</seg> <seg type="pāda">vedāḥ pāśupataṃ tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">jñānāny etāni rājar1ṣe</seg> <seg type="pāda">viddhi nānā-matāni vai</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.60">
<l xml:id="MBh_12.337.60-1" n="MBh_12.337.60/1"><seg type="pāda" n="a">sāṃkhyasya vaktā kapilaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">paramar1ṣiḥ sa ucyate</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.60-2" n="MBh_12.337.60/2"><seg type="pāda" n="c">hiraṇyagarbho yogasya</seg> <seg type="pāda" n="d">vettā nānyaḥ purātanaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.60">
<lg>
<l><seg type="pāda">sāṃkhyasya vaktā kapilaḥ</seg> <seg type="pāda">paramar1ṣiḥ sa ucyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">hiraṇya-garbho yogasya</seg> <seg type="pāda">vettā na anyaḥ purātanaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.61">
<l xml:id="MBh_12.337.61-1" n="MBh_12.337.61/1"><seg type="pāda" n="a">apāntaratamāś caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">vedācāryaḥ sa ucyate</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.61-2" n="MBh_12.337.61/2"><seg type="pāda" n="c">prācīnagarbhaṃ tam ṛṣiṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pravadantīha kecana</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.61">
<lg>
<l><seg type="pāda">apa-antara-tamāś ca eva</seg> <seg type="pāda">veda-ācāryaḥ sa ucyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">prācīna-garbhaṃ tam ṛṣiṃ</seg> <seg type="pāda">pravadanti iha ke-cana</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.62">
<l xml:id="MBh_12.337.62-1" n="MBh_12.337.62/1"><seg type="pāda" n="a">umāpatir bhūtapatiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrīkaṇṭho brahmaṇaḥ sutaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.62-2" n="MBh_12.337.62/2"><seg type="pāda" n="c">uktavān idam avyagro</seg> <seg type="pāda" n="d">jñānaṃ pāśupataṃ śivaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.62">
<lg>
<l><seg type="pāda">umā-patir bhūta-patiḥ</seg> <seg type="pāda">śrī-kaṇṭho brahmaṇaḥ sutaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">uktavān idam a-vy-agro</seg> <seg type="pāda">jñānaṃ pāśupataṃ śivaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.63">
<l xml:id="MBh_12.337.63-1" n="MBh_12.337.63/1"><seg type="pāda" n="a">pañcarātrasya kṛtsnasya</seg> <seg type="pāda" n="b">vettā tu bhagavān svayam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.63-2" n="MBh_12.337.63/2"><seg type="pāda" n="c">sarveṣu ca nṛpa_2-śreṣṭha</seg> <seg type="pāda" n="d">jñāneṣv eteṣu dṛśyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.63">
<lg>
<l><seg type="pāda">pañca-rātrasya kṛtsnasya</seg> <seg type="pāda">vettā tu bhagavān svayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sarveṣu ca nṛ-pa_2-śreṣṭha</seg> <seg type="pāda">jñāneṣv eteṣu dṛśyate</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.64">
<l xml:id="MBh_12.337.64-1" n="MBh_12.337.64/1"><seg type="pāda" n="a">yathāgamaṃ yathājñānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">niṣṭhā nārāyaṇaḥ prabhuḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.64-2" n="MBh_12.337.64/2"><seg type="pāda" n="c">na cainam evaṃ jānāti</seg> <seg type="pāda" n="d">tamobhūtā viśāṃ pate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.64">
<lg>
<l><seg type="pāda">yathā-āgamaṃ yathā-jñānaṃ</seg> <seg type="pāda">niṣṭhā nārāyaṇaḥ prabhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na ca enam evaṃ jānāti</seg> <seg type="pāda">tamo-bhūtā viśāṃ pate</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.65">
<l xml:id="MBh_12.337.65-1" n="MBh_12.337.65/1"><seg type="pāda" n="a">tam eva śāstrakartāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pravadanti manīṣiṇaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.65-2" n="MBh_12.337.65/2"><seg type="pāda" n="c">niṣṭhāṃ nārāyaṇam ṛṣiṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nānyo 'stīti ca vādinaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.65">
<lg>
<l><seg type="pāda">tam eva śāstra-kartāraṃ</seg> <seg type="pāda">pravadanti manīṣiṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">niṣṭhāṃ nārāyaṇam ṛṣiṃ</seg> <seg type="pāda">na anyo 'sti iti ca vādinaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.66">
<l xml:id="MBh_12.337.66-1" n="MBh_12.337.66/1"><seg type="pāda" n="a">niḥsaṃśayeṣu sarveṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">nityaṃ vasati vai hariḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.66-2" n="MBh_12.337.66/2"><seg type="pāda" n="c">sasaṃśayān hetubalān</seg> <seg type="pāda" n="d">nādhyāvasati mādhavaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.66">
<lg>
<l><seg type="pāda">niḥ-saṃśayeṣu sarveṣu</seg> <seg type="pāda">nityaṃ vasati vai hariḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa-saṃśayān hetu-balān</seg> <seg type="pāda">na adhyāvasati mādhavaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.67">
<l xml:id="MBh_12.337.67-1" n="MBh_12.337.67/1"><seg type="pāda" n="a">pañcarātravido ye tu</seg> <seg type="pāda" n="b">yathākramaparā nṛpa_2</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.337.67-2" n="MBh_12.337.67/2"><seg type="pāda" n="c">ekāntabhāvopagatās</seg> <seg type="pāda" n="d">te hariṃ praviśanti vai</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.67">
<lg>
<l><seg type="pāda">pañca-rātra-vido ye tu</seg> <seg type="pāda">yathā-krama-parā nṛ-pa_2</seg> </l>
<l><seg type="pāda">eka-anta-bhāva-upagatās</seg> <seg type="pāda">te hariṃ praviśanti vai</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.68">
<l xml:id="MBh_12.337.68-1" n="MBh_12.337.68/1">sāṃkhyaṃ ca yogaṃ ca sanātane dve</l>
<l xml:id="MBh_12.337.68-2" n="MBh_12.337.68/2">vedāś ca sarve nikhilena rājan</l>
<l xml:id="MBh_12.337.68-3" n="MBh_12.337.68/3">sarvaiḥ samastair ṛṣibhir nirukto</l>
<l xml:id="MBh_12.337.68-4" n="MBh_12.337.68/4">nārāyaṇo viśvam idaṃ purāṇam</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.68">
<lg>
<l>sāṃkhyaṃ ca yogaṃ ca sanātane dve</l>
<l>vedāś ca sarve ni-khilena rājan</l>
<l>sarvaiḥ samastair ṛṣibhir nirukto</l>
<l>nārāyaṇo viśvam idaṃ purāṇam</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.337.69">
<l xml:id="MBh_12.337.69-1" n="MBh_12.337.69/1">śubhā-śubhaṃ karma samīritaṃ yat</l>
<l xml:id="MBh_12.337.69-2" n="MBh_12.337.69/2">pravartate sarvalokeṣu kiṃcit</l>
<l xml:id="MBh_12.337.69-3" n="MBh_12.337.69/3">tasmād ṛṣes tad bhavatīti vidyād</l>
<l xml:id="MBh_12.337.69-4" n="MBh_12.337.69/4">divy antarikṣe bhuvi cāpsu cāpi</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.337.69">
<lg>
<l>śubha-a-śubhaṃ karma samīritaṃ yat</l>
<l>pravartate sarva-lokeṣu kiṃ-cit</l>
<l>tasmād ṛṣes tad bhavati iti vidyād</l>
<l>divy antarikṣe bhuvi ca apsu ca api</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="janam-ejaya uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.338.1">
<l xml:id="MBh_12.338.1-1" n="MBh_12.338.1/1"><seg type="pāda" n="a">bahavaḥ puruṣā brahmann</seg> <seg type="pāda" n="b">utāho eka eva tu</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.338.1-2" n="MBh_12.338.1/2"><seg type="pāda" n="c">ko hy atra puruṣaḥ śreṣṭhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">ko vā yonir ihocyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.338.1">
<lg>
<l><seg type="pāda">bahavaḥ puruṣā brahmann</seg> <seg type="pāda">uta aho eka eva tu</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ko hy atra puruṣaḥ śreṣṭhaḥ</seg> <seg type="pāda">ko vā yonir iha ucyate</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="vaiśaṃpāyana uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.338.2">
<l xml:id="MBh_12.338.2-1" n="MBh_12.338.2/1"><seg type="pāda" n="a">bahavaḥ puruṣā loke</seg> <seg type="pāda" n="b">sāṃkhyayogavicāriṇām</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.338.2-2" n="MBh_12.338.2/2"><seg type="pāda" n="c">naitad icchanti puruṣam</seg> <seg type="pāda" n="d">ekaṃ kurukulodvaha</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.338.2">
<lg>
<l><seg type="pāda">bahavaḥ puruṣā loke</seg> <seg type="pāda">sāṃkhya-yoga-vicāriṇām</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na etad icchanti puruṣam</seg> <seg type="pāda">ekaṃ kuru-kula-udvaha</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.338.3">
<l xml:id="MBh_12.338.3-1" n="MBh_12.338.3/1"><seg type="pāda" n="a">bahūnāṃ puruṣāṇāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">yathaikā yonir ucyate</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.338.3-2" n="MBh_12.338.3/2"><seg type="pāda" n="c">tathā taṃ puruṣaṃ viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vyākhyāsyāmi guṇādhikam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.338.3">
<lg>
<l><seg type="pāda">bahūnāṃ puruṣāṇāṃ ca</seg> <seg type="pāda">yatha aikā yonir ucyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tathā taṃ puruṣaṃ viśvaṃ</seg> <seg type="pāda">vyākhyāsyāmi guṇa-adhikam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.338.4">
<l xml:id="MBh_12.338.4-1" n="MBh_12.338.4/1"><seg type="pāda" n="a">namaskṛtvā tu gurave</seg> <seg type="pāda" n="b">vyāsāyā-mitatejase</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.338.4-2" n="MBh_12.338.4/2"><seg type="pāda" n="c">tapoyuktāya dāntāya</seg> <seg type="pāda" n="d">vandyāya paramar1ṣaye</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.338.4">
<lg>
<l><seg type="pāda">namas-kṛtvā tu gurave</seg> <seg type="pāda">vyāsāya a-mita-tejase</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tapo-yuktāya dāntāya</seg> <seg type="pāda">vandyāya paramar1ṣaye</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.338.5">
<l xml:id="MBh_12.338.5-1" n="MBh_12.338.5/1"><seg type="pāda" n="a">idaṃ puruṣasūktaṃ hi</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvavedeṣu pārthiva</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.338.5-2" n="MBh_12.338.5/2"><seg type="pāda" n="c">ṛtaṃ satyaṃ ca vikhyātam</seg> <seg type="pāda" n="d">ṛṣisiṃhena cintitam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.338.5">
<lg>
<l><seg type="pāda">idaṃ puruṣa-su-uktaṃ hi</seg> <seg type="pāda">sarva-vedeṣu pārthiva</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ṛtaṃ satyaṃ ca vikhyātam</seg> <seg type="pāda">ṛṣi-siṃhena cintitam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.338.6">
<l xml:id="MBh_12.338.6-1" n="MBh_12.338.6/1"><seg type="pāda" n="a">utsargeṇāpavādena</seg> <seg type="pāda" n="b">ṛṣibhiḥ kapilādibhiḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.338.6-2" n="MBh_12.338.6/2"><seg type="pāda" n="c">adhyātmacintām āśritya</seg> <seg type="pāda" n="d">śāstrāṇy uktāni bhārata</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.338.6">
<lg>
<l><seg type="pāda">utsargeṇa apavādena</seg> <seg type="pāda">ṛṣibhiḥ kapila-ādibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">adhy-ātma-cintām āśritya</seg> <seg type="pāda">śāstrāṇy uktāni bhārata</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.338.7">
<l xml:id="MBh_12.338.7-1" n="MBh_12.338.7/1"><seg type="pāda" n="a">samāsatas tu yad vyāsaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">puruṣaikatvam uktavān</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.338.7-2" n="MBh_12.338.7/2"><seg type="pāda" n="c">tat te 'haṃ saṃpravakṣyāmi</seg> <seg type="pāda" n="d">prasādād amitaujasaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.338.7">
<lg>
<l><seg type="pāda">samāsatas tu yad vyāsaḥ</seg> <seg type="pāda">puruṣa-ekatvam uktavān</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tat te 'haṃ saṃpravakṣyāmi</seg> <seg type="pāda">prasādād a-mita-ojasaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.338.8">
<l xml:id="MBh_12.338.8-1" n="MBh_12.338.8/1"><seg type="pāda" n="a">atrāpy udāharantīmam</seg> <seg type="pāda" n="b">itihāsaṃ purātanam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.338.8-2" n="MBh_12.338.8/2"><seg type="pāda" n="c">brahmaṇā saha saṃvādaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tryambakasya viśāṃ pate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.338.8">
<lg>
<l><seg type="pāda">atra apy udāharanti imam</seg> <seg type="pāda">itihāsaṃ purātanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">brahmaṇā saha saṃvādaṃ</seg> <seg type="pāda">try-ambakasya viśāṃ pate</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.338.9">
<l xml:id="MBh_12.338.9-1" n="MBh_12.338.9/1"><seg type="pāda" n="a">kṣīrodasya samudrasya</seg> <seg type="pāda" n="b">madhye hāṭakasaprabhaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.338.9-2" n="MBh_12.338.9/2"><seg type="pāda" n="c">vaijayanta iti khyātaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">parvatapravaro nṛpa_2</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.338.9">
<lg>
<l><seg type="pāda">kṣīra-udasya samudrasya</seg> <seg type="pāda">madhye hāṭaka-sa-prabhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vaijayanta iti khyātaḥ</seg> <seg type="pāda">parvata-pravaro nṛ-pa_2</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.338.10">
<l xml:id="MBh_12.338.10-1" n="MBh_12.338.10/1"><seg type="pāda" n="a">tatrādhyātmagatiṃ deva</seg> <seg type="pāda" n="b">ekākī pravicintayan</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.338.10-2" n="MBh_12.338.10/2"><seg type="pāda" n="c">vairājasadane nityaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vaijayantaṃ niṣevate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.338.10">
<lg>
<l><seg type="pāda">tatra adhy-ātma-gatiṃ deva</seg> <seg type="pāda">ekākī pravicintayan</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vairāja-sadane nityaṃ</seg> <seg type="pāda">vaijayantaṃ niṣevate</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.338.11">
<l xml:id="MBh_12.338.11-1" n="MBh_12.338.11/1"><seg type="pāda" n="a">atha tatrāsatas tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">caturvaktrasya dhīmataḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.338.11-2" n="MBh_12.338.11/2"><seg type="pāda" n="c">lalāṭaprabhavaḥ putraḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śiva āgād yadṛcchayā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.338.11-3" n="MBh_12.338.11/3"><seg type="pāda" n="e">ākāśenaiva yogīśaḥ</seg> <seg type="pāda" n="f">purā trinayanaḥ prabhuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.338.11">
<lg>
<l><seg type="pāda">atha tatrā asatas tasya</seg> <seg type="pāda">catur-vaktrasya dhīmataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">lalāṭa-prabhavaḥ putraḥ</seg> <seg type="pāda">śiva āgād yad-ṛcchayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ākāśena eva yogi-īśaḥ</seg> <seg type="pāda">purā tri-nayanaḥ prabhuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.338.12">
<l xml:id="MBh_12.338.12-1" n="MBh_12.338.12/1"><seg type="pāda" n="a">tataḥ khān nipapātāśu</seg> <seg type="pāda" n="b">dharaṇīdharamūrdhani</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.338.12-2" n="MBh_12.338.12/2"><seg type="pāda" n="c">agrataś cābhavat prīto</seg> <seg type="pāda" n="d">vavande cāpi pādayoḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.338.12">
<lg>
<l><seg type="pāda">tataḥ khān nipapātā aśu</seg> <seg type="pāda">dharaṇī-dhara-mūrdhani</seg> </l>
<l><seg type="pāda">agrataś ca abhavat prīto</seg> <seg type="pāda">vavande ca api pādayoḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.338.13">
<l xml:id="MBh_12.338.13-1" n="MBh_12.338.13/1"><seg type="pāda" n="a">taṃ pādayor nipatitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭvā savyena pāṇinā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.338.13-2" n="MBh_12.338.13/2"><seg type="pāda" n="c">utthāpayām āsa tadā</seg> <seg type="pāda" n="d">prabhur ekaḥ prajāpatiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.338.13">
<lg>
<l><seg type="pāda">taṃ pādayor nipatitaṃ</seg> <seg type="pāda">dṛṣṭvā savyena pāṇinā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">utthāpayām āsa tadā</seg> <seg type="pāda">prabhur ekaḥ prajā-patiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.338.14">
<l xml:id="MBh_12.338.14-1" n="MBh_12.338.14/1"><seg type="pāda" n="a">uvāca cainaṃ bhagavāṃś</seg> <seg type="pāda" n="b">cirasyāgatam ātmajam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.338.14-2" n="MBh_12.338.14/2"><seg type="pāda" n="c">svāgataṃ te mahābāho</seg> <seg type="pāda" n="d">diṣṭyā prāpto 'si me 'ntikam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.338.14">
<lg>
<l><seg type="pāda">uvāca ca enaṃ bhagavāṃś</seg> <seg type="pāda">cirasyā agatam ātma-jam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sv-āgataṃ te mahā-bāho</seg> <seg type="pāda">diṣṭyā prāpto 'si me 'ntikam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.338.15">
<l xml:id="MBh_12.338.15-1" n="MBh_12.338.15/1"><seg type="pāda" n="a">kaccit te kuśalaṃ putra</seg> <seg type="pāda" n="b">svādhyāyatapasoḥ sadā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.338.15-2" n="MBh_12.338.15/2"><seg type="pāda" n="c">nityam ugratapās tvaṃ hi</seg> <seg type="pāda" n="d">tataḥ pṛcchāmi te punaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.338.15">
<lg>
<l><seg type="pāda">kac-cit te kuśalaṃ putra</seg> <seg type="pāda">sva-adhyāya-tapasoḥ sadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nityam ugra-tapās tvaṃ hi</seg> <seg type="pāda">tataḥ pṛcchāmi te punaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="rudra uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.338.16">
<l xml:id="MBh_12.338.16-1" n="MBh_12.338.16/1"><seg type="pāda" n="a">tvatprasādena bhagavan</seg> <seg type="pāda" n="b">svādhyāyatapasor mama</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.338.16-2" n="MBh_12.338.16/2"><seg type="pāda" n="c">kuśalaṃ cā-vyayaṃ caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvasya jagatas tathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.338.16">
<lg>
<l><seg type="pāda">tvat-prasādena bhagavan</seg> <seg type="pāda">sva-adhyāya-tapasor mama</seg> </l>
<l><seg type="pāda">kuśalaṃ ca a-vyayaṃ ca eva</seg> <seg type="pāda">sarvasya jagatas tathā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.338.17">
<l xml:id="MBh_12.338.17-1" n="MBh_12.338.17/1"><seg type="pāda" n="a">ciradṛṣṭo hi bhagavān</seg> <seg type="pāda" n="b">vairājasadane mayā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.338.17-2" n="MBh_12.338.17/2"><seg type="pāda" n="c">tato 'haṃ parvataṃ prāptas tv</seg> <seg type="pāda" n="d">imaṃ tvatpādasevitam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.338.17">
<lg>
<l><seg type="pāda">cira-dṛṣṭo hi bhagavān</seg> <seg type="pāda">vairāja-sadane mayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tato 'haṃ parvataṃ prāptas tv</seg> <seg type="pāda">imaṃ tvat-pāda-sevitam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.338.18">
<l xml:id="MBh_12.338.18-1" n="MBh_12.338.18/1"><seg type="pāda" n="a">kautūhalaṃ cāpi hi me</seg> <seg type="pāda" n="b">ekāntagamanena te</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.338.18-2" n="MBh_12.338.18/2"><seg type="pāda" n="c">naitat kāraṇam alpaṃ hi</seg> <seg type="pāda" n="d">bhaviṣyati pitāmaha</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.338.18">
<lg>
<l><seg type="pāda">kautūhalaṃ ca api hi me</seg> <seg type="pāda">eka-anta-gamanena te</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na etat kāraṇam alpaṃ hi</seg> <seg type="pāda">bhaviṣyati pitā-maha</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.338.19">
<l xml:id="MBh_12.338.19-1" n="MBh_12.338.19/1"><seg type="pāda" n="a">kiṃ nu tat sadanaṃ śreṣṭhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣutpipāsāvivarjitam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.338.19-2" n="MBh_12.338.19/2"><seg type="pāda" n="c">surāsurair adhyuṣitam</seg> <seg type="pāda" n="d">ṛṣibhiś cā-mitaprabhaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.338.19">
<lg>
<l><seg type="pāda">kiṃ nu tat sadanaṃ śreṣṭhaṃ</seg> <seg type="pāda">kṣut-pipāsā-vivarjitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sura-asurair adhyuṣitam</seg> <seg type="pāda">ṛṣibhiś ca a-mita-prabhaiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.338.20">
<l xml:id="MBh_12.338.20-1" n="MBh_12.338.20/1"><seg type="pāda" n="a">gandharvair apsarobhiś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">satataṃ saṃniṣevitam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.338.20-2" n="MBh_12.338.20/2"><seg type="pāda" n="c">utsṛjyemaṃ girivaram</seg> <seg type="pāda" n="d">ekākī prāptavān asi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.338.20">
<lg>
<l><seg type="pāda">gandharvair apsarobhiś ca</seg> <seg type="pāda">satataṃ saṃniṣevitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">utsṛjya imaṃ giri-varam</seg> <seg type="pāda">ekākī prāptavān asi</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.338.21">
<l xml:id="MBh_12.338.21-1" n="MBh_12.338.21/1"><seg type="pāda" n="a">brahmovāca: vaijayanto girivaraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">satataṃ sevyate mayā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.338.21-2" n="MBh_12.338.21/2"><seg type="pāda" n="c">atraikāgreṇa manasā</seg> <seg type="pāda" n="d">puruṣaś cintyate virāṭ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.338.21">
<lg>
<l><seg type="pāda">brahma ūvāca: vaijayanto giri-varaḥ</seg> <seg type="pāda">satataṃ sevyate mayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">atra eka-agreṇa manasā</seg> <seg type="pāda">puruṣaś cintyate virāṭ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<milestone unit="speaker" n="rudra uvāca:"/>
<lg xml:id="MBh_12.338.22">
<l xml:id="MBh_12.338.22-1" n="MBh_12.338.22/1"><seg type="pāda" n="a">bahavaḥ puruṣā brahmaṃs</seg> <seg type="pāda" n="b">tvayā sṛṣṭāḥ svayaṃbhuvā</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.338.22-2" n="MBh_12.338.22/2"><seg type="pāda" n="c">sṛjyante cāpare brahman</seg> <seg type="pāda" n="d">sa caikaḥ puruṣo virāṭ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.338.22">
<lg>
<l><seg type="pāda">bahavaḥ puruṣā brahmaṃs</seg> <seg type="pāda">tvayā sṛṣṭāḥ svayaṃ-bhuvā</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sṛjyante ca apare brahman</seg> <seg type="pāda">sa ca ekaḥ puruṣo virāṭ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.338.23">
<l xml:id="MBh_12.338.23-1" n="MBh_12.338.23/1"><seg type="pāda" n="a">ko hy asau cintyate brahmaṃs</seg> <seg type="pāda" n="b">tvayā vai puruṣottamaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.338.23-2" n="MBh_12.338.23/2"><seg type="pāda" n="c">etan me saṃśayaṃ brūhi</seg> <seg type="pāda" n="d">mahat kautūhalaṃ hi me</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.338.23">
<lg>
<l><seg type="pāda">ko hy asau cintyate brahmaṃs</seg> <seg type="pāda">tvayā vai puruṣa-uttamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">etan me saṃśayaṃ brūhi</seg> <seg type="pāda">mahat kautūhalaṃ hi me</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.338.24">
<l xml:id="MBh_12.338.24-1" n="MBh_12.338.24/1"><seg type="pāda" n="a">brahmovāca: bahavaḥ puruṣāḥ putra</seg> <seg type="pāda" n="b">ye tvayā samudāhṛtāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.338.24-2" n="MBh_12.338.24/2"><seg type="pāda" n="c">evam etad atikrāntaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">draṣṭavyaṃ naivam ity api</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.338.24-3" n="MBh_12.338.24/3"><seg type="pāda" n="e">ādhāraṃ tu pravakṣyāmi</seg> <seg type="pāda" n="f">ekasya puruṣasya te</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.338.24">
<lg>
<l><seg type="pāda">brahma ūvāca: bahavaḥ puruṣāḥ putra</seg> <seg type="pāda">ye tvayā samudāhṛtāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">evam etad atikrāntaṃ</seg> <seg type="pāda">draṣṭavyaṃ na evam ity api</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ādhāraṃ tu pravakṣyāmi</seg> <seg type="pāda">ekasya puruṣasya te</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.338.25">
<l xml:id="MBh_12.338.25-1" n="MBh_12.338.25/1"><seg type="pāda" n="a">bahūnāṃ puruṣāṇāṃ sa</seg> <seg type="pāda" n="b">yathaikā yonir ucyate</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.338.25-2" n="MBh_12.338.25/2"><seg type="pāda" n="c">tathā taṃ puruṣaṃ viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">paramaṃ sumahattamam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.338.25-3" n="MBh_12.338.25/3"><seg type="pāda" n="e">nirguṇaṃ nirguṇā bhūtvā</seg> <seg type="pāda" n="f">praviśanti sanātanam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.338.25">
<lg>
<l><seg type="pāda">bahūnāṃ puruṣāṇāṃ sa</seg> <seg type="pāda">yatha aikā yonir ucyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tathā taṃ puruṣaṃ viśvaṃ</seg> <seg type="pāda">paramaṃ su-mahattamam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">nir-guṇaṃ nir-guṇā bhūtvā</seg> <seg type="pāda">praviśanti sanātanam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.339.1">
<l xml:id="MBh_12.339.1-1" n="MBh_12.339.1/1"><seg type="pāda" n="a">brahmovāca: śṛṇu putra yathā hy eṣa</seg> <seg type="pāda" n="b">puruṣaḥ śāśvato 'vyayaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.339.1-2" n="MBh_12.339.1/2"><seg type="pāda" n="c">akṣayaś cā-prameyaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvagaś ca nirucyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.339.1">
<lg>
<l><seg type="pāda">brahma ūvāca: śṛṇu putra yathā hy eṣa</seg> <seg type="pāda">puruṣaḥ śāśvato '-vyayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">a-kṣayaś ca a-prameyaś ca</seg> <seg type="pāda">sarva-gaś ca nirucyate</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.339.2">
<l xml:id="MBh_12.339.2-1" n="MBh_12.339.2/1"><seg type="pāda" n="a">na sa śakyas tvayā draṣṭuṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mayānyair vāpi sattama</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.339.2-2" n="MBh_12.339.2/2"><seg type="pāda" n="c">saguṇo nirguṇo viśvo</seg> <seg type="pāda" n="d">jñānadṛśyo hy asau smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.339.2">
<lg>
<l><seg type="pāda">na sa śakyas tvayā draṣṭuṃ</seg> <seg type="pāda">maya ānyair va āpi sattama</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa-guṇo nir-guṇo viśvo</seg> <seg type="pāda">jñāna-dṛśyo hy asau smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.339.3">
<l xml:id="MBh_12.339.3-1" n="MBh_12.339.3/1"><seg type="pāda" n="a">aśarīraḥ śarīreṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">sarveṣu nivasaty asau</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.339.3-2" n="MBh_12.339.3/2"><seg type="pāda" n="c">vasann api śarīreṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">na sa lipyati karmabhiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.339.3">
<lg>
<l><seg type="pāda">a-śarīraḥ śarīreṣu</seg> <seg type="pāda">sarveṣu nivasaty asau</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vasann api śarīreṣu</seg> <seg type="pāda">na sa lipyati karmabhiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.339.4">
<l xml:id="MBh_12.339.4-1" n="MBh_12.339.4/1"><seg type="pāda" n="a">mamāntarātmā tava ca</seg> <seg type="pāda" n="b">ye cānye dehasaṃjñitāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.339.4-2" n="MBh_12.339.4/2"><seg type="pāda" n="c">sarveṣāṃ sākṣibhūto 'sau</seg> <seg type="pāda" n="d">na grāhyaḥ kenacit kvacit</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.339.4">
<lg>
<l><seg type="pāda">mama antar-ātmā tava ca</seg> <seg type="pāda">ye ca anye deha-saṃjñitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sarveṣāṃ sa-akṣi-bhūto 'sau</seg> <seg type="pāda">na grāhyaḥ kena-cit kva-cit</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.339.5">
<l xml:id="MBh_12.339.5-1" n="MBh_12.339.5/1"><seg type="pāda" n="a">viśvamūrdhā viśvabhujo</seg> <seg type="pāda" n="b">viśvapādākṣināsikaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.339.5-2" n="MBh_12.339.5/2"><seg type="pāda" n="c">ekaś carati kṣetreṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">svairacārī yathāsukham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.339.5">
<lg>
<l><seg type="pāda">viśva-mūrdhā viśva-bhujo</seg> <seg type="pāda">viśva-pāda-akṣi-nāsikaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ekaś carati kṣetreṣu</seg> <seg type="pāda">svaira-cārī yathā-sukham</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.339.6">
<l xml:id="MBh_12.339.6-1" n="MBh_12.339.6/1"><seg type="pāda" n="a">kṣetrāṇi hi śarīrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">bījāni ca śubhā-śubhe</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.339.6-2" n="MBh_12.339.6/2"><seg type="pāda" n="c">tāni vetti sa yogātmā</seg> <seg type="pāda" n="d">tataḥ kṣetrajña ucyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.339.6">
<lg>
<l><seg type="pāda">kṣetrāṇi hi śarīrāṇi</seg> <seg type="pāda">bījāni ca śubha-a-śubhe</seg> </l>
<l><seg type="pāda">tāni vetti sa yoga-ātmā</seg> <seg type="pāda">tataḥ kṣetra-jña ucyate</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.339.7">
<l xml:id="MBh_12.339.7-1" n="MBh_12.339.7/1"><seg type="pāda" n="a">nāgatir na gatis tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">jñeyā bhūtena kenacit</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.339.7-2" n="MBh_12.339.7/2"><seg type="pāda" n="c">sāṃkhyena vidhinā caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">yogena ca yathākramam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.339.7">
<lg>
<l><seg type="pāda">nā agatir na gatis tasya</seg> <seg type="pāda">jñeyā bhūtena kena-cit</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sāṃkhyena vidhinā ca eva</seg> <seg type="pāda">yogena ca yathā-kramam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.339.8">
<l xml:id="MBh_12.339.8-1" n="MBh_12.339.8/1"><seg type="pāda" n="a">cintayāmi gatiṃ cāsya</seg> <seg type="pāda" n="b">na gatiṃ vedmi cottamām</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.339.8-2" n="MBh_12.339.8/2"><seg type="pāda" n="c">yathājñānaṃ tu vakṣyāmi</seg> <seg type="pāda" n="d">puruṣaṃ taṃ sanātanam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.339.8">
<lg>
<l><seg type="pāda">cintayāmi gatiṃ ca asya</seg> <seg type="pāda">na gatiṃ vedmi ca uttamām</seg> </l>
<l><seg type="pāda">yathā-jñānaṃ tu vakṣyāmi</seg> <seg type="pāda">puruṣaṃ taṃ sanātanam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.339.9">
<l xml:id="MBh_12.339.9-1" n="MBh_12.339.9/1"><seg type="pāda" n="a">tasyaikatvaṃ mahattvaṃ hi</seg> <seg type="pāda" n="b">sa caikaḥ puruṣaḥ smṛtaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.339.9-2" n="MBh_12.339.9/2"><seg type="pāda" n="c">mahāpuruṣaśabdaṃ sa</seg> <seg type="pāda" n="d">bibharty ekaḥ sanātanaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.339.9">
<lg>
<l><seg type="pāda">tasya ekatvaṃ mahattvaṃ hi</seg> <seg type="pāda">sa ca ekaḥ puruṣaḥ smṛtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">mahā-puruṣa-śabdaṃ sa</seg> <seg type="pāda">bibharty ekaḥ sanātanaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<p xml:id="MBh_12.339.10-1" n="MBh_12.339.10/1">eko hutāśo bahudhā samidhyate</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.339.10-1">
<p>eko huta-āśo bahudhā samidhyate</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.339.10-2" n="MBh_12.339.10/2">ekaḥ sūryas tapasāṃ yonir ekā</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.339.10-2">
<p>ekaḥ sūryas tapasāṃ yonir ekā</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.339.10-3" n="MBh_12.339.10/3">eko vāyur bahudhā vāti loke</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.339.10-3">
<p>eko vāyur bahudhā vāti loke</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.339.10-4" n="MBh_12.339.10/4">mahodadhiś cāmbhasāṃ yonir ekaḥ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.339.10-4">
<p>mahā-uda-dhiś ca ambhasāṃ yonir ekaḥ</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.339.10-5" n="MBh_12.339.10/5">puruṣaś caiko nirguṇo viśvarūpas</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.339.10-5">
<p>puruṣaś ca eko nir-guṇo viśva-rūpas</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.339.10-6" n="MBh_12.339.10/6">taṃ nirguṇaṃ puruṣaṃ cāviśanti</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.339.10-6">
<p>taṃ nir-guṇaṃ puruṣaṃ cā aviśanti</p>
</note>

<lg xml:id="MBh_12.339.11">
<l xml:id="MBh_12.339.11-1" n="MBh_12.339.11/1"><seg type="pāda" n="a">hitvā guṇamayaṃ sarvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">karma hitvā śubhā-śubham</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.339.11-2" n="MBh_12.339.11/2"><seg type="pāda" n="c">ubhe satyānṛte tyaktvā</seg> <seg type="pāda" n="d">evaṃ bhavati nirguṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.339.11">
<lg>
<l><seg type="pāda">hitvā guṇamayaṃ sarvaṃ</seg> <seg type="pāda">karma hitvā śubha-a-śubham</seg> </l>
<l><seg type="pāda">ubhe satya-an-ṛte tyaktvā</seg> <seg type="pāda">evaṃ bhavati nir-guṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.339.12">
<l xml:id="MBh_12.339.12-1" n="MBh_12.339.12/1"><seg type="pāda" n="a">acintyaṃ cāpi taṃ jñātvā</seg> <seg type="pāda" n="b">bhāvasūkṣmaṃ catuṣṭayam</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.339.12-2" n="MBh_12.339.12/2"><seg type="pāda" n="c">vicared yo yatir yattaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa gacchet puruṣaṃ prabhum</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.339.12">
<lg>
<l><seg type="pāda">a-cintyaṃ ca api taṃ jñātvā</seg> <seg type="pāda">bhāva-sūkṣmaṃ catuṣṭayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda">vicared yo yatir yattaḥ</seg> <seg type="pāda">sa gacchet puruṣaṃ prabhum</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.339.13">
<l xml:id="MBh_12.339.13-1" n="MBh_12.339.13/1"><seg type="pāda" n="a">evaṃ hi paramātmānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kecid icchanti paṇḍitāḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.339.13-2" n="MBh_12.339.13/2"><seg type="pāda" n="c">ekātmānaṃ tathātmānam</seg> <seg type="pāda" n="d">apare 'dhyātmacintakāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.339.13">
<lg>
<l><seg type="pāda">evaṃ hi parama-ātmānaṃ</seg> <seg type="pāda">ke-cid icchanti paṇḍitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">eka-ātmānaṃ tathā ātmānam</seg> <seg type="pāda">apare 'dhy-ātma-cintakāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.339.14">
<l xml:id="MBh_12.339.14-1" n="MBh_12.339.14/1"><seg type="pāda" n="a">tatra yaḥ paramātmā hi</seg> <seg type="pāda" n="b">sa nityaṃ nirguṇaḥ smṛtaḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.339.14-2" n="MBh_12.339.14/2"><seg type="pāda" n="c">sa hi nārāyaṇo jñeyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvātmā puruṣo hi saḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.339.14-3" n="MBh_12.339.14/3"><seg type="pāda" n="e">na lipyate phalaiś cāpi</seg> <seg type="pāda" n="f">padmapatram ivāmbhasā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.339.14">
<lg>
<l><seg type="pāda">tatra yaḥ parama-ātmā hi</seg> <seg type="pāda">sa nityaṃ nir-guṇaḥ smṛtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa hi nārāyaṇo jñeyaḥ</seg> <seg type="pāda">sarva-ātmā puruṣo hi saḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">na lipyate phalaiś ca api</seg> <seg type="pāda">padma-patram iva ambhasā</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.339.15">
<l xml:id="MBh_12.339.15-1" n="MBh_12.339.15/1"><seg type="pāda" n="a">karmātmā tv aparo yo 'sau</seg> <seg type="pāda" n="b">mokṣabandhaiḥ sa yujyate</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.339.15-2" n="MBh_12.339.15/2"><seg type="pāda" n="c">sasaptadaśakenāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">rāśinā yujyate hi saḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.339.15-3" n="MBh_12.339.15/3"><seg type="pāda" n="e">evaṃ bahuvidhaḥ proktaḥ</seg> <seg type="pāda" n="f">puruṣas te yathākramam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.339.15">
<lg>
<l><seg type="pāda">karma-ātmā tv aparo yo 'sau</seg> <seg type="pāda">mokṣa-bandhaiḥ sa yujyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sa-sapta-daśakena api</seg> <seg type="pāda">rāśinā yujyate hi saḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">evaṃ bahu-vidhaḥ proktaḥ</seg> <seg type="pāda">puruṣas te yathā-kramam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<p xml:id="MBh_12.339.16-1" n="MBh_12.339.16/1">yat tat kṛtsnaṃ lokatantrasya dhāma</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.339.16-1">
<p>yat tat kṛtsnaṃ loka-tantrasya dhāma</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.339.16-2" n="MBh_12.339.16/2">vedyaṃ paraṃ bodhanīyaṃ saboddhṛ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.339.16-2">
<p>vedyaṃ paraṃ bodhanīyaṃ sa-boddhṛ</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.339.16-3" n="MBh_12.339.16/3">mantā mantavyaṃ prāśitā prāśitavyaṃ</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.339.16-3">
<p>mantā mantavyaṃ prāśitā prāśitavyaṃ</p>
</note>
<p xml:id="MBh_12.339.16-4" n="MBh_12.339.16/4">ghrātā ghreyaṃ sparśitā sparśanīyam</p>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.339.16-4">
<p>ghrātā ghreyaṃ sparśitā sparśanīyam</p>
</note>

<lg xml:id="MBh_12.339.17">
<l xml:id="MBh_12.339.17-1" n="MBh_12.339.17/1">draṣṭā draṣṭavyaṃ śrāvitā śrāvaṇīyaṃ</l>
<l xml:id="MBh_12.339.17-2" n="MBh_12.339.17/2">jñātā jñeyaṃ saguṇaṃ nirguṇaṃ ca</l>
<l xml:id="MBh_12.339.17-3" n="MBh_12.339.17/3">yad vai proktaṃ guṇasāmyaṃ pradhānaṃ</l>
<l xml:id="MBh_12.339.17-4" n="MBh_12.339.17/4">nityaṃ caitac chāśvataṃ cā-vyayaṃ ca</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.339.17">
<lg>
<l>draṣṭā draṣṭavyaṃ śrāvitā śrāvaṇīyaṃ</l>
<l>jñātā jñeyaṃ sa-guṇaṃ nir-guṇaṃ ca</l>
<l>yad vai proktaṃ guṇa-sāmyaṃ pradhānaṃ</l>
<l>nityaṃ ca etac chāśvataṃ ca a-vyayaṃ ca</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.339.18">
<l xml:id="MBh_12.339.18-1" n="MBh_12.339.18/1">yad vai sūte dhātur ādyaṃ nidhānaṃ</l>
<l xml:id="MBh_12.339.18-2" n="MBh_12.339.18/2">tad vai viprāḥ pravadante 'niruddham</l>
<l xml:id="MBh_12.339.18-3" n="MBh_12.339.18/3">yad vai loke vaidikaṃ karma sādhu</l>
<l xml:id="MBh_12.339.18-4" n="MBh_12.339.18/4">āśīryuktaṃ tad dhi tasyopabhojyam</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.339.18">
<lg>
<l>yad vai sūte dhātur ādyaṃ nidhānaṃ</l>
<l>tad vai viprāḥ pravadante '-niruddham</l>
<l>yad vai loke vaidikaṃ karma sādhu</l>
<l>āśīr-yuktaṃ tad dhi tasya upabhojyam</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.339.19">
<l xml:id="MBh_12.339.19-1" n="MBh_12.339.19/1">devāḥ sarve munayaḥ sādhu dāntās</l>
<l xml:id="MBh_12.339.19-2" n="MBh_12.339.19/2">taṃ prāgyajñair yajñabhāgaṃ yajante</l>
<l xml:id="MBh_12.339.19-3" n="MBh_12.339.19/3">ahaṃ brahmā ādya īśaḥ prajānāṃ</l>
<l xml:id="MBh_12.339.19-4" n="MBh_12.339.19/4">tasmāj jātas tvaṃ ca mattaḥ prasūtaḥ</l>
<l xml:id="MBh_12.339.19-5" n="MBh_12.339.19/5">matto jagaj jaṅgamaṃ sthāvaraṃ ca</l>
<l xml:id="MBh_12.339.19-6" n="MBh_12.339.19/6">sarve vedāḥ sarahasyā hi putra</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.339.19">
<lg>
<l>devāḥ sarve munayaḥ sādhu dāntās</l>
<l>taṃ prāg-yajñair yajña-bhāgaṃ yajante</l>
<l>ahaṃ brahmā ādya īśaḥ prajānāṃ</l>
<l>tasmāj jātas tvaṃ ca mattaḥ prasūtaḥ</l>
<l>matto jagaj jaṅgamaṃ sthāvaraṃ ca</l>
<l>sarve vedāḥ sa-rahasyā hi putra</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.339.20">
<l xml:id="MBh_12.339.20-1" n="MBh_12.339.20/1"><seg type="pāda" n="a">caturvibhaktaḥ puruṣaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sa krīḍati yathecchati</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.339.20-2" n="MBh_12.339.20/2"><seg type="pāda" n="c">evaṃ sa eva bhagavāñ</seg> <seg type="pāda" n="d">jñānena pratibodhitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.339.20">
<lg>
<l><seg type="pāda">catur-vibhaktaḥ puruṣaḥ</seg> <seg type="pāda">sa krīḍati yatha īcchati</seg> </l>
<l><seg type="pāda">evaṃ sa eva bhagavāñ</seg> <seg type="pāda">jñānena pratibodhitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
<lg xml:id="MBh_12.339.21">
<l xml:id="MBh_12.339.21-1" n="MBh_12.339.21/1"><seg type="pāda" n="a">etat te kathitaṃ putra</seg> <seg type="pāda" n="b">yathāvad anupṛcchataḥ</seg> </l>
<l xml:id="MBh_12.339.21-2" n="MBh_12.339.21/2"><seg type="pāda" n="c">sāṃkhyajñāne tathā yoge</seg> <seg type="pāda" n="d">yathāvad anuvarṇitam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#MBh_12.339.21">
<lg>
<l><seg type="pāda">etat te kathitaṃ putra</seg> <seg type="pāda">yathāvad anupṛcchataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda">sāṃkhya-jñāne tathā yoge</seg> <seg type="pāda">yathāvad anuvarṇitam</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>D7 T G1-3.6 ins. after 12326.93; Kumbh..ed. after 12326.92:: tataḥ kali-yugasyā8dau !bhutvā rāja-taruṃ śritaḥ !</note>
<note>bhāṣayā māgadhenai7va !dharma-rāja-gṛhe vadan !</note>
<note>kāṣāya-vastra-saṃvīto !muṇḍitaḥ śukla-dantavān !</note>
<note>śuddho1dana-suto buddho !mohayiṣyāmi mānavān !</note>
<note>śūdrāḥ śrāddheṣu bhojyante !mayi buddhatvam āgate !</note>
<note>bhaviṣyanti narāḥ sarve !muṇḍāḥ kāṣāya-saṃvṛtāḥ !</note>
<note>an-adhyāyā bhaviṣyanti !viprāś cā7gni-vivarjitāḥ !</note>
<note>agni-hotrāṇi sīdanti !guru-pūjā ca naśyati !</note>
<note>na śṛṇvanti pituḥ putrā !na snuṣā nai7va mātaraḥ !</note>
<note>na mitraṃ na kalatraṃ vā !vartate hy adharo1ttaram !</note>
<note>evaṃ bhūtaṃ jagat sarvaṃ !śruti-smṛti-vivarjitam !</note>
<note>bhaviṣyati kalau nagno hy !a-śuddho varṇa-saṃkaraḥ !</note>
<note>teṣāṃ sa-kāśād dharma-jñā !deva-brahma-dviṣo narāḥ !</note>
<note>bhaviṣyanti hy a-śuddhāś ca !nyāya-cchala-vibhāṣiṇaḥ !</note>
<note>ye nagna-dharma-śrotāras te !samāḥ pāpa-niścayaiḥ !</note>
<note>tasmād ete na saṃbhāṣyā !na spraṣṭavyā itā1rthibhiḥ !</note>
<note>upavāsa-trayaṃ kuyāt !tat-saṃsarga-viśuddhaye !</note>
<note>tataḥ kali-yugasyā7nte !brāhmaṇo hari-piṅgalaḥ !</note>
<note>kalkir viṣṇu-yaśaḥ-putro !yājñavalkya-purohitaḥ !</note>
<note>sahāyā brāhmaṇāḥ sarve !tair ahaṃ sahitaḥ punaḥ !</note>
<note>mlecchān utsādayiṣyāmi !pāṣaṇḍāṃś cai7va sarvaśaḥ !</note>
<note>pāṣaṇḍi-ṣaṭkān hatvā vai !tatrā7ntaḥ-pralaye tataḥ !</note>
<note>ahaṃ paścād bhaviṣyāmi !yajñeṣu nirataḥ sadā !12999.31!</note>
<note>K1.2.4.6 Bo.6-9 Da3..a4 Dn1.ṇ4 Ds D2.3.5.7.8 T G1-3.6 Kumbh. ed. ins after 12331.1, V1 after 6:: sarvā3śramā1bhigamanaṃ !sarva-tīrthā1vagāhanam !</note>
<note>na tathā phala-daṃ saute !nārāyaṇa-kathā yathā</note>
<note>pāvitā1ṅgāḥ sma saṃvrṭtāḥ !śrutve9mām āditaḥ kathām !</note>
<note>nārāyaṇā3śrayaṃ punyāṃ !sarva-pāpa-pramocanīm !</note>
<note>dur-darśo bhagavān devaḥ !sarva-loka-namas-kṛtaḥ!</note>
<note>devaiḥ sa-brahmakaiḥ kṛtsnair !anyaiś cai7va mahar2ṣibhiḥ !</note>
<note>dṛṣṭavān nārado yatra !devaṃ nārāyaṇaṃ harim !</note>
<note>nūnam etad dhy anumataṃ !tasya devasya sūta-ja !</note>
<note>yad dṛṣṭavāñ jagan-nātham !a-niruddha-tanau sthitam !</note>
<note>yat prādravat punar bhūyo !nārado deva-sattamau !</note>
<note>nara-nārāyaṇau draṣṭuṃ !kāraṇaṃ tad bravīhi me !</note>
<note>sūta uvāca: tasmin yajñe vartamāne !rājñaḥ pārikṣitasya vai !</note>
<note>karmā1ntareṣu vidhivad !vartamāneṣu śaunaka !</note>
<note>kṛṣṇa-dvaipāyanaṃ vyāsam !ṛṣiṃ veda-nidhiṃ prabhum !</note>
<note>paripapraccha rāje1ndraḥ !pitā-maha-pitā-maham !</note>
<note>janam-ejaya uvāca: śveta-dvīpān nivṛttena !nāradena surar1ṣiṇā !</note>
<note>dhyāyatā bhagavad-vākyaṃ !ceṣṭitaṃ kim ataḥ param !</note>
<note>badary--āśramam āgamya samāgamya ca tāv ṛṣī !</note>
<note>kiyantaṃ kālam avasat !kāṃ kathām pṛṣṭavāṃś ca saḥ !12999.32!</note>

  </body>
</text>
</TEI>
