<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://relaxng.org/ns/structure/1.0"?>
<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://purl.oclc.org/dsdl/schematron"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:id="sa_mRgendrAgama">
  <teiHeader xml:lang="en">
  <fileDesc>
  <titleStmt>
	<title>Mṛgendrāgama (= Mrgendratantra)</title>
	<author></author>
	<respStmt>
	 <resp>data entry</resp>
	 <name>Dominic Goodall</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>contribution to GRETIL</resp>
	 <name>Dominic Goodall</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>initial normalization and conversion to legacy GRETIL formats</resp>
	 <name>Reinhold Grünendahl</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>normalization and conversion to TEI-conformant markup</resp>
	 <name>Maximilian Mehner</name>
	</respStmt>
  </titleStmt>

  <publicationStmt>
	<publisher>Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL), SUB Göttingen</publisher>
	<availability>
	 <p>This e-text was provided to GRETIL in good faith that no copyright rights have been infringed.
	 If anyone wishes to assert copyright over this file, please contact the GRETIL management at <email>gretil(at)sub(dot)uni-goettingen(dot)de</email>.
	 The file will be immediately removed pending resolution of the claim.</p>

	 <licence target="https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/">Distributed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.</licence>
	</availability>
	<date when-iso="2020-07-31"/>
  </publicationStmt>

  <notesStmt>
	<note>This file has been created by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus from <ref target="http://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/1_sanskr/4_rellit/saiva/mrgt1mau.htm">mrgt1mau.htm</ref>. Due to the heterogeneity of the sources the header markup might be suboptimal. For the sake of transparency the header of the legacy file is documented in the <gi>note</gi> element below:</note>
	<note type="legacyheader">
	 Mrgendragama (=Mrgendratantra),
<lb/>1. Vidyapada (Mula text only.)
<lb/>Based on the edition by Madhusudan Kaul Shastri,
<lb/>Bombay (Srinagar) : Nirnayasagara Press, 1930.
<lb/>(Kashmir Series of Texts and Studies, 50)
<lb/>
<lb/>Input by Dominic Goodall
<lb/>The text is not proofread.
<lb/>
<lb/>TEXT WITH PADA MARKERS
	</note>
  </notesStmt>

  <sourceDesc>
	<bibl>Madhusudan Kaul Shastri, Bombay (Srinagar) : Nirnayasagara Press, 1930. (Kashmir Series of Texts and Studies 50) and N.R. Bhatt: Mṛgendrāgama (Kriyāpāda et Caryāpāda), avec le commentaire de Bhaṭṭa-Nārāyaṇakaṇṭha. Pondicherry : Institut Français d'Indologie, 1962. (Publications de l'Institut Français d'Indologie, 23)</bibl>
  </sourceDesc>
  </fileDesc>

  <encodingDesc>
  <projectDesc>
	<p>The Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL) is a resource platform providing standardized machine-readable texts in Indian languages that have been contributed by various individuals and institutions.</p>
  </projectDesc>

  <editorialDecl>
	<correction>
	 <p>Apparent errors have been silently corrected.</p>
	</correction>

	<normalization>
	 <p>GRETIL normalizes all texts contributed consistently for each language.
	 Sanskrit texts are normalized in accordance with the scheme of the International Alphabet of Sanskrit Transliteration (IAST) in order to facilitate word search across its corpus without additional transformations.</p>

	 <p>All characters that were fully equivalent to an IAST-conformant character in the text file contributed have been made to conform to the character list below.
	 Non-conformant characters with additional information including accents, capitalization, and whitespace have been preserved as <gi>orig</gi> elements inside <gi>choice</gi> elements with their IAST-conformant equivalent in <gi>reg</gi> elements for the creation of a plain text.
	 These additional informations will be available only in those transformations of this file that display the original information.</p>

	 <p><table>
	 <head>Characters Used for the Transliteration of Sanskrit according to IAST</head>
	 <row role="label">
	 <cell>Character</cell>
	 <cell>Character Name</cell>
	 <cell>Unicode Code Point</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>a</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER A</cell>
	 <cell>U+0061</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ā</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER A WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+0101</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>i</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER I</cell>
	 <cell>U+0069</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ī</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER I WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+012B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>u</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER U</cell>
	 <cell>U+0075</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ū</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER U WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+016B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṛ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E5B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṝ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R WITH DOT BELOW AND MACRON</cell>
	 <cell>U+1E5D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḷ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E37</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḹ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L WITH DOT BELOW AND MACRON</cell>
	 <cell>U+1E39</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>e</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER E</cell>
	 <cell>U+0065</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>o</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER O</cell>
	 <cell>U+006F</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṃ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER M WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E43</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḥ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER H WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E25</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>'</cell>
	 <cell>APOSTROPHE</cell>
	 <cell>U+0027</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>k</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER K</cell>
	 <cell>U+006B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>g</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER G</cell>
	 <cell>U+0067</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṅ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH DOT ABOVE</cell>
	 <cell>U+1E45</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>c</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER C</cell>
	 <cell>U+0063</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>j</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER J</cell>
	 <cell>U+006A</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ñ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH TILDE</cell>
	 <cell>U+00F1</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṭ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER T WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E6D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḍ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER D WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E0D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṇ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E47</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>p</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER P</cell>
	 <cell>U+0070</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>b</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER B</cell>
	 <cell>U+0062</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>m</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER M</cell>
	 <cell>U+006D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>y</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER Y</cell>
	 <cell>U+0079</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>r</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R</cell>
	 <cell>U+0072</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>l</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L</cell>
	 <cell>U+006C</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>v</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER V</cell>
	 <cell>U+0076</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ś</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S WITH ACUTE</cell>
	 <cell>U+x015B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṣ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E63</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>s</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S</cell>
	 <cell>U+0073</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>h</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER H</cell>
	 <cell>U+0068</cell>
	 </row>
	 </table>
	</p>
  </normalization>

  <quotation marks="some">
	<p>If indicated unambiguously in the text file contributed quotation marks have been replaced with the <gi>q</gi> element and, in case a reference was provided, have been nested inside a <gi>cit</gi> with the respective reference provided in a <gi>ref</gi> element after the quote.</p>
  </quotation>

  <segmentation>
	<p>Unnumbered <gi>div</gi> elements are used to structure the text, using the <att>type</att> and <att>n</att> attributes in accordance with the <gi>refsDecl</gi>.</p>
  </segmentation>

  <interpretation>
	<p>Interpretive markup which is visible only in analytic transformations of this file consists of:
	<list>
	 <item>Highlighting in <gi>hi</gi> elements,</item>
	 <item>Corruptions in <gi>sic</gi> elements,</item>
	 <item>Remarks in <gi>note</gi> elements with the @resp attribute identifying the agency.</item>
	</list></p>
  </interpretation>
  </editorialDecl>

  <refsDecl>
  <p>A reference is given in the <att>xml:id</att> attributes consisting of
  <list>
	<item>a pragmatic abbreviation of the <label>title</label>: Mṛgendrāgama = MT,</item>
	<item>the number of the <label></label> in arabic numerals,</item>
	<item>the number of the <label>verse</label> in arabic numerals.</item>
  </list>
  </p>
  </refsDecl>
  </encodingDesc>

  <profileDesc>
  <langUsage>
  <language ident="en">English</language>
  <language ident="sa-Latn">Sanskrit</language>
  </langUsage>

  <textClass>
  <keywords scheme="http://gretil.sub.uni-goettingen.de/">
	<term>Sanskrit -- Religious Literature -- Śaiva</term>
  </keywords>
  </textClass>
  </profileDesc>

  <revisionDesc>
  <listChange>
  <change when-iso="2020-07-31" who="Maximilian Mehner">TEI encoding by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus</change>
  </listChange>
  </revisionDesc>

</teiHeader>

<text xml:lang="sa-Latn" xml:id="MT">
  <body>
<div type="pāda" n="1">
<lg xml:id="MrgT_1.1.1">
<l><seg type="pāda" n="a">parameśaṃ namaskṛtya</seg> <seg type="pāda" n="b">bharadvājamṛṣiṃ tataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">harādindrakramāyātaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jñānaṃ śṛṇuta suvratāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.1.2">
<l><seg type="pāda" n="a">nārāyaṇāśrame puṇye</seg> <seg type="pāda" n="b">bharadvājādayo dvijāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tepuḥ śivaṃ pratiṣṭhāpya</seg> <seg type="pāda" n="d">tadekāhitamānasāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.1.3">
<l><seg type="pāda" n="a">atha tānbhāvitānmatvā</seg> <seg type="pāda" n="b">kadācittridaśādhipaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadāśramapadaṃ bheje</seg> <seg type="pāda" n="d">svayaṃ tāpasaveṣabhṛt</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.1.4">
<l><seg type="pāda" n="a">sa taiḥ saṃpūjitaḥ pṛṣṭvā</seg> <seg type="pāda" n="b">tāṃśca sarvānanāmayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">provāca codanādharmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kimarthaṃ nānuvartyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.1.5">
<l><seg type="pāda" n="a">ta ūcurnanvayaṃ dharmaś</seg> <seg type="pāda" n="b">codanāvihito mune</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">devatārādhanopāyas</seg> <seg type="pāda" n="d">tapasābhīṣṭasiddhaye</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.1.6">
<l><seg type="pāda" n="a">vede 'sti saṃhitā raudrī</seg> <seg type="pāda" n="b">vācyā rudraśca devatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sānnidhyakaraṇe 'pyasmin</seg> <seg type="pāda" n="d">vihitaḥ kālpiko vidhiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.1.7">
<l><seg type="pāda" n="a">ityukte 'pi paraṃ bhāvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jijñāsuḥ prahasanprabhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tānāha mithyā jñānaṃ vaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śabdamātraṃ hi devatā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.1.8">
<l><seg type="pāda" n="a">śabdetaratve yugapad</seg><seg type="pāda" n="b">bhinnadeśeṣu yaṣṭṛṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na sā prayāti sāṃnidhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mūrtatvadasmadādivat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.1.9">
<l><seg type="pāda" n="a">na ca tatsādhakaṃ kiṃcit</seg> <seg type="pāda" n="b">pramāṇaṃ bhātyabādhitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vākyaṃ tadanyathāsiddhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">lokavādāḥ kva sādhavaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.1.10">
<l><seg type="pāda" n="a">ityanīśavacovāri</seg><seg type="pāda" n="b">velānunno 'bdhineva saḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śakreṇa na cacālaiṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dhīśailaḥ sāragauravāt</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.1.11">
<l><seg type="pāda" n="a">na jātu devatāmūrtir</seg> <seg type="pāda" n="b">asmadādiśarīravat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśiṣṭaiśvaryasampannā</seg> <seg type="pāda" n="d">sāto naitannidarśanam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.1.12">
<l><seg type="pāda" n="a">athāstvevaṃ ghaṭe nyāyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śabdatvādindraśabdavat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nādatte ghaṭaśabdo 'mbhaś</seg> <seg type="pāda" n="d">candraśabdo na rājate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.1.13">
<l><seg type="pāda" n="a">athānyaviṣayaṃ vākyam</seg> <seg type="pāda" n="b">astu śakrādivācakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">karmarūpādiśabdānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sārthakatvaṃ katham bhavet</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.1.14">
<l><seg type="pāda" n="a">pravādo 'pyakhilo mithyā</seg> <seg type="pāda" n="b">samūlatvānna yuktimat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na cedamūlaṃ bhūtānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">hatāḥ sarvāḥ pravṛttayaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.1.15">
<l><seg type="pāda" n="a">upamanyurharaṃ dṛṣṭvā</seg> <seg type="pāda" n="b">vimanyurabhavanmuniḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kathaṃ tasya vaco mithyā</seg> <seg type="pāda" n="d">yasya vaśyaḥ payonidhiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.1.16">
<l><seg type="pāda" n="a">kroḍīkṛto 'hipāśena</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣajvālāvalīmucā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">huṅkṛtya mocitaḥ patyā</seg> <seg type="pāda" n="d">dṛṣṭaḥ śveto dhanairjanaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.1.17">
<l><seg type="pāda" n="a">iti vādānuṣaṅgeṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">haraśaṃsāpraharṣitān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sāśrugadgadavācastān</seg> <seg type="pāda" n="d">vīkṣya prīto 'bhavaddhariḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.1.18">
<l><seg type="pāda" n="a">svaṃ rūpaṃ darśayāmāsa</seg> <seg type="pāda" n="b">vajrī devaḥ śatakratuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">taruṇādityasaṃkāśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">stūyamānaṃ marudgaṇaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.1.19">
<l><seg type="pāda" n="a">te tamṛgbhiryajurbhiśca</seg> <seg type="pāda" n="b">sāmabhiścāstuvannatāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">so 'bravīducyatāṃ kāmo</seg> <seg type="pāda" n="d">jagatsu pravaro 'pi yaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.1.20">
<l><seg type="pāda" n="a">te vavrire śivajñānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrūyatāmiti so 'bravīt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃtveko 'stu mama praṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="d">nikhilaśrotṛsammataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.1.21">
<l><seg type="pāda" n="a">atha teṣāṃ bharadvājo</seg> <seg type="pāda" n="b">bhagavānagraṇīrabhūt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vāgmī pragalbhaḥ papraccha</seg> <seg type="pāda" n="d">nyāyataḥ surapūjitam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.1.22">
<l><seg type="pāda" n="a">kathaṃ maheśvarādetad</seg> <seg type="pāda" n="b">āgataṃ jñānamuttamam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃ ca cetasi saṃsthāpya</seg> <seg type="pāda" n="d">nirmame bhagavānidam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.1.23">
<l><seg type="pāda" n="a">sṛṣṭikāle maheśānaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">puruṣārthaprasiddhaye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vidhatte vimalaṃ jñānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pañcasroto 'bhilakṣitam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.1.24">
<l><seg type="pāda" n="a">tadvartivācakavrāta</seg><seg type="pāda" n="b">vācyānaṣṭau maheśvarān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saptakoṭiprasaṃkhyātān</seg> <seg type="pāda" n="d">mantrāṃśca parame 'dhvani</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.1.25">
<l><seg type="pāda" n="a">aṣṭādaśādhikaṃ cānyac</seg> <seg type="pāda" n="b">chrutaṃ māyādhikāriṇām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mantreśvarāṇāmūrdhvādhva</seg><seg type="pāda" n="d">sthiteśopamatejasām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.1.26">
<l><seg type="pāda" n="a">teṣu vyaktaḥ sa bhagavān</seg> <seg type="pāda" n="b">idaṃ yogyeṣu siddhaye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prakāśayatyato 'nyeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">yo 'rthaḥ samupapadyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.1.27">
<l><seg type="pāda" n="a">śivodgīrṇamidaṃ jñānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mantramantreśvareśvaraiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāmadatvātkāmiketi</seg> <seg type="pāda" n="d">pragītaṃ bahuvistaram</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.1.28">
<l><seg type="pāda" n="a">tebhyo 'vagatya dṛgjyotir</seg> <seg type="pāda" n="b">jvālālīḍhasmaradrumaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dadāvumāpatirmahyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sahasrairbhavasaṃmitaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.1.29">
<l><seg type="pāda" n="a">tatrāpi vistaraṃ hitvā</seg> <seg type="pāda" n="b">sūtraiḥ sārārthavācakaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vakṣye nirākulaṃ jñānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">taduktaireva bhūyasā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.2.1">
<l><seg type="pāda" n="a">athānādimalāpetaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvakṛtsarvavicchivaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pūrvavyatyāsitasyāṇoḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pāśajālamapohati</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.2.2">
<l><seg type="pāda" n="a">tripadārthaṃ catuṣpādaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mahātantraṃ jagatpatiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sūtreṇaikena saṃhṛtya</seg> <seg type="pāda" n="d">prāha vistaraśaḥ punaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.2.3">
<l><seg type="pāda" n="a">jagajjanmasthitidhvaṃsa</seg><seg type="pāda" n="b">tirobhāvavimuktayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛtyaṃ sakārakaphalaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jñeyamasyaitadeva hi</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.2.4">
<l><seg type="pāda" n="a">tena svabhāvasiddhena</seg> <seg type="pāda" n="b">bhavitavyaṃ jagatkṛtā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">arvāksiddhe 'navasthā syān</seg> <seg type="pāda" n="d">mokṣo nirhetuko 'pi vā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.2.5">
<l><seg type="pāda" n="a">caitanyaṃ dṛkkriyārūpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tadastyātmani sarvadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvataśca yato muktau</seg> <seg type="pāda" n="d">śrūyate sarvatomukham</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.2.6">
<l><seg type="pāda" n="a">sadapyabhāsamānatvāt</seg> <seg type="pāda" n="b">tanniruddhaṃ pratīyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vaśyo 'nāvṛtavīryasya</seg> <seg type="pāda" n="d">so 'ta evāvimokṣaṇāt</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.2.7">
<l><seg type="pāda" n="a">prāvṛtīśabale karma</seg> <seg type="pāda" n="b">māyākāryaṃ caturvidham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pāśajālaṃ samāsena</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmā nāmnaiva kīrtitāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.2.8">
<l><seg type="pāda" n="a">iti vastutrayasyāsya</seg> <seg type="pāda" n="b">prākpādakṛtasaṃsthiteḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">caryāyogakriyāpādair</seg> <seg type="pāda" n="d">viniyogo 'bhidhāsyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.2.9">
<l><seg type="pāda" n="a">viniyogaphalaṃ muktir</seg> <seg type="pāda" n="b">bhuktirapyanuṣaṅgataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">parāparavibhāgena</seg> <seg type="pāda" n="d">bhidyete te tvanekadhā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.2.10">
<l><seg type="pāda" n="a">vedānasāṃkhyasadasat</seg><seg type="pāda" n="b">pādārthikamatādiṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sasādhanā muktirasti</seg> <seg type="pāda" n="d">ko viśeṣaḥ śivāgame</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.2.11">
<l><seg type="pāda" n="a">praṇetrasarvadarśitvān</seg> <seg type="pāda" n="b">na sphuṭo vastusaṃgrahaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">upāyāḥ saphalāstadvac</seg> <seg type="pāda" n="d">chaive sarvamidaṃ param</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.2.12">
<l><seg type="pāda" n="a">vedānteṣveka evātmā</seg> <seg type="pāda" n="b">cidacidvyaktilakṣitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratijñāmātramevedaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">niścayaḥ kiṃnibandhanaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.2.13">
<l><seg type="pāda" n="a">atha pramāṇaṃ tatrātmā</seg> <seg type="pāda" n="b">prameyatvaṃ prapadyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yatraitadubhayaṃ tatra</seg> <seg type="pāda" n="d">catuṣṭayamapi sthitam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.2.14">
<l><seg type="pāda" n="a">advaitahānirevaṃ syān</seg> <seg type="pāda" n="b">niṣpramāṇakatānyathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhogasāmyāvimokṣau ca</seg> <seg type="pāda" n="d">yau neṣṭāvātmavādibhiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.2.15">
<l><seg type="pāda" n="a">sāṃkhyajñāne 'pi mithyātvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kārye kāraṇabuddhitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">akartṛbhāvādbhoktuśca</seg> <seg type="pāda" n="d">svātantryādapyacittvataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.2.16">
<l><seg type="pāda" n="a">iha sapta padārthāḥ syur</seg> <seg type="pāda" n="b">jīvājīvāstravāstrayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃvaro nirjaraścaiva</seg> <seg type="pāda" n="d">bandhamokṣāvubhāvapi</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.2.17">
<l><seg type="pāda" n="a">syādvādalāñchitāścaite</seg> <seg type="pāda" n="b">sarve 'naikāntikatvataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadeva sattadevāsad</seg> <seg type="pāda" n="d">iti kena pramīyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.2.18">
<l><seg type="pāda" n="a">sadanyadasadanyacca</seg> <seg type="pāda" n="b">tadevaṃ siddhasādhyatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asajjaghanyaṃ sacchreṣṭham</seg> <seg type="pāda" n="d">ityapi bruvate budhāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.2.19">
<l><seg type="pāda" n="a">naikatra tadapekṣātaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sthitamevobhayaṃ tataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">atha cetsadasadbhāvaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sadāyuktataro mataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.2.20">
<l><seg type="pāda" n="a">tatkarmasaṃkarabhayād</seg> <seg type="pāda" n="b">avyāpitvaṃ ca te jaguḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sāmānyetarasambandha</seg><seg type="pāda" n="d">jñānābhāvādacetasaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.2.21">
<l><seg type="pāda" n="a">yaḥ prāgavyāpakaḥ so 'nte</seg> <seg type="pāda" n="b">kathamanyādṛśo bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa vikāsādidharmā cet</seg> <seg type="pāda" n="d">tato doṣaparamparā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.2.22">
<l><seg type="pāda" n="a">ṣaṭpadārthaparijñānān</seg> <seg type="pāda" n="b">mithyājñānaṃ nivartate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rāgadveṣau mamatvaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">tadviśeṣaguṇāstataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.2.23">
<l><seg type="pāda" n="a">kramaśo vinivartante</seg> <seg type="pāda" n="b">dehasaṃyogajā yataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sā muktirjaḍatārūpā</seg> <seg type="pāda" n="d">tato muktaḥ śavo na kim</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.2.24">
<l><seg type="pāda" n="a">cidvyañjakasya karmādeḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣaṇikatvānmuhurmuhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vyajyate jāyamānaiva</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣaṇiketi matā paraiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.2.25">
<l><seg type="pāda" n="a">tadasatkarmaṇo bhogād</seg> <seg type="pāda" n="b">atītānubhavasmṛteḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sthitirniranvaye nāśe</seg> <seg type="pāda" n="d">na smṛternāpi karmaṇaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.2.26">
<l><seg type="pāda" n="a">vināśalakṣaṇo 'paiti</seg> <seg type="pāda" n="b">na muktāvapyupaplavaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na cāstyanubhavaḥ kaścid</seg> <seg type="pāda" n="d">bhavāvasthā varaṃ tataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.2.27">
<l><seg type="pāda" n="a">ityādyajñānamūḍhāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">matamāśrityadurdhiyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">apavargamabhīpsanti</seg> <seg type="pāda" n="d">khadyotātpāvakārthinaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.2.28">
<l><seg type="pāda" n="a">yatkaivalyaṃ puṃsprakṛtyor vivekād</seg> <seg type="pāda" n="b">yo vā sarvaṃ brahma matvā virāmaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yā vā kāścinmuktayaḥ pāśajanyās</seg> <seg type="pāda" n="d">tāstāḥ sarvā bhedamāyānti sṛṣṭau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.2.29">
<l><seg type="pāda" n="a">śaive siddho bhāti mūrdhnītareṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">muktaḥ sṛṣṭau punarabhyeti nādhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśvānarthānsvena viṣṭabhya dhāmnā</seg> <seg type="pāda" n="d">sarveśānānīśitaḥ sarvadāste</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.3.1">
<l><seg type="pāda" n="a">athopalabhya dehādi</seg> <seg type="pāda" n="b">vastu kāryatvadharmakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kartāramasya jānīmo</seg> <seg type="pāda" n="d">viśiṣṭamanumānataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.3.2">
<l><seg type="pāda" n="a">vaiśiṣṭyaṃ kāryavaiśiṣṭyād</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭaṃ lokasthitāvapi</seg> </l>
<note>This last half-line appears as part of the commentary (Ked p.104, lines 4--5)</note>
<note>but it probably belongs to the text and is quoted as part of it</note>
<note>in Trilocana's Siddhāntārthasamuccaya (IFP MS T.206, p.62 and T.284, p.133).</note>
<l><seg type="pāda" n="c">yadyathā yādṛśaṃ yāvat</seg> <seg type="pāda" n="d">kāryaṃ tatkāraṇaṃ tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">nityaṃ kālānavacchedād</seg> <seg type="pāda" n="f">dvaitatyānna pradeśagam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.3.3">
<l><seg type="pāda" n="a">kramākramasamutpatteḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kramādyutpattiśaktimat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasyāsti karaṇaṃ yena</seg> <seg type="pāda" n="d">dṛṣṭā nākaraṇā kṛtiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.3.4">
<l><seg type="pāda" n="a">anāgāmi ca tajjñeyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāryasyānādisaṃsthiteḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">karaṇaṃ ca na śaktyanyac</seg> <seg type="pāda" n="d">chaktirnācetanā citaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.3.5">
<l><seg type="pāda" n="a">viṣayāniyamādekaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bodhe kṛtye ca tattathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāryaṃ na sthitijanmādi</seg> <seg type="pāda" n="d">bījasya prakṛteraṇoḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.3.6">
<l><seg type="pāda" n="a">pāriśeṣyānmaheśasya</seg> <seg type="pāda" n="b">muktasya śiva eva saḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sambandhāgrahaṇe bādhā</seg> <seg type="pāda" n="d">mānasyābhyeti kasyacit</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.3.7">
<l><seg type="pāda" n="a">sā parasyāpi dhūmo 'nyo</seg> <seg type="pāda" n="b">girau māhānasādyataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">loke vapuṣmato dṛṣṭaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtyaṃ so 'pyasmadādivat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.3.8">
<l><seg type="pāda" n="a">mūlādyasambhavācchāktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vapurno tādṛśaṃ prabhoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadvapuḥ pañcabhirmantraiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pañcakṛtyopayogibhiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.3.9">
<l><seg type="pāda" n="a">īśatatpuruṣāghora</seg><seg type="pāda" n="b">vāmājairmastakādikam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">īṣṭe yena jagatsarvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">guṇenoparivartinā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.3.10">
<l><seg type="pāda" n="a">sa mūrdhasamadeśatvān</seg> <seg type="pāda" n="b">mūrdhā nāvayavastanoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasya tasya tanuryā pūs</seg> <seg type="pāda" n="d">tasyāmuṣati yena saḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.3.11">
<l><seg type="pāda" n="a">tattrāṇādvyañjanāccāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">sa tatpuruṣavaktrakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hṛdayaṃ bodhaparyāyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">so 'syāghoraḥ śivo yataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.3.12">
<l><seg type="pāda" n="a">parigrahasya ghoratvād</seg> <seg type="pāda" n="b">ghoroktirupacārataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vāmastrivargavāmatvād</seg> <seg type="pāda" n="d">rahasyaśca svabhāvataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">vāmaṃ dhāma paraṃ guhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="f">yasyāsau vāmaguhyakaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.3.13">
<l><seg type="pāda" n="a">sadyo 'ṇūnāṃ mūrtayaḥ sambhavanti</seg> <seg type="pāda" n="b">yasyecchātastena sadyo 'bhidhānaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sadyo mūrtīryogināṃ vā vidhatte</seg> <seg type="pāda" n="d">sadyomūrtiḥ kṛtyaśaighryānna mūrteḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.3.14">
<l><seg type="pāda" n="a">itthaṃ śaktiḥ kurvatī dehakṛtyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dehābhāvāducyate dehaśabdaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasyā bhedā ye 'pi vāmādayaḥ syus</seg> <seg type="pāda" n="d">te 'pi proktāḥ kṛtyabhedena sadbhiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.4.1">
<l><seg type="pāda" n="a">sa itthaṃvigraho 'nena</seg> <seg type="pāda" n="b">karaṇenāhataujasā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">karoti sarvadā kṛtyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yadā yadupapadyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.4.2">
<l><seg type="pāda" n="a">tatrādau kevalāṇūnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yogyānāṃ kurute 'ṣṭakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vāmādiśaktibhiryuktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">saptakoṭiparicchadam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.4.3">
<l><seg type="pāda" n="a">teṣāmanantaḥ sūkṣmaśca</seg> <seg type="pāda" n="b">tathā caiva śivottamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ekanetraikarudrau ca</seg> <seg type="pāda" n="d">trimūrtiścāmitadyutiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.4.4">
<l><seg type="pāda" n="a">śrīkaṇṭhaśca śikhaṇḍī ca</seg> <seg type="pāda" n="b">rājarājeśvareśvarāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">īṣadaprāptayogatvān</seg> <seg type="pāda" n="d">niyojyāḥ parameṣṭhinaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.4.5">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvajñatvādiyoge 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">niyojyatvaṃ malāṃśataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">parasparaṃ viśiṣyante</seg> <seg type="pāda" n="d">mantrāścaivamadhaḥ sthitāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.4.6">
<l><seg type="pāda" n="a">te ca mantreśvaravyakta</seg><seg type="pāda" n="b">śivaśaktipracoditāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kurvantyanugrahaṃ puṃsāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yadā yeṣāṃ sa yujyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.4.7">
<l><seg type="pāda" n="a">prayoktṛdehasāpekṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tadardhamakhile 'dhvani</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛtvādhikāraṃ sthityante</seg> <seg type="pāda" n="d">śivaṃ viśati seśvaram</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.4.8">
<l><seg type="pāda" n="a">vinādhikaraṇenānyat</seg> <seg type="pāda" n="b">pradhānavikṛteradhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛtvādhikāramīśeṣṭam</seg> <seg type="pāda" n="d">apaiti svādhvasaṃhṛtau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.4.9">
<l><seg type="pāda" n="a">tato 'nantādyabhivyaktaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">patīnāṃ granthitattvataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kalādyārabdhadehānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">karotyaṣṭādaśaṃ śatam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.4.10">
<l><seg type="pāda" n="a">tānapyāviśya bhagavān</seg> <seg type="pāda" n="b">sāñjanān bhuvanādhipān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yebhyaḥ sarvamidaṃ yeṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śaktiḥ karmanibandhanā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.4.11">
<l><seg type="pāda" n="a">praṇetṝṇ paśuśāstrāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">paśūṃstadanuvartakān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svasādhyakārakopetān</seg> <seg type="pāda" n="d">kāladhāmāvadhisthitān</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.4.12">
<l><seg type="pāda" n="a">sthitau sakārakānetān</seg> <seg type="pāda" n="b">samākramya svatejasā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yunakti svārthasiddhyarthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhūtairanabhilakṣitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.4.13">
<l><seg type="pāda" n="a">bhogasādhanamākṣipya</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtvā kāraṇasaṃśrayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tacca sātmakamākramya</seg> <seg type="pāda" n="d">viśramāyāvatiṣṭhate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.4.14">
<l><seg type="pāda" n="a">bhavināṃ bhavakhinnānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvabhūtahito yataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svāpāvasānamāsādya</seg> <seg type="pāda" n="d">punaḥ prāgvatpravartate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.4.15">
<l><seg type="pāda" n="a">svāpe 'pyāste bodhayanbodhayogyān</seg> <seg type="pāda" n="b">rodhyānrundhanpācayan karmikarma</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">māyāśaktīrvyaktiyogyāḥ prakurvan</seg> <seg type="pāda" n="d">paśyansarvaṃ yadyathā vastujātam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.5.1">
<l><seg type="pāda" n="a">tamaḥśaktyadhikārasya</seg> <seg type="pāda" n="b">nivṛttestatparicyutau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vyanakti dṛkkriyānantyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jagadbandhuraṇoḥ śivaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.5.2">
<l><seg type="pāda" n="a">yānvimocayati svāpe</seg> <seg type="pāda" n="b">śivāḥ sadyo bhavanti te</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃhṛtau vā samudbhūtāv</seg> <seg type="pāda" n="d">aṇavaḥ patayo 'thavā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.5.3">
<l><seg type="pāda" n="a">rudramantrapatīśāna</seg><seg type="pāda" n="b">padabhājo bhavanti te</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sthitau yānanugṛhṇāti</seg> <seg type="pāda" n="d">gurumāsthāya cidvataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.5.4">
<l><seg type="pāda" n="a">yeṣāṃ śarīriṇāṃ śaktiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">patatyapi nivṛttaye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">teṣāṃ talliṅgamautsukyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">muktau dveṣo bhavasthitau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.5.5">
<l><seg type="pāda" n="a">bhaktiśca śivabhakteṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">śraddhā tacchāsake vidhau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anenānumitiḥ śiṣṭa</seg><seg type="pāda" n="d">hetoḥ sthūladhiyāmapi</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.5.6">
<l><seg type="pāda" n="a">paśudṛgyogasiddhānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">karmavyaktidvayaṃ samam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jyeṣṭhādiphalayogyānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sādhikārāsu muktiṣu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.5.7">
<l><seg type="pāda" n="a">upāyādaravaiśiṣṭyān</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛgyate tattrayaṃ punaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dvayorvyaktikaraḥ kaścic</seg> <seg type="pāda" n="d">cyutisiddhivilakṣitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.5.8">
<l><seg type="pāda" n="a">īṣadardhanivṛtte tu</seg> <seg type="pāda" n="b">rodhakatve tamaḥpateḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhavantyetāni liṅgāni</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃcicchiṣṭe ca dehinām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.5.9">
<l><seg type="pāda" n="a">yogyatātrayamapyetat</seg> <seg type="pāda" n="b">samatītya maheśvaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svāpe 'numanugṛhṇāti</seg> <seg type="pāda" n="d">sādhikāramidaṃ yataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.5.10">
<l><seg type="pāda" n="a">sargamūle tṛtīyāyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">svāpavadbhūtasaṃhṛtau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa yadvyapāsya kriyate</seg> <seg type="pāda" n="d">tadvidho yo 'ṇurucyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.5.11">
<l><seg type="pāda" n="a">tathā bījaṃ śarīrādeḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pācayatyāniveśanāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na yogyatāṅgamabhajat</seg> <seg type="pāda" n="d">sadyaḥ syādauṣadhādivat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.5.12">
<l><seg type="pāda" n="a">pākārhamapi tatpaktuṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">neśatyātmānamātmanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmasāmānya evāyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvasya pariṇāminaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.5.13">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvajñaḥ sarvakartṛtvāt</seg> <seg type="pāda" n="b">sādhanāṅgaphalaiḥ saha</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yo yajjānāti kurute</seg> <seg type="pāda" n="d">sa tadeveti susthitam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.5.14">
<l><seg type="pāda" n="a">taccāsyāvṛtiśūnyatvān</seg> <seg type="pāda" n="b">na vyañjakamapekṣate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tanna sāṃśayikaṃ tasmād</seg> <seg type="pāda" n="d">viparītaṃ na jātucit</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.5.15">
<l><seg type="pāda" n="a">yāni vyañjakamīkṣante</seg> <seg type="pāda" n="b">vṛtatvānmalaśaktibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vyañjakasyānurodhena</seg> <seg type="pāda" n="d">tāni syurvyāhatānyapi</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.5.16">
<l><seg type="pāda" n="a">nādhyakṣaṃ nāpi tallaiṅgaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na śābdamapi śāṅkaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jñānamābhāti vimalaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvadā sarvavastuṣu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.5.17">
<l><seg type="pāda" n="a">tadekaṃ viṣayānantyād</seg> <seg type="pāda" n="b">bhedānantyaṃ prapadyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kartṛtvaṃ tadabhinnatvāt</seg> <seg type="pāda" n="d">tadvadevopacārataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.5.18">
<l><seg type="pāda" n="a">sattasvarūpakaraṇārthavidheyadṛgbhir</seg> <seg type="pāda" n="b">leśoditābhiriti ye vidurīśatattvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">te mocayanti bhavino bhavapaṅkamagnān</seg> <seg type="pāda" n="d">no vistareṇa puruṣāḥ paśupāśarūpam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.6.1">
<l><seg type="pāda" n="a">atha viśvanimittasya</seg> <seg type="pāda" n="b">prāptaṃ lakṣaṇamātmanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadīśoktau gataprāyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tathāpyuddeśa ucyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.6.2">
<l><seg type="pāda" n="a">kāryaṃ kṣityādi karteśas</seg> <seg type="pāda" n="b">tatkarturnopayujyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na svārthamapyacidbhāvān</seg> <seg type="pāda" n="d">nānarthyaṃ kartṛgauravāt</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.6.3">
<l><seg type="pāda" n="a">pāriśeṣyātparārthaṃ tat</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣetrajñaḥ sa parastayoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">paro dehastadarthatvāt</seg> <seg type="pāda" n="d">parārthāḥ kṣmādayo nanu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.6.4">
<l><seg type="pāda" n="a">kāyo 'pyacittvādānyārthyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sutarāṃ pratipadyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cetanaścenna bhogyatvād</seg> <seg type="pāda" n="d">vikāritvācca jātucit</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.6.5">
<l><seg type="pāda" n="a">bhogyā vikāriṇo dṛṣṭāś</seg> <seg type="pāda" n="b">cidvihīnāḥ paṭādayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yasminsati ca sattvādvā</seg> <seg type="pāda" n="d">na satyapi śave citiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.6.6">
<l><seg type="pāda" n="a">pariṇāmasay vaiśiṣṭyād</seg> <seg type="pāda" n="b">asti cet na smṛtistadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāpyevaṃ supratītatvāt</seg> <seg type="pāda" n="d">smartā kāyetaro 'styataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.6.7">
<l><seg type="pāda" n="a">nāvyāpako na kṣaṇiko</seg> <seg type="pāda" n="b">naiko nāpi jaḍātmakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nākartā bhinnacidyogī</seg> <seg type="pāda" n="d">pāśānte śivatāśruteḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.7.1">
<l><seg type="pāda" n="a">athāvidyādayaḥ pāśāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kathyante leśato 'dhunā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yeṣāmapāye patayo</seg> <seg type="pāda" n="d">bhavanti jagato 'ṇavaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.7.2">
<l><seg type="pāda" n="a">pāśābhāve pāratantryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vaktavyaṃ kinnibandhanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svābhāvikaṃ cenmukteṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">muktaśabdo nivartate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.7.3">
<l><seg type="pāda" n="a">bandhaśūnyasya vaśitā</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭā baddhasya vaśyatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">etāvatī te baddhatva</seg><seg type="pāda" n="d">muktatve baddhamuktayoḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.7.4">
<l><seg type="pāda" n="a">tatpāratantryaṃ baddhatvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tasminnitye cidādivat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">muktisādhanasaṃdoho</seg> <seg type="pāda" n="d">vyartho 'lamanayā dhiyā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.7.5">
<l><seg type="pāda" n="a">nityavyāpakacicchakti</seg><seg type="pāda" n="b">nidhirapyarthasiddhaye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pāśavaṃ śāmbhavaṃ vāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">nānviṣyatyanyathā balam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.7.6">
<l><seg type="pāda" n="a">tadāvaraṇamasyāṇoḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pañcasrotasi śāṅkare</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">paryāyairbahubhirgītam</seg> <seg type="pāda" n="d">adṛṣṭaṃ paśubhiḥ sadā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.7.7">
<l><seg type="pāda" n="a">paśutvapaśunīhāra</seg><seg type="pāda" n="b">mṛtyumūrcchāmalāñjanaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avidyāvṛtirugglāni</seg><seg type="pāda" n="d">pāpamūlakṣapādibhiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.7.8">
<l><seg type="pāda" n="a">tadekaṃ sarvabhūtānām</seg> <seg type="pāda" n="b">anādi nibiḍaṃ mahat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratyātmasthasvakālāntā</seg><seg type="pāda" n="d">pāyiśaktisamūhavat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.7.9">
<l><seg type="pāda" n="a">tadanādisthamarvāgvā</seg> <seg type="pāda" n="b">taddhetustadato 'nyathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ruṇaddhi muktānevaṃ cen</seg> <seg type="pāda" n="d">mokṣe yatnastato mṛṣā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.7.10">
<l><seg type="pāda" n="a">tadekaṃ bahusaṃkhyaṃ tu</seg> <seg type="pāda" n="b">tādṛgutpattimadyataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kintu tacchaktayo 'nekā</seg> <seg type="pāda" n="d">yugapanmuktyadarśanāt</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.7.11">
<l><seg type="pāda" n="a">tāsāṃ māheśvarī śaktiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvānugrāhikā śivā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmānuvartanādeva</seg> <seg type="pāda" n="d">pāśa ityupacaryate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.7.12">
<l><seg type="pāda" n="a">pariṇāmayatyetāśca</seg> <seg type="pāda" n="b">rodhāntaṃ kārkacittviṣā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yadonmīlanamādhatte</seg> <seg type="pāda" n="d">tadānugrāhikocyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.7.13">
<l><seg type="pāda" n="a">śambhościdādyanugrāhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tadvirodhitayā mithaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yugapanna kṣamaṃ śaktiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvānugrāhikā katham</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.7.14">
<l><seg type="pāda" n="a">kathaṃ bhūtopakārārthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pravṛttasya jagatprabhoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">apakārakamāviśya</seg> <seg type="pāda" n="d">yujyate tunnatodanam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.7.15">
<l><seg type="pāda" n="a">na todanāya kurute</seg> <seg type="pāda" n="b">malasyāṇoranugraham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kintu yatkriyate kiñcit</seg> <seg type="pāda" n="d">tadupāyena nānyathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.7.16">
<l><seg type="pāda" n="a">na sādhikāre tamasi</seg> <seg type="pāda" n="b">muktirbhavati kasyacit</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">adhikāro 'pi tacchakteḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pariṇāmānnivartate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.7.17">
<l><seg type="pāda" n="a">so 'pi na svata eva syād</seg> <seg type="pāda" n="b">api yogyasya vastunaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvathā sarvadā yasmāc</seg> <seg type="pāda" n="d">citprayojyamacetanam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.7.18">
<l><seg type="pāda" n="a">yathā kṣārādinā vaidyas</seg> <seg type="pāda" n="b">tudannapi na rogiṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">koṭāviṣṭārthadāyitvād</seg> <seg type="pāda" n="d">duḥkhahetuḥ pratīyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.7.19">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvagatvānmaheśasya</seg> <seg type="pāda" n="b">nādhiṣṭhānaṃ vihanyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na ca yatrāsti kartavyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tasminnaudāsyameti saḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.7.20">
<l><seg type="pāda" n="a">dharmiṇo 'nugraho nāma</seg> <seg type="pāda" n="b">yattaddharmānuvartanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na so 'sti kasyacijjātu</seg> <seg type="pāda" n="d">yaḥ patyā nānuvartate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.7.21">
<l><seg type="pāda" n="a">gatādhikāranīhāra</seg><seg type="pāda" n="b">vīryasya sata edhate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">paśoranugraho 'nyasya</seg> <seg type="pāda" n="d">tādarthyādasti karmaṇaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.7.22">
<l><seg type="pāda" n="a">boddhṛtvapariṇāmitva</seg><seg type="pāda" n="b">dharmayoranuvartanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">malasya sādhikārasya</seg> <seg type="pāda" n="d">nivṛttestatparicyutau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.7.23">
<l><seg type="pāda" n="a">ityevaṃ yaugapadyena</seg> <seg type="pāda" n="b">kramātsughata eva hi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">māyāyāḥ sādhikārāyāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">karmaṇaścokta eva saḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.8.1">
<l><seg type="pāda" n="a">athendriyaśarīrārthaiś</seg> <seg type="pāda" n="b">cidyogasyānumīyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nimittamāgāmibhāvād</seg> <seg type="pāda" n="d">yato nāgāmyahetumat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.8.2">
<l><seg type="pāda" n="a">tasya pradeśavartitvād</seg> <seg type="pāda" n="b">vaicitryātkṣaṇikatvataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratipuṃniyatatvācca</seg> <seg type="pāda" n="d">santatatvācca tadguṇam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.8.3">
<l><seg type="pāda" n="a">īśāvidyādyapekṣitvāt</seg> <seg type="pāda" n="b">sahakāri taducyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">karma vyāpārajanyatvād</seg> <seg type="pāda" n="d">adṛṣṭaṃ sūkṣmabhāvataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.8.4">
<l><seg type="pāda" n="a">janakaṃ dhārakaṃ bhogyam</seg> <seg type="pāda" n="b">adhyātmāditrisādhanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatsatyānṛtayonitvād</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmādharmasvarūpakam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.8.5">
<l><seg type="pāda" n="a">svāpe vipākamabhyeti</seg> <seg type="pāda" n="b">tatsṛṣṭāvupayujyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">māyāyāṃ vartate cānte</seg> <seg type="pāda" n="d">nābhuktaṃ layameti ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.8.6">
<l><seg type="pāda" n="a">iti māyādikālānta</seg><seg type="pāda" n="b">pravartakamanādimat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">karma vyañjakamapyetad</seg> <seg type="pāda" n="d">rodhi sadyanna muktaye</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.9.1">
<l><seg type="pāda" n="a">atha sarvajñavākyena</seg> <seg type="pāda" n="b">pratipannasya lakṣaṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kathyate granthipāśasya</seg> <seg type="pāda" n="d">kiñcidyuktyāpi leśataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.9.2">
<l><seg type="pāda" n="a">tadekamaśivaṃ bījaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jagataścitraśaktimat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sahakāryadhikārānta</seg><seg type="pāda" n="d">saṃrodhi vyāpyanaśvaram</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.9.3">
<l><seg type="pāda" n="a">kartānumīyate yena</seg> <seg type="pāda" n="b">jagaddharmeṇa hetunā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tenopādānamapyasti</seg> <seg type="pāda" n="d">na paṭastantubhirvinā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.9.4">
<l><seg type="pāda" n="a">tadacetanameva syāt</seg> <seg type="pāda" n="b">kāryasyācittvadarśanāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prāptaḥ sarvaharo doṣaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kāraṇāniyamo 'nyathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.9.5">
<l><seg type="pāda" n="a">yadyanityamidaṃ kāryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kasmādutpadyate punaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avyāpi cetkutastatsyāt</seg> <seg type="pāda" n="d">sarveṣāṃ sarvatomukham</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.9.6">
<l><seg type="pāda" n="a">yadanekamacittattu</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭamutpattidharmakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na tadutpattimattasmād</seg> <seg type="pāda" n="d">ekamabhyupagamyatām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.9.7">
<l><seg type="pāda" n="a">paṭastantugaṇāddṛṣṭaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvamekamanekataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadapyanekamekasmād</seg> <seg type="pāda" n="d">eva bījātprajāyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.9.8">
<l><seg type="pāda" n="a">yeṣāṃ ciddharmakāddhetor</seg> <seg type="pāda" n="b">acidapyupajāyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">teṣāṃ dhūmena liṅgena</seg> <seg type="pāda" n="d">jalaṃ kiṃ nānumīyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.9.9">
<l><seg type="pāda" n="a">bhūtāvadhi jagadyeṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāraṇaṃ paramāṇavaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">teṣāṃ pūrvoditāddhetor</seg> <seg type="pāda" n="d">jñātaiva jñānasūkṣmatā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.9.10">
<l><seg type="pāda" n="a">śarīrādeḥ śarīrādi</seg> <seg type="pāda" n="b">yadi tannikhilātyaye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kā vārtā nākhiladhvaṃso</seg> <seg type="pāda" n="d">na sarvajño mṛṣā vadet</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.9.11">
<l><seg type="pāda" n="a">ekadeśe 'pi yo dharmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pratīto yasya dharmiṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa tasya sarvataḥ kena</seg> <seg type="pāda" n="d">jāyamāno nivāryate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.9.12">
<l><seg type="pāda" n="a">koṭiśo maraṇaṃ dṛṣṭvā</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃhatānāṃ śarīriṇām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">so 'pi pratīyate kālo</seg> <seg type="pāda" n="d">yatrāśeṣajanakṣayaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.9.13">
<l><seg type="pāda" n="a">tadādhārāṇi kāryāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">śaktirūpāṇi saṃhṛtau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vivṛtau vyaktirūpāṇi</seg> <seg type="pāda" n="d">vyāpriyante 'rthasiddhaye</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.9.14">
<l><seg type="pāda" n="a">tantvādikārakādānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">paṭāsattve paṭārthinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sattve kārakaśabdo 'pi</seg> <seg type="pāda" n="d">vyapaitīti hataṃ jagat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.9.15">
<l><seg type="pāda" n="a">sāphalyamasadutpattāv</seg> <seg type="pāda" n="b">astu kārakavastunaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">utpādayatu sarvasmāt</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvaḥ sarvamabhīpsitam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.9.16">
<l><seg type="pāda" n="a">athāśakyaṃ yataḥ śakyam</seg> <seg type="pāda" n="b">atra vaḥ kiṃ niyāmakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na ca paśyāmi tatkiṃcit</seg> <seg type="pāda" n="d">śaktiścetsiddhasādhyatā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.9.17">
<l><seg type="pāda" n="a">anyathā kārakavrāta</seg><seg type="pāda" n="b">pravṛttyanupapattitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śrutirādānamarthaśca</seg> <seg type="pāda" n="d">vyapaitītyapi taddhatam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.9.18">
<l><seg type="pāda" n="a">athāstyutpādikā śaktir</seg> <seg type="pāda" n="b">na kāryaṃ śaktirūpakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tayorviśeṣaṇaṃ vācyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">naitatpaśyāmi kiñcana</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.9.19">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmānniyāmikā janya</seg><seg type="pāda" n="b">śaktiḥ kāra[ṇa]vastunaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sānvayavyatirekābhyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">rūḍhito vāvasīyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.9.20">
<l><seg type="pāda" n="a">tadvyatkirjananaṃ nāma</seg> <seg type="pāda" n="b">tatkārakasamāśrayāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tena tantugatākāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">paṭākārāvarodhakam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.9.21">
<l><seg type="pāda" n="a">vemādināpanīyātha</seg> <seg type="pāda" n="b">paṭavyaktiḥ prakāśyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā kaṭādigūḍhasya</seg> <seg type="pāda" n="d">paṭādestadvyudāsataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">nāsataḥ kriyate vyaktiḥ</seg> <seg type="pāda" n="f">kalādergranthitastathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.10.1">
<l><seg type="pāda" n="a">granthijanyaṃ kalākāla</seg><seg type="pāda" n="b">vidyārāganṛmātaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">guṇadhīgarvacittākṣa</seg><seg type="pāda" n="d">mātrābhūtānyanukramāt</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.10.2">
<l><seg type="pāda" n="a">vidhatte dehasiddhyarthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yatsākṣādyatpadāntarāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā yunakti yaddhetos</seg> <seg type="pāda" n="d">tādṛktadadhunocyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.10.3">
<l><seg type="pāda" n="a">kartṛśaktiraṇornityā</seg> <seg type="pāda" n="b">vibhvī ceśvaraśaktivat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tamaścchannatayārtheṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">nābhāti niranugrahā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.10.4">
<l><seg type="pāda" n="a">tadanugrāhakaṃ tattvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kalākhyaṃ taijasaṃ haraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">māyāṃ vikṣobhya kurute</seg> <seg type="pāda" n="d">pravṛttyaṅgaṃ paraṃ hi tat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.10.5">
<l><seg type="pāda" n="a">tena pradīpakalpena</seg> <seg type="pāda" n="b">tadāsvacchaciteraṇoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prakāśayatyekadeśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vidārya timiraṃ ghanam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.10.6">
<l><seg type="pāda" n="a">kala ityeṣa yo dhātuḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃkhyāne preraṇe ca saḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">protsāraṇaṃ preraṇaṃ sā</seg> <seg type="pāda" n="d">kurvatī tamasaḥ kalā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.10.7">
<l><seg type="pāda" n="a">ityetadubhayaṃ vipra</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃbhūyānanyavatsthitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhogakriyāvidhau jantor</seg> <seg type="pāda" n="d">nijaguḥ kartṛkārakam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.10.8">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ vyaktakriyāśaktir</seg> <seg type="pāda" n="b">didṛkṣurgocaraṃ dṛśaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhajatyanugrahāpekṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">svayaṃ draṣṭumaśaknuvat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.10.9">
<l><seg type="pāda" n="a">tadarthaṃ kṣobhayitveśaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kalāmeva janikṣamām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tattvaṃ vidyākhyamasṛjat</seg> <seg type="pāda" n="d">karaṇaṃ paramātmanaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.10.10">
<l><seg type="pāda" n="a">tena prakāśarūpeṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">jñānaśaktiprarocinā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvakārakaniṣpādyam</seg> <seg type="pāda" n="d">avaiti viṣayaṃ param</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.10.11">
<l><seg type="pāda" n="a">tadabhivyaktacicchakti</seg><seg type="pāda" n="b">dṛṣṭārtho 'pyapipāsitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">naiti taṃ janakaṃ rāgaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmādevāsṛjatprabhuḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.10.12">
<l><seg type="pāda" n="a">sa tena rañjito bhogyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">malīmasamapi spṛhan</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ādatte na ca bhuñjāno</seg> <seg type="pāda" n="d">virāgamadhigacchati</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.10.13">
<l><seg type="pāda" n="a">iti pravṛttaḥ karaṇaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāryarūḍhaiḥ sabhauvanaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhogabhūmiṣu nā bhuṅkte</seg> <seg type="pāda" n="d">bhogānkālānuvartinaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.10.14">
<l><seg type="pāda" n="a">tuṭyādipratyayasyārthaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kālo māyāsamudbhavaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kalayannā samutthānān</seg> <seg type="pāda" n="d">niyatyā niyataṃ paśum</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.10.15">
<l><seg type="pāda" n="a">sasādhanasya bhogasya</seg> <seg type="pāda" n="b">karmatantratayā jaguḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kecinniyāmakaṃ karma</seg> <seg type="pāda" n="d">yadanyadatiricyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.10.16">
<l><seg type="pāda" n="a">bhogo 'rthaḥ sarvatattvānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">so 'pi karmanibandhanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">karmaivāstu śarīrādi</seg> <seg type="pāda" n="d">tataḥ sarvamapārthakam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.10.17">
<l><seg type="pāda" n="a">atha dehādisāpekṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tatpumarthaprasādhakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tato niyatisāpekṣam</seg> <seg type="pāda" n="d">astu karma niyāmakam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.10.18">
<l><seg type="pāda" n="a">puṃstattvaṃ tata evābhūt</seg> <seg type="pāda" n="b">puṃspratyayanibandhanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āpūrakaṃ pradhānāder</seg> <seg type="pāda" n="d">bhauvanerudrasaṃśrayam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.10.19">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ prādhānikaṃ tattvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kalātattvādajījanat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saptagranthinidānasya</seg> <seg type="pāda" n="d">yattadgauṇasya kāraṇam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.10.20">
<l><seg type="pāda" n="a">tato buddhyādyupādānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">gauṇaṃ sattvaṃ rajastamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadvṛttayaḥ prakāśādyāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prasiddhā eva bhūyasā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.10.21">
<l><seg type="pāda" n="a">trayo guṇāstathāpyekaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tattvaṃ tadaviyogataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ekaikaśrutireteṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vṛttyādhikyanibandhanā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.10.22">
<l><seg type="pāda" n="a">na tadasti jagatyasmin</seg> <seg type="pāda" n="b">vastu kiñcidacetanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yanna vyāptaṃ guṇairyasminn</seg> <seg type="pāda" n="d">eko vāmiśrako guṇaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.10.23">
<l><seg type="pāda" n="a">buddhitattvaṃ tato nānā</seg><seg type="pāda" n="b">bhāvapratyayalakṣaṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">paraṃ tadātmano bhogyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vakṣyamāṇārthasaṃskṛtam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.10.24">
<l><seg type="pāda" n="a">bhāvā buddhiguṇā dharma</seg><seg type="pāda" n="b">jñānavairāgyabhūtayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sāttvikā vyatyayenaite</seg> <seg type="pāda" n="d">rāgamutsṛjya tāmasāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.10.25">
<l><seg type="pāda" n="a">pratyayāstadupādānās</seg> <seg type="pāda" n="b">te 'ṣṭau nava caturguṇāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sapta pañca ca vikhyātāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">siddhyādyā vargaśo mune</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.10.26">
<l><seg type="pāda" n="a">bhāvāḥ sapratyayāsteṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">leśāllakṣaṇamucyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sāṃsiddhikā vainayikāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prākṛtāśca bhavantyaṇoḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.10.27">
<l><seg type="pāda" n="a">viśiṣṭadharmasaṃskāra</seg><seg type="pāda" n="b">samuddīpitacetasām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">guṇaḥ sāṃsiddhiko bhāti</seg> <seg type="pāda" n="d">dehābhāve 'pi pūrvavat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.10.28">
<l><seg type="pāda" n="a">lokadhīguruśāstrebhyo</seg> <seg type="pāda" n="b">bhāti vainayiko guṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samarjito vainayiko</seg> <seg type="pāda" n="d">manovāktanuceṣṭayā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.10.29">
<l><seg type="pāda" n="a">prākṛto dehasaṃyoge</seg> <seg type="pāda" n="b">vyaktaḥ svapnādibodhavat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svargo muktiḥ prakṛtitvā- vighātau</seg> <seg type="pāda" n="d">yonikrāntirnirayāvāptibandhau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">rūpeṣvarthā vainayaprākṛteṣu</seg> <seg type="pāda" n="f">sampadyante savighātāḥ krameṇa</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.10.30">
<l><seg type="pāda" n="a">vaśyākrāntistatparijñānayogo</seg> <seg type="pāda" n="b">bhogānicchā vighnasaṃghavyapāyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhogāsaktirnyakkṛtirdehalabdhir</seg> <seg type="pāda" n="d">vighnaścārthāsteṣu sāṃsiddhikeṣu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.11.1">
<l><seg type="pāda" n="a">atha siddhyādivargāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">leśātsāmānyalakṣaṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kathyate viplavo mā bhūt</seg> <seg type="pāda" n="d">samāsokteḥ prabhedaśaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.11.2">
<l><seg type="pāda" n="a">puṃsprakṛtyādiviṣayā</seg> <seg type="pāda" n="b">buddhiryā siddhiratra sā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tuṣṭirnurakṛtārthasya</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtārtho 'smīti yā matiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.11.3">
<l><seg type="pāda" n="a">aśaktiḥ kārakāpāye</seg> <seg type="pāda" n="b">sadarthāprabhaviṣṇutā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiñcitsāmānyato 'nyatra</seg> <seg type="pāda" n="d">matiranyā viparyayaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.11.4">
<l><seg type="pāda" n="a">prakāśakatayā siddhir</seg> <seg type="pāda" n="b">vyaktādeḥ sattvabhāvajā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prakāśārthapravṛttatvād</seg> <seg type="pāda" n="d">rajoṃśaprabhavapi ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.11.5">
<l><seg type="pāda" n="a">tuṣṭirmithyāsvarūpatvāt</seg> <seg type="pāda" n="b">tamoguṇanibandhanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sukharūpatayā brahman</seg> <seg type="pāda" n="d">sāttvikyapyavasīyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.11.6">
<l><seg type="pāda" n="a">aśaktirapravṛttatvāt</seg> <seg type="pāda" n="b">tāmasī duḥkhabhāvataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rājasyapi guṇo dṛṣṭaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kārye kāraṇasaṃśrayaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.11.7">
<l><seg type="pāda" n="a">viparyayastamoyonir</seg> <seg type="pāda" n="b">mithyārūpatayā sa ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sāmānyamātrakābhāsāt</seg> <seg type="pāda" n="d">sattvātmeti viniścitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.11.8">
<l><seg type="pāda" n="a">iti buddhiprakāśo 'yaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhāvapratyayalakṣaṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bodha ityucyate bodha</seg><seg type="pāda" n="d">vyaktibhūmitayā paśoḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.11.9">
<l><seg type="pāda" n="a">buddhirbodhanimittaṃ ced</seg> <seg type="pāda" n="b">vidyā tadvyatiricyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rāgo 'pi satyavairāgye</seg> <seg type="pāda" n="d">kalāyoniḥ karoti kim</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.11.10">
<l><seg type="pāda" n="a">vyañjakāntarasadbhāve</seg> <seg type="pāda" n="b">vyañjakaṃ yadyapārthakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">manodevārthasadbhāve</seg> <seg type="pāda" n="d">sati dhīrapyanarthikā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.11.11">
<l><seg type="pāda" n="a">athaivaṃ bruvate kecit</seg> <seg type="pāda" n="b">karaṇatvavivakṣayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">so 'pi devairmanaḥṣaṣṭhaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pakṣo 'naikāntikaḥ smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.11.12">
<l><seg type="pāda" n="a">athaikaviniyogitve</seg> <seg type="pāda" n="b">satyekamatiricyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śrotradṛkpāṇipādādi</seg> <seg type="pāda" n="d">tato bhinnārthamastu nuḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.11.13">
<l><seg type="pāda" n="a">na caikaviniyogitvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vidyābuddhyoḥ kathañcana</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viniyogāntaradvārā</seg> <seg type="pāda" n="d">na duṣṭānekasādhyatā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.11.14">
<l><seg type="pāda" n="a">vidyā vyaktāṇucicchaktir</seg> <seg type="pāda" n="b">nunnākṣeśākṣagocarān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svīkṛtya puṃsprayuktasya</seg> <seg type="pāda" n="d">karaṇasyaiti karmatām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.11.15">
<l><seg type="pāda" n="a">matistenetarā rāgo</seg> <seg type="pāda" n="b">na gauṇastadvidharmataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tacca bhogyatvametadvā</seg> <seg type="pāda" n="d">vītarāgastato hataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.11.16">
<l><seg type="pāda" n="a">rāgo 'rtheṣvabhilāṣo yo</seg> <seg type="pāda" n="b">na so 'sti viṣayadvaye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">karmāstu vyāpakaṃ kalpyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kalpite 'pītaratra yat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.11.17">
<l><seg type="pāda" n="a">karmaṇaḥ kevalasyoktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">niyatāveva dūṣaṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">doṣaḥ sahānavasthāno</seg> <seg type="pāda" n="d">nāsāmyāddveṣarāgayoḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.11.18">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvasya sarvadā sarvā</seg> <seg type="pāda" n="b">pravṛttiḥ sukhabuddhijā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pravṛttasya sukhaṃ duḥkhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">moho vāpyupajāyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.11.19">
<l><seg type="pāda" n="a">pravṛttyanantaraṃ dveṣo</seg> <seg type="pāda" n="b">rāgastatpūrvakālataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dveṣānte sa punaryena</seg> <seg type="pāda" n="d">vīryavadyogakāraṇam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.11.20">
<l><seg type="pāda" n="a">atha vyaktāntarādbuddher</seg> <seg type="pāda" n="b">garvo 'bhūtkaraṇaṃ citaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vyāpārādyasya ceṣṭante</seg> <seg type="pāda" n="d">śārīrāḥ pañca vāyavaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.11.21">
<l><seg type="pāda" n="a">prāṇāpānādayaste tu</seg> <seg type="pāda" n="b">bhinnā vṛtterna vastutaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vṛttiṃ leśānnigadato</seg> <seg type="pāda" n="d">bharadvāja nibodha me</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.11.22">
<l><seg type="pāda" n="a">vṛttiḥ praṇayanaṃ nāma</seg> <seg type="pāda" n="b">yattajjīvanamucyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yattadūhaṃ matiḥ puṃsāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhramatyandheva mārgatī</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.11.23">
<l><seg type="pāda" n="a">tatkurvannucyate prāṇaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prāṇo vā prāṇayogataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cityātivāhike śaktau</seg> <seg type="pāda" n="d">prāṇaśabdaḥ kalāsu ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.11.24">
<l><seg type="pāda" n="a">tathāpanayanaṃ bhukta</seg><seg type="pāda" n="b">pītaviṇmūtraretasām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kurvannapānaśabdena</seg> <seg type="pāda" n="d">gīyate tattvadarśibhiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.11.25">
<l><seg type="pāda" n="a">samantato 'nnapānasya</seg> <seg type="pāda" n="b">samatvena samarpaṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kurvansamāna ityukto</seg> <seg type="pāda" n="d">vyāno vinamanāttanoḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.11.26">
<l><seg type="pāda" n="a">vivakṣāyatnapūrveṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">koṣṭhavyomaguṇadhvaneḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vāgindriyasahāyena</seg> <seg type="pāda" n="d">kriyate yena varṇatā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.11.27">
<l><seg type="pāda" n="a">sa udānaḥ śarīre 'smin</seg> <seg type="pāda" n="b">sthānaṃ yadyasya dhāraṇe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jayaḥ phalaṃ vācyaśeṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">patyā skandhāntareritam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.1">
<l><seg type="pāda" n="a">atha śeṣārthasiddhyarthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">skandhānasyāta eva saḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">trīnniścakarṣa sattvādi</seg><seg type="pāda" n="d">bhūyiṣṭhānīśaśaktigaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.2">
<l><seg type="pāda" n="a">taijaso vaikṛto yo 'nyo</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūtādiriti saṃsmṛtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tebhyaḥ samātrakā devā</seg> <seg type="pāda" n="d">mātrebhyo bhūtapañcakam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.3">
<l><seg type="pāda" n="a">śrotraṃ tvakcakṣuṣī jihvā</seg> <seg type="pāda" n="b">nāsā ca manasā saha</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prakāśānvayataḥ sāttvās</seg> <seg type="pāda" n="d">taijasaśca sa sāttvikaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.4">
<l><seg type="pāda" n="a">vāṇī pāṇī bhagaḥ pāyuḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pādau ceti rajobhuvaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">karmānvayādrajobhūyān</seg> <seg type="pāda" n="d">gaṇo vaikāriko 'tra yaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.5">
<l><seg type="pāda" n="a">śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">raso gandhaśca pañcamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">guṇāviśiṣṭāstanmātrās</seg> <seg type="pāda" n="d">tanmātrapadayojitāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.6">
<l><seg type="pāda" n="a">prakāśakarmakṛdvarga</seg><seg type="pāda" n="b">vailakṣaṇyāttamobhavāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prakāśyatvācca bhūtādir</seg> <seg type="pāda" n="d">ahaṅkāreṣu tāmasaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.7">
<l><seg type="pāda" n="a">devapravartakaṃ śīghra</seg><seg type="pāda" n="b">kāri saṃkalpadharmi ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">manaḥ śabdādiviṣaye</seg> <seg type="pāda" n="d">grāhakāḥ śravaṇādayaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.8">
<l><seg type="pāda" n="a">vacanādānasaṃhlāda</seg><seg type="pāda" n="b">visargavihṛtikriyāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vāgādīnāṃ padānyatvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pade satyapyatadguṇāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.9">
<l><seg type="pāda" n="a">ātmendriyārthanaikṛṣṭye</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvadevāpravṛttitā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pravṛttikārakāstitvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yuktito 'pyavasīyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.10">
<l><seg type="pāda" n="a">tattvāntaroktavṛttibhyo</seg> <seg type="pāda" n="b">vailakṣaṇyādvilakṣaṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃkalpo bījamabhyeti</seg> <seg type="pāda" n="d">manastatpāriśeṣyataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.11">
<l><seg type="pāda" n="a">jñānaṃ tadakṣayogāttat</seg> <seg type="pāda" n="b">kramayogitayā kramāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathāpyābhāti yugapan</seg> <seg type="pāda" n="d">nāśusaṃcaraṇādṛte</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.12">
<l><seg type="pāda" n="a">niyatārthatayākṣāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">nānāyonīni kasyacit</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gandhādivyañjakatvācca</seg> <seg type="pāda" n="d">tadādhārātmakānyapi</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.13">
<l><seg type="pāda" n="a">śabdaikagrāhakaṃ śrotraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sparśaikagrāhiṇī ca tvak</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathāstu yadi nādatte</seg> <seg type="pāda" n="d">saguṇaṃ kāraṇāntaram</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.14">
<l><seg type="pāda" n="a">tvagindriyamayuktārtha</seg><seg type="pāda" n="b">grāhi yuktaparāṅmukham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tejovārimahīdravyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dṛgādatte sarūpakam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.15">
<l><seg type="pāda" n="a">tatastridravyajā sā syān</seg> <seg type="pāda" n="b">na pareṇeṣyate tathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yenopalabhyate yo 'rthaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa tasyārthasya kāraṇam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.16">
<l><seg type="pāda" n="a">na prāptamapi karmādi</seg> <seg type="pāda" n="b">seyaṃ vyasanasantatiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">karṇarandhraviśiṣṭaṃ khaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śabdavargāvabhāsakam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.17">
<l><seg type="pāda" n="a">nāsārandhaviśiṣṭaṃ tad</seg> <seg type="pāda" n="b">brūta kena nivāryate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadadṛṣṭāvaruddhaṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="d">tadapyanyatra kiṃ kṛtam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.18">
<l><seg type="pāda" n="a">prāptaṃ gṛhṇāti nātodye</seg> <seg type="pāda" n="b">śaptaṃ kenāpi dasyunā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yuktyagamye 'pi sadvākyāt</seg> <seg type="pāda" n="d">pratītiraupadravā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.19">
<l><seg type="pāda" n="a">mitārthādamitārthasya</seg> <seg type="pāda" n="b">jyāyastvamiti sūrayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vyomaprabhañjanāgnyambu</seg><seg type="pāda" n="d">bhūmayo bhūtapañcakam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.20">
<l><seg type="pāda" n="a">śabdādyekottaraguṇam</seg> <seg type="pāda" n="b">avakāśādivṛttimat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhūnanajvalanaplāva</seg><seg type="pāda" n="d">kharatvāvedino guṇāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.21">
<l><seg type="pāda" n="a">śabdā vāyvādiṣu vyomni</seg> <seg type="pāda" n="b">savarṇapratiśabdagāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vyūho 'vakāśadānaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">paktisaṃgrahadhāraṇāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.22">
<l><seg type="pāda" n="a">vāyuvyomahutāśāmbu</seg><seg type="pāda" n="b">dharaṇīnāṃ ca vṛttayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śabdaḥ khaguṇa eveti</seg> <seg type="pāda" n="d">tadanyatropalabdhitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.23">
<l><seg type="pāda" n="a">bruvate bhagavan kecit</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvabhūtaguṇaḥ katham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kvānyatra śravaṇākāśe</seg> <seg type="pāda" n="d">kathamanyatra tadguṇaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.24">
<l><seg type="pāda" n="a">pareṣṭādāśrayāttatra</seg> <seg type="pāda" n="b">nirṇetānubhavo nṛṇām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kadācitkarṇamūle 'pi</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃvidityatha manyase</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.25">
<l><seg type="pāda" n="a">śrotravṛttivadasyāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">pariṇāmo 'stu kā kṣatiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āgamādhyakṣavihatā</seg> <seg type="pāda" n="d">hetavo nārthasādhakāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.26">
<l><seg type="pāda" n="a">kālātyayāpadiṣṭatvād</seg> <seg type="pāda" n="b">iti nyāyavido viduḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ityapi sthitamevāyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">gandho 'pyastu nabhoguṇaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.27">
<l><seg type="pāda" n="a">yena ketakapuṣpāder</seg> <seg type="pāda" n="b">vaikṛṣṭye 'pyupalabhyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti pañcasu śabdo 'yaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sparśo bhūtacatuṣṭaye</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.28">
<l><seg type="pāda" n="a">aśītoṣṇo mahīvāyvoḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śītoṣṇau vāritejasoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhāsvadagnau jale śuklaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣitau śuklādyanekadhā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.29">
<l><seg type="pāda" n="a">rūpaṃ triṣu raso 'mbhaḥsu</seg> <seg type="pāda" n="b">madhuraḥ ṣaḍvidhaḥ kṣitau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gandhaḥ kṣitāvasūrabhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">surabhiśca mato budhaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.30">
<l><seg type="pāda" n="a">dehe 'sthimāṃsakeśatvaṅ</seg><seg type="pāda" n="b">nakhadanteṣu cāvaniḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mūtraraktakaphasveda</seg><seg type="pāda" n="d">śukrādau vāri saṃsthitam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.31">
<l><seg type="pāda" n="a">hṛdi paktau dṛśoḥ pitte</seg> <seg type="pāda" n="b">tejastaddharmadarśanāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prāṇādivṛttibhedena</seg> <seg type="pāda" n="d">nabhasvānukta eva te</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.32">
<l><seg type="pāda" n="a">garvavṛttyanuṣaṅgeṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">khaṃ samastāsu nāḍiṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prayoktryādimahīprāntam</seg> <seg type="pāda" n="d">etadaṇvarthasādhanam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.33">
<l><seg type="pāda" n="a">pratyātmaniyataṃ bhoga</seg><seg type="pāda" n="b">bhedato vyavasīyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvato yugapadvṛtter</seg> <seg type="pāda" n="d">anutpādādasarvagam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">bhinnajātīyamapyeka</seg><seg type="pāda" n="f">phalaṃ dīpāṅgavastuvat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.12.34">
<l><seg type="pāda" n="a">ityātivāhikamidaṃ vapurasya jantoś</seg> <seg type="pāda" n="b">citsaṅgacidgahanagarbhavivarti leśāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">naitāvatālamiti bhauvanatattvapaṅktim</seg> <seg type="pāda" n="d">ādhāradehaviṣayābhyudayāya vakṣye</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.1">
<l><seg type="pāda" n="a">athoktārthaprasiddhyarthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhuvanādi vinirmame</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sādhāraṇebhyo yonibhyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kalādibhyo maheśvaraḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.2">
<l><seg type="pāda" n="a">tāni kālānalādīni</seg> <seg type="pāda" n="b">kalāprāntāni maṇḍalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃsāramiti tattvajñā</seg> <seg type="pāda" n="d">bhogasthānaṃ pracakṣate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.3">
<l><seg type="pāda" n="a">māyāyāmapi paṭhyante</seg> <seg type="pāda" n="b">gahaneśādayo 'dhipāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tattvaśuddhiśca dīkṣāyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvaṃ tatkṛtimastake</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.4">
<l><seg type="pāda" n="a">nityatvavyāpakatvādi</seg><seg type="pāda" n="b">śravaṇādavasīyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dṛṣṭaṃ purādi yadbhogyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mūrtaṃ pralayadharmi ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.5">
<l><seg type="pāda" n="a">śuddhādhvanyapi māyāyāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">parasyāḥ patayaḥ kṛtau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">te tasyāmapi paṭhyante</seg> <seg type="pāda" n="d">te 'pi tatkṛtimastake</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.6">
<l><seg type="pāda" n="a">rajo vilokyate tiryag</seg><seg type="pāda" n="b">jālāviṣṭārkarociṣām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadaṣṭāṣṭaguṇasthāne</seg> <seg type="pāda" n="d">tṛtīye syātkacāgrakam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.7">
<l><seg type="pāda" n="a">likṣā yūkā yavo 'pyevam</seg> <seg type="pāda" n="b">aṅgulaṃ tattrisaṃguṇaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">taireva guṇitaṃ pāṇir</seg> <seg type="pāda" n="d">dhanustadvedalakṣitam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.8">
<l><seg type="pāda" n="a">daṇḍo dve dhanuṣī jñeyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">krośastaddvisahasrakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dvikrośamāhurgavyūtiṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dvigavyūtiṃ ca yojanam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.9">
<l><seg type="pāda" n="a">kapālamarbudaṃ sthaulyād</seg> <seg type="pāda" n="b">brahmaṇo 'ṇḍasya yojanaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasyāntaḥ kāñcanaṃ dhāma</seg> <seg type="pāda" n="d">kālāgnestāvadeva hi</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.10">
<l><seg type="pāda" n="a">yatrāntakālatīkṣṇāṃśu</seg><seg type="pāda" n="b">koṭitejāstathāvidhaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rudrairāste vṛto devaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kālāgniriti viśrutaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.11">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvādhvavartibhūtānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yasminnudvṛttatejasi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhayamutpadyate śaktyā</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃhartryā codite prabhoḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.12">
<l><seg type="pāda" n="a">tasya svabhāvato jvālāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pravṛttā daśakoṭayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yojanānāṃ tadardhena</seg> <seg type="pāda" n="d">dhūmaḥ sāndraḥ sudāruṇaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.13">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ puṭāstrayastriṃśad</seg><seg type="pāda" n="b">daśalakṣonakoṭikāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadantarāṇi dvātriṃśal</seg><seg type="pāda" n="d">lakṣakāṇi durātmanām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.14">
<l><seg type="pāda" n="a">sthānāni yātanāhetor</seg> <seg type="pāda" n="b">nirmitānyadhvavedhasā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tāni te nāmabhirvakṣye</seg> <seg type="pāda" n="d">dvijamukhya nibodha me</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.15">
<l><seg type="pāda" n="a">rauravadhvāntaśītoṣṇa</seg><seg type="pāda" n="b">saṃtāpābjamahāmbujāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kālasūtrāṣṭamā hyete</seg> <seg type="pāda" n="d">narakā iti viśrutaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.16">
<l><seg type="pāda" n="a">sūcyāsyatālakhaḍgākhya</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣuradhārāmbarīṣakāḥ</seg> </l>
<note>kālakhaḍgākhya KSTS</note>
<l><seg type="pāda" n="c">taptāṅgārā mahādāhāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃtāpāśceti ye mune</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.17">
<l><seg type="pāda" n="a">bhavantyaṣṭau subībhatsā</seg> <seg type="pāda" n="b">mahāśabdapadānugāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lākṣāpralepamāṃsāda</seg><seg type="pāda" n="d">nirucchvāsanasocchvāsāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.18">
<l><seg type="pāda" n="a">yugmādriśālmalīloha</seg><seg type="pāda" n="b">pradīptakṣutpipāsakāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛmīṇāṃ nicayaśceti</seg> <seg type="pāda" n="d">rājānaḥ parikīrtitāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.19">
<l><seg type="pāda" n="a">lohastambho 'tha viṇmūtras</seg> <seg type="pāda" n="b">tathā vaitaraṇī nadī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tāmisraścāndhatāmisraḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kumbhīpākaḥ sarauravaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.20">
<l><seg type="pāda" n="a">mahāpadānugo 'vīcī</seg> <seg type="pāda" n="b">rājarājeśvareśvarāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">eṣāṃ puṭānāṃ narakaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sārdhaṃ yojanasaṃkhyayā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.21">
<l><seg type="pāda" n="a">bhavanti koṭayastriṃśad</seg> <seg type="pāda" n="b">dve ca lakṣe dvijottama</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatasttriṃśatsahasrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="d">tyaktvā bhūrnavalākṣikī</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.22">
<l><seg type="pāda" n="a">bhavatyayomayyardhena</seg> <seg type="pāda" n="b">pūrveṇārdhena kāñcanī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yo 'pyadhastātpuṭastasyā</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛdardhaṃ cārdhamāyasam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.23">
<l><seg type="pāda" n="a">tatra dvātriṃśato 'mīṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nirayāṇāṃ patiḥ sthitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kūṣmāṇḍa iti vikhyātaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pralayārkānaladyutiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.24">
<l><seg type="pāda" n="a">karālavadanaḥ kruddho</seg> <seg type="pāda" n="b">vṛttakoṭaralocanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">taṅkapāṇistathābhūtair</seg> <seg type="pāda" n="d">bhūtairbhūyobhirāvṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.25">
<l><seg type="pāda" n="a">ayorukmapuṭādūrdhvam</seg> <seg type="pāda" n="b">aṣṭamīyaṃ vasundharā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sāhasrāḥ ṣaṭ parā madhyā</seg> <seg type="pāda" n="d">vyarkalakṣatrikoṭikī</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.26">
<l><seg type="pāda" n="a">vasatyo navasāhasrāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">parā daśasahasrikī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadāsāṃ saptakaṃ sadbhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">khyātaṃ pātālasaptakam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.27">
<l><seg type="pāda" n="a">tannāmato 'dhipatita</seg> <seg type="pāda" n="b">ucyamānaṃ nibodha me</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ābhāsaṃ paratālākhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tritalaṃ ca gabhastimān</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.28">
<l><seg type="pāda" n="a">mahātalaṃ rasāṅkaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">pātālaṃ saptamaṃ mune</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saptasveteṣu daityendra</seg><seg type="pāda" n="d">bhujaṅgakṣaṇadācarāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.29">
<l><seg type="pāda" n="a">sapta sapta samākhyātās</seg> <seg type="pāda" n="b">tānapyatha nibodha me</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">daityāḥ śaṅkuśrutiḥ pūrve</seg> <seg type="pāda" n="d">prahlādaḥ śiśupālakaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.30">
<l><seg type="pāda" n="a">karkandhako hiraṇyākṣo</seg> <seg type="pāda" n="b">bṛhadgarbho balistathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kādraveyāḥ kuṭilako</seg> <seg type="pāda" n="d">vāsukiḥ kambalastathā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.31">
<l><seg type="pāda" n="a">kārkoṭako 'tha kālāṅgo</seg> <seg type="pāda" n="b">durdarśastakṣakastathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vikaṭo lohitākṣaśca</seg> <seg type="pāda" n="d">yamākṣo vikaṭānanaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.32">
<l><seg type="pāda" n="a">karālo bhīmanirhrādaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">piṅgalaśceti rākṣasāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">teṣāmupari niśeṣa</seg><seg type="pāda" n="d">pātālādhipatīśvaraḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.33">
<l><seg type="pāda" n="a">sāhasre kāñcane dhāma</seg><seg type="pāda" n="b">maṇḍale hāṭakaḥ sthitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yaṃ stuvanti priyaprāptyai</seg> <seg type="pāda" n="d">yatā yativibhūṣaṇaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.34">
<l><seg type="pāda" n="a">daityayakṣāsurādhīśa</seg><seg type="pāda" n="b">lalanā lalitaiḥ padaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tataḥ koṭiśataṃ pṛthvī</seg> <seg type="pāda" n="d">nānājanasamāśrayā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.35">
<l><seg type="pāda" n="a">dvīpaśailasaridvāri</seg><seg type="pāda" n="b">nidhimaṇḍalamaṇḍitā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jambūśākakuśakrauñca</seg><seg type="pāda" n="d">śālmagomedhapuṣkarāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.36">
<l><seg type="pāda" n="a">lakṣādidviguṇā dvīpāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣārādyabdhibhirāvṛtāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tato hiraṇmayī bhūmir</seg> <seg type="pāda" n="d">lokālokaśca parvataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.37">
<l><seg type="pāda" n="a">tamaḥ parastādgarbhodaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kaṭāhaśceti bhūtalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">triśailasariddvīpakān</seg> <seg type="pāda" n="d">an[al]odadhyalaṃkṛtām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.38">
<l><seg type="pāda" n="a">pṛthvīṃ bhagavatīṃ śakra</seg> <seg type="pāda" n="b">śrotumicchāmi vistarāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tvayi vaktari deveśa</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvapratyakṣadarśini</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.39">
<l><seg type="pāda" n="a">niṣṭhājñaptirasākṛṣṭaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrutau dhāvati me manaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vartayiṣye dvijaśreṣṭha</seg> <seg type="pāda" n="d">prastutoktiśarīravat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.40">
<l><seg type="pāda" n="a">dvīpānnadīvanāntāṃśca</seg> <seg type="pāda" n="b">śṛṇuśvaikāgramānasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jambudvīpaṃ kṣiternābhis</seg> <seg type="pāda" n="d">tadvṛttaṃ lakṣayojanam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.41">
<l><seg type="pāda" n="a">kṣārābdhinā parivṛttaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">parivṛttena tāvatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasya madhye sthitaḥ śaila</seg><seg type="pāda" n="d">rājarājo hiraṇmayaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.42">
<l><seg type="pāda" n="a">tiraskṛtāṃśumajjyotir</seg> <seg type="pāda" n="b">meruḥ suraniṣevitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa ṣoḍaśa sahasrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣitau viṣṭo mahītalāt</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.43">
<l><seg type="pāda" n="a">tadūnamunnato lakṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mūle ṣoḍaśa vistṛtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">triṣu pādāntareṣvasya</seg> <seg type="pāda" n="d">caturvṛddheṣu parvasu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.44">
<l><seg type="pāda" n="a">nemayaḥ kaṭakākārā</seg> <seg type="pāda" n="b">nirgatā dīptimattarāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ekā daśasahasrā tu</seg> <seg type="pāda" n="d">manusāhasrikī parā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.45">
<l><seg type="pāda" n="a">nemiryā mastakopānte</seg> <seg type="pāda" n="b">lokapālasamāśrayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cakravāṭeti tāmāhuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvaratnaprabhāvatīm</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.46">
<l><seg type="pāda" n="a">siddhagandharvamahatāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tadadhaḥ parvasu sthitiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prācyādiṣvindramukhyānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nāmatastānibodhata</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.47">
<l><seg type="pāda" n="a">nānaratnaprabhājāla</seg><seg type="pāda" n="b">maṇḍalālaṅkṛtā hareḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">siddhasādhyamarujjuṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="d">rukmabhūramarāvatī</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.48">
<l><seg type="pāda" n="a">raktapītamaṇiprāya</seg><seg type="pāda" n="b">hemaprākāragopurā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vahnestejovatī vahni</seg><seg type="pāda" n="d">tulyabhūtaniṣevitā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.49">
<l><seg type="pāda" n="a">mṛtyoḥ saṃyamanī tuṅga</seg><seg type="pāda" n="b">lohaprākāramaṇḍalā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kālapāśapitṛvyādi</seg><seg type="pāda" n="d">pretamāriniṣevitā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.50">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛṣṇā daityapatermṛtyor</seg> <seg type="pāda" n="b">dhāmavaddaityasevitā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nīlaratnaprabhājāla</seg><seg type="pāda" n="d">vitānavarabhūṣaṇā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.51">
<l><seg type="pāda" n="a">śuddhavatyambunāthasya</seg> <seg type="pāda" n="b">sphaṭikopalanirmitā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pāṇḍurābhropamairyādaḥ</seg><seg type="pāda" n="d">sevitā bhāti dhāmabhiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.52">
<l><seg type="pāda" n="a">vāyorgandhavatī tuṅga</seg><seg type="pāda" n="b">śvetapītadhvajākulā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">balavadbhūtasaṃjuṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvaratnavinirmitā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.53">
<l><seg type="pāda" n="a">mahodayā candramasaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śvetā muktādinirmitā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dvijasaṃghastutā bhāti</seg> <seg type="pāda" n="d">purairhimagiriprabhaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.54">
<l><seg type="pāda" n="a">jvalallalāṭadṛgdagdha</seg><seg type="pāda" n="b">smaramṛtyuyaśobhṛtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">purī yaśovatī sarva</seg><seg type="pāda" n="d">ratnajā rudrasevitā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.55">
<l><seg type="pāda" n="a">iti sarvartusukhadāś</seg> <seg type="pāda" n="b">cakravāṭārdhavistṛtāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">puryo 'ṣṭāvaniloddhūta</seg><seg type="pāda" n="d">pārijātarajoruṇāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.56">
<l><seg type="pāda" n="a">vedhasā nirmitā loka</seg><seg type="pāda" n="b">pālacakrānuvartinām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhūtaye svarga ityetā</seg> <seg type="pāda" n="d">gīyante kavibhiḥ kṣitau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.57">
<l><seg type="pāda" n="a">caturdaśa sahasrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">yojanānāṃ svayaṃbhuvaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">madhye manovatī nāma</seg> <seg type="pāda" n="d">purī lokeśavanditā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.58">
<l><seg type="pāda" n="a">yā cakārāruṇānuccair</seg> <seg type="pāda" n="b">vidyunmārgānmahaḥśriyā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sāvitryā spardhamāneva</seg> <seg type="pāda" n="d">svargakāmātivartinī</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.59">
<l><seg type="pāda" n="a">tasyāmupāsate devā</seg> <seg type="pāda" n="b">munayaśca mahaujasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mahāyogīśvaraṃ siddhyai</seg> <seg type="pāda" n="d">yamādyairbhūtavedhasam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.60">
<l><seg type="pāda" n="a">tadīśabhāge tasyādreḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śṛṅgamādityasannibham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yattajjyotiṣkamityāhuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sadā paśupatipriyam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.61">
<l><seg type="pāda" n="a">tasya sānuṣu haimeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">ratnacitreṣu saṃsthitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">skandanandimahākāla</seg><seg type="pāda" n="d">gaṇeśādigaṇāvarāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.62">
<l><seg type="pāda" n="a">mūrdhni devādidevasya</seg> <seg type="pāda" n="b">sthānaṃ tripuravidviṣaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rudrāyutagaṇairjuṣṭaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">brahmādyaiśca surottamaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.63">
<l><seg type="pāda" n="a">iti meruradho 'syānte</seg> <seg type="pāda" n="b">dikṣu ye bhūdharāḥ sthitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tacchiṣṭāni navadvīpe</seg> <seg type="pāda" n="d">varṣāṇyasminnibodha me</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.64">
<l><seg type="pāda" n="a">niṣadho hemakūṭaśca</seg> <seg type="pāda" n="b">himavāṃścācalottamāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">merordakṣiṇato nīlaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śvetaḥ śṛṅgīti vāmataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.65">
<l><seg type="pāda" n="a">sahasradvayaviṣkambhā</seg> <seg type="pāda" n="b">daśotsedhā navāntarāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prāgāyataḥ suparvāṇāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sāgarāhitakoṭayaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.66">
<l><seg type="pāda" n="a">tadardhenāttaviṣkambhau</seg> <seg type="pāda" n="b">mālyavadgandhamādanau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yāmyottarau prākpratīcyor</seg> <seg type="pāda" n="d">merutastāvadantarau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.67">
<l><seg type="pāda" n="a">paścānmālyavataḥ prācyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">gandhamādanaśailataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ilāvṛtaṃ nīlagirer</seg> <seg type="pāda" n="d">yāmyato niṣadhādudak</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.68">
<l><seg type="pāda" n="a">bhadrāśvaṃ mālyavatprācyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">varṣaṃ bhadrajanākulam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">suketanaṃ ketumālaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pratīcyāṃ gandhamādanāt</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.69">
<l><seg type="pāda" n="a">niṣadhāddharivarṣe yad</seg> <seg type="pāda" n="b">yāmyato hemakūṭataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāmnā kiṃpuruṣaṃ khyātaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhārataṃ himavadgireḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.70">
<l><seg type="pāda" n="a">ramyakākhyamudaṅnīlād</seg> <seg type="pāda" n="b">dhiraṇyaṃ śvetaparvatāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yaduttare śṛṅgavataḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kuruvarṣaṃ taducyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.71">
<l><seg type="pāda" n="a">niṣkambhaśailāścatvāro</seg> <seg type="pāda" n="b">meroḥ sthairyāya vedhasā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lakṣārdhonnataḥ kḷptās [te]</seg> <seg type="pāda" n="d">teṣāṃ pūrveṇa mandaraḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.72">
<l><seg type="pāda" n="a">śveto haridrācūrṇābho</seg> <seg type="pāda" n="b">yāmyato gandhamādanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratīcyāṃ vipulo nīlaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">supārśvaḥ saumyato 'ruṇaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.73">
<l><seg type="pāda" n="a">sahasrayojanacchāyās</seg> <seg type="pāda" n="b">teṣu kalpadrumāḥ sthitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kadambajambvāvaśvattha</seg><seg type="pāda" n="d">nyagrodhau cottarāntikāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.74">
<l><seg type="pāda" n="a">jambūphalarasodbhūtā</seg> <seg type="pāda" n="b">meruṃ paryetya nimnagā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viveśa mūlamevāsya</seg> <seg type="pāda" n="d">kanakīkṛtya tāṃ mahīm</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.75">
<l><seg type="pāda" n="a">taṃ pītvā pakṣisarpākhu</seg><seg type="pāda" n="b">mṛgaśākhāmṛgādayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">babhūvuḥ kāñcanā ye ca</seg> <seg type="pāda" n="d">sattvāstasyāṃ kṛtāplavāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.76">
<l><seg type="pāda" n="a">dvīpaketurabhūjjambūḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kalpaśākhiṣu satsvapi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prabhāvātiśayātkhyātaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jambūdvīpamidaṃ tataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.77">
<l><seg type="pāda" n="a">prācyāṃ viṣkambhaśailasya</seg> <seg type="pāda" n="b">mūle caitrarathaṃ vanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saro 'ruṇodakaṃ nāma</seg> <seg type="pāda" n="d">tatra hemābjamaṇḍitam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.78">
<l><seg type="pāda" n="a">yāmyādrimūle gandharva</seg><seg type="pāda" n="b">surasiddhāpsarovṛtam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nandanaṃ mānasaṃ tatra</seg> <seg type="pāda" n="d">saro mānasataskaram</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.79">
<l><seg type="pāda" n="a">vaibhrājaṃ vaipule mūle</seg> <seg type="pāda" n="b">sitodaśca hradottamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">devairniṣevyate channaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kamalairaṃśumaprabhaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.80">
<l><seg type="pāda" n="a">saupārśve dhṛtimannāma</seg> <seg type="pāda" n="b">kānanaṃ bhadrako hradaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saugandhikāmbujacchannaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sevyate pitṛbhiḥ sadā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.81">
<l><seg type="pāda" n="a">trayodaśasahasrāyur</seg><seg type="pāda" n="b">jambūphalarasāśanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mervālokopalabdhārtho</seg> <seg type="pāda" n="d">janaḥ sutvagilāvṛte</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.82">
<l><seg type="pāda" n="a">varṣāyutāyurnīlābja</seg><seg type="pāda" n="b">dyutiḥ panasasārabhuk</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ketumāle jano divya</seg><seg type="pāda" n="d">dehabandhaḥ sukhī balī</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.83">
<l><seg type="pāda" n="a">candrabimbadyutirnīlā</seg><seg type="pāda" n="b">-bjāśano bhadravājini</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">daśavarṣasahasrāyur</seg><seg type="pāda" n="d">duḥkhaśokabhayojjhitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.84">
<l><seg type="pāda" n="a">triṃśadabdasahasrāyuḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāmavṛkṣaphalāśanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yugmaprasūtiḥ kuruṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">śyāmāpuṣpadyutirjanaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.85">
<l><seg type="pāda" n="a">bhūtavedasahasrau dvāv</seg> <seg type="pāda" n="b">ekadiksaṃdhilakṣitau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">somavāyvāśayoḥ siddha</seg><seg type="pāda" n="d">municāraṇasevitau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.86">
<l><seg type="pāda" n="a">candrabhadrākarau dvīpau</seg> <seg type="pāda" n="b">candraraktābjarugjanau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ailāvṛtaṃ tayorāyuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">phalaṃ mūlaṃ ca bhojanam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.87">
<l><seg type="pāda" n="a">antarbhāvaḥ kuruṣvabdhau</seg> <seg type="pāda" n="b">sānnidhyātkīrtitau tataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">adhyardhāni sahasrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="d">dvādaśāyurhiraṇvati</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.88">
<l><seg type="pāda" n="a">janasyendutviṣo nityam</seg> <seg type="pāda" n="b">aśnato lākucaṃ phalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nīlanīrajaramyasya</seg> <seg type="pāda" n="d">ramyake dvādaśasthitiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.89">
<l><seg type="pāda" n="a">janasyābdasahasrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">nyagrodhaphalamaśnataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rajatadyutirikṣvādas</seg> <seg type="pāda" n="d">tāvadāyurharau janaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.90">
<l><seg type="pāda" n="a">raukmaḥ kiṃpuruṣe plakṣa</seg><seg type="pāda" n="b">bhojano 'bdāyutasthitiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti kimpuruṣādīni</seg> <seg type="pāda" n="d">varṣāṇyuktāni yāni te</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.91">
<l><seg type="pāda" n="a">na teṣvavasthābhedo 'sti</seg> <seg type="pāda" n="b">vivartiṣu kṛtādiṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yugānurūpaprajñāyus</seg> <seg type="pāda" n="d">tejobaladhanaprajaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.92">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛṣṭākṛṣṭāśano duḥkha</seg><seg type="pāda" n="b">trayārto bhārate janaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">guṇa eko yadudyukto</seg> <seg type="pāda" n="d">neṣṭaṃ kiṃcinna sādhayet</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.93">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvāsāṃ phalabhūmīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">karmabhūḥ kāraṇaṃ yataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">navābdhisrotasi dvīpā</seg> <seg type="pāda" n="d">nava cātrārdhakasthale</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.94">
<l><seg type="pāda" n="a">indradvīpaprabhṛtayo</seg> <seg type="pāda" n="b">nāmatastānnibodha me</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">indradvīpaḥ kaśeruśca</seg> <seg type="pāda" n="d">tāmraparṇo gabhastimān</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.95">
<l><seg type="pāda" n="a">nāgadvīpaścāndramaso</seg> <seg type="pāda" n="b">gāndharvo vāruṇastathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kumārikākhyo navamo</seg> <seg type="pāda" n="d">nānāparvatanimnagāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.96">
<l><seg type="pāda" n="a">nānājātijanākīrṇā</seg> <seg type="pāda" n="b">bhāratākhe prakīrtitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āgnīdhro nāma nṛpatir</seg> <seg type="pāda" n="d">jambūnātho manoḥ kule</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.97">
<l><seg type="pāda" n="a">tajjātanṛpasaṃjñābhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kathyante bhāratādayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣārakṣīradadhisneha</seg><seg type="pāda" n="d">rasamadhvāmṛtodakaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.98">
<l><seg type="pāda" n="a">lakṣādidviguṇā dvīpā</seg> <seg type="pāda" n="b">jambūdvīpādayo vṛtāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śāke śākadrumastvaṅgaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śākasaṃjñānibandhanaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.99">
<l><seg type="pāda" n="a">kuśo 'bhūtkāñcanaḥ kauśe</seg> <seg type="pāda" n="b">svayaṃbhuvi yiyakṣati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">krauñce krauñco hato daityaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">krauñcādrau hemakandare</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.100">
<l><seg type="pāda" n="a">skandena yuddhvā suciraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">citramayī sumāyinā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa śailastasya daityasya</seg> <seg type="pāda" n="d">khyātaścitreṇa karmaṇā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.101">
<l><seg type="pāda" n="a">ketutāmagamattasya</seg> <seg type="pāda" n="b">nāmnā krauñcaṃ taducyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śālmale śālmalīvṛkṣo</seg> <seg type="pāda" n="d">haimaḥ sāhasriko 'rkabhāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.102">
<l><seg type="pāda" n="a">priyo 'marāṇāṃ tatketuḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sa tadākhyānibandhanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gomede gopatirnāma</seg> <seg type="pāda" n="d">rājābhūdgosavodyataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.103">
<l><seg type="pāda" n="a">yājyo 'bhūdvahnikalpānām</seg> <seg type="pāda" n="b">autathyānāṃ manoḥ kule</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa teṣu hariyajñāya</seg> <seg type="pāda" n="d">pravṛtteṣu bhṛgūn gurūn</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.104">
<l><seg type="pāda" n="a">vavre taṃ gautamaḥ kopā</seg><seg type="pāda" n="b">daśapadagamatkṣayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yajñavāṭe 'sya tā gāvo</seg> <seg type="pāda" n="d">dagdhāḥ kopāgninā muneḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.105">
<l><seg type="pāda" n="a">tanmedasā mahī channā</seg> <seg type="pāda" n="b">gomedaḥ sa tato 'bhavat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nadī puṣkariṇī nāma</seg> <seg type="pāda" n="d">hemapuṣkaramaṇḍitā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.106">
<l><seg type="pāda" n="a">tayā sa puṣkaradvīpaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">khyāpitaḥ surasevitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā kimpuruṣādyeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtāvāsaḥ sadā janaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.107">
<l><seg type="pāda" n="a">śākadvīpādiṣu tathā</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣīrādikṛtabhojanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">himenduhimanīlābja</seg><seg type="pāda" n="d">sasyakasphaṭikadyutiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.108">
<l><seg type="pāda" n="a">daśavarṣasahasrāyur</seg><seg type="pāda" n="b">naṣṭaduḥkhaikakaṇṭakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saptamāmudadherarvāk</seg> <seg type="pāda" n="d">dve koṭī satrikaṃ dalam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.109">
<l><seg type="pāda" n="a">pañcāśacca sahasrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">karṇāddhemādrigarbhataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tato hiraṇmayī bhūmir</seg> <seg type="pāda" n="d">nānāratnadrumācalā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.110">
<l><seg type="pāda" n="a">krīḍārthaṃ vedhasā sṛṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="b">devānāṃ daśakoṭikī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lokāloko bahistasyā</seg> <seg type="pāda" n="d">lokālokaniyāmakaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.111">
<l><seg type="pāda" n="a">yojanāyutaviṣkambhas</seg> <seg type="pāda" n="b">tuṅgaśṛṅgaparicchadaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasya śṛṅgeṣu tīkṣṇāṃśor</seg> <seg type="pāda" n="d">bhāsaścandrātapopamāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.112">
<l><seg type="pāda" n="a">na tāpayati vaikṛṣṭyād</seg> <seg type="pāda" n="b">dhāmānyāśābhṛtāṃ mune</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tamaḥ parastānnibiḍaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">lakṣāṇyekonaviṃśatiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.113">
<l><seg type="pāda" n="a">catvāriṃśatsahasrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">pañcatriṃśacca koṭayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saptaviṃśatilakṣāṇi</seg> <seg type="pāda" n="d">koṭiścaikā samudrarāt</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.114">
<l><seg type="pāda" n="a">haimaṃ kaṭāhakaṃ koṭir</seg> <seg type="pāda" n="b">garbhādeti samantataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tithilakṣo bhuvarloko</seg> <seg type="pāda" n="d">dhruvaprānto mahītalāt</seg> //</l>
</lg>

<note>dhruve prānto KSTS;</note>
<note>but quoted ad Svacchanda 10: 516c--517b with dhruvaprānto, and</note>
<note>dhruvaprānto is supported by Nārayaṇa.</note>

<lg xml:id="MrgT_1.13.115">
<l><seg type="pāda" n="a">tadūnakoṭisvarlokaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">svargivaryasamāśrayaḥ</seg> </l>
<note>svarloka KSTS;</note>
<note>but quoted up to the end of this pāda ad Svacchanda 10:516c--517b,</note>
<note>which implies that this word split was made.</note>
<l><seg type="pāda" n="c">mahardvikoṭiryatrāste</seg> <seg type="pāda" n="d">marīcyādimunivrajaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.116">
<l><seg type="pāda" n="a">jano 'ṣṭakoṭyavacchinnaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pitṛjahnujanāśrayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tapo 'rkakoṭiryatrāste</seg> <seg type="pāda" n="d">mahāyogī sanandanaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.117">
<l><seg type="pāda" n="a">ṛbhuḥ sanatkumāraśca</seg> <seg type="pāda" n="b">sanakaśca mahātapāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tataḥ satya[ma]dhiḥsthānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">satyalokaḥ svayambhuvaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.118">
<l><seg type="pāda" n="a">kāmātiśayasampannaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">koṭayo nava sapta ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sāvitrī mūrtimatyāste</seg> <seg type="pāda" n="d">yatra vedāśca sānugāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.119">
<l><seg type="pāda" n="a">tataścatasraḥ ṣaṭ ceti</seg> <seg type="pāda" n="b">madhutripuravidviṣoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sthāne jyotiṣmatīcitre</seg> <seg type="pāda" n="d">koṭiraṇḍakaṭāhakaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.120">
<l><seg type="pāda" n="a">śatakoṭipravistīrṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">iti brahmāṇḍagolakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhūyasā tulya evāyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvasrotaḥsu mānataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.121">
<l><seg type="pāda" n="a">tasya prācīṃ diśaṃ śakraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pātyagniḥ pūrvadakṣiṇām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dakṣiṇāṃ bhūtasaṃhartā</seg> <seg type="pāda" n="d">rākṣaso dakṣaṇāparām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.122">
<l><seg type="pāda" n="a">paścimāṃ varuṇo devo</seg> <seg type="pāda" n="b">nabhasvān paścimottarām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">udīcīṃ somayakṣeśāv</seg> <seg type="pāda" n="d">īśaḥ prāguttarāṃ diśam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.123">
<l><seg type="pāda" n="a">ūrdhve brahmā hariradhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvārthāvahitāḥ sadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">eṣāmapi niyantāro</seg> <seg type="pāda" n="d">rudrā daśa daśa sthitāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.124">
<l><seg type="pāda" n="a">bhūmimanto 'pyamī yeṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">notkrāmanti bhayātpadam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nānārūpairmahāvīryais</seg> <seg type="pāda" n="d">taruṇārkasamaprabhaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.125">
<l><seg type="pāda" n="a">vṛtā nānāyudhadharair</seg> <seg type="pāda" n="b">nāmabhistānnibodha me</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">budhnavajraśarīrāja</seg><seg type="pāda" n="d">kapālīśapramardanāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.126">
<l><seg type="pāda" n="a">prāgvibhūtyavyayau śāsta</seg> <seg type="pāda" n="b">pinākī tridaśādhipaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhasmakṣayāntakahara</seg><seg type="pāda" n="d">jvalanāgnihutāśanāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.127">
<l><seg type="pāda" n="a">piṅgalaḥ khādako babhrur</seg> <seg type="pāda" n="b">dahanaścāgnidiggatāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vidhātṛdhātṛkartrīśa</seg><seg type="pāda" n="d">kālamṛtyuviyojakāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.128">
<l><seg type="pāda" n="a">yāmyadharmeśasaṃyoktṛ</seg><seg type="pāda" n="b">harāśca yamanāyakāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirṛtirmāraṇakrodha</seg><seg type="pāda" n="d">hantṛdhūmravilohitāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.129">
<l><seg type="pāda" n="a">ūrdhvaliṅgavirūpākṣa</seg><seg type="pāda" n="b">daṃṣṭribhīmāḥ palādapāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">balātibalapāśāṅga</seg><seg type="pāda" n="d">śvetabhūtajalāntakāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.130">
<l><seg type="pāda" n="a">mahābalamahābāhu</seg><seg type="pāda" n="b">sunādyabdaravāḥ kapāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">laghuśīghramahadvega</seg><seg type="pāda" n="d">sūkṣmatīkṣṇakṣayāntakāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.131">
<l><seg type="pāda" n="a">kapardyabdeśapañcānta</seg><seg type="pāda" n="b">pañcacūḍāśca vāyupāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nidhīśo rūpavān dhanya</seg><seg type="pāda" n="d">saumyaśāntajaṭādharāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.132">
<l><seg type="pāda" n="a">kāmaprasādalakṣmīśa</seg><seg type="pāda" n="b">prakāśāścenduyakṣapāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vidyeśasarvavijjñāna</seg><seg type="pāda" n="d">vedavijjyeṣṭhavedagāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.133">
<l><seg type="pāda" n="a">vidyāvidhātṛbhūteśa</seg><seg type="pāda" n="b">balipriyasukhādhipāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śambhurgaṇādhyakṣavibhu</seg><seg type="pāda" n="d">tryakṣacaṇḍāmarastutāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.134">
<l><seg type="pāda" n="a">vicakṣaṇanabholipsu</seg><seg type="pāda" n="b">saṃvivāhāśca mūrdhani</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">krodhanānilabhugbhogi</seg><seg type="pāda" n="d">grasanodumbareśvarāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.135">
<l><seg type="pāda" n="a">vṛṣo viṣadharo 'nanto</seg> <seg type="pāda" n="b">vajro daṃṣṭrī ca viṣṇupāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tato 'mbhaḥpramukhā bhoga</seg><seg type="pāda" n="d">bhūmayastāsu saṃsthitāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.136">
<l><seg type="pāda" n="a">pañcāṣṭakā niyoktṝṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣetrāvāptaphalaśriyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhārabhūtyāṣāḍhiḍiṇḍi</seg><seg type="pāda" n="d">lākulyamarapuṣkarāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.137">
<l><seg type="pāda" n="a">prabhāsanaimiṣau ceti</seg> <seg type="pāda" n="b">guhyāṣṭakamidaṃ jale</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śrīśālajalpakedāra</seg><seg type="pāda" n="d">bhairavāmrātakeśvarāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.138">
<l><seg type="pāda" n="a">hariścandramahākālam</seg> <seg type="pāda" n="b">adhyāḥ sātipadā rucau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mahendrabhīmavimala</seg><seg type="pāda" n="d">kurukṣetragayākhalāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.139">
<l><seg type="pāda" n="a">sanāpadottarāḥ sāṭṭa</seg><seg type="pāda" n="b">hāsāḥ sanākhalāḥ khage</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sthāṇusvarṇākṣagokarṇa</seg><seg type="pāda" n="d">bhadrakarṇamahālayāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.140">
<l><seg type="pāda" n="a">vastrapadāvimukhāhva</seg><seg type="pāda" n="b">rudrakoṭyaḥ khamaṇḍale</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pavitrāṣṭakamityāhur</seg> <seg type="pāda" n="d">garve mātrendriyagocare</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.141">
<l><seg type="pāda" n="a">sthāṇvaṣṭakaṃ dvijaśreṣṭha</seg> <seg type="pāda" n="b">nāmataḥ kathayāmi te</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mākoṭamaṇḍaleśāna</seg><seg type="pāda" n="d">dviraṇḍachagalāṇḍakāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.142">
<l><seg type="pāda" n="a">sthūlasthūleśvarau śaṅku</seg><seg type="pāda" n="b">karṇakālañjarāvapi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sūkṣmāmarapurāṇyaṣṭau</seg> <seg type="pāda" n="d">buddhau paiśācamāditaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.143">
<l><seg type="pāda" n="a">rākṣasaṃ yākṣagāndharvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">māhendraṃ ca maharddhimat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saumyaṃ prājeśvaraṃ brāhmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dīptaṃ paramayā śriyā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.144">
<l><seg type="pāda" n="a">gauṇe yogīśadhāmāni</seg> <seg type="pāda" n="b">tvakṛtaṃ kṛtaraibhavam</seg> </l>
<note>kṛtabhairavam KSTS</note>
<l><seg type="pāda" n="c">brāhmavaiṣṇavakaumāram</seg> <seg type="pāda" n="d">aumaṃ śraikaṇṭhamantataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.145">
<l><seg type="pāda" n="a">vīrabhadrasya rucimad</seg> <seg type="pāda" n="b">ddhāma yogivarastutam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svapadādho 'dhikārastha</seg><seg type="pāda" n="d">sarvarudrādhikaśriyaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.146">
<l><seg type="pāda" n="a">vāmadevabhavānanta</seg><seg type="pāda" n="b">bhīmomāpatyajeśvarāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarveśāneśvarāveka</seg><seg type="pāda" n="d">vīraikaśivasaṃjñitau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.147">
<l><seg type="pāda" n="a">ugraḥ pracaṇḍadṛk ceśo</seg> <seg type="pāda" n="b">guṇānāṃ mūrdhni saṃsthitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tapasā guruṇopāsya</seg> <seg type="pāda" n="d">krodhādīn gurutāṃ matāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.148">
<l><seg type="pāda" n="a">svādhikāravidhau tīkṣṇā</seg> <seg type="pāda" n="b">rudrāḥ sarvārthadṛkkriyāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tebhyo daśaguṇaśrīkān</seg> <seg type="pāda" n="d">pradhānādhipatīñchṛṇu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.149">
<l><seg type="pāda" n="a">krodheśacaṇḍasaṃvarta</seg><seg type="pāda" n="b">jyotiḥpiṅgalasūragāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pañcāntakaikavīrau ca</seg> <seg type="pāda" n="d">śikheda iti te smṛtāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.150">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvendriyaḥ sarvatanuḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvāntaḥkaraṇāśrayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">puruṣe niyatau yantā</seg> <seg type="pāda" n="d">kāle kalanaśaktimān</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.151">
<l><seg type="pāda" n="a">bhuvaneśamahādeva</seg><seg type="pāda" n="b">vāmadevabhavodbhavāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ekapiṅgekṣaṇeśānā</seg><seg type="pāda" n="d">-ṅguṣṭhamātrāśca bhāsvarāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.152">
<l><seg type="pāda" n="a">parameśopamā rāga</seg><seg type="pāda" n="b">vidyāgarbhe kalāpade</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mahāpuracatuḥṣaṣṭi</seg><seg type="pāda" n="d">maṇḍale maṇḍalādhipāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.153">
<l><seg type="pāda" n="a">anantastrikalo goptā</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣemīśo brahmaṇaḥ patiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhruvatejodhiṣau rudrau</seg> <seg type="pāda" n="d">gahaneśaśca viśvarāṭ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.154">
<l><seg type="pāda" n="a">māyādhikāriṇo rudrā</seg> <seg type="pāda" n="b">maṇḍalādhipatīśvarāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃsāracakrakārūḍha</seg><seg type="pāda" n="d">bhūtagrāmavivartakāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.155">
<l><seg type="pāda" n="a">etāvatyeva ghoreyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvabhūtabhavāvaniḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sīdantyajñānino yasyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">paṅke gāva ivācalāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.156">
<l><seg type="pāda" n="a">bhṛguṇī brahmavetālī</seg> <seg type="pāda" n="b">sthāṇumatyambikā parā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rūpiṇī nandinī jvālā</seg> <seg type="pāda" n="d">saptasaptārbudeśvarāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.157">
<l><seg type="pāda" n="a">vidyārājñyastu kathitā</seg> <seg type="pāda" n="b">vidyāyāṃ rudrasaṃstutāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tāsāmupari dīptaśrīr</seg> <seg type="pāda" n="d">devo vidyādhipaḥ sthitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.158">
<l><seg type="pāda" n="a">mantreśeśacidāviṣṭa</seg><seg type="pāda" n="b">rudravyūhāṣṭakānugaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ucchuṣmāḥ śambarāścaṇḍā</seg> <seg type="pāda" n="d">mahāvīryāḥ padadruhaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.159">
<l><seg type="pāda" n="a">rudrā gaṇāḥ sadikpālāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śāstrāṇi patayastataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">te cānantaprabhṛtayo</seg> <seg type="pāda" n="d">gaditā eva nāmataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.160">
<l><seg type="pāda" n="a">svasvarūpāśca te vipra</seg> <seg type="pāda" n="b">pūrvaṃ praśnānuṣaṅgataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sādāśive pavitrāṅga</seg><seg type="pāda" n="d">sakalādiparicchadaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.161">
<l><seg type="pāda" n="a">devaḥ sadāśivo bindau</seg> <seg type="pāda" n="b">nivṛttyādikaleśvarāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāde dhvanipatiḥ śaktau</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvaśaktimatāṃ varaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.162">
<l><seg type="pāda" n="a">yonirviśvasya vāgīśāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">patayaḥ parataḥ śivaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sadāśivaśivāntādhva</seg><seg type="pāda" n="d">kalpitāṇuvapuḥsthitiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.163">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvātiśayaviśrāmas</seg> <seg type="pāda" n="b">tadūrdhvaṃ patayaḥ katham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">īśānatītya śāntāntaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tattvaṃ sādāśivaṃ smṛtam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.164">
<l><seg type="pāda" n="a">bhuvanānyapi nādādi</seg><seg type="pāda" n="b">kalā nānyaḥ patiḥ śivāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃtu yaḥ patibhedo 'smin</seg> <seg type="pāda" n="d">sa śāstre śaktibhedavat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.165">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛtyabhedopacāreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">tadbhedasthānabhedajaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">karotyunmīlanaṃ yābhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śaktibhirnaratejasaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.166">
<l><seg type="pāda" n="a">tā nivṛttyādisaṃjñānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhuvanānāmadhīśvarāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nivartayati bhūtāni</seg> <seg type="pāda" n="d">yayā sāsya nivartikā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.167">
<l><seg type="pāda" n="a">nivṛttiriti tatsthānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tatreśo 'pi nivṛttimān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nivṛttasya gatirbhūyo</seg> <seg type="pāda" n="d">yayā prācyāvalakṣaṇā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.168">
<l><seg type="pāda" n="a">niṣidhyate pratiṣṭhā sā</seg> <seg type="pāda" n="b">sthānaṃ tavāṃśca tatpatiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tyaktvāptagamyaviṣayaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yayā jñānaṃ dadātyaṇoḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.169">
<l><seg type="pāda" n="a">sā vidyā sthānamapyasyā</seg> <seg type="pāda" n="b">vidyeśaśca tadīśvaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvaduḥkhapraśamanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yayāsya kurute haraḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.170">
<l><seg type="pāda" n="a">sā śāntistatpadaṃ ceti</seg> <seg type="pāda" n="b">tatkurvan so 'pi śāntimān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ūrdhvādhoviṣayāloko</seg> <seg type="pāda" n="d">mahānyaśca mahattaraḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.171">
<l><seg type="pāda" n="a">mahattamaśca kriyate</seg> <seg type="pāda" n="b">cito yābhirvimucyataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tā indhikādyāstatsthānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tadvānīśastisṛṣvapi</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.172">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvajñatvādiyoge 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">niyojyatvaṃ malāṃśataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pramārṣṭi tadyayā sāsya</seg> <seg type="pāda" n="d">mocikā tatpadaṃ ca yat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.173">
<l><seg type="pāda" n="a">mocakastatkriyākṛcca</seg> <seg type="pāda" n="b">yayeśānaṃ karoti tam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sordhvagā tatpadaṃ ceti</seg> <seg type="pāda" n="d">tadīśaścordhvagāpatiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.174">
<l><seg type="pāda" n="a">ye 'pi tatpadamāpannāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śaivasādhanayogataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">te tatsthityantamāhlādaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prāpya yānti paraṃ padam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.175">
<l><seg type="pāda" n="a">na ca sṛṣṭyādi kurvanti</seg> <seg type="pāda" n="b">svārthaniṣṭhā hi te yataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti sādāśivaṃ tattvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vyākhyātaṃ leśatastava</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.176">
<l><seg type="pāda" n="a">śaktāvapyevamityeṣa</seg> <seg type="pāda" n="b">sakalaḥ kṛtyayogataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛtyaṃ tadādiviṣayaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">niṣkalo 'nyatra sarvadā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.177">
<l><seg type="pāda" n="a">bhūmiprādhānikagranthi</seg><seg type="pāda" n="b">vidyābindukalādiṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">guṇakārāḥ daśādyāḥ syur</seg> <seg type="pāda" n="d">nādakoṭeradho mune</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.178">
<l><seg type="pāda" n="a">ūrdhvaṃ kalāyā vidyādhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrūyante gahanādhipāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadantarālametāvad</seg> <seg type="pāda" n="d">iti dhījātra lakṣaṇā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.179">
<l><seg type="pāda" n="a">dvayorapyadhvanorevaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kramaprasavayoginoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vilayaḥ prātilomyena</seg> <seg type="pāda" n="d">śaktitattvadvayāvadhiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.180">
<l><seg type="pāda" n="a">vyastasyātha samastasya</seg> <seg type="pāda" n="b">vilayaḥ sa kathaṃ kiyān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tattvamārgasya bhagavan</seg> <seg type="pāda" n="d">brūhi sarvārthadarśyasi</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.181">
<l><seg type="pāda" n="a">mahāsvāpe samastasya</seg> <seg type="pāda" n="b">vyastasyāvāntaro layaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sargo 'pyevaṃ sthiteḥ kālaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kathyamāno 'vadhāryatām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.182">
<l><seg type="pāda" n="a">caturyugasahasrāntam</seg> <seg type="pāda" n="b">aharhemāṇḍajanmanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">niśā tāvatyahorātra</seg><seg type="pāda" n="d">mānenābdaparārdhake</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.183">
<l><seg type="pāda" n="a">vilayo vyutkrameṇaiṣa</seg> <seg type="pāda" n="b">prakṛtyādi nivāryate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadā rudraśataṃ vīra</seg><seg type="pāda" n="d">śrīkaṇṭhau ca pradhānapāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.184">
<l><seg type="pāda" n="a">śaktyākramya jagatsūkṣmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sūkṣmadehāṃśca cidvataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prakṛtisthāśayān kālaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tatsvāpāntamupāsate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.185">
<l><seg type="pāda" n="a">śiveṣṭamantrabhṛnnunna</seg><seg type="pāda" n="b">maṇḍalādhipatīritāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāle jagatsamutpādya</seg> <seg type="pāda" n="d">svādhikāraṃ prakurvate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.186">
<l><seg type="pāda" n="a">karma dharmādikaṃ tacca</seg> <seg type="pāda" n="b">guṇatvena matau sthitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">guṇino na guṇo 'paiti</seg> <seg type="pāda" n="d">prakṛtāvucyate katham</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.187">
<l><seg type="pāda" n="a">satyaṃ buddhiguṇaḥ karma</seg> <seg type="pāda" n="b">nāpaiti guṇino guṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dehākṣaphalabhūmīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tātsthyāt tatropacaryate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.188">
<l><seg type="pāda" n="a">ādhāre kāraṇe kārye</seg> <seg type="pāda" n="b">samīpe copakārake</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmādyanukṛtau ceti</seg> <seg type="pāda" n="d">lakṣaṇāṃ sūrayo jaguḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.189">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ guṇādisargāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">parārdhe guṇakāraṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kalā leḍhi kalāṃ māyā</seg> <seg type="pāda" n="d">svādhikāraparāṅmukhī</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.190">
<l><seg type="pāda" n="a">tannivṛttau nivartante</seg> <seg type="pāda" n="b">devāstadadhikāriṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sargasthityādiko yasmād</seg> <seg type="pāda" n="d">adhikārastadāśrayaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.191">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ mantreśamukhyeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">viśatsvabhimataṃ padam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vidyāmatti sadātattvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tadbindurbaindavaṃ dhvaniḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.192">
<l><seg type="pāda" n="a">nādamatti parā śaktiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śaktimīṣṭe svayaṃ haraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhavināṃ viśramāyaivaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">māyāyāśca paraḥ śivaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.193">
<l><seg type="pāda" n="a">ākalayya svadṛkśaktyā</seg> <seg type="pāda" n="b">svāpaṃ sṛṣṭyai pravartate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">evaṃ tattvāni bhāvāśca</seg> <seg type="pāda" n="d">bhuvanāni vapūṃṣi ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.194">
<l><seg type="pāda" n="a">śuddhāśuddhādhvanorvipra</seg> <seg type="pāda" n="b">vyākhyātāni samāsataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vidyā pañcāṇudehāśca</seg> <seg type="pāda" n="d">bindurnādo 'tha kāraṇam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.195">
<l><seg type="pāda" n="a">pañcaskandhaḥ paro mārgaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kva bhāvāḥ pratyayaḥ sthitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nādaḥ sūkṣmaḥ kalā kāla</seg><seg type="pāda" n="d">rāgayugme sapūruṣe</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.196">
<l><seg type="pāda" n="a">sthūlaḥ pañcakalo nādaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pañcatattvāśrayo mune</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pradhānādicaturgranthi</seg><seg type="pāda" n="d">nidhirbinduścatuṣkalaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.197">
<l><seg type="pāda" n="a">garve manomukhā devā</seg> <seg type="pāda" n="b">buddhau bhāvādayaḥ sthitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pañcamantratanurdevaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sthitastanmātrapañcake</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">sūkṣmabhūteṣu mantreśā</seg> <seg type="pāda" n="f">mantrāḥ sthūleṣu saṃsthitāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_1.13.198">
<l><seg type="pāda" n="a">iti yadaṇunirodhi dhvāntabījādyadṛṣṭaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">paśumatasṛtadṛgbhiḥ pāśajālaṃ subhūyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadupaśamanimittaṃ vakṣyamāṇakriyāto</seg> <seg type="pāda" n="d">rucadavihataśaktiḥ śāmbhavī mantrasampat</seg> //</l>
</lg>

<note>samāptaśca vidyāpādaḥ</note>

</div>
<div type="pāda" n="3">

<p>[samayācāravidhiḥ]</p>

<lg xml:id="MRgCp_0">
<l><seg type="pāda" n="a">yenāṇūnāmuṣitamamalaṃ dṛkkriyākhyasvarūpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yatsadbhāvādbhavajalanidhau jantujātasya pātaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">durvāraṃ tatkṣapayati tamo yatprasādastamīśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">caryāpāde vivṛtiracanāṃ kurmahe sampraṇamya</seg> //</l>
</lg>

<p>iha hi śāstropakrame
iti vastutrayasyāsya prāppādakṛtasaṃsthiteḥ|
caryāyogakriyāpādairviniyogo 'bhidhāsyate||</p>

<p>iti yatprāksūtritaṃ tatrāvagatajñānakriyāyogānāmapi deśikādīnāṃ vihitācaraṇaniṣiddhavarjanarūpāṃ caryāṃ vinā na nirvighnato vāñchitaphalāvāptiriti kramāgataṃ yogapādasamāptāvupakṣiptasamanvayaṃ caryāpādamavatārayitumāha---</p>
<note>This indicates that the \CP\ is the last of the text</note>

<lg xml:id="MrgT_3.1">
<l><seg type="pāda" n="a">athāto deśikādīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sāmānyācārasaṃgrahaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">paraścāvasaraprāptaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">samāsenopadiśyate</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[deśikādīnām] ācāryasādhakaputrakasamayināṃ [sāmānyācārasaṃgrahaḥ] sādhāraṇāsādhāraṇācārasamuccayaḥ [avasaraprāptaḥ] kramāyātaḥ [samāsena] saṃkṣepād idānīm upadiśyate 'bhidhīyata iti|</p>
<note>sādhāraṇāsādhāraṇācāra@ \Brunner; sādhāraṇācāra@ \Bhatt</note>
athaśabdo 'dhikārārthaḥ| ataḥśabdastu yogapādānantaryam|

<p>[śaivabhedāḥ]</p>
<lg xml:id="MrgT_3.2">
<l><seg type="pāda" n="a">deśiko mantravṛttiśca</seg> <seg type="pāda" n="b">putrakaḥ samayī ca yaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">catvāra ete śaivāḥ syur</seg> <seg type="pāda" n="d">vratino 'vratino 'pi vā</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>deśika ityācāryaḥ| [mantravṛttiḥ] mantra evānanyaniṣṭhā vṛttiḥ yasya sa sādhakaḥ|
śaivānāmeva deśikādīnāmiha lakṣaṇam|
śāktādayastu te anyādṛśā eveti vijñāpayituṃ śaivapadopādānam|
dvividhāstu te śaivāḥ| vratino [avratino 'pi] vratavarjitāśca|</p>

<p>[vratinaḥ śaivāḥ]
atha vratinastāvadāha</p>

<lg xml:id="MrgT_3.3">
<l><seg type="pāda" n="a">vratino jaṭilā muṇḍās</seg> <seg type="pāda" n="b">teṣvagryā bhasmapāṇḍarāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tilakaiḥ puṇḍrakaiḥ paṭṭair</seg> <seg type="pāda" n="d">bhūṣitā bhūmipādayaḥ</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[vratino jaṭilā muṇḍāḥ] vratināmapi dvau bhedau jaṭitvaṃ muṇḍitā ca|jaṭilo 'pi vakṣyamāṇabhautikanaiṣṭhikabhedād dvividhaḥ|
[teṣu] sarveṣu caiteṣu madhyād [agryāḥ] brāhmaṇāḥ [bhasmapāṇḍarāḥ] bhasmoddhūlitasarvāṅgāḥ|
[bhūmipādayaḥ tilakaiḥ puṇḍrakaiḥ paṭṭaiḥ bhūṣitāḥ] kṣatriyāstilakālaṃkṛtatanavaḥ| vaiśyāstripuṇḍrakamaṇḍitāḥ| śūdrāstu paṭṭākṛtinā bhasmoddhūlanena bhūṣitāḥ syuriti śeṣaḥ||</p>

<p>[jaṭādhāraṇe 'yogyāḥ]</p>

<lg xml:id="MrgT_3.4">
<l><seg type="pāda" n="a">jaṭā na śūdro vibhṛyān</seg> <seg type="pāda" n="b">nājño nāpi pramādavān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na yoṣinna vayontasthā</seg> <seg type="pāda" n="d">na rogī vikalo 'pi vā</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>śūdramūrkhapramattastrīvṛddhāmayāvivikalāṅgairvā jaṭā na dhāraṇīyāḥ|
bahuvacananiṣedhād ekajaṭā ete syuriti kecit||
[jaṭābandhanavidhiḥ]
atha tadvidhānam---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.5">
<l><seg type="pāda" n="a">kalātattvapavitrāṇu</seg><seg type="pāda" n="b">śaktimantreśasaṃkhyayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vibhajya keśānsampātya</seg> <seg type="pāda" n="d">pratyaṃśaṃ saṃhitāṇubhiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.6">
<l><seg type="pāda" n="a">vrateśvarasya purato</seg> <seg type="pāda" n="b">badhnīyācchivatejasā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mantriṇaḥ sādhyamantreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">hṛdā putrakayogyayoḥ</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[kalātattvapavitrāṇuśaktimantreśasaṃkhyayā] kalāḥ `tārā sutārā taraṇiḥ' ityādyā aṣṭatriṃśat|
tattvāni ṣaṭtriṃśat|
pavitrāṇavaḥ sadyojātādimantrāḥ pañca|
śaktayo vāmādyā nava|
mantreśā anantādividyeśā aṣṭau|
ābhyaḥ saṃkhyābhyo madhyādanyatamayā saṃkhyayā keśān vibhajya [pratyaṃśaṃ] ekaikasminnaṃśe [saṃhitāṇubhiḥ] śivaikādaśikayā saṃhitayā [sampātya] sampātahomaṃ kṛtvābhyarcitasya vrateśvarasya śivasya purataḥ [śivatejasā] tanmūlenācāryasya jaṭāṃ badhnīyāt|
[mantriṇaḥ] sādhakasya sādhyamantreṇa [putrayogyayoḥ] putrakasamasthayostu hṛdeti bhedaḥ||</p>

<p>tasya jaṭāvṛddhiviśeṣamāha---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.7">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛmighnadravyamiśreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">bhasmanā traiphalena ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sāyacūrṇena vā puṣṭiṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nayettā bhautikavratī</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:
[kṛmighnadravyamiśreṇa] kaṭutailaviḍaṅgapāradādidravyasaṃyuktena [traiphalena bhasmanā] harītakyāmalakavibhītakabhasmanā [sāyacūrṇena] niśācūrṇamiśreṇa vā bhautikavratī tāḥ puṣṭiṃ [nayet] prāpayet||</p>
<note>niśācūrṇamiśreṇa vā \Brunner; niśācūrṇamiśreṇa \Bhatt</note>

<p>[bhautikavratino naiṣṭhikavratinaśca]
bhautikanaiṣṭhikavratidvayalakṣaṇamāha---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.8">
<l><seg type="pāda" n="a">bhautikavratinaste syur</seg> <seg type="pāda" n="b">yeṣāṃ sāvadhikaṃ vratam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dehapātāntakaṃ yeṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">te niṣṭhāvratinaḥ smṛtāḥ</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>iyatā kālenaitadvrataṃ saṃnyastavyamiti sāvadhikaṃ yeṣāṃ vrataṃ te bhautikavratinaḥ|
yeṣāṃ [dehapātāntakaṃ] śarīrapātāntaṃ nirvāhaḥ te [niṣṭhāvratinaḥ] naiṣṭhikāḥ||</p>

<p>atha ke te naiṣṭhikavratina ityāha---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.9ab">
<l><seg type="pāda" n="a">guravaḥ putrakā ye ca</seg> <seg type="pāda" n="b">na prāthamikasādhakāḥ</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[guravaḥ] ācāryāḥ putrakāḥ tathā [na prāthamikasādhakāḥ] dehapātāvadhimantrasādhakāśceti niṣṭhāvratino jñeyāḥ|</p>

<p>[sāntānikaḥ]
bhautikavratamokṣāyāha---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.9cd">
<l><seg type="pāda" n="c">pūrṇavratāvadhiḥ samyag</seg> <seg type="pāda" n="d">vrateśāyārpitavrataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.10">
<l><seg type="pāda" n="a">nyastavratāṅgaḥ satpatnī</seg><seg type="pāda" n="b">parigrahavibhūtimān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhautikaḥ kāmya ityuktaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">satsāntānika eva vā</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>samyag iti aviplutavratasya sataḥ [pūrṇavratāvadhiḥ] pūrṇo vratāvadhiryasya saḥ|
tathā nirvyūḍhayathāmnātavrata ityarthaḥ|
tatastu [vrateśāya] vrateśvarāya [arpitavrataḥ] vratasamarpaṇaṃ kṛtvā [nyastavratāṅgaḥ] vratāṅgāni ajinakamaṇḍalvādīni saṃnyasya| yathoktaṃ śrīmatkiraṇe---</p>

<p>tarpayitvā praṇamyeśaṃ vratameṣāṃ samarpayet|
jaṭāstadbhasmadaṇḍaṃ ca kaupīnaṃ saṃyamaṃ kramāt||
samarpya brahmaṇe dhyātvā puṣpavāryakṣataistridhā|
vrataṃ samarpya mantrāṇāṃ hṛnmantreṇa visarjanam||
jaṭāvataraṇaṃ tasya kāryam iti</p>
<note>Kiraṇa 40:11c--13c (with many deviations from \edD)</note>

<p>evaṃ kṛte sati [sapatnīparigrahavibhūtimān] śobhanadāraparigrahabhūtiyuktaḥ san bhautikaḥ kāmya ityuktaḥ satsāntānika iti vā|
yadvā vibhūtiyogino 'syaiva kāmya ityākhyā| tadvirahiṇastu sadā śobhanena sāntānikākhyena bhaikṣeṇa vartanātsāntānikatvam|
yaduktaṃ śrīmatpauṣkare---</p>

<p>uttamaṃ dvijabhaikṣaṃ tu grāhyametattvayā sadā|
taddhi sāntānikaṃ nāma bhaikṣaṃ hi parikalpitam|| iti|</p>

<p>[avratinaḥ śaivāḥ]</p>

<lg xml:id="MrgT_3.11">
<l><seg type="pāda" n="a">sādhako lokadharmī yaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">putrakaḥ snātako gṛhī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samayī prāggṛhasthaśca</seg> <seg type="pāda" n="d">śaivāḥ syurvratavarjitāḥ</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:
sādhakasya śivadharmilaukikadharmibhedād dvaividhye sati lokadharmī yaḥ sādhakaḥ, putrakaḥ, tathā [snātako gṛhī] gṛhasthatve sati snātaḥ, samayī, [prāggṛhasthaḥ] pūrvaṃ gṛhasthaścetyete vratavarjitā jñeyāḥ|
prāggṛhasthasśca ityuttarakālaṃ gārhasthyatyāgāpekṣayā|
yataḥ sambhavanti kecana ājīvanamujjhitagṛhāvasthitayaḥ| tadvailakṣaṇyārthaṃ prāggṛhasthagrahaṇam||</p>

<p>[śaivānāṃ sādhāraṇa ācāraḥ]</p>

<lg xml:id="MrgT_3.12">
<l><seg type="pāda" n="a">teṣāṃ sādhāraṇaṃ karma</seg> <seg type="pāda" n="b">sandhyopāsanamarcanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">snānādīni tadaṅgāni</seg> <seg type="pāda" n="d">parvasu dviguṇakriyā</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>teṣāṃ vratināmidamavratibhiḥ sādhāraṇaṃ karma ityagrasthiteṣu ślokeṣvapi sambandhanīyam| kiṃ tadityāha---[sandhyopāsanamarcanam] sandhyopāsanārcanādi|
[tadaṅgāni] tasya karmaṇo yānyaṅgāni snānādīni tānyapi sādhāraṇānyeva| parvasu cāṣṭamīcaturdaśyayanaviṣuvādiṣu [dviguṇakriyā] pūjājapādikriyādvaiguṇyam||</p>

<p>[bhojane varjyāni patrāṇi; bhaikṣyagrahaṇaṃ ca]
kiṃ ca---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.13">
<l><seg type="pāda" n="a">nyagrodhāśvatthapatreṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">vātaghnākṣadaleṣu ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāṃsye vābhojanaṃ bhaikṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">cāturvarṇyamakutsitam</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[nyagrodhāśvatthapatreṣu] nyagrodhasya vaṭasya, aśvatthasya cordhvodgatamūlastadviśeṣasya patreṣu, [vātaghnākṣadaleṣu] vātaghnasya cairaṇḍādeḥ akṣasya vibhītakasya sambandhiṣu patreṣu, kāṃsye pātre abhojanaṃ,
[cāturvarṇyam akutsitaṃ bhaikṣaṃ] brāhmaṇādivarṇacatuṣṭayādaninditādbhaikṣagrahaṇaṃ ca sarvasādhāraṇam||</p>

<p>[annavarjanam]</p>

<lg xml:id="MrgT_3.14">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvāmarapratiṣṭhāsu</seg> <seg type="pāda" n="b">setvādīnāṃ niveśane</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sīmantonnayanādyeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃskāreṣvannavarjanam</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[sarvāmarapratiṣṭhāsu] sarvadevapratiṣṭhāsu [setvādīnāṃ niveśane] setuprapāvihārādipratipādane [sīmantonnayanādyeṣu saṃskāreṣu] sīmantonnayanādiṣu saṃskāreṣu ca annavarjanam annādivarjanaṃ sarveṣāṃ sādhāraṇam||</p>

<p>[parvasvāhāraniyamaḥ]
kiṃ ca---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.15">
<l><seg type="pāda" n="a">caruṇā phalamūlairvā</seg> <seg type="pāda" n="b">haviṣyeṇāpareṇa vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">caturdaśyāmathāṣṭamyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pañcadaśyāṃ ca vartanam</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[caturdaśyām aṣṭamyāṃ pañcadaśyāṃ ca] caturdaśyaṣṭamīpañcadaśīṣu [caruṇā phalamūlairvā]
carvādibhiḥ vartanaṃ prāṇayātrā|
haviṣyeṇāpareṇa vā ityanena ājyapayoyavādinā havirarheṇa vastunā phalamūlādivyatiriktena vartanaṃ sādhāraṇamiti prāguktena sambandhaḥ||</p>

<p>[puṇyakāleṣu viśeṣaniyamāḥ]
tathā</p>

<lg xml:id="MrgT_3.16">
<l><seg type="pāda" n="a">vyatīpātadinadhvaṃsa</seg><seg type="pāda" n="b">māsavṛddhyayanādiṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśeṣasaṃyamaḥ kāryaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śaivānāṃ ca pratarpaṇam</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>vyatīpātaḥ puṇyakālaviśeṣo jyotiḥśāstrāmnāto bṛhadvaidhṛtyādyupalakṣitaḥ|
ayane dakṣiṇottare| ādigrahaṇādviṣuvadarkendugrahaṇakālāḥ|
eṣu kāleṣu viśeṣasaṃyamaḥ [śaivānāṃ ca pratarpaṇaṃ] śaivajanatarpaṇaṃ ca sarveṣāmeva sādhāraṇam||</p>

<p>[āpadi śaivānāṃ rakṣaṇam]</p>

<lg xml:id="MrgT_3.17">
<l><seg type="pāda" n="a">mārgakṣīṇe ripugraste</seg> <seg type="pāda" n="b">rogārte kṣutprapīḍite</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvātmanā samuddhāraḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kartavyaḥ śivayoginaḥ</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[śivayoginaḥ] śivaśāsane yuktasya sarvasyaiva mārgakṣīṇādiviṣaye samuddhāraḥ sarvātmanā [kartavyaḥ] karaṇīyaḥ|
[mārgakṣīṇe] mārgasya adhvanaḥ kṣīṇe paricyutau, naṣṭo mārge adhvani yaḥ kṣīṇapātheyaḥ kṣīṇadeho vā tasmin|
ripugraste śatrubhirvaśīkṛte| rogārte vyādhyutkrānte|
[kṣutprapīḍite] kṣudhā ca prakarṣeṇa pīḍite| [sarvātmanā samuddhāraḥ] sarvaprakāramuddhāraṇaṃ tasmāttasyā āpado mocanamavaśyaṃ kāryam||</p>

<p>[vratināṃ varjyāni]
vratino bhautikasya ca naiṣṭhikasya sāmānyavartanalakṣaṇamāha---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.18">
<l><seg type="pāda" n="a">māṃsayoṣinmadhutyāgo</seg> <seg type="pāda" n="b">vratinaḥ kṣitiśāyitā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mātrārakṣaṇamekasya</seg> <seg type="pāda" n="d">kamaṇḍalusahāyatā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.19">
<l><seg type="pāda" n="a">strīgītanartitālāpa</seg><seg type="pāda" n="b">vilāsānāmupekṣaṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">striyā raho 'vyavasthānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sragabhyaṅgādivarjanam</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>vratina idamavaśyamanuṣṭheyam| māṃsayoṣinmadhutyāgaḥ māṃsasya yoṣito madhunaśca varjanam|
māṃsatyāgastvatra śūdrasyaiva| anyeṣāmavratitve 'pi tanniṣedhāsiddheḥ|
kṣitiśāyitā iti sthalaśāyitvam|
[mātrārakṣaṇam] ajinākṣasūtradaṇḍakamaṇḍalvādimātrāyāḥ svopayoginaḥ parikarasya rakṣaṇam apramādaḥ|
[ekasya kamaṇḍalusahāyatā] ekasyaiva kamaṇḍaludvitīyasyāvasthānam|
[strīgītanartitālāpavilāsānāṃ] srīsambandhino gītanṛtyasalāpavilāsādeḥ [upekṣaṇaṃ] pariharaṇam|
[striyā raho 'vyavasthānam] striyā ca sahaikānte 'vasthitivarjanamiti sahāvasthitimātrasyeha niṣedhaḥ, pūrvaṃ tu tatsambhogasyeti na paunaruktyam|
[sragabhyaṅgādivarjanaṃ] sragvilepanābhyaṅgādivarjanaṃ ca||</p>

<p>[śrāddhakālāḥ]
kiṃ ca---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.20">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛṣṇapakṣe caturdaśyām</seg> <seg type="pāda" n="b">aṣṭamyāṃ siddhadarśane</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śrāddhaṃ parvasu sarveṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">viṣuve cāṣṭakādiṣu</seg> //</l>
</lg>

<p>[pūjyāḥ]</p>
<lg xml:id="MrgT_3.21a-c">
<l><seg type="pāda" n="a">gurutattulyabandhūnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhrātṝṇāṃ jyāyasāmapi</seg> </l>
<l>pūjanaṃ madhuparkādyaiḥ %</l>
<note>full line: pūjanaṃ madhuparkādyaiḥ svakāle strīniveṣaṇam (MrgT_3.21)</note>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[kṛṣṇapakṣe caturdaśyāmaṣṭamyāṃ] kṛṣṇāṣṭamīcaturdaśyoḥ [siddhadarśane] siddhasandarśane [viṣuve] viṣuvaduttarāyaṇārkendugrahaṇādiṣu [sarveṣu parvasu] sarvaparvakāleṣu ca śrāddhaṃ viśeṣataśca aṣṭakādiṣu iti, kanyāgate 'rke māghatryodaśīprabhṛtiṣu ca kuryāt|</p>
<note>aṣṭakādiṣu \Brunner; [aṣṭakādiṣu] \Bhatt</note>
[gurutattulyabandhūnāṃ] guroḥ guruputrādīnāṃ ca tattulyānāmanyeṣāṃ ca vayovidyādharmādivṛddhānāṃ ca [jyāyasāṃ bhrātṝṇāṃ] janmādinā dīkṣādyanugrahataśca jyeṣṭhānāṃ bhrātṝṇāṃ ca [madhuparkādyaiḥ] madhuparkavastrālaṃkārādyaiḥ pūjanaṃ kāryam||

<p>[vratasamāptau bhautikavratina ācāraḥ]
satpatnīparigrahavibhūtimattvaṃ bhautikasya yaduktaṃ tadviśeṣayitumāha---</p>

<p>(contd.)</p>

<lg xml:id="MrgT_3.21d">
<l>svakāle strīniṣevaṇam //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.22ab">
<l><seg type="pāda" n="a">maṅgalācārayogitvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">gandhamālyādidhāraṇam</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[svakāle strīniṣevaṇam] vratasamāpterūrdhvaṃ dārasaṃgrahakālaḥ strīṇāṃ svakālaḥ, tasminniṣevaṇam|
[maṅgalācārayogitvaṃ gandhamālyādidhāraṇam] maṅgalācaraṇayogaṃ prakaṭaṃ sragādidhāraṇaṃ ca kuryāt||</p>

<p>[śaivānām asādhāraṇa ācāraḥ]
idānīṃ `paraścāvasaraprāpta' iti prākprakrānto 'sādhāraṇa ācārasaṃgrahaḥ sūtryate---</p>
<note>paraścāvasaraprāptaḥ = \Mrg\CP\ 1c</note>

<lg xml:id="MrgT_3.22cd">
<l><seg type="pāda" n="c">pṛthakpṛthaktathaiteṣām</seg> <seg type="pāda" n="d">ācāro 'pi vidhīyate</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>eteṣāṃ deśikādīnāṃ pṛthakpṛthag vidhiniṣedhātmaka ācāro vidhīyate anuśāsyate|</p>

<p>[deśikācāravidhiḥ]
atra deśikasya tāvadāha---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.23">
<l><seg type="pāda" n="a">maheśaśaktinunnānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">guruḥ kuryādanugraham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">parīkṣābhiḥ parijñāya</seg> <seg type="pāda" n="d">vṛddhoktābhiḥ prayatnavān</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.24">
<l><seg type="pāda" n="a">akṛtvā śivabhaktānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtvā ca vyabhicāriṇām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prāyaścittī bhavedyasmāt</seg> <seg type="pāda" n="d">kuryādyatnamataḥ param</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>sā śaktirāpatatyādyā puṃso janmanyapaścime|</p>
<note>sā śaktirāpatatyādyā puṃso janmanyapaścime| \Svayam\ 1:16cd</note>
<note>śaktirāpatatyādyā \Brunner\ (with most other sources);</note>
<note>śaktirāpatatyārdrā \Bhatt</note>
iti pārameśvaryānugrahaśaktyāghrātānāmaṇūnāṃ gururanugrahaṃ dīkṣārūpaṃ kuryāt|
<note>@śaktyāghrātānām \Brunner; @śaktyantaritānām \Bhatt</note>
kīdṛśaṃ kiṃ ca kṛtvetyāha---
vṛddhoktābhiḥ parīkṣābhiḥ prayatnavān parijñāya vidyāvṛddhā āgamoktaparīkṣākuśalā atra vṛddhaśabdenoktāḥ|
tadabhihitābhiḥ parīkṣābhiḥ saprayatnaḥ san parijñāya saṃsāravaitṛṣṇyamanugrahārthināṃ ca buddhvā|
yasmādevaṃvidhāṃ parīkṣāṃ vinā śivabhaktānāṃ kadācidakaraṇaṃ vyabhicāriṇāṃ ca karaṇaṃ syāt|
tadānīṃ prāyaścittī gururbhavet| ataḥ [param] prakṛṣṭaṃ yatnaṃ tadāśayaparīkṣaṇe kuryāt||

<p>[saṃjīvanākhyaṃ karma]
prasaṅgād vyabhicāriṇi dīkṣite saṃjīvanākhyaṃ karma vaktumāha---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.25">
<l><seg type="pāda" n="a">karma saṃjīvanaṃ kuryād</seg> <seg type="pāda" n="b">vyabhicāriṇi dīkṣite</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sṛṣṭitaḥ saṃhitāhomād</seg> <seg type="pāda" n="d">adhaḥ pūrṇāsamanvitam</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>kṛtrimasaṃsāravaitṛṣṇyagurudevādibhaktiprakarṣāsṃdarśanādaparipakvve jane vyabhicāriṇi dīkṣite sati [sṛṣṭitaḥ] sṛṣṭikrameṇa pratitattvasaṃhitāhomāt sarvasamāptau [adhaḥ] adhastāt [pūrṇāsamanvitaṃ] pūrṇāhutidānataḥ [saṃjīvanaṃ] saṃjīvanākhyaṃ karma dīkṣāphalapratibandhakaṃ bhavati|</p>

<p>nanu dīkṣāyāṃ karmadāhasya vṛttatvāt punaḥ saṃjīvanam kathamupapadyata ityetadāha---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.26">
<l><seg type="pāda" n="a">saṃjīvanaṃ na dagdhasya</seg> <seg type="pāda" n="b">karmaṇo 'sti mṛṣā citaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">khedanāpāyaśamanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prāyaścittaṃ hi tadguroḥ</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>dīkṣitasya tāvadanarhatvādeva dīkṣāphalaṃ na siddham| ataḥ kiṃ tasya saṃjīvanoktyā| na ca dagdhasya karmaṇaḥ [saṃjīvanamasti] saṃjīvanopapattiḥ|
[khedanāpāyaśamanam] api tu asthāne vṛthaiva mantrāḥ kheditāḥ, tataḥ pratyavāyo mā bhūditi tacchāntaye gurostatprāyaścittam||</p>

<p>[matāntarīyāṇāṃ dīkṣā]</p>

<lg xml:id="MrgT_3.27">
<l><seg type="pāda" n="a">darśanāntarasaṃsthābhyaś</seg> <seg type="pāda" n="b">cyutānāmanuvartinām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vidhāyaivaṃ svajātyantaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dīkṣāṃ kuryādvilomataḥ</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[darśanāntarasaṃsthābhyaḥ] yāḥ kāpilasaugatādiparadarśanoditāḥ saṃsthā uktayastābhyaḥ cyutānāṃ bhāvanādivaśād bhraṣṭānām [anuvartināṃ] kālāntarataḥ śaktipātamāhātmyād andhatvanivṛttyā śaivamārgānuvartināṃ satāṃ prāyaścittārtham evam iti prāgvatsṛṣṭikramātsāmānyamantrasaṃhitāhomaṃ svajātyantaṃ kuryāt|
svajātiśabdena caturdaśavidhabhūtasargamadhyasthabrāhmaṇādijātisamāśrayo bhūloke lakṣyate|</p>
<note>@brāhmaṇādijāti@ \Brunner; @brāhmaṇajāti@ \Bhatt</note>
tadantaṃ yāvat| tatastu vilomataḥ saṃhārakramāt prāguktavat svādhaḥparyantaṃ yāvad [dīkṣāṃ kuryād] dīkṣayā yojanikāṃ kuryāt||

<p>[mantragopanam]</p>

<lg xml:id="MrgT_3.28">
<l><seg type="pāda" n="a">na te mantraprayoktāraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">punarbhavatayā matāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mantrasādhanasaṃsiddheḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kuryāttānītarāṇyataḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>The text of this verse is awkward if it really means</note>
<note>what \Narayana\ makes of it.</note>

<p>Vṛtti:</p>

<p>te caiva dīkṣitā api punarbhavatayā [mantraprayoktāraḥ na matāḥ] mantraprayogārhā na bhavanti|
nānyasyānugrahādivyāpārayogyāḥ|
nāpyātmano [mantrasādhanasaṃsiddheḥ] mantrasādhanajanitāyāḥ siddheḥ prayoktāraḥ prayojakāḥ syuḥ|
mantrasiddhyarthamāmnātasya kriyākāṇḍasya prayoge teṣāmanarhakatvaṃ bhavatīti yāvat|
ataḥ ebhyaḥ sakāśād [itarāṇi kuryād] mantrasādhanānyanyāni sampādayet pṛthak kuryāt| na tveṣāṃ tāni prakaṭayedityarthaḥ||</p>

<p>[mantravyākhyānārhāḥ]
na ca sarvatra tadgopanīyam| api tu---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.29">
<l><seg type="pāda" n="a">vyākuryācchivabhaktebhyas</seg> <seg type="pāda" n="b">tantrārthaṃ gatamatsaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nyāyato nyāyavartibhyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pālayan gurusantatim</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[gurusantatiṃ pālayan] gurvāmnāyakramaṃ rakṣan [nyāyavartibhyaḥ] śāstrānuṣṭhānaparebhyaḥ śivabhaktebhyaḥ tantrārthaṃ [gatamatsaraḥ] anviṣṭaḥ san [nyāyataḥ] vakṣyamāṇanyāyena vyākuryāt||</p>

<p>[vyākhyāne varjyāḥ kālāḥ]</p>

<lg xml:id="MrgT_3.30">
<l><seg type="pāda" n="a">nājīrṇāmlarasodgāre</seg> <seg type="pāda" n="b">na ca viṇmūtrabādhane</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na chardyāṃ nātisāre vā</seg> <seg type="pāda" n="d">nāsnātaḥ kṛtamaithunaḥ</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[ajīrṇāmlarasodgāre] ajīrṇatvādāmlāmburasodgāre [viṇmūtrabādhane] mūtrapurīṣottambhane [chardyāṃ] vāntau na vṛttāyāṃ atisāre ca na vyākhyānaṃ kuryāt|
[nāsnātaḥ kṛtamaithunaḥ] na cāpyupabhogānantaramakṛtasnānaḥ san||</p>

<p>[vyākhyānavidhiḥ]
vyākhyāvidhimāha---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.31">
<l><seg type="pāda" n="a">pūte mahītale sthitvā</seg> <seg type="pāda" n="b">paśuśravaṇavarjite</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">paridhyantaḥsthitaṃ ceṣṭvā</seg> <seg type="pāda" n="d">śivaṃ praṇavavigraham</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.32">
<l><seg type="pāda" n="a">gaṇādhyakṣaṃ guruṃ caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">kārakaṃ ca kriyāśrayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pustakaṃ guptasatsūtraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vidhāyopari kasyacit</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.33">
<l><seg type="pāda" n="a">brūyādaṅga paṭhasveti</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtārthaṃ prāgudaṅmukhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prārabheta gururvyākhyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sambandhārthoktipūrvikām</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[pūte] upalepanādinā pavitrite [paśuśravaṇavarjite] adīkṣitaśravaṇarakṣite [mahītale] bhūtale [paridhyantaḥsthitaṃ] sūtroccāṭanakṛtamaryādātmakaparidhyantarasthaṃ [śivaṃ praṇavavigrahaṃ] praṇavākāraṃ parameśvaraṃ [gaṇādhyakṣaṃ] gaṇeśvaraṃ guruṃ ca [iṣṭvā] abhyarcya [kriyāśrayaṃ kārakaṃ ca] vyākhyākriyopayogikaraṇīsūtrādikārakamiṣṭvā</p>
<note>@yogikaraṇīsūtrādikārakam \Brunner; @yogiprākaraṇikasūtrādhikārakam \Bhatt</note>
<note>\Bhatt's reading would indeed give what seems a strange gloss here,</note>
<note>making a reference to three of the śāstrasambandhas out of</note>
<note>the word kāraka; but \Brunner's too is not smooth. She suggests</note>
<note>(1985:362, fn.5) that the karaṇīsūtra is used to trace the box</note>
<note>to enclose the praṇava just mentioned in verse 31 and that the</note>
<note>teacher would use it while explaining maṇḍalas.</note>
[guptasatsūtraṃ] saṃrakṣitaśobhanagrathitasūtraṃ pustakaṃ kasyacit pīṭhayantrakādeḥ upari [vidhāya] kṛtvā kṛtārthaṃ śiṣyaṃ aṅga ityāmantrya [paṭhasveti] paṭheti [brūyād] ādiśet|
svayaṃ ca [guruḥ prāgudaṅmukhaḥ] prāṅmukha udaṅmukho vā vyākhyāṃ [prārabheta] upakramet}
sambandhārthoktipūrvikām iti kīdṛśaḥ sambandhaḥ? paro mahān antarālo divyo divyādivyo 'divya iti ṣaṭprakāraḥ|
<note>six-fold sambandha in tantrāvatāra</note>
arthaḥ prayojanam| uktistātparyakathanam| abhidheyamityarthaḥ| tatpurassaraṃ sambandhābhidheyaprayojanavarṇanaṃ prathamaṃ kuryāditi bhāvaḥ|

<p>kiṃ ca</p>

<lg xml:id="MrgT_3.34">
<l><seg type="pāda" n="a">sroto brūyādanusroto</seg> <seg type="pāda" n="b">bhedān saṃkhyānameva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pravṛttaye guruṃ svaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">steyī syāttadakīrtanāt</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[sroto 'nusroto bhedān saṃkhyānameva ca] sroto 'nusrotastadbhedasaṃkhyānaṃ [svaṃ guruṃ ca] sva gurukramaṃ ca [pravṛttaye brūyād] śāstrapravṛttihetuṃ vadet|
[tadakīrtanāt steyī bhavet] gurorakīrtanāddhi steyaṃ bhavati|</p>

<p>[srotāṃsi]
atha kāni srotāṃsi kānyupasrotāṃsi cetyāha---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.35">
<l><seg type="pāda" n="a">srotāṃsi kāmikādyūrdhvam</seg> <seg type="pāda" n="b">asitāṅgādi dakṣiṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sammohādyuttaraṃ prācyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">trotalādi suvistaram</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.36ab">
<l><seg type="pāda" n="a">āpyaṃ caṇḍāsidhārādi</seg> <seg type="pāda" n="b">caṇḍanāthaparigraham</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>kāmikādi kāmikādīni jñānāni [ūrdhvaṃ srotāṃsi] ūrdhvasrotaḥ|
[asitāṅgādi] asitāṅgādīni dakṣiṇam| sammohādi sammohādīni uttaram|
trotalādijñānāni [prācyaṃ] prācyāni| [caṇḍāsidhārādi] caṇḍāsidhārādīni [āpyaṃ] paścimam| tacca [caṇḍanāthaparigrahaṃ] caṇḍeśvaraparigrahatayā jñeyamiti pañcasrotaḥkathanam||</p>

<p>[anusrotāṃsi]
athānusrotāṃsyucyante---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.36cd">
<l><seg type="pāda" n="c">śaivaṃ māntreśvaraṃ gāṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">divyamārṣaṃ ca gauhyakam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.37">
<l><seg type="pāda" n="a">yoginīsiddhakaulaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">srotāṃsyaṣṭau vidurbudhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratisroto 'nuyāyīni</seg> <seg type="pāda" n="d">tāni brūyādvibhāgaśaḥ</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>śaivādīni aṣṭau srotāṃsi [pratisroto 'nuyāyīni] pratisroto 'nuvidhāyinīti, etānyekaikasminnūrdhvādau srotasyanusrotastvena sthitānītyarthaḥ| [tāni] etāni ca vibhāgaśaḥ [brūyāt] kathayet||</p>

<p>[śaivam]
athaitebhyaḥ prathamoddiṣṭaṃ śaivaṃ tāvadvyācaṣṭe---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.38ab">
<l><seg type="pāda" n="a">śaivaṃ prāktantranirmāṇam</seg> <seg type="pāda" n="b">ājñāsiddhamasaṃśayam</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[prāk] prāthamye sargaprārambha eva yacchivabhaṭṭārakāpāditatantranirmāṇam [ājñāsiddham] ājñāmātrasiddham [asaṃśayam] asandehamativīryavat tajjñānaṃ śaivam|</p>

<p>[māntreśvaraṃ, gāṇaṃ, divyaṃ, ārṣaṃ ca]
māntreśādicatuṣṭayamāha---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.38cd">
<l><seg type="pāda" n="c">tadīśānairgaṇairdevair</seg> <seg type="pāda" n="d">munibhiśca tadicchayā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.39ab">
  <l><seg type="pāda" n="a">vijñāya sambhṛtaṃ svoktyā</seg> <seg type="pāda" n="b">tādākhyaṃ samupāgatam</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[tat] taccaivaṃ jñānaṃ [īśānaiḥ] mantreśvaraiḥ gaṇaiḥ devaiḥ munibhiśca vijñāya [tadicchayā] śivecchayaiva [svoktyā] svavācā sampraṇītaṃ sat krameṇa [tādākhyaṃ samupāgatam] māntreśvaraṃ gāṇeśvaraṃ divyamārṣaṃ ca saṃjñayā sampannam||</p>

<p>[gauhyakam]
gauhyakaṃ vyācaṣṭe---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.39cd">
<l><seg type="pāda" n="c">guhyakā bhujagā yakṣā</seg> <seg type="pāda" n="d">dānavāśca śiveritāḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.40ab">
  <l><seg type="pāda" n="a">yadūcurupasaṃhṛtya</seg> <seg type="pāda" n="b">tatsroto gauhyakaṃ smṛtam</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>guhyakākhyayā bhujagayakṣadānavā ucyante| [śiveritāḥ yadūcurupasaṃhṛtya] taiḥ śivabhaṭṭārakapreritaiḥ yatsaṃkṣipyoktaṃ tad gauhyakaṃ srotaḥ||</p>

<p>[yoginīkaulam]
yoginīkaulamāha---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.40cd">
<l><seg type="pāda" n="c">yoginyo lebhire jñānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sadyo yogāvabhāsakam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.41ab">
  <l><seg type="pāda" n="a">yenatadyoginīkaulaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nottīrṇaṃ tābhya eva tat</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>sadyaḥ tatkṣaṇameva [yogāvabhāsakaṃ] yogamavabhāsayati yattathāvidhaṃ jñānaṃ śivabhaṭṭārakād yoginyaḥ [lebhire] prāpuḥ| tacca tābhya eva sakāśād nottīrṇaṃ nānyatra prasṛtam āsveva sampradāyatayā sthitamityarthaḥ||</p>

<p>[siddhakaulam]
atha siddhakaulākhyamucyate---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.41cd">
<l><seg type="pāda" n="c">tathānyadapi saṃhāro</seg> <seg type="pāda" n="d">yo miśro miśra eva saḥ</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>yadanyat siddhakaulākhyaṃ jñānaṃ tat tathā iti yoginīkaulavat| yathā na tad yoginībhya uttīrṇaṃ tathedaṃ siddhebhyasteṣveva pāramparyeṇa sthitamiti yāvat|
[yaḥ] yastu [miśraḥ] vyāmiśraḥ saṃhāraḥ saṃgraho yathā māntreśvaramapi munibhiḥ āṛṣaṃ vā guhyakaiḥ saṃkṣipyoktaṃ sa miśra eva saṃkṣepaḥ etatsaṃjñayā yukto jñeyaḥ||</p>

<p>ye caite 'nusrotobhedāḥ---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.42cd">
<l><seg type="pāda" n="a">vādibhedaprabhinnatvāt</seg> <seg type="pāda" n="b">teṣāṃ saṃkhyā na vidyate</seg> </l>
<note>Cf. \Svayam\ 5:12cd---also \RauS\ 3:25; \Parakhya\ 3:73</note>
<note>\Nisvasa\Guhya\ 7:270; \Mat\VP\ 18:115; \Malini\ 3:25</note>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>vaktṛbhedabhinnāni asaṃkhyānyevaitāni||
athordhvasrotasi daśāṣṭādaśabhedabhinnatāmāha---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.42cd">
<l><seg type="pāda" n="c">śaivā raudrā mahābhedā</seg> <seg type="pāda" n="d">daśāṣṭādaśa cordhvake</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.43ab">
  <l><seg type="pāda" n="a">raudrā rudraiḥ śivāviṣṭair</seg> <seg type="pāda" n="b">udgīrṇā na svabuddhitaḥ</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>śaivāḥ kāmikādayo vakṣyamāṇā daśa bhedāḥ| raudrā vijayādayo 'ṣṭādaśa|
ete [ūrdhvake] ūrdhvasrotasi [mahābhedāḥ] bhedāḥ|
tatra śaivāḥ śivabhaṭṭārakeṇa upadiṣṭāḥ|
raudrāstu [śivāviṣṭaiḥ] śivādhiṣṭhai rudraiḥ [udgīrṇāḥ| na svabuddhitaḥ] na svamanīṣikayā||</p>

<p>[aṣṭāviṃśatiḥ śaivāgamāḥ]
tāneva bhedān paṭhati---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.43cd">
<l><seg type="pāda" n="c">śaivānāṃ kāmikaṃ pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yogodbhavamacintyakam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.44">
<l><seg type="pāda" n="a">kāraṇaṃ jñānamajitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dīptākhyaṃ sūkṣmakaṃ param</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sāhasramaṃśumatsaṃjñaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">suprabhiddaśamaṃ viduḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.45">
<l><seg type="pāda" n="a">raudrāṇāṃ vijayaṃ pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">niḥśvāsaṃ pārameśvaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svāyambhuvaṃ tathāgneyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vīrabhadraṃ ca rauravam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.46">
<l><seg type="pāda" n="a">makuṭaṃ vimalākhyaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">candrajñānākhyameva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mukhabimbakamudgītaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">lalitaṃ siddhasaṃjñakam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.47ab">
  <l><seg type="pāda" n="a">santānaṃ caiva śarvoktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kiraṇaṃ vātulaṃ param</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>spaṣṭam|
[vyākhyānārambhavidhiḥ]</p>

<lg xml:id="MrgT_3.47cd">
<l><seg type="pāda" n="c">tadārabhya ciraṃ nāti</seg> <seg type="pāda" n="d">vyākuryātprathame 'hani</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.48">
<l><seg type="pāda" n="a">prārambhe 'pi na sampraśna</seg><seg type="pāda" n="b">pratipraśnātimātrakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">trīṇi mūlāni sūtrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="d">dve tathaikamathāpi vā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.49ab">
  <l><seg type="pāda" n="a">vidhāyoparamedūrdhvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vadanvighnairviruddhyate</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[tadārabhya] tat śaivaṃ raudraṃ tantramārabhya nāticiraṃ prathame 'hani prathame 'hni [vyākuryād] vyācakṣīta|
nāpi śiṣyaḥ prārambhe [sampraśnapratipraśnātimātrakaṃ] sampraśnapratipraśnairatimātraṃ prārambhaṃ kaluṣīkuryādityadhyāhāraḥ|
kīdṛśastarhi prārambhaḥ syādityāha---trīṇīti, vakṣyamāṇalakṣaṇāni mūlāni sūtrāṇi mūlasūtrāṇi trīṇi [tathā dve] yadvā dve sūtre, [athāpi vā ekam] yadvā ekameva sūtram|
vidhāya iti vyākhyāya [uparamed] viramed| [ūrdhvaṃ vadan vighnaiḥ viruddhyate] tadadhikaṃ vyākurvantaṃ hi vighnā rundhantītyarthaḥ||</p>

<p>[mūlasūtralakṣaṇam]
trīṇi mūlāni sūtrāṇītyuktam| tāni darśayati---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.49cd">
<l><seg type="pāda" n="c">yatra bīja ivārūḍho</seg> <seg type="pāda" n="d">mahātantrārthapādapaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.50ab">
  <l><seg type="pāda" n="a">ābhāti mūlasūtraṃ tad</seg> <seg type="pāda" n="b">athaśabdādyalaṃkṛtam</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[yatra] yasmin sūtre [mahātantrārthapādapaḥ bīja iva] sakalatantrārtho bīja iva mahāvṛkṣa ārūḍhaḥ ābhāti śaktyātmanāvasthitaḥ pratibhāti [tad athaśabdādyalaṃkṛtaṃ] tadathaśabdaśivasiddhādimaṅgalyaśabdālaṃkṛtaṃ mūlasūtraṃ mūlaṃ sūtraṃ jñeyam|
yathā---`athānādimalāpeta' ityādi||%
\quote{athānādimalāpetaḥ
${\rm \Mrg\VP\ 2:1a.}$}</p>

<lg xml:id="MrgT_3.50cd">
<l><seg type="pāda" n="c">tasyoddeśakamanyatsyāt</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃkhyāsaṃjñādivācakam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.51ab">
  <l><seg type="pāda" n="a">tallakṣaṇaṃ svarūpoktis</seg> <seg type="pāda" n="b">tadanyo bhāṣyasaṃgrahaḥ</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>tasya mūlasūtropakṣiptasya tantrārthasya [uddeśakam] uddeśaḥ [anyad] dvitīyamūlasūtram [syāt] yat saṃkhyāsaṃjñādivācakaṃ saṃkhyāsaṃjñādikaṃ vakti| yathehaiva---</p>

<p>tripadārthaṃ catuṣpādaṃ mahātantraṃ jagatpatiḥ|
sūtreṇaikena saṃgṛhya prāha vistaraśaḥ punaḥ|| iti|%
\quote{tripadārthaṃ catuṣpādaṃ \devdot\ prāha vistaraśaḥ punaḥ
${\rm \Mrg\VP\ 2:2.}$}</p>

<p>tṛtīyamapi mūlasūtratvena jñeyaṃ yatra tallakṣaṇaṃ svarūpoktiścāsti| yathā---</p>

<p>jagajjanmasthitidhvaṃsatirobhāvavimuktayaḥ| iti|%
\quote{jagajjanmasthitidhvaṃsatirobhāvavimuktayaḥ
${\rm \Mrg\VP\ 2:3ab.}$}</p>

<p>atra hi śivaḥ pāśajālamapohatīti mūlasūtropakṣiptamapohanaṃ lakṣyate|
pañcavidhakṛtyātmakamapohanasvarūpamuktam| [tadanyaḥ] tatastvanyāni yāni sūtrāṇi tadvyākhyānāya pravṛttatvād [bhāṣyasaṃgrahaḥ]
bhāṣyasaṃgrahatvena jñeyāni|
yadvā tallakṣaṇaṃ svarūpoktiriti tairmūlasūtroddeśasūtrādibhiḥ sūtrairyadabhidheyasya lakṣaṇaṃ sā svarūpoktirjñeyā|
mūlasūtradvayapramukhasūtrasaṅgrahaḥ svarūpākhyayā boddhavya ityarthaḥ|</p>
<note>@sūtrasaṅgrahaḥ \Brunner; @sūtrasaṃgraha@ \Bhatt</note>
tadanyastu tadvyaktibhedagrantho bhāṣyasaṃgraha iti mantavyaḥ|
asmiṃśca pakṣe svarūpagranthasya sarvasyaiva mūlasūtratvam| tena ca `trīṇi mūlāni sūtrāṇi dve tathaikamathāpi vā} vidhāyoparamed' ityaviruddham||

<p>[vyākhyāne phalam]</p>

<lg xml:id="MrgT_3.51cd">
<l><seg type="pāda" n="c">brūte ya evaṃ yo 'dhīte</seg> <seg type="pāda" n="d">tāvubhau hatakalmaṣau</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.52ab">
  <l><seg type="pāda" n="a">loke prāpya yaśo dīptaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">viśetāṃ dhāma śāṃkaram</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[evam] ityuktakrameṇa yo brūte vyākurute| [yaḥ] yaśca adhīte śṛṇoti tau [ubhau] dvāvapi guruśiṣyau [hatakalmaṣau] nirastapāpau [loke] jagati [dīptaṃ] śubhraṃ yaśaḥ prāpya uttarakālaṃ [śāṃkaraṃ dhāma] parameśvaratejo viśetāṃ tatsāyujyaṃ gacchetām||</p>

<p>[anadhyāye vyākhyāne doṣaḥ]
anyathā tu---
\newpartvs</p>
<lg xml:id="MrgT_3.52cd">
<l><seg type="pāda" n="c">anadhyāye svatantrokta</seg><seg type="pāda" n="d">vidhinā śṛṇvate mṛṣā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.53ab">
  <l><seg type="pāda" n="a">śaivaṃ vadannihālpāyur</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛtaḥ pretatvamaśnute</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>svatantroktavidhinā [anadhyāye] ye anadhyāyāsteṣu [śṛṇvate] yaḥ śṛṇoti tasya [mṛṣā] vyarthaṃ tacchrutam|
atha tathāvidhaṃ mṛṣā vyarthaṃ śṛṇvate śaivaṃ śāstraṃ [vadan] kathayan iha loke tāvad alpāyuḥ bhavati|
mṛtaḥ jīvitādūrdhvaṃ [pretatvaṃ] pretabhāvamājñāvilaṅghanataḥ kravyādayonim [aśnute] prāpnoti||</p>

<p>[anadhyāyāḥ]
athe ke te anadhyāyā yadvilaṅganādīdṛkphalāvāptirityata āha---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.53cd">
<l><seg type="pāda" n="c">nādhyāpayeccaturdaśyām</seg> <seg type="pāda" n="d">aṣṭamyāṃ pakṣayordvayoḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.54ab">
  <l><seg type="pāda" n="a">pratipatpañcadaśyośca</seg> <seg type="pāda" n="b">caturthyāmarkasaṃkrame</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:
arkasaṃkramaḥ saṃkrāntidivasaḥ| spaṣṭamanyat||</p>

<lg xml:id="MrgT_3.54cd">
<l><seg type="pāda" n="c">nirghātolkāmahīkampa</seg><seg type="pāda" n="d">paścāccāpeṣu vāsaraḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.55ab">
  <l><seg type="pāda" n="a">saṃdhyāstanitadigdāha</seg><seg type="pāda" n="b">pariveṣopaleṣu ca</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[nirghātolkāmahīkampapaścāccāpeṣu] nirghātaḥ āntarikṣaḥ śabdaḥ| ulkā daṇḍākāratejorūpā| mahīkampaḥ bhūmikampaḥ| paścāccāpaḥ vāruṇyāṃ diśīndradhanuḥ|
eteṣu [vāsaraḥ] ekavāsaro 'nadhyāyaḥ|
sandhyāstanitadigdāhapariveṣopaleṣu ca] sandhyayormeghagarjitaśrutau, digdāhe, sūryapariveṣadarśane, antarikṣād upalavarṣe caśabdādekāhameva||</p>

<lg xml:id="MrgT_3.55cd">
<l><seg type="pāda" n="c">nīhāraprāgdhanurvyoma</seg><seg type="pāda" n="d">pureṣveteṣu darśanāt</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[nīhāraprāgdhanurvyomapureṣu] nīhāre himākhyayā prasiddhe| prāgdhanuṣi ca pūrvadiksthendradhanurdarśane| vyomapure gandharvanagare ca dṛṣṭe|
[eteṣu darśanāt] taddarśanaṃ yāvadanadhyāyaḥ kāryaḥ||</p>

<lg xml:id="MrgT_3.56ab">
  <l><seg type="pāda" n="a">kīlake ca ravīndusthe</seg> <seg type="pāda" n="b">tryahaṃ svarbhānudarśane</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[ravīndusthe kīlake] candrārkabimbasthakīlakākṛtyutpātadarśane svarbhānudarśane] rāhudṛṣṭau ca tryaham anadhyāyaḥ||</p>

<lg xml:id="MrgT_3.56cd">
<l><seg type="pāda" n="c">pañcarātraṃ harimakhe</seg> <seg type="pāda" n="d">pavitre ca makhadviṣaḥ</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[harimakhe] indrotsave hariprabodhādau vā [makhadviṣaḥ pavitre ca] parameśvarapavitrārohaṇe [pañcarātraṃ] pañcāham||</p>

<lg xml:id="MrgT_3.57ab">
  <l><seg type="pāda" n="a">biḍālavyālabhekeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">gateṣvantarato dinam</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[biḍālavyālabhekeṣu] mārjārasarpamaṇḍūkeṣu [antarato] vyākhyātṛśrotṛmadhye gateṣu [dinam] ekāham||</p>

<lg xml:id="MrgT_3.57cd">
<l><seg type="pāda" n="c">tryahaṃ triphaṇini vyāle</seg> <seg type="pāda" n="d">dṛṣṭe dviphaṇini dvyaham</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>triphaṇini vyāle sarpe dṛṣṭe tryaham| dviphaṇini tu dvyaham anadhyāyaḥ||\newverse</p>

<lg xml:id="MrgT_3.58">
<l><seg type="pāda" n="a">antaḥ śavaśrutau dāhe</seg> <seg type="pāda" n="b">śavagandhe kharānile</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadvirāmaṃ vinā khyāta</seg><seg type="pāda" n="d">jantumṛtyau ca vāsaram</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[antaḥ] vyākhyānakālamadhye [śavaśrutau] śavapaṭaharodanādiśrutau [dāhe] gṛhadāhādiśravaṇe [śavagandhe] śavanikaṭadhūmāghrāṇe [kharānile] paruṣatare vāyau ca vahati tadvirāmaṃ vinā vyākhyānaṃ na kuryāt|
[khyātajantumṛtyau] prakhyāte kasmiṃścijjantau mṛte [vāsaram] naikāhaṃ vyācakṣīta||</p>

<lg xml:id="MrgT_3.59">
<l><seg type="pāda" n="a">gurau māsaṃ śivībhūte</seg> <seg type="pāda" n="b">bhrātṛśiṣyādike tryaham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śaive rājani saptāhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">trirātraṃ paśudharmiṇi</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>gurau śivībhūte māsam anadhyāyaḥ| [bhrātṛśiṣyādike] bhrātari śiṣye ca śivībhūte tryaham| [saptāhaṃ] saptarātraṃ śaive [rājani] rājñi|
paśudharmiṇi rājanyuparate trirātraṃ vyākhyāniṣedhaḥ||</p>

<lg xml:id="MrgT_3.60ab">
  <l><seg type="pāda" n="a">svakalpānvayasiddheṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">tathānyeṣvapi deśikaḥ</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>atha anyeṣvapi [svakalpānvayasiddheṣu] svakalpopāyena svaśāstrasādhāraṇyenānviṣṭeṣu śivībhūteṣu [deśikaḥ] ācāryaḥ [tathā] tryahamanadhyāyaṃ kuryāt||</p>

<p>[vyākhyānavidhiḥ]
vyācakṣāṇastu---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.60cd">
<l><seg type="pāda" n="c">prāgvyākhyānaparāmarśa</seg><seg type="pāda" n="d">samādhāneṣṭikṛdbhavet</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>pūrvavyākhyānapratyavamarśanāt tadviruddhaṃ yatkiṃcitsyāttatsamādadhyāat|</p>
<note>pūrvavyākhyānapratyavamarśanāt \Brunner; pūrvavyākhyāne pratyahaṃ vimarśanāt \Bhatt</note>
kvacicca prastutavyākhyāvasarāgatapāścātyavisaṃvāde itthaṃ tatreṣṭavyamiti pūrvavyākhyāne iṣṭim ativyāptyavyāptiparihāraṃ vadet||

<lg xml:id="MrgT_3.61">
<l><seg type="pāda" n="a">samayī putrako vāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">jñātvā kiṃcidapūrvakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nivedayedanujñāto</seg> <seg type="pāda" n="d">gurave pīṭhavartine</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>gurugṛhanivāsinā samayinā putrakeṇa vā [kiṃcidapūrvakaṃ] kimapyapūrvaṃ vastu jñātvā tadanujñātena [gurave pīṭhavartine] pīṭhasthagurave nivedanīyam|
gṛhītācāryābhiṣeke kimapyapūrvamanyato 'dhigataṃ putrakasamayinordattānujñayoḥ sakāśāt pīṭhasthena guruṇāvagantavyam||</p>

<p>yadvā</p>

<lg xml:id="MrgT_3.62">
<l><seg type="pāda" n="a">śṛṇuyātsvābhiṣiktādvā</seg> <seg type="pāda" n="b">yogapīṭheṣṭaśaṃkaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bahiḥ sthito bahiḥsaṃsthāt</seg> <seg type="pāda" n="d">parasiktādapīṭhagāt</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:
[svābhiṣiktāt] svayamabhiṣiktācāryād yogapīṭhe śrīmatkiraṇādāvāmnātalakṣaṇe viśiṣṭe devaguruśāstrapūjādhāre [iṣṭaśaṃkaraḥ śṛṇuyāt] pūjitaparameśvareṇādhigantavyam| yadi tu bahiḥ sthitaḥ deśāntareṣvaṭan granthānadhigantumicchet tadā bahiḥsaṃsthāt bahiḥsthitāt parasiktād anyābhiṣiktād apīṭhagāt apīṭhasthādapyadhigantavyam||</p>
<note>NOTE reference to yogapīṭhalakṣaṇa in Kiraṇa,</note>
<note>which may be a reference to the description in \Kir\ 31</note>

<p>[ācāryaniyamāḥ]</p>

<lg xml:id="MrgT_3.63">
<l><seg type="pāda" n="a">na yāyādanupānatkaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kvacinnāpyasahāyavān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nātiprāṅnātivelāyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na rātrau na khārātape</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>upānadgrahaṇaṃ pādukādyupalakṣaṇam| [anupānatkaḥ] nagnapādaḥ [asahāyavān] ekākī [nātiprāk] aprabhāte [ativelāyāṃ] sāyaṃ [rātrau] niśāyāṃ [kharātape] tīvrātape vā na gururgacchet||</p>

<lg xml:id="MrgT_3.64">
<l><seg type="pāda" n="a">na nīcaiḥ saṃvasennnāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">vṛthā yāyādgṛhādgṛham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathā nopahasetkaṃcin</seg> <seg type="pāda" n="d">nānukuryānna pīḍayet</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[na nīcaiḥ saṃvaset] na nikṛṣṭairjanaiḥ sahavāsaṃ kuryāt| vṛthā [gṛhādgṛhamapi gṛhād gṛhāntaraṃ ca [na yāyāt] na paryaṭet|
[kaṃcinnopahased nānukuryāt] na ca kasyāpyupahāsamanukaraṇaṃ ca kuryāt| [na kaṃcit pīḍayet] na ca kaṃcinmarmodghāṭanadehatāḍanadhanāpaharaṇairhiṃsyāt||</p>

<lg xml:id="MrgT_3.65">
<l><seg type="pāda" n="a">nāsadācaritaṃ kiṃcid</seg> <seg type="pāda" n="b">ācaretsa gururyataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadāpannamamānyatvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mantryādiṣu na vāryate</seg> //</l>
</lg>

<note>mantryādiṣu \Brunner; mantrādiṣu \Bhatt</note>
<note>Brunner has followed the reading of 2 IFP transcripts</note>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[asadācaritam] asadbhirācaritaṃ na kiṃcidācaret| [yataḥ sa guruḥ] yasmātsarveṣu sādhakaputrakasamayiṣvasyaiva garīyastvam|
[tadāpannam amānyatvam] ācārye 'pūjyatvamāpādyamānaṃ [mantryādiṣu na vāryate] tatsādhakādiṣu durnivāram|
tadanugṛhītānāmapyeṣāṃ tattatpadāvāpteḥ||</p>

<p>[putrakasamayinorācāraḥ]
itthamācāryasya caryāmabhidhāya putrakasamayinorvaktumāha---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.66">
<l><seg type="pāda" n="a">putrakaḥ prātarutthāya</seg> <seg type="pāda" n="b">samayī ca kṛtāhnikaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛtapraṇāmo 'nujñāto</seg> <seg type="pāda" n="d">guruṇā kṛtyamācaret</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>putrakaḥ samayī ca [prātaḥ] brāhme muhūrte utthāya kṛtāhnikaḥ kṛtapraṇāmo [guruṇā anujñātaḥ] gurvanujñātaḥ [kṛtyam] karaṇīyam [ācaret] kuryāt||</p>

<p>[śāstraśravaṇavidhiḥ]
kiṃ tat karaṇīyamityāha---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.67">
<l><seg type="pāda" n="a">adhītya śṛṇuyācchāstraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">gurutantro gurau vasan</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tyaktvābhimānamātsarya</seg><seg type="pāda" n="d">ḍambhavyasanasantatim</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>samayinā putrakeṇa [śāstramadhītya] śāstrapāṭhānantaraṃ [gurau vasan gurutantraḥ] gurugṛhādhivāsinā tatpāratantryeṇa ca [abhimānamātsaryaḍambhasantatim] abhimānam ahaṃkāraṃ mātsaryaṃ dveṣaṃ ḍambhaṃ kṛtrimaṃ vyasanasantatiṃ kleśahelāparamparāṃ tyaktvā vihāya [śṛṇuyāt] tacchravaṇaṃ kāryam||</p>

<p>[gurusannidhau varjyāni]</p>

<lg xml:id="MrgT_3.68">
<l><seg type="pāda" n="a">kaṇṭhaprāvṛtiniṣṭhīva</seg><seg type="pāda" n="b">kāsahāsādi sannidhau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gurorna kuryānno vādaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kaiścinnotkṛṣṭaveṣavān</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.69">
<l><seg type="pāda" n="a">udvartanāṅgasaṃskāra</seg><seg type="pāda" n="b">jṛmbhaṇāsanasaṃsthitīḥ</seg> </l>
<note>[corrected on p.328 from @jṛmbhāsanāsaṃsthitī]</note>
<l><seg type="pāda" n="c">samānālāpaparyaṅga</seg><seg type="pāda" n="d">bandhadhyānārcanādikam</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>uttarīyaiḥ kaṇṭhaveṣṭanaṃ kaṇṭhaprāvṛtiḥ| niṣṭhīvo mukhapānīyanirasanam| kāsahāsau prasiddhau| ādigrahaṇād aślīlabhāṣaṇakrīḍādi guroḥ sannidhau na kuryāt|
[kaiścid no vādaṃ kuryāt] na ca kenacitsaha vivadet| na ca sannihite gurau [utkṛṣṭaveṣavā] utkṛṣṭaveṣaḥ syāt| udvaranādikaṃ na kuryādityabhisambadhyate| tatra udvartanaṃ prasiddham|
aṅgasaṃskāraḥ snānodvapanasamālambhanādi| jṛmbhaṇaṃ vidāritāsyagātravinamanam| āsanasaṃsthitiḥ āsane 'vasthānam| samānālāpaḥ sāmyenāpihitavaktrasyānamrasya saṃkathanam|
etacca paryaṅgabandhadhyānādi ca na kuryāt| ādigrahaṇād anyasyāpyavinayasya lokaprasiddhasya niṣedhaḥ||
[gurau vartanam]</p>

<lg xml:id="MrgT_3.70">
<l><seg type="pāda" n="a">na bhuñjānaṃ samādhisthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">caṅkramantaṃ kriyodyatam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sthitaṃ gurusamīpe vā</seg> <seg type="pāda" n="d">matimānnābhivādayet</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[bhuñjānaṃ samādhisthaṃ caṅkramantaṃ] bhojanasamādhānacaṅkramaṇavyagramācāryaṃ [kriyodyataṃ] kāryeṣvāsaktaṃ [gurusamīpe sthitam] gurusaṃnikarṣasthaṃ ca [matimān] prājño nābhivādayet||</p>

<lg xml:id="MrgT_3.71">
<l><seg type="pāda" n="a">gacchantaṃ pṛṣṭhato yāyād</seg> <seg type="pāda" n="b">viśantamanusaṃviśet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadvaco nānuyuñjīta</seg> <seg type="pāda" n="d">śayānaṃ na prabodhayet</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.72">
<l><seg type="pāda" n="a">anujñātaścaredbhaikṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">prāptamadyānniveditam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śayīta supta ityādi</seg> <seg type="pāda" n="d">kuryādvidhyuditaṃ ca yat</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[gacchantaṃ] vrajantaṃ gurum [pṛṣṭhato yāyād] anuvrajet| viśantaṃ [anusaṃviśed] anupraviśet| [tadvaco nānuyuñjīta] tadājñāparyanuyogaṃ na kuryāt| na cainaṃ [śayānaṃ] suptaṃ prabodhayet|
[anujñātaḥ] tadājñayā bhaikṣaṃ caret| [prāptam] āhṛtya [niveditaṃ] tasmai nivedya tadājñayaiva adyāt|
tasmiṃśca supte [śayīta] supyāt| [yacca] ityevamādyanyadapi [vidhyuditaṃ] sāmānyaśāstravihitaṃ karaṇīyaṃ [kuryād] anutiṣṭhet||</p>

<p>[putrakasamayinorviśeṣācārāḥ]
itthaṃ samayinaḥ putrakasya ca sādhāraṇacaryopadeśaḥ kṛtaḥ| iyāṃsu viśeṣaḥ| yaduta---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.73">
<l><seg type="pāda" n="a">kāmaṃ caredanujñātaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">putrako dhāmni vā vaset</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samayī prāggṛhasthaśca</seg> <seg type="pāda" n="d">yatnenopacaredgurum</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[putrako dhāmni vased, anujñātaḥ kāmaṃ caredvā] putrakasya gurugṛhanivasanaṃ tadājñayā deśāntarāṭanamiti kāmacāraḥ|
[samayī prāggṛhasthaśca yatnena gurumupacaret] samayinaḥ prāguktasya prāggṛhasthasya ca yatnato guruparicaryādyabhijñā||</p>

<p>kuta ityāha---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.74">
<l><seg type="pāda" n="a">sādhyakoṭeralabdhatvāt</seg> <seg type="pāda" n="b">tallābho 'pi tadāśrayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na cānyavṛttiniṣṭhasya</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmāttatsādhako bhavet</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[sādhyakoṭeḥ] sādhyasyābhipretasya koṭeḥ sampatteḥ alabdhatvāt [tallābho 'pi tadāśrayaḥ] tallābhasya ca gurvāśrayatvāt samayinaḥ prāggṛhasthasya ca gurūpasadanamavaśyaṃ kāryam| yasmād anyavṛttiniṣṭhasya sato [na ca] na tallābhaḥ| tasmāt [tatsādhako bhavet] ācāryaparicaryāsādhanaparau syātām||</p>

<p>[sādhakācārāḥ]
atha sādhakacaryā---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.75">
<l><seg type="pāda" n="a">sādhako gurvanujñātaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">puṇyakṣetraṃ samāśritaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sādhyaveṣadharo maunī</seg> <seg type="pāda" n="d">haviṣyacaruśākabhuk</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.76">
<l><seg type="pāda" n="a">sahāyavānapramattaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">phalamūlabhugeva vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iṣṭvā śivaṃ yajet sādhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">japaṃ kuryāttridhoditam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.77">
<l><seg type="pāda" n="a">hutvā daśāṃśaṃ tadyāga</seg><seg type="pāda" n="b">kumbhasnātaḥ śubhe dine</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣetrasthaḥ prārabhetkarma</seg> <seg type="pāda" n="d">caranvā siddhisaṃśrayam</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>vakṣyamāṇavanniyatakṣetraṃ parigṛhya tiṣṭhato vividhasiddhikṣetracāriṇo vā sādhakasya sādhāraṇī ceyaṃ caryā|
yad [gurvanujñātaḥ] guroḥ prāptānujñaḥ [puṇyakṣetraṃ samāśritaḥ]
pavitrasthānasthitaḥ [sādhyaveṣadharaḥ] sādhyadevatāviśeṣaveṣadhārī [maunī] saṃyatavāg [haviṣyacaruśākabhuk] haviṣyeṇa ghṛtakṣīrayavādinā caruṇā vā mantritena pāyasena śākena vā kṛtavṛttiḥ [phalamūlabhugeva vā] phalamūlāśī vā [sahāyavān] sasahāyaḥ [apramattaḥ] tyaktapramādaḥ [śivamiṣṭvā] śivamabhyarcya [sādhyaṃ yajet] sādhyamantraṃ pūjāprakaraṇoktavadyajet| japaṃ ca---</p>

<p>kṣudrasiddhau japaḥ kāryo bhāṣyo 'nyaśraṇātmakaḥ|
upāṃśurmadhyasiddhyādau</p>

<p>iti śrīmatparākhyādāvuktatvādvaśīkaraṇavidveṣādyadhamasiddhyapekṣayā bhāṣyarūpaṃ khaḍgāñjanādi madhyamasiddhyānuguṇyenopāṃśusaṃjñaṃ cakravartitvādyuttamasiddhyapekṣayā ca mānasaṃ kuryāt| yadi vā---</p>

<p>uttamāḥ śivamantrādyā mantreśādyāstu madhyamāḥ|
gaṇāśca rudramantrāśca bhaginyo mātarastathā|
adhamāḥ kīrtitāḥ mantrāḥ iti|</p>

<p>tathā---</p>

<p>utamānmanasā mantrānmadhyamānapyupāṃśunā|
adhamānapi mantrāṃstu bhāṣyeṇeha japedbudhaḥ||</p>

<p>iti śrīmatpauṣkaroktarītyā sādhyamantrasyaiva adhamamadhyamottamatvena bhāṣyopāṃśumānasabhedena [tridhoditaṃ japaṃ kuryād] triprakāratayā japaṃ vidadhyāt|</p>

<p>mānasādivibhāgena japtvānte siddhyapekṣayā|%
\quote{mānasādivibhāgena japvānte siddhyapekṣayā
${\rm \Mrg\KP\ 4:5ab.}$}</p>

<p>iti sādhyamantrārcanaprakaraṇe 'bhihitaṃ yataḥ| [daśāṃśaṃ hutvā] japācca daśāṃśena homaṃ kṛtvā [tadyāgakumbhasnātaḥ] tadyāgāvabhṛthasnātaḥ [śubhe dine] śubhe 'hani [kṣetrasthaḥ] niyatakṣetre [siddhisaṃśrayaṃ caranvā] kṣetrāṇi vā caran [karma prārabhet] karmārambhaṃ kuryāt||</p>

<p>sa cobharūpo 'pi---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.78">
<l><seg type="pāda" n="a">na kaṃcidanugṛhṇīyān</seg> <seg type="pāda" n="b">na niṣeveta bhartsayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāsīta ciramanyatra</seg> <seg type="pāda" n="d">vinā kṣetraparigrahāt</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>bhikṣārthaṃ paryaṭan bhaikṣyalobhāt [na kaṃcidanugṛhṇīyād] āśīrvādaparo na bhavet| [na niṣeveta bhartsayed] nāpi praśaṃsāparo bhaved bhikṣāyā alābhād garhayedvā|
[vinā kṣetraparigrahād anyatra] sādhyamantrajapārthaṃ parigṛhītapavitrasthānādanyadeśe [ciraṃ nāsīta] bhikṣāṃ pratīkṣamāṇo bahukālaṃ na caret||</p>

<lg xml:id="MrgT_3.79">
<l><seg type="pāda" n="a">mādhūkarīṃ caredbhikṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dinārthe savane gate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvamantramukhe puṇye</seg> <seg type="pāda" n="d">parameśādhidaivate</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[sarvamantramukhe] sarveṣāṃ mantrāṇāṃ yanmukhamiva mukhaṃ sannidhisthānaṃ tasmin [puṇye] pāvane [parameśādhidaivate] śivadaivate [dinārthe] mādhyāhnikākhe savane [gate] nirvartite mādhūkarīm aniyatāṃ bhikṣāṃ caret| tathoktaṃ śrīmatpauṣkare---</p>

<p>gṛhādgṛhaṃ paryaṭato bhaikṣaṃ mādhūkaraṃ smṛtam|| iti||</p>

<lg xml:id="MrgT_3.80">
<l><seg type="pāda" n="a">tadanirvartya yo 'śnāti</seg> <seg type="pāda" n="b">savanaṃ sūrapūjitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mantrāstaṃ nādhitiṣṭhanti</seg> <seg type="pāda" n="d">yogapīṭhavyavasthitāḥ</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>tat [sūrapūjitaṃ] sarvāmarārcitaṃ mādhyandinaṃ savanaṃ tadānīṃ mantrajapadevatārcanāgnihavanādi [anirvartya] avidhāya yo [aśnāti] bhuṅkte taṃ [yogapīṭhavyavasthitā mantrāḥ] yogapīṭha āvāhitamantrā nādhitiṣṭhanti nainamīpsitaphalena yojayantīti yāvat|
yogapīṭhaṃ nāmārcādhāraḥ saṃhitāntaroktalakṣaṇaḥ| tathā ca pauṣkare---</p>

<p>pīṭhaṃ teṣāṃ tu mantrāṇāṃ kāryaṃ padmāṅkitodaram|
śrīparṇikādidārūtthāṃ vṛttaṃ tu śubhalakṣaṇam|| iti||</p>

<lg xml:id="MrgT_3.81">
<l><seg type="pāda" n="a">bhīkṣāṃ tu carato bhikṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nādadyānna vigarhitāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śaivātsvāyambhuvādeśca</seg> <seg type="pāda" n="d">kutaścilliṅgino 'pi vā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.82">
<l><seg type="pāda" n="a">miṣṭānnapracurāṃ bhīkṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nādadyānnātisaṃskṛtām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">parihāsādicaturā</seg> <seg type="pāda" n="d">yatra nāryastato 'pi vā</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>bhikṣāṃ [bhikṣāṃ carataḥ] bhikṣācarād [nādadyāt] na gṛhṇīyāt|
na ca śaivād vigarhitāt kṣudrācārāt| na ca [svāyambhuvādeḥ] svayaṃbhūpāsanopajīvinaḥ| ādigrahaṇānnānyasmādapi liṅgopajīvinaḥ pūjakādeśca| na ca [liṅginaḥ] mahāvrataśākyādicihnabhṛtaḥ sakāśād bhikṣāmādadīta|
[miṣṭānnapracurāṃ] svādvannabhūyiṣṭhām| [atisaṃskṛtām] atisaṃskārapuraḥsarām| parihāsakrīḍālāpapraṇayakuśalāśca yatra [nāryaḥ] yoṣitaḥ tato gṛhād bhikṣāṃ [nādadyād] nādadīteti pūrveṇa sambandhaḥ||</p>

<lg xml:id="MrgT_3.83">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛtarakṣaḥ smarannastraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">paryaṭenmaunamāsthitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhikṣāmalabdhvā no kopaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kuryānno vidhṛtaściram</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.84ab">
  <l><seg type="pāda" n="a">na cādhvasu pradhāvatsu</seg> <seg type="pāda" n="b">noktaḥ kenacidapriyam</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[maunamāsthitaḥ] saṃyatavāk sakalīkaraṇādinā kṛtarakṣaḥ [astraṃ smaran] astramantraṃ japan bhikṣāṃ paryaṭet| tāṃ ca alabdhvā tadarthaṃ vā ciraṃ vidhṛtaḥ san [no kopaṃ kuryāt] na kupyeta| na ca [adhvasu] mārgeṣu [pradhāvatsu] ye pradhāvanto janāḥ satsu teṣvanyeṣu ca|
[kenacid apriyam uktaḥ] apriyavādiṣu na kopaṃ kuryāt||</p>

<lg xml:id="MrgT_3.84cd">
<l><seg type="pāda" n="c">gurvagniśivavidyābhyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣetrapālāya cāṃśakam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.85ab">
  <l><seg type="pāda" n="a">samuddhṛtya sahāyena</seg> <seg type="pāda" n="b">vibhajyādyātkṣitau śuciḥ</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[gurvagniśivavidhyābhyaḥ kṣetrapālāya ca] gurvādibhyo [aṃśakaṃ samuddhṛtya] bhāgamuddhṛtya [sahāyena] `ātmārthabhāgamavasthāpya śiṣṭaṃ mahyaṃ sthāpayet' ityevamanuśāsitena sadyo vibhajya kṛtatattadvidhiḥ [kṣitau] bhūmau sthāpitapātraḥ [śuciḥ] samāhitaḥ san [adyād] bhuñjīta||</p>
<note>\Ped\ mistakenly prints mahyāṃ for mahyaṃ</note>

<lg xml:id="MrgT_3.85cd">
<l><seg type="pāda" n="c">samācānto japenmantraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vaiṣṇave samaye tataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.86">
<l><seg type="pāda" n="a">vyatīte kṣetrapālāya</seg> <seg type="pāda" n="b">svāhetyoṃkārapūrvakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">baliṃ ca nairṛte dadyād</seg> <seg type="pāda" n="d">gandhadhūpapuraḥsaram</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[samācāntaḥ] samyagācāntaḥ [mantraṃ] sādhyamantraṃ japan vaiṣṇave samaye sāyaṃsamaya āsīta|
[tato vyatīte] tasmiṃścātikrānte kṣetrapālāya svāheti [nairṛte] nirṛtidigbhāge baliṃ [gandhadhūpapuraḥsaraṃ] vilepanadhūpasrakpradhānaṃ dadyāt||</p>

<lg xml:id="MrgT_3.87">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ prasārya saccarma</seg> <seg type="pāda" n="b">baddhvāsanamatandritaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhyāyanmantraṃ japedvidvān</seg> <seg type="pāda" n="d">khinnastasmiṃllaghu svapet</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[tataḥ] paścāt [saccarma prasārya] mṛgājinamāstīrya [āsanam] ardhacandrapadmasvastikādyāsanaṃ baddhvā vidvān iti yogapādapradarśitadhyānādividhijño 'nalasaḥ san [mantraṃ dhyāyan japet] tattanmantrajapadhyānaṃ kuryāt|
[khinnaḥ] śrāntaśca tasmin tatra śayane [laghu] stokaṃ [svapet] śayīta||</p>

<lg xml:id="MrgT_3.88ab">
  <l><seg type="pāda" n="a">samutthāyārdharātre tu</seg> <seg type="pāda" n="b">kuryātpūjājapādikam</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>ardharātre samutthāya iti samyag dakṣiṇapārśvena parameśvarasmaraṇapūrvakaṃ śayanādutthāya [pūjājapādikaṃ] japārcanādi kuryāt||</p>

<lg xml:id="MrgT_3.88cd">
<l><seg type="pāda" n="c">tataśca savane brāhme</seg> <seg type="pāda" n="d">samidādyāharettataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.89">
<l><seg type="pāda" n="a">śaivānāvasathaprāptān</seg> <seg type="pāda" n="b">parayā śraddhayārcayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sampannaiḥ kārakaistāṃśca</seg> <seg type="pāda" n="d">jñātvā liṅgairyathārhataḥ</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[tataḥ] paścād brāhme ca savane prabhāte [samidādi] samitkuśakusumāni āharet| tataśca [āvasathaprāptān] svāvasathaprāptān śaivān [liṅgaiḥ tāṃśca jñātvā] viśiṣṭaiścihnairācāryasādhakādīn brahmacārigṛhasthādīn brāhmaṇakṣatriyādīṃśca buddhvā [yathārhataḥ sampannaiḥ kārakaiḥ] yathocitāmatropakaraṇādisampattyā [parayā śraddhayā] utkṛṣṭayā bhaktyā [arcayet] sammānayet|</p>
<note>Note here that amatra is a water-pot</note>
liṅgāni cātra vratajātyādicihnāni vratiniyatapavitrakalājapamudrāpradarśanādīni śrīmatkāmikapauṣkarakiraṇādyāgamāmnātānīha na pradarśitāni granthavistaramātanvatīti tata eva jñeyāni||
<note>N.B. reference to Kāmika (!), Pauṣkara, and Kiraṇa</note>
<note>Note that Brunner diagnoses the text here to be partly corrupt (she</note>
<note>places a question mark after kalā, for instance); furthermore,</note>
<note>she finds no instructions in the South Indian Kāmika or Pauṣkara, but</note>
<note>for the Kiraṇa she refers to \Kir\ \CP\ 1 (for samayin and putraka),</note>
<note>\Kir\ \CP\ 19 (for sādhaka), \CP\ 8 (for āśrama) and \CP\ 9 (for gocara).</note>

<lg xml:id="MrgT_3.90">
<l><seg type="pāda" n="a">na kaṃcitpraṇamed brūyāt</seg> <seg type="pāda" n="b">sādhyamantraṃ na kasyacit</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nākṣipedoṣadhīrmantra</seg><seg type="pāda" n="d">gobrāhmaṇatapasvinaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.91ab">
  <l><seg type="pāda" n="a">vyaktisthānaṃ śivasyaite</seg> <seg type="pāda" n="b">śivanindaiva sā yataḥ</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[na kaṃcitpraṇāmed] guruvanna kaṃcinnamet| sādhyamantraṃ na [kasyacid brūyāt] prakāśayet| [oṣadhīḥ] oṣadhyādīn garhāṃ kurvan nākṣipet|
[yataḥ] yasmāt [śivasya] parameśvarasya ete [vyaktisthānaṃ] vyaktisthānāni| eṣu vyaktaḥ śivabhaṭṭārakastattatphalado bhavati| [sā] tannindā śivanindaiva iti garhaṇayā na tānākṣipet|</p>

<lg xml:id="MrgT_3.91cd">
<l><seg type="pāda" n="c">viśiṣṭenopahāreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">yajetparvasu śaṃkaram</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.92">
<l><seg type="pāda" n="a">kṣetrapālaṃ ca sādhyāṇuṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">caruṃ dadyānna kasyacit</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">labdhānujño mṛṣā jātu</seg> <seg type="pāda" n="d">tiṣṭhennaikamapi kṣaṇam</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>parvasu aṣṭamīcaturdaśyādiṣu [viśiṣṭenopahāreṇa] saviśeṣeṇa balyādyupahāreṇa [śaṅkaraṃ] parameśvaraṃ [sādhyāṇuṃ] sādhyamantraṃ kṣetrapālaṃ ca [yajed] arcayet| sādhyamantrasaṃskṛtaniveditaṃ caruṃ na [kasyacid] anyasmai dadyāt|
kiṃ ca [labdhānujñaḥ] he bhagavan idamahaṃ karomi, anujānīhi māmiti prārthyājñāṃ labdhvā [mṛṣā] tāṃ tāmakurvan [jātu] yadā kadācit [ekamapi kṣaṇaṃ] kṣaṇamapi [na tiṣṭhet] nāsīta||</p>

<p>[siddhikṣetracāriṇo niyamāḥ]
idānīṃ leśataḥ siddhikṣetracāriṇaṃ prati viśeṣamāha---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.93">
<l><seg type="pāda" n="a">guptākṣasūtrapūjāṅgaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kriyākālavibhāgavit</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kramaśaḥ siddhimāpnoti</seg> <seg type="pāda" n="d">siddhikṣetrāṇi saṃcaran</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[guptākṣasūtrapūjāṅgaḥ] aprakāśitākṣasūtrapūjopakaraṇaḥ [kriyākālavibhāgavit] kriyākālavibhāgajñaśca [siddhikṣetrāṇi saṃcaran] siddhikṣetracārī sādhakaḥ [kramaśaḥ] kramāt siddhim [āpnoti] labhate|
yadyapi caitatsthāsnorapi sādhāraṇaviśeṣaṇaṃ, tathāpyasya pratyahaṃ deśāntarāṭane sati saviśeṣaṃ kriyākālajñatvam arcāliṅgākṣasūtrādiguptiśca sutarām upayogītyetadadhikaraṇe iyamuktiḥ||</p>

<p>[kṣetraparigrahavidhiḥ]
kṣetraparigrahārthamāha---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.94ab">
  <l><seg type="pāda" n="a">parigṛhyāthavā kṣetraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">salliṅgādhikṛtaṃ vaset</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[atha vā salliṅgādhikṛtaṃ] dāhabhaṅgasphuṭitādidoṣarahitaśreṣṭhaliṅgāśrayaṃ vā kṣetraṃ parigṛhya vaset||</p>

<p>tathā ca sati</p>

<lg xml:id="MrgT_3.94ab">
<l><seg type="pāda" n="c">gaṇeśavṛṣabhaskanda</seg><seg type="pāda" n="d">mātṛlokeśakīlitam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.95">
<l><seg type="pāda" n="a">dakṣiṇottaradigdvāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śivadhāmānyarakṣitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mahājanākulaṃ dūra</seg><seg type="pāda" n="d">samitpuṣpakuśodakam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.96ab">
  <l><seg type="pāda" n="a">sopadravaṃ ca saṃtyajya</seg> <seg type="pāda" n="b">parigrahaṇamācaret</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:
tataśca kṣetre parameśvarapratiṣṭhānāt pūrvakaṃ [gaṇeśavṛṣabhaskandamātṛlokeśakīlitaṃ] gaṇeśādyākrāntaṃ [dakṣiṇottaradigdvāraṃ] yāmyodaggatadvāraṃ śivadhāma [anyarakṣitam] anyasya sādhakasya rakṣitaṃ [mahājanākulaṃ] bahulokākīrṇaṃ [dūrasamitpuṣpakuśodakaṃ] viprakṛṣṭakuśakusumasamijjalaṃ [sopadravaṃ ca] hiṃsraprāṇicorādyupadravayutaṃ ca [saṃtyajya] tyaktvā [parigrahaṇamācared] etaddoṣarahitaṃ gṛhṇīyāt||</p>

<lg xml:id="MrgT_3.96cd">
<l><seg type="pāda" n="c">bāṇe liṅge svayaṃvyakte</seg> <seg type="pāda" n="d">munisiddhaniṣevite</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.97">
<l><seg type="pāda" n="a">svakalpoktena vidhinā</seg> <seg type="pāda" n="b">svayaṃ vā parikalpite</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śuklapakṣe caturdaśyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">viśeṣeṇottarāyaṇe</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.98ab">
  <l><seg type="pāda" n="a">kuryātparigrahaṃ vidvān</seg> <seg type="pāda" n="b">aṣṭamyāṃ vā samāhitaḥ</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[bāṇe liṅge] tripurīnarmadāpravāhādiparigṛhīte [svayaṃ vyakte] svayaṃbhūsthāne, tathā [munisiddhaniṣevite] munisiddhaparyupāsite [svakalpoktena vidhinā] svaśāstroktakrameṇa [svayaṃ vā parikalpite] svayaṃ vā vakṣyamāṇavatpratiṣṭhāpite|</p>
<note>This vakṣyamāṇavat indicates that there must have been something in the</note>
<note>text about liṅgapratiṣṭhāpana, perhaps attached to the fragment about</note>
<note>liṅgas given as an appendix that Bhatt holds to be from a later part of</note>
<note>the \CP. [Brunner says the same in her note 1985:393, n.3]</note>
liṅga iti lakṣaṇayā rudrāśayasthānoktiḥ| eṣu sthāneṣu śuklapakṣacaturdaśyāmaṣṭamyāmuttarāyaṇakāle samāhitaḥ samāhitamatiḥ san tatkramajñaḥ kṣetraparigrahaṃ kuryāt||

<lg xml:id="MrgT_3.98cd">
<l><seg type="pāda" n="c">yāgadhāma vidhāyādā</seg><seg type="pāda" n="d">vastraṃ māheśvaraṃ yajet</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.99ab">
  <l><seg type="pāda" n="a">japtvā daśasahasrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">daśāṃśamanuhomayet</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[ādau] prathamaṃ yāgadhāma [vidhāya] kṛtvā tatra vighopaśamanāya [māheśvaram astraṃ yajet] pārameśvaramastramiṣṭvā [daśasahasrāṇi japtvā] daśasahasrasaṃkhyayā taṃ japan [daśāṃśam anuhomayet] taddaśāṃśena ca homaṃ kuryāt||</p>

<lg xml:id="MrgT_3.99cd">
<l><seg type="pāda" n="c">bhūrisragbalidhūpādyair</seg> <seg type="pāda" n="d">iṣṭaliṅgasthaśaṃkaraḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.100">
<l><seg type="pāda" n="a">nyaseddigīśvarāndikṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">śakrādīn śaṅkuvigrahān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāḍībhūtena sūtreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">sandhāya bahirālikhet</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.101">
<l><seg type="pāda" n="a">prākāraṃ bhasmanā dīptam</seg> <seg type="pāda" n="b">astraṃ māheśvaraṃ japan</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadantarakhilairbījair</seg> <seg type="pāda" n="d">varmālabdhaistaduccaran</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.102ab">
  <l><seg type="pāda" n="a">prākāraṃ kavacaṃ kuryāt</seg> <seg type="pāda" n="b">svadhāmno 'pyevameva hi</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[bhūrisragbalidhūpādyaiḥ] prabhūtasraṅnaivedyadhūpagandhādibhiḥ [iṣṭaliṅgasthaśaṃkaraḥ] arcito liṅgāśrayaḥ śivo yasya tathāvidhaḥ sādhakaḥ kṣetraparigrahāya śakrādīn [digīśvarān] indrādidikpatīn [śaṅkuvigrahān] śaṅkuśarīrān [dikṣu] prācyādidikṣu nyaset|
tataśca [nāḍībhūtena] nāḍyātmanā sūtreṇa sandhāya digbandhanaṃ kuryāt| [bahiḥ] tadbāhye [dīptaṃ māheśvaramastraṃ] jvalatpārameśvamastraṃ japan [bhasmanā prākāram ālikhed] bhasmaprākāraṃ vilikhet|
[tadantaḥ] tasyāntaḥ [akhilaiḥ bījaiḥ] sarvabījaiḥ [varmālabdhaiḥ] kavacādyabhimantritaiḥ [taduccaran] tanmantramuccārayan [kavacaṃ prākāraṃ] kavacaprākāraṃ [kuryād] vidadhyāt| [evameva hi] itthameva nityaṃ [svadhāmno 'pi] svanivāse kurvīta||
[kṣetraparigrāhiṇo dharmāḥ]
tataśca</p>

<lg xml:id="MrgT_3.102cd">
<l><seg type="pāda" n="c">dhāmaśaṅkuṣu lokeśān</seg> <seg type="pāda" n="d">pradoṣe prativāsaram</seg> //</l>
</lg>

<note>dhāmaśaṅkuṣu \Brunner; grāmaśaṅkuṣu \Bhatt</note>
<lg xml:id="MrgT_3.103">
<l><seg type="pāda" n="a">bāhyāvṛtau tadastrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="b">yajedantarghanacchadam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣetrapālaṃ svadigbhāge</seg> <seg type="pāda" n="d">parvasu kṣetranemigān</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[dhāmaśaṅkuṣu] nivāsaparicchadahetuṣu dikṣvaṣṭasu niviṣṭeṣu śaṅkuṣu [lokeśān] indrādilokapālān [pradoṣe] rātryārambhe [prativāsaraṃ] pratyahaṃ pūjayet| [bāhyāvṛtau] bāhyaprākāranimittaṃ ca śakrādidigaṣṭake śaṅkuṣu [tadastrāṇi] vajrādyāyudhāni antarghanacchadam iti kavacādyāvaraṇaṃ ca yajet| [svadigbhāge] prāgukte nairṛtasthāne kṣetrapālaṃ yajet|
parv asu caturdaśyaṣṭamyādiṣu kṣetranemigān indrādilokapālān yajet| tathā hyuktaṃ prāk---</p>

<p>nyaseddigīśvarāndikṣu śakrādīn śaṅkuvigrahān|| iti||</p>
<note>\Mrg\CP\ 100ab</note>

<lg xml:id="MrgT_3.104ab">
  <l><seg type="pāda" n="a">kṣetre yannasti taddūrāt</seg> <seg type="pāda" n="b">sahāyopahṛtaṃ bhajet</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>siddhyarthaṃ parigṛhīte kṣetre yat kuśakusumasamidādi nāsti, taddūrād viprakṛṣṭād [sahāyopahṛtaṃ bhajed] anyataḥ sahāyenānayet|</p>

<p>nanu dūrasamitpuṣpakuśodakasya kṣetrasyāgrahaṇameva prāṅnirūpitam|</p>
<note>\Mrg\CP\ 95cd</note>
iha ca dūrātsahāyena tadānayanokteḥ prāgvyākṛtaparāmarśato virodhaḥ| naiṣa doṣaḥ| kuśakusumasalilasamidvarjitamanyatphalamūlatṛṇendhanamṛdādi dūrāt sahāyenānayeditīha pratipādyate| tanna kaścidvirodhaḥ|
yadvā dūrasamitpuṣpakuśodakakṣetraniṣedhasūtre sakalānyaguṇopapannaṃ kṣetraṃ yadi syāttadādnīṃ dūrasamitpuṣpakuśodakasyāpi tasyāpariharaṇamityeṣṭavyameva| tacca `kṣetre yannāsti taddūrātsahāyenopahṛtaṃ bhajed' ityetatsūtrārambhasāmarthyātsiddhyati| tadetaduktam---

<p>prāgvyākhyātaparāmarśasamādhāneṣṭikṛdbhavet|| iti||</p>
<note>\Mrg\CP\ 60cd.</note>

<lg xml:id="MrgT_3.104cd">
<l><seg type="pāda" n="c">na siddhikṣetramutsṛjya</seg> <seg type="pāda" n="d">padamapyanyato vrajet</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.105">
<l><seg type="pāda" n="a">varṇalakṣajapānmantro</seg> <seg type="pāda" n="b">homāca daśamāṃśataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svaśāstravihitāṃ vṛttim</seg> <seg type="pāda" n="d">āsthitasya prasiddhyati</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[siddhikṣetramutsṛjya] siddhikṣetrāvasthitaḥ sādhakastattyaktvā padamapi na anyato [vrajed] gacchet| [mantro varṇalakṣajapād] mantras ca sādhyasya yāvanto varṇāstāvallakṣajapāt [daśamāṃśato homācca] taddaśāṃśahomāt [svaśāstravihitāṃ vṛttimāsthitasya prasiddhyati] svaśāstrāmnātacaryācaraṇācca siddhiḥ||</p>

<p>[prāyaścittavidhiḥ]</p>

<lg xml:id="MrgT_3.106">
<l><seg type="pāda" n="a">saṃjātavyutkramaḥ kuryāt</seg> <seg type="pāda" n="b">prāyaścittaṃ vidhisthitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">akāmātkāmataḥ kuryāt</seg> <seg type="pāda" n="d">tadeva triguṇaṃ sudhīḥ</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[akāmād] anicchātaḥ [saṃjātavyutkramaḥ] svaśāstrāmnātavidhyatikrame [vidhisthitaṃ] tacchāstropadiṣṭaṃ prāyaścittaṃ kuryāt| [kāmataḥ] icchātaḥ triguṇam| sudhīriti suṣṭhu śobhanā tadanuṣṭhāne pravaṇā dhīryasya saḥ||</p>

<p>evam---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.107">
<l><seg type="pāda" n="a">sādhakāhnikavicchede</seg> <seg type="pāda" n="b">sadyojātāyutaṃ japet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śataṃ vā saṃyataprāṇo</seg> <seg type="pāda" n="d">vāsaraṃ mārutāśanaḥ</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[sādhakāhnikavicchede] ahnā nirvartyaḥ āhnikaḥ pratyahaṃ kāryo vidhiḥ sādhakasādhyaḥ prāgukto vidhiḥ, tasyecchāto vicchede tallope [sadyojātāyutaṃ] daśasahasrāṇi sadyojātasya japet|
yadvā [vāsaraṃ mārutāśanaḥ] ekāhopoṣitaḥ [saṃyataprāṇaḥ] prāṇāyāmaśatena tameva [śataṃ] śataśo japet|
atra ca dūrasthādapi yathāyogaṃ prāktanamakāmakṛta ekaguṇatvaṃ kāmakṛte tu traiguṇyamabhisambandhanīyam||</p>

<lg xml:id="MrgT_3.108">
<l><seg type="pāda" n="a">vāmasyānnavyatikare</seg> <seg type="pāda" n="b">hiṃsāyāṃ bahurūpiṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vaktrasya syandane rātrau</seg> <seg type="pāda" n="d">divā taddviguṇaṃ japet</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>saṃmyataprāṇo nirāhārī śataṃ [vāmasya] vāmadevasya anicchākṛte [annavyatikare] abhojyānnabhojane japet|
evaṃ hiṃsāyāṃ kṛtāyāṃ [bahurūpiṇaḥ] bahurūpaśatam| icchayā tattriguṇam|
rātrau [syandane] vīryotsarge [vaktrasya] tatpuruṣamantraṃ śataśo 'bhijapet| divā tu taddviguṇaṃ prāyaścittamācaret| atra cecchākṛtatvaṃ na sambhavatītyanicchaiva mukhyā||</p>

<lg xml:id="MrgT_3.109">
<l><seg type="pāda" n="a">dvijādyucchiṣṭasaṃsarge</seg> <seg type="pāda" n="b">vaktrādyanyatamaṃ guṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">caturdalābjamadhyeṣṭyā</seg> <seg type="pāda" n="d">tatsthāne pañcamaṃ yajet</seg> //</l>
</lg>

<note>tatsthāne \Brunner; kasthāne \Bhatt</note>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[dvijādyucchiṣṭasaṃsarge] adīkṣitabrāhmaṇādyucchiṣṭasaṅkare
puruṣāghoravāmājā jātīśā brāhmaṇāditaḥ iti%
\quote{puruṣāghoravāmājā jātīśā brāhmaṇāditaḥ
${\rm \Kir\ 46:6cd.}$}</p>
<note>Also quoted as Somaśambhupaddhati, prāyaścittavidhi 89ab</note>

<p>śrīkiraṇoktatajjātyadhipatayaḥ kramād [vaktrādyanyatamaṃ guṇaṃ] tatpuruṣabahurūpavāmadevasadyojātamantrāḥ [daturdalābjamadhyeṣṭyā] caturdalapadmamadhyayogena pūjyāḥ|
evaṃ jātyanusāreṇa madhye 'rcya tatsthāne [pañcamam] īśānabhaṭṭārakaṃ [yajed] arcayet|</p>
<note>tatsthāne \Brunner; kasthāne \Bhatt</note>
evaṃ ca yadi brāhmaṇasyādīkṣitabrāhmaṇocchiṣṭasaṅkaro jātastadā tatpuruṣamantraṃ madhyadale 'bhyarcya pūrvadale īśānaḥ pūjanīyaḥ|
anye tu svashtāneṣveva| tasyaiva kṣatriyavaiśyaśūdrocchiṣṭasparśe bahurūpādimantrā madhye 'bhyarcyāḥ| tadīyasthāne tvīśsanamantraḥ|
evaṃ kṣatriyasyādīkṣitakṣatriyavaiśyocchiṣṭasparśe sati bahurūpādayaḥ prāguktakramādeva madhye, tatsthāne punarīśānabhaṭṭārakamantrakramaḥ||
<note>tatsthāne \Brunner; kasthāne \Bhatt</note>

<p>japahomārthamāha---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.110">
<l><seg type="pāda" n="a">ṣaḍahopoṣito lakṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">japedvanyāśano 'pi vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">juhuyādayutaṃ jñāte</seg> <seg type="pāda" n="d">dviguṇaṃ śuddhikāraṇāt</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>tasminyāge pūrvaṃ [śuddhikāraṇāt] śuddhihetoḥ dvijādyucchiṣṭasparśaśāntyai [ṣaḍahopoṣitaḥ] kramādekāhadvyahatryahaṣaḍahopoṣito [vanyāśano 'pi vā] vanyaiḥ nīvārādibhiḥ kṛtavṛttirvā yaṣṭavyamantraṃ lakṣaṃ japet|
yadi vājānataḥ sthito 'pyatikramastadā ayutaṃ juhuyāt| anyathā [dviguṇaṃ] taddviguṇam| japasya cāyameva kramaḥ| yathā homastathā japaḥ iti śruteḥ||</p>
<note>Source unknown of this śruti</note>

<lg xml:id="MrgT_3.111">
<l><seg type="pāda" n="a">japennirmālyasamparke</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvabrahmāṇi lakṣaśaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samagrasaṃhitālakṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">japennirmālyabhojane</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[nirmālyasamparke] nirmālyasāṅkarye sati [sarvabrahmāṇi lakṣaśo japed] brahmamantrāḥ pratyekaṃ lakṣaśo japyāḥ|
[nirmālyabhojane] sākṣāttu tadbhojane [samagrasaṃhitālakṣaṃ japet] sādhyamantrasaṃhitāyāḥ śivaikādaśinyā ekaikamantralakṣaṃ japet||</p>

<lg xml:id="MrgT_3.112">
<l><seg type="pāda" n="a">vāmādyāḥ patayaḥ śākya</seg><seg type="pāda" n="b">pādārthikakapālinām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ajāto 'dhipatiḥ proktas</seg> <seg type="pāda" n="d">trayīnaiṣṭhikaliṅginām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.113">
<l><seg type="pāda" n="a">tadannabhojane śuddhir</seg> <seg type="pāda" n="b">jātisamparkaśuddhivat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃtvaindavavrataprānte</seg> <seg type="pāda" n="d">kāpālyannāśane matam</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[śākyapādārthikakapālināṃ] saugatārhatamahāvratānāṃ [vāmādyāḥ] vāmadevāghoratatpuruṣāḥ patayaḥ|
[trayīnaiṣṭhikaliṅgināṃ] trayīnaiṣṭhikāḥ saṃnyāsāśramiṇaḥ anye ca liṅgino anyadarśanāmnātavratadhāriṇaḥ, teṣām [ajāto 'dhipatiḥ] sadyojātaḥ patiḥ| tadannabhojane [śuddhiḥ] prāyaścittaṃ [jātisamparkaśuddhivat] tadadhipatiścaturdalābjamadhye tatsthāne ca īśānabhaṭṭārakaḥ|</p>
<note>tatsthāne \Brunner; kasthāne \Bhatt</note>
kiṃ tu [kāpālyannāśane] mahāvratānnabhojane [aindavavrataprānte matam] cāndrāyaṇavratasamāptāvevaṃvidhayāgakaraṇācchuddhiḥ||

<p>yadi tveṣāmannaṃ na bhuktaṃ tadāha---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.114">
<l><seg type="pāda" n="a">īśānasya japellakṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tatsaṅkaraviśuddhaye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāpālisaṅkare trīṇi</seg> <seg type="pāda" n="d">lakṣāṇi kṛtasaṃyamaḥ</seg> //</l>
</lg>

<note>@saṅkare \Brunner; @saṃkrame \Bhatt</note>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[tatsaṅkaraviśuddhaye] sāṅkaryamātre jāte tu tacchuddhyai lakṣam īśānasya japet| [kāpālikasaṃkrame] kāpālikasaṅkare tu [kṛtasaṃyamaḥ] triṣavaṇasnāto nirāhāraḥ trīṇi lakṣāṇi||</p>

<lg xml:id="MrgT_3.115">
<l><seg type="pāda" n="a">pramādāddhārite liṅge</seg> <seg type="pāda" n="b">bhraṣṭe vā sākṣasūtrake</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lakṣaṃ japenmaheśasya</seg> <seg type="pāda" n="d">punaḥ kuryātparigraham</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[liṅge sākṣasūtrake pramādādddhārite bhraṣṭe vā] daivānmānuṣādvā prabalālliṅgākṣasūtrayorhāritayorbhraṣṭayorvā [maheśasya lakṣaṃ japet] parameśvaramantralakṣajapaṃ kṛtvā [punaḥ parigrahaṃ kuryāt] punarguṇotkṛṣṭayoranyayoḥ saṃgrahaṃ kuryāt||</p>

<lg xml:id="MrgT_3.116">
<l><seg type="pāda" n="a">bhraṃśe vā janite bhaṅge</seg> <seg type="pāda" n="b">daśāṃśo vihito mune</seg> </l>
<note>`Or if it falls and breaks' [Brunner]</note>
<l><seg type="pāda" n="c">tadanyatrārdhamūlaṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="d">sahasraṃ sulaghīyasi</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>janite bhaṅge bhraṃśe vā prāgukto vidhiḥ| yadi tu [tadanyatra] pūjāvisraṃsananirmālyamadhyapātādyādvā janite bhraṃśe adhaḥpāte liṅgasya akṣasūtrasya vā tadā [daśāṃśaḥ] taddaśāṃśo vihitaḥ| ayutaṃ japedityarthaḥ|
tāvanapi vyājo yatra notpātaḥ tathāvidhe bhadrapīṭhād āsanādvā bhraṃśe jāte [ardhamūlaṃ] tato 'pyardhaṃ pañca sahasrāṇi|
[sulaghīyasi] suṣṭhu laghīyasi alpe karacalane skhalane bhadrapīṭhe vā āsane vā karādvicyāve sahasraṃ japaḥ||</p>

<lg xml:id="MrgT_3.117">
<l><seg type="pāda" n="a">tadvacca paśunā dṛṣṭe</seg> <seg type="pāda" n="b">spṛṣṭe daśaguṇaṃ japet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hāritārdhaṃ guṇacchede</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃkhyāsūtrasya doṣanut</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.118ab">
<l><seg type="pāda" n="a">tyāgaśca kaphaviṇmūtra</seg><seg type="pāda" n="b">spṛṣṭasyānyatra taijasāt</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>iṣṭaliṅge akṣasūtre vā [paśunā] adīkṣiteṇa dṛṣṭe sahasraṃ japet|
spṛṣṭe tu [daśaguṇaṃ japed] ayutaṃ japyam| saṃkhyāsūtrasya ityakṣasūtrasya akasmād [guṇacchede] sūtrasya cchede hāritārthaṃ lakṣārdhaṃ doṣanut|
[kaphaviṇmūtraspṛṣṭasya kaphādispṛṣṭasya tyāgaḥ kāryaḥ| anyatra taijasād iti hemādilohasya duṣṭasya tenaiva dravyeṇa punarghaṭanaṃ na tu tyāga iti| ayaṃ ca liṅgākṣasūtravidhiḥ sādhakādanyatrāpi vijñeyaḥ||</p>

<lg xml:id="MrgT_3.118cd">
<l><seg type="pāda" n="c">pramādādyoṣitaṃ gatvā</seg> <seg type="pāda" n="d">prāṇāyāmāyutaṃ bhajet</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.119ab">
  <l><seg type="pāda" n="a">dvipañcaguṇitaṃ śuddhyai</seg> <seg type="pāda" n="b">praṇavoccārasaṃśritam</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[pramādād yoṣitaṃ gatvā] anicchayā nikhilāni balīvardanyāyena pramādāt pramadayā kṛtapariṣvaṅgasya tadupabhoge [praṇavoccārasaṃśritaṃ] praṇavoccārapuraḥsaraṃ [prāṇāyāmāyutaṃ bhajet] prāṇāmāyadaśasahasraṃ kuryāt|</p>
<note>Brunner (1985:406, n.2) acknowledges that the above appears to be</note>
<note>corrupt and advocates punctuating after balīvardanyāyena. But</note>
<note>does this help?</note>
icchayā tu [dvipañcaguṇitaṃ] taddaśaguṇaṃ japet| lakṣaṃ vidadhyād ityarthaḥ||

<lg xml:id="MrgT_3.119cd">
<l><seg type="pāda" n="c">mahāpātakasaṃyoge</seg> <seg type="pāda" n="d">śivaikādaśikāyutam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.120">
<l><seg type="pāda" n="a">japeddaśaguṇaṃ prāṇa</seg><seg type="pāda" n="b">saṃyamī phalamūlabhuk</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatsameṣvevameva syāt</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ tu prāṇāyatiṃ vinā</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[mahāpātakasaṃyoge] `brahmahatyā surāpānaṃ steyaṃ gurvaṅganāgamaḥ| tatsamparkaśca' iti mahāpātakāni|</p>
<note>Source unknown; but cf. \Kir\ 43:2</note>
ebhiranicchātaḥ saṃyoge [śivaikādaśikāyutaṃ] śivaikādaśikāyāḥ saṃhitāyā ayutaṃ japet| icchayā tu [prāṇasaṃyamī] saṃyataprāṇaḥ [phalamūlabhuk] phalamūlāśanaḥ tadeva daśaguṇaṃ japet|
[tatsameṣu] etatsameṣūpapātakeṣu [prāṇāyatiṃ vinā] prāṇāyāmavarjyam [evameva syād] eṣa eva vidhiḥ||

<lg xml:id="MrgT_3.121">
<l><seg type="pāda" n="a">pātakeṣu tadanyeṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">kriyāvyatikareṣu ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">japedekādaśājātam</seg> <seg type="pāda" n="d">ekaṃ vā brahmamadhyagam</seg> //</l>
</lg>

<note>Brunner (1985:407) suggests that the sense is</note>
<note>japedekādaśajātam, `he should recite the group of</note>
<note>eleven [brahma and aṅga mantras]', and that the long ā (which</note>
<note>confusingly suggests sadyojāta) is metrically required.</note>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[pātakeṣu] tebhyo mahāpātakopapātakebhyo yānyanyāni pātakāni tattaddravyāpaharaṇaniṣiddhānnabhakṣaṇādīni teṣu teṣvapi [tadanyeṣu kriyāvyatikareṣu] anyeṣu ca kriyācchidreṣu [ekādaśa] śivavaktrāṇyaṅgasahitāni japet| yadvā tattadanusāreṇa bahurūpanāthamevāvartayet||</p>
<note>The edition inserts [ajātam ekaṃ] before bahurūpanātham,</note>
<note>as though the text meant `sadyojāta with aghora'; but, as Brunner</note>
<note>points out, what is probably rather intended is that jātam means</note>
<note>group and construes with pāda c; pāda d means then `the one [mantra]</note>
<note>that is in the centre of the brahmamantras [viz. aghora]'.</note>

<lg xml:id="MrgT_3.122">
<l><seg type="pāda" n="a">na grāhyaṃ kārakaṃ kiṃcit</seg> <seg type="pāda" n="b">sakhyā jātāṃhasāhṛtam</seg> </l>
<note>jātāṃhasā@ \Brunner; jātāṃhaso \Bhatt</note>
<l><seg type="pāda" n="c">ādadāno 'parijñānāt</seg> <seg type="pāda" n="d">pūrvoktādardhamācaret</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>pūrvoktamahāpātakādiyoginānucareṇa</p>
<note>Thus correction of \Brunner; \Bhatt\ reads: [jātāṃhasaḥ sakhyā] pūrvoktamahāpātakādiyogino 'nucareṇa [hṛtaṃ] [kārakaṃ]</note>
yathoktāmatropakaraṇādi [na kiñcid grāhyaṃ] na kiṃcid gṛhṇīyāt|
kiṃcid [aparijñānād] ajñānād [ādadānaḥ] gṛhṇan [pūrvoktād ardham] tattanmahāpātakayoginaḥ prāyaścittaṃ yatpūrvamuktaṃ tadardham ācaret||

<lg xml:id="MrgT_3.123">
<l><seg type="pāda" n="a">bahudaivasike yoge</seg> <seg type="pāda" n="b">tulyaṃ sādharmyayogataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jñātvaivaṃ sādhako vidvān</seg> <seg type="pāda" n="d">sahāyaṃ sadguṇaṃ bhajet</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.124">
<l><seg type="pāda" n="a">sajātyabhijanopetaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yavīyāṃsaṃ guṇādhikam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">putrakaṃ samayasthaṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="d">susnigdhamaparaṃ tataḥ</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[bahudaivasike yoge] sañjātapātakena sakhyānekāhike samparke sati [tulyaṃ] tatsamameva sādhakasya prāyaścittam|</p>
<note>sakhyānekāhike \Brunner; sakhyādanekāhike \Bhatt</note>
[sādharmyayogataḥ] tatsādharmyaprāpteḥ| evaṃ buddhvā tadvidā sādhakena sadguṇaḥ satkuśalaḥ tadalābhe samānajātiḥ kanīyān guṇajyeṣṭhaḥ putrakaḥ samayī vā tayorabhāve anyaḥ kaścit susnigdhaḥ sahāyo yojanīyaḥ||

<lg xml:id="MrgT_3.125">
<l><seg type="pāda" n="a">sādhakoktaṃ vrataṃ kuryād</seg> <seg type="pāda" n="b">gururasvavaśo vratī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dviguṇaṃ svavaśastāva</seg> <seg type="pāda" n="d">ccaredasvavaśo vratī</seg> //</l>
</lg>

<note>N.B. \Mrg\CP\ 125--6 have been adopted into</note>
<note>Trilocana's Prāyaścittasamuccaya as verses 6--7.</note>

<p>Vṛtti:</p>

<p>deśiko mantravṛttiśca putrakaḥ samayī ca yaḥ|
catvāra ete śaivāḥ syurvratino 'vratino 'pi vā|| iti pūrvamuktatvāt</p>
<note>QUOTATION of \Mrg\CP\ 2</note>
avratī yo guruḥ asvavaśa ityanicchuḥ kṛtapātakaḥ sa prāguktānāṃ pātakānāṃ nivṛttyai sādhakoktam uditaṃ vrataṃ kuryāt|
dviguṇaṃ svavaśa iti, kāmataḥ kṛtapātako guruḥ sādhakoktaṃ vrataṃ dviguṇamācaret| tāvaccaredasvavaśo vratīti, yadi punaranicchākṛtapāpo vratī sa dviguṇamevācaret||

<lg xml:id="MrgT_3.126">
<l><seg type="pāda" n="a">svavaśastriguṇaṃ tryaṃśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vinā tatputrakaścaret</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">putrakārdhaṃ tu samayī</seg> <seg type="pāda" n="d">pūrvoktānuktapāpmanām</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>sa eva guruḥ svavaśa icchākṛtapātakaścet [triguṇaṃ] vratamanutiṣṭhet|
itthaṃ sakāmākāmatvena vratitvāvratitvabhedena ca guroścaturdhā prāyaścittamuktam| adhunā putrakaṃ pratyucyate| tryaṃśaṃ vinā tatputrakaścaret| svavaśastadicchāvān putrakaḥ sādhakoktāt tribhāgaṃ prāyaścittaṃ caret|
sa evānicchāvān vratī tryaṃśaṃ vineti dvibhāgamevānutiṣṭhet prathamasamayinaḥ| putrakārdhaṃ tu iti, putrakoktād vratādardhaṃ samayī pūrvoktānuktapāpmanāṃ prāguktānāmanuktānāṃ ca pāpānāṃ śāntaye vrataṃ kuryāt||</p>

<lg xml:id="MrgT_3.127">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛcchraṃ vā pratiṣaṇmāsaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pratyabdamathavaindavam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">parākaṃ taptakṛcchraṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="d">mantrī sānucaraścaret</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.128ab">
  <l><seg type="pāda" n="a">nirvighnasiddhimanvicchan</seg> <seg type="pāda" n="b">muktyarthamitare trayaḥ</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>asaṃviditapātakavicchittyai [nirvighnasiddhimanvicchan] nirvighnasiddhiprepsuḥ [sānucaraḥ] sasahāyaḥ [mantrī] sādhakaḥ [itare trayaḥ] tadanye ca deśikaputrakasamayinastrayaḥ [muktyarthaṃ] vighnavarjitamuktyarthaṃ pratiṣaṇmāsaṃ kṛcchramācareyuḥ|
[athavā] yadvā [pratyabdaṃ] prativarṣam [aindavaṃ] cāndrāyaṇaṃ parākaṃ taptakṛcchraṃ vā kuryuḥ| kṛcchracāndrāyaṇādilakṣaṇaṃ tantrāntarājjñeyam| yathoktaṃ śrīmatkiraṇe---</p>

<p>ekabhuktaṃ tryahaṃ kuryāttryahaṃ tu yadayācitam|
tryahaṃ syānnaktabhojī tu tryahaṃ syānmārutāśanaḥ||
eṣa kṛcchraḥ samākhyātaḥ prājāpatya iti smṛtaḥ|
māsārdhaṃ grāsavṛddhiḥ syācchukle kṛṣṇe tu hrāsayet||
cāndrāyaṇavidhiḥ proktaḥ iti</p>
<note>\Kir\ 44:11--12b, 15c--16a</note>

<p>tathā</p>

<p>dvādaśāhaṃ nirāhāraḥ parāka iti saṃsmṛtaḥ| iti|</p>
<note>\Kir\ 44:15ab</note>
tathā

<p>tryahamuṣṇaṃ pibedvāri tryahaṃ kṣīraṃ tathā pibet|
tryahamuṣṇaṃ ghṛtaṃ pītvā tryahaṃ vai kevalaṃ tataḥ||
taptakṛcchro 'yamākhyātaḥ iti</p>
<note>\Kir\ 44:12c--13c</note>

<p>[atha pavitravidhiḥ]</p>

<lg xml:id="MrgT_3.128cd">
<l><seg type="pāda" n="c">sarvacchidraharaścānyo</seg> <seg type="pāda" n="d">vidhireṣāṃ nigadyate</seg> //</l>
</lg>

<note>sarvacchidraharaścānyo \Bhatt; sarvacchidrāpahaścānyo \Brunner</note>

<lg xml:id="MrgT_3.129ab">
  <l><seg type="pāda" n="a">yaḥ prāptastapasā devair</seg> <seg type="pāda" n="b">harātsvavidhipuṣṭaye</seg> </l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>eṣāṃ sādhakādīnāṃ [sarvacchidrāpahaḥ] samayalopādijasakalacchidrāpahaḥ [anyo] yaḥ pavitrākhyo vidhiḥ prāg devaiḥ [harāt] parameśvarāt tapasā [prāptaḥ] labdhaḥ sa eveṣāmeva [svavidhipuṣṭaye] svavidhipuṣṭyarthaṃ [nigadyate] ucyate||</p>

<lg xml:id="MrgT_3.129cd">
<l><seg type="pāda" n="c">śrāvaṇe tadupānte vā</seg> <seg type="pāda" n="d">nabhasye vocyamānavat</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MrgT_3.130">
<l><seg type="pāda" n="a">śambhoḥ pavitramāpādya</seg> <seg type="pāda" n="b">pūrayedvārṣikaṃ vidhim</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>śrāvaṇe māsi [tadupānte vā] saḥ śrāvaṇa upānto yasya kālasya sa tadupānaḥ kālaḥ| āṣāḍhapaurṇamāsī vā caturdaśī vā tasmin| yathoktaṃ śrīmanmaye---`āṣāḍhyāścādime 'hani' iti|
nabhasye vā iti bhādrapade|</p>

<p>[eteṣvanyatame kāle ucyamānavat vakṣyamāṇarītyā śambhoḥ pavitramāpādya maheśvaramūrdhni pavitrāṇyāropya vārṣikaṃ vidhiṃ pūrayet pratyabdamanuṣṭheyaṃ nityāṅgabhūtaṃ prāyaścittātmakaṃ vidhiṃ samāpayet]</p>

<note>The above bracketed portion is presumably an addition of the editor;</note>
<note>what follows below is a fragment transmitted `au début du Yogapāda'</note>
<note>of a single MS: GOML D5470 (Bhatt's \msC). It appears to be a fragment</note>
<note>of instructions about liṅgapratiṣṭhā, to which a forward reference</note>
<note>was made by \Narayana\ earlier in his commentary on the caryāpāda,</note>
<note>and which therefore probably also belonged to the caryāpāda:</note>

<p>\gap\ tatkathanamathādhikyata iti prakaraṇasambandhaḥ| liṅgaṃ parameśvarapūjādhikaraṇam| amarārcitam iti liṅgārādhanatastatprāptirjanānāmiti jñāpayitum| tathā coktaṃ śrīmanmaye---</p>

<p>ādityā vasavo rudrā ṛṣayaśca mahaujasaḥ|
vidhivalliṅgamārādhya padamisṭ.atamaṃ gatāḥ|| iti|</p>

<p>[vyaktaṃ] pratimā| avyaktam anabhivyaktāṅgam| ubhayātmakaṃ vyaktāvyaktaṃ mukhaliṅgamityarthaḥ| \gap\ siddhyarthaṃ sādhaka ātmanaḥ kṛte sthāpayet paraiḥ samayisādhakaputrakādibhiḥ abhyarthito vā guruḥ ācāryaḥ pratiṣṭhāpayet| parairiti viśeṣaṇād guroḥ pare ye sādhakādayastaistadevaṃsiddhaye ātmanaḥ pratiṣṭhā kāryā| ācāryeṇa tu caturṇāmapīti tātparyam||</p>

<p>tadeva liṅga viśinaṣṭi---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.App.">
<l><seg type="pāda" n="a">taccilālohamṛdratna</seg><seg type="pāda" n="b">dārujaṃ bhaumasādhitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvajñavihitaṃ yāvad</seg> <seg type="pāda" n="d">bubhuk.oritarasya vā</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>tad liṅgaṃ bubhukṣoḥ bhogecchoḥ [itarasya vā] anyasya vā munerarcane prabhavatīti| yataḥ sarvajñatvamato 'khilakartṛprasaram| tathā bāhulyena śailalohamṛdratnadāruprakṛtijaṃ praśastam| kvaccittu svaśāstrāmnātānyaprakṛtijamapi bhāvyam||</p>

<p>prādhānyātprathamasya ratnajasya mānamāha---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.App.">
<l><seg type="pāda" n="a">ekāṅgulaṃ dvihastāntaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">ratnajaṃ na paraṃ tataḥ</seg> //</l>
</lg>

<p>Vṛtti:</p>

<p>[ekāṅgulam] ekāṅgulādārabhya [dvihastāntaṃ] caturviṃśatyaṅgulāntaṃ [ratnajaṃ] ratnamayaṃ liṅgaṃ kuryāt|
na tu tataḥ param iti| paramityadhikam| ādhikyaviṣaya evāyaṃ niṣedhaḥ| tasmādaṅgulānnyūnasyāpi siddhiḥ|</p>

<p>siddhaye badarādātharvaṇakādvāpi śasyate|
saukṃsye 'ṇu ca guṇo yena balīyān sarvadoṣahṛt||</p>

<p>iti śrīmanmayādāvaṅgulonasyāpyāmnātatvāt| yattu śrīmatkiraṇādau---
aṅgulādivitastyantaṃ nordhvaṃ liṅgaṃ tu ratnajam|</p>
<note>\Kir\ 51:49cd; Brunner points out that the line is</note>
<note>also to be found as Uttarakāmika 37:61cd.</note>

<p>iti mānaṃ sādhakāyāvaśyamānasya viṣayam| na ca liṅgaviṣayaṃ jñeyam| lohādīnāṃ mānamucyate---</p>

<lg xml:id="MrgT_3.App.">
<l><seg type="pāda" n="c">lohādi pāṇiṣaḍḍhāstaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dārubhistrividhaṃ param</seg> //</l>
</lg>

<note>The text is evidently incomplete; all the MSS used by \Bhatt\ and</note>
<note>the two extra transcripts consulted by Mme Brunner end in the</note>
<note>middle of the commentary on \CP\ 130. Only some of them add a colophon.</note>
<note>Some quoted fragments not found in the printed editions are gathered</note>
<note>together by Bhatt in an appendix. Not included by Bhatt,</note>
<note>as Brunner observes (1985:412, n.2), is part of the conclusion to the</note>
<note>tantra quoted by \Agh\ in his \MrgVD\ when glossing</note>
<note>\Narayana's opening verses: yadvakṣyatyupasaṃhāre</note>
<note>ityetatkāmikaṃ jñānamavāptaṃ parameśvarāt| iti| tathā---</note>
<note>jñānaṃ caitatparaṃ guhyaṃ yadvispaṣṭaṃ jagattraye|</note>
<note>śroturmṛgendrarūpatvānmṛgendramiti sūribhiḥ|| iti|</note>

</div>
<div type="pāda" n="4">

<lg xml:id="MT_4.1">
<l><seg type="pāda" n="a">athātmavatāṃ matvā [vā]</seg> <seg type="pāda" n="b">svādhikāraṃ suduṣkaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yaterannatmavattāyai</seg> <seg type="pāda" n="d">deśikādyā jigīṣavaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.2">
<l><seg type="pāda" n="a">tadātmavattvaṃ yogitvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jitākṣasyopapadyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prāṇāyāmādyanuṣṭhānāj</seg> <seg type="pāda" n="d">jitākṣatvaṃ śanaiḥ śanaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.3">
<l><seg type="pāda" n="a">prāṇāyāmaḥ pratyāhāro</seg> <seg type="pāda" n="b">dhāraṇā dhyānavīkṣaṇe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">japaḥ samādhirityaṅgāny</seg> <seg type="pāda" n="d">aṅgī yogo 'ṣṭamaḥ svayam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.4">
<l><seg type="pāda" n="a">prāṇaḥ prāgudito vāyur</seg> <seg type="pāda" n="b">āyāmo 'sya prakhedanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">preraṇākṛṣṭisaṃrodha</seg><seg type="pāda" n="d">lakṣaṇaṃ kratudoṣanut</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.5">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ sukhalavāsvāde</seg> <seg type="pāda" n="b">teṣāṃ vṛttasya cetasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratyāhāro vidhātavyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvato vinivartanam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.6">
<l><seg type="pāda" n="a">tenendriyārthasaṃsarga</seg><seg type="pāda" n="b">vinivṛtteścito matiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhāraṇāyogyatāmeti</seg> <seg type="pāda" n="d">pade svecchāprakalpite</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.7">
<l><seg type="pāda" n="a">cintā tadviṣayā dhyānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">taccādiṣṭaṃ muhurmuhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadekatānatāmeti</seg> <seg type="pāda" n="d">sa samādhirvidhīyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.8">
<l><seg type="pāda" n="a">japastadbhāṣaṇaṃ dhyeya</seg><seg type="pāda" n="b">saṃmukhīkaraṇaṃ mune</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ūho 'bhivīkṣaṇaṃ vastu</seg><seg type="pāda" n="d">vikalpānantaroditaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.9">
<l><seg type="pāda" n="a">yadā vetti padaṃ heyam</seg> <seg type="pāda" n="b">upādeyaṃ ca tatsthiteḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatpoṣakaṃ vipakṣaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">yacca tatpoṣakaṃ param</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.10">
<l><seg type="pāda" n="a">eṣu vyastasamasteṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtayatnasya yoginaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vibhānti śaktayo viśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vyāpya bhānoriva tviṣaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.11">
<l><seg type="pāda" n="a">na tamīṣṭe naraḥ kaścit</seg> <seg type="pāda" n="b">rakṣodānavamānavāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rorucānamatītyaitān</seg> <seg type="pāda" n="d">dṛkkriyāprāṇarociṣā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.12">
<l><seg type="pāda" n="a">nivṛttermanaso hetuḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃsargātprāṇakhedanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nivṛttirdhāraṇādīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mūlaṃ sarvasya tattataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.13">
<l><seg type="pāda" n="a">vistareṇa suraśreṣṭha</seg> <seg type="pāda" n="b">viprakṛṣṭaṃ ca yatsthitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yadanyatsādhanaṃ kiṃcid</seg> <seg type="pāda" n="d">yogasiddheśca kathyatām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.14">
<l><seg type="pāda" n="a">na śakyaṃ vistarādvaktuṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tatprasaṅgabhayādvidheḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">praśnasyāvaśyavācyatvāt</seg> <seg type="pāda" n="d">tathāpyuddeśa ucyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.15">
<l><seg type="pāda" n="a">mūtrādyutsṛjya vidhivad</seg> <seg type="pāda" n="b">ekārdhadaśasaptabhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mṛdbhirliṅgagudāsavya</seg><seg type="pāda" n="d">hastayugmāni śaucayet</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.16">
<l><seg type="pāda" n="a">dvirvratī trirapaḥ pītvā</seg> <seg type="pāda" n="b">dvirvimṛjyānanaṃ spṛśet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svabāhunābhihṛtkāni</seg> <seg type="pāda" n="d">dvistrirvā śaucitādharaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.17">
<l><seg type="pāda" n="a">hitajīrṇāśanasvasthas</seg> <seg type="pāda" n="b">trikuḍyāveṣṭite gṛhe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bādhāśūnye vanādau vā</seg> <seg type="pāda" n="d">svāsanastha udaṅmukhaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.18">
<l><seg type="pāda" n="a">namaskṛtya maheśānam</seg> <seg type="pāda" n="b">umāskandagaṇādhipān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ṛjugrīvāśirovakṣā</seg> <seg type="pāda" n="d">nāsāgrāhitadṛgdvayaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.19">
<l><seg type="pāda" n="a">pārṣṇibhyāṃ vṛṣaṇau rakṣan</seg> <seg type="pāda" n="b">dantairdantānasaṃspṛśan</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viṣṭabhadeho dantāgre</seg> <seg type="pāda" n="d">jihvāmādāya susthitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.20">
<l><seg type="pāda" n="a">recayecchaktiparyantaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">puṭenaikena mārutam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa recakastadabhyāsād</seg> <seg type="pāda" n="d">vedhavikṣiptakarmasu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.21">
<l><seg type="pāda" n="a">kramaśaḥ śaktatāmeti</seg> <seg type="pāda" n="b">vikṛṣṭaviṣayeṣvapi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bāhyena vāyunā mūrteḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śaktisīmaprapūraṇam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.22">
<l><seg type="pāda" n="a">pūrakaḥ sa tadabhyāsāt</seg> <seg type="pāda" n="b">sugurvapi vikarṣayet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tyāgasaṃgrahaṇe hitvā</seg> <seg type="pāda" n="d">nirodhaḥ kumbhakaḥ smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.23">
<l><seg type="pāda" n="a">rodhaśaktistadabhyāsād</seg> <seg type="pāda" n="b">vyaktimetyanivāritā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathāsya carato vidvān</seg> <seg type="pāda" n="d">somasūryeśavartmasu</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.24">
<l><seg type="pāda" n="a">taddharmayogyatāṃ buddhvā</seg> <seg type="pāda" n="b">yogī saṃsādhayenmatam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pūrakaṃ kumbhakaṃ vāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">bhajeccandrapathi sthite</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.25">
<l><seg type="pāda" n="a">puṣṭimṛtyujayādyarthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">svātmano 'nyasya recakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anagnijvalane vṛkṣa</seg><seg type="pāda" n="d">śoṣaṇe bījanāśane</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.26">
<l><seg type="pāda" n="a">stobhonmādaviṣoddīpti</seg><seg type="pāda" n="b">pramukheṣu tu recakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhyānārcanajapādyeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">dehatyāge ca śāṅkare</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.27">
<l><seg type="pāda" n="a">kumbhako recakaśceṣṭo</seg> <seg type="pāda" n="b">dīkṣāsaṃsthāpaneṣu ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yavīyān madhyamo jyeṣṭhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa tālairdvādaśādibhiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.28">
<l><seg type="pāda" n="a">tālo dvādaśabhirjānu</seg><seg type="pāda" n="b">pariṇāhaparibhramaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">so 'pi dhyānajapopetaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sagarbho 'nyastadujjhitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.29">
<l><seg type="pāda" n="a">yathā sagarbhaḥ sthairyāya</seg> <seg type="pāda" n="b">manaso na tathetaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prātarniśākṛtaṃ pāpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dinānte ca divākṛtam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.30">
<l><seg type="pāda" n="a">hantyagarbho 'pi devānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pracalatvaṃ pradhāvatām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">snāto bhavati tīrtheṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvakratuṣu dīkṣitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.31">
<l><seg type="pāda" n="a">potaḥ pitṝṇāṃ yaḥ śaśvat</seg><seg type="pāda" n="b">sagarbhamimamācaret</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhyāyedadhvāntagaṃ devaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">japettadvācakaṃ sadā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.32">
<l><seg type="pāda" n="a">kṣityādīnyatha tattvāni</seg> <seg type="pāda" n="b">tadrūpādhikṛtāni vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yasmānnācetanaṃ tattvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">siddhamapyupakārakam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.33">
<l><seg type="pāda" n="a">śaivaṃ vapuriti dhyāyed</seg> <seg type="pāda" n="b">ato yadyatsamīhitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">siddhaye dhāraṇādīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vṛttīnāmanilasya ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.34">
<l><seg type="pāda" n="a">sagarbhaṃ kumbhakaṃ vidvān</seg> <seg type="pāda" n="b">ātiṣṭhedavikhinnadhīḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ayamarkaguṇaṃ kālaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtacittavyavasthitiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.35">
<l><seg type="pāda" n="a">prāpnoti dhāraṇāśabdaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dhāraṇāsiddhidānataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sthityartho dhāraṇāśabdaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sthānārtho 'pyupacārataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.36">
<l><seg type="pāda" n="a">sthānaṃ prāthamikasyemān</seg> <seg type="pāda" n="b">yavanyādīni netarat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tāni hemahimajyotiḥ</seg><seg type="pāda" n="d">kṛṣṇasvacchāni rūpataḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.37">
<l><seg type="pāda" n="a">vedyardhamaṇḍalatryastra</seg><seg type="pāda" n="b">vṛttapadmākṛtīni tu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sthairyāpyāyanaviploṣa</seg><seg type="pāda" n="d">preraṇāśūnyatāptaye</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.38">
<l><seg type="pāda" n="a">bhavanti vajrakajvālā</seg><seg type="pāda" n="b">binduśūnyānvitāni tu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bādhakānyanuvartīni</seg> <seg type="pāda" n="d">madhyasthānyavagatya ca</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.39">
<l><seg type="pāda" n="a">yogī vyastasamastāni</seg> <seg type="pāda" n="b">bibhṛyādiṣṭasiddhaye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva deśe dhāraṇārūpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">cintanīyaṃ vipaścitā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.40">
<l><seg type="pāda" n="a">kiṃ ca vyastasamastānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">phalaṃ brūhi sureśvara</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hṛdi cetasi vikṣipte</seg> <seg type="pāda" n="d">dhārayetkṣitimarthavit</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.41">
<l><seg type="pāda" n="a">jalaṃ pipāsitaḥ kaṇṭhe</seg> <seg type="pāda" n="b">mande 'gnau jaṭhare 'nalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prāṇādivṛttisiddhyarthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">hṛtkaṇṭhādiṣu mārutam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.42">
<l><seg type="pāda" n="a">viṣādyabhibhave vyoma</seg> <seg type="pāda" n="b">teṣu yatropayogavat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">khaṃ samasteṣu bhūteṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">vārivāyū śikhikṣitī</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.43">
<l><seg type="pāda" n="a">vāryagnī bhūmipavanau</seg> <seg type="pāda" n="b">vārikṣme analānilau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">madhyasthārātimitrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="d">catuṣke yugmayugmaśaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.44">
<l><seg type="pāda" n="a">parijñāyeti matimān</seg> <seg type="pāda" n="b">yojayediṣṭasiddhaye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāni prāṇādivṛttīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sthānānyasmin śarīrake</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.45">
<l><seg type="pāda" n="a">jitāsu tāsu kiṃ ca syād</seg> <seg type="pāda" n="b">iti brūhi surottama</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasya hṛnnābhyuraḥkaṇṭha</seg><seg type="pāda" n="d">pṛṣṭhadeśeṣu dhāraṇāt</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.46">
<l><seg type="pāda" n="a">jayaḥ praṇayanādīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vṛttīnāṃ yogino bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jitapraṇayano dhatte</seg> <seg type="pāda" n="d">svecchayā dehamātmanaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.47">
<l><seg type="pāda" n="a">jitāpanayano 'śnāti</seg> <seg type="pāda" n="b">śakṛdādi jahāti na</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vijitonnayano 'bhyeti</seg> <seg type="pāda" n="d">vāgvaśitvādikān guṇān</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.48">
<l><seg type="pāda" n="a">samānavṛtīvijayād</seg> <seg type="pāda" n="b">bhavettyaktajaro vaśī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vapurvihāravaśitā</seg> <seg type="pāda" n="d">bhavedvinamane jite</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.49">
<l><seg type="pāda" n="a">paṅkāmbukaṇṭakāsaṅgo</seg> <seg type="pāda" n="b">vīryamakṣayamadbhutam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhāraṇā dvādaśa dhyānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">divyālokapravṛttidam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.50">
<l><seg type="pāda" n="a">samādhiraṇimādīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dvādaśaitāni kāraṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prāṇāyāmaṃ vināpyevaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vaśyātmā cetasi sthitaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.51">
<l><seg type="pāda" n="a">samabhyasyannavāpnoti</seg> <seg type="pāda" n="b">guṇānuktānanantaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yadyadvastu yathoddiṣṭa</seg><seg type="pāda" n="d">kramayogāt prapadyate</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.52">
<l><seg type="pāda" n="a">tatra tatrāasya cidvyaktis</seg> <seg type="pāda" n="b">tadvyāptiviṣayā bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti bāhye sthite sarvam</seg> <seg type="pāda" n="d">ākalayya svacakṣuṣā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.53">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvān padarthān saṃtyajya</seg> <seg type="pāda" n="b">śivatattvaṃ samabhyaset</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śivagarbhān samātiṣṭhan</seg> <seg type="pāda" n="d">prāṇāyāmādikānapi</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.54">
<l><seg type="pāda" n="a">jahāti janturyaḥ prāṇān</seg> <seg type="pāda" n="b">sa śivatvaṃ prapadyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rūpaṃ paraṃ maheśasya</seg> <seg type="pāda" n="d">dhyātuṃ śakyaṃ na jātucit</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.55">
<l><seg type="pāda" n="a">vaicitryātkalpitaṃ bhrāntyai</seg> <seg type="pāda" n="b">tatrāsthā cetasaḥ katham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pārthivāpye vicitrāṅke</seg> <seg type="pāda" n="d">na dhyeye dhāraṇe tadā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.56">
<l><seg type="pāda" n="a">tathāpyabhyāsataḥ siddhāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrūyante yoginastayoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhogaviplutacittasya</seg> <seg type="pāda" n="d">kathaṃ syāccittasaṃsthitiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.57">
<l><seg type="pāda" n="a">nādhikṛtyāviraktāṇūn</seg> <seg type="pāda" n="b">prāhedaṃ sādhanaṃ haraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śakyate viṣayīkartuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jagadapyakhilaṃ śanaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.58">
<l><seg type="pāda" n="a">kimu citraṃ vapurdāntair</seg> <seg type="pāda" n="b">vairāgyābhyāsaśālibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">keyaṃ vā rūpakeyattā</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvādhiṣṭhānayoginaḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.59">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvadā sarvabhūtānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvākāropakāriṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sthānarūpapramāṇāni</seg> <seg type="pāda" n="d">parikalpya svacetasā</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.60">
<l><seg type="pāda" n="a">yatroparamate cittaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tattaddhyeyaṃ punaḥ punaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tenāsya cetasaḥ sthairyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">saviśeṣaguṇaḥ śanaiḥ</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.61">
<l><seg type="pāda" n="a">unmīlya yogasaṃskāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">hatavighnasya jāyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">evamātiṣṭhataḥ samyag</seg> <seg type="pāda" n="d">vinaivākārakalpanām</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.62">
<l><seg type="pāda" n="a">akiñciccintakasyāsya</seg> <seg type="pāda" n="b">rūpamunmīlati svakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvārthadṛkkriyārūpam</seg> <seg type="pāda" n="d">ānandamavyayam [..]</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.63">
<l><seg type="pāda" n="a">yatprāpya na punarduḥkha</seg><seg type="pāda" n="b">yogametyaśivāvaham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">etatsamastaguhyānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">guhyaṃ siddhāmarastutam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.64">
<l><seg type="pāda" n="a">sākṣādālocanaṃ śambhor</seg> <seg type="pāda" n="b">atyutpāvanamuttamam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nālpakāloṣitāyaitad</seg> <seg type="pāda" n="d">deyaṃ nātipramādine</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="e">nāmedhine nātapase</seg> <seg type="pāda" n="f">yaśca nābhyarcayecchivam</seg> //</l>
</lg>

<lg xml:id="MT_4.65">
<l><seg type="pāda" n="a">asyābhyāsāddivyasiddhyaṃśujālair</seg> <seg type="pāda" n="b">iṣṭān lokān rorucāno vihṛtya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāle hitvāpāsravaṃ dehamāste</seg> <seg type="pāda" n="d">svātmanyevāścaryacaryādhivāsaḥ</seg> //</l>
</lg>
</div>

</body>
</text>
</TEI>
