Jataka: IV. Catukkanipata; V. Pancanipata; VI. Chanipata;
VII. Sattanipata; VIII. Atthanipata; IX. Navanipata.
Based on the ed. by V. Fausböll: The Jātaka together with its commentary,
being tales of the anterior births of Gotama Buddha.
For the first time edited in the original Pāli, Vol. III,
London : Pali Text Society 1883.
(Reprinted 1963)




Input by the Dhammakaya Foundation, Thailand, 1989-1996
[GRETIL-Version vom 16.3.2015]


NOTICE
This file is (C) Copyright the Pali Text Society and the Dhammakaya Foundation, 2015.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.

These files are provided by courtesy of the Pali Text Society for
scholarly purposes only.
In principle they represent a digital edition (without revision or
correction) of the printed editions of the complete set of Pali
canonical texts published by the PTS. While they have been subject to a
process of checking, it should not be assumed that there is no
divergence from the printed editions and it is strongly recommended that
they are checked against the printed editions before quoting.





ANNOTATED VERSION IN PTS LAYOUT





STRUCTURE OF REFERENCES (added):

1. Reference at the beginning of Jātaka verses:
Ja_n,n.nn(=nnn).nn = Ja_Nipāta,Vagga[in Nipātas I-VIII only!].Jātaka in that Nipāta/Vagga(=running Jātaka number).Verse

2. Reference at the end of Jātaka verses:
Ja_n:nnn = Ja_Nipāta:running verse number


EXAMPLE:
In Nipāta III, the 10th Jātaka of the 5th Vagga
is the altogether 300th Jātaka (counted from Nipāta I, Vagga 1, Jātaka 1).
Accordingly, the 3rd verse of this Jātaka is introduced with the reference:
"Ja_III,5.10(=300).3:"
[Nipātas IXff. having no Vagga division, the Nipāta number is followed by
a full-stop (not a comma, as after Vagga numbers) and the number of the Jātaka,
e.g. "Ja_IX.2(=428).2:"]

Counted from the beginning of Nipāta III, the 3rd verse of Ja_III,5.10
is the altogether 150th verse in that Nipāta, as indicated by the additional reference
at the end of that same verse:
"Ja_III:150"


NOTICE
In Nipāta IX, the running verse numbers jump from "IX:39" to "IX:41".







THIS GRETIL TEXT FILE IS FOR REFERENCE PURPOSES ONLY!
COPYRIGHT AND TERMS OF USAGE AS FOR SOURCE FILE.

Text converted to Unicode (UTF-8).
(This file is to be used with a UTF-8 font and your browser's VIEW configuration
set to UTF-8.)

description:multibyte sequence:
long a ā
long A Ā
long i ī
long I Ī
long u ū
long U Ū
vocalic r
vocalic R
long vocalic r
vocalic l
vocalic L
long vocalic l
velar n
velar N
palatal n ñ
palatal N Ñ
retroflex t
retroflex T
retroflex d
retroflex D
retroflex n
retroflex N
palatal s ś
palatal S Ś
retroflex s
retroflex S
anusvara
visarga
long e ē
long o ō
l underbar
r underbar
n underbar
k underbar
t underbar

Unless indicated otherwise, accents have been dropped in order
to facilitate word search.

For a comprehensive list of GRETIL encodings and formats see:
http://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/gretdiac.pdf
and
http://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/gretdias.pdf

For further information see:
http://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil.htm







Jātaka with Commentary Vol. III

[page 001]
1
IV. CATUKKANIPĀTA.

1. VIVARAVAGGA.

                      1. Cullakāliṅgajātaka.
     Vivaratha imāsaṃ1 dvāran ti. Idaṃ Satthā Jetavane
viharanto catunnam paribbājikānaṃ pabbajjaṃ ārabbha kathesi.
Vesāliyaṃ2 kira Licchavirājūnaṃ sattasahassāni sattasatāni satta ca
Licchavī vasiṃsu. Te sabbe pi paṭipucchāvitakkā ahesuṃ. Ath'; eko
pañcasu vādasatesu vyatto nigaṇṭho Vesāliyaṃ3 pāpuṇi4. Te tassa
saṅgahaṃ akaṃsu. Aparāpi evarūpā5 nigaṇṭhī sampāpuṇi. Rājāno
dve pi jane vādaṃ kāresuṃ. Ubho6 sadisā va ahesuṃ. Tato Lic-
chavīnaṃ etad ahosi: "ime dve7 paṭicca uppanno putto vyatto{8} bha-
vissatīti" tesaṃ vivāhaṃ kāretvā dve pi ekato vāsesuṃ. Atha nesaṃ
saṃvāsam anvāya paṭipāṭiyā catasso dārikā eko ca dārako jāyi.
Dārikānaṃ Saccā9 Lolā Avavādakā10 Paṭācārā11 ti nāmaṃ akaṃsu,
dārakassa Saccako ti. Te pañca janā viññūtaṃ patvā mātito pañca-
satāni pitito pañcasatāni12 vādasahassaṃ uggaṇhiṃsu. Mātāpitaro dāri-
kānaṃ evaṃ13 ovadiṃsu14: "sace koci gihī tumhākaṃ vādaṃ bhin-
dati15 tassa pādaparicārikā bhaveyyātha sace pabbajito bhindati15
tassa santike pabbajeyyāthā16" 'ti. Aparabhāge mātāpitaro kālam
akaṃsu. Tesu kālakatesu17 Saccakanigaṇṭho18 tatth'; eva Vesāliyaṃ
Licchavi-sippaṃ19 sikkhanto20 vasi. Bhaginiyo jambusākhaṃ gahetvā

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid vivarithimāsaṃ.
2 Cs -yā.
3 Bi -līyā.
4 Bd saṃpāpuṇi.
5 Ck adds va.
6 Bid add pi.
7 Cs adds pi.
8 Bid byatto.
9 Bi saccakā, Bd saccā corr. to saccākā.
10 Bi avacārikā, Bd avibādakā corr. to avadārikā.
11 Bid paticchādā.
12 Bid add ti.
13 Bi adds ovādaṃ.
14 Bid ovādiṃsu.
15 Bid -dissati.
16 Bi pabbāj-, Bd pabbajje-.
17 Bid kālaṅka-.
18 Bi saccanikaṇṭho, Bd saccako nikaṇṭho.
19 Ck -vī-, Bid -vīnaṃ sippaṃ.
20 Bid sikkhāpento.

[page 002]
2 IV. Catukkanipāta. 1. Vivaravagga (31.)
vādatthāya1 nagare nagare2 caramānā Sāvatthiyaṃ3 patvā4 na-
garadvāre jambusākhā5 nikhaṇitvā6 "yo amhākaṃ vādaṃ āropetuṃ
sakkoti gihī vā pabbajito vā so etaṃ paṃsupuñjaṃ7 pādehi vikiritvā
pādeh'; eva sākhaṃ maddassū8" 'ti dārakānaṃ vatvā bhikkhāya9
nagaraṃ pavisiṃsu. Atha āyasmā Sāriputto asammaṭṭhānaṃ10 sam-
majjitvā rittaghaṭesu pānīyaṃ11 upaṭṭhapetvā gilāne ca12 paṭijaggitvā
divātaraṃ Sāvatthiṃ piṇḍāya pavisanto taṃ sākhaṃ disvā13 puc-
chitvā14 dārakeh'; eva pātāpetvā maddāpetvā "yehi ayaṃ sākhā
ṭhapitā te katabhattakiccā15 āgantvā Jetavana-dvārakoṭṭhake maṃ
passantū" 'ti dārakānaṃ vatvā nagaraṃ pavisitvā katabhattakicco
vihāradvārakoṭṭhake aṭṭhāsi. Tāpi paribbājikā bhikkhaṃ caritvā
āgatā16 sākhaṃ madditaṃ disvā "kenāyaṃ madditā" ti vatvā "Sāri-
puttattherena17, sace tumhe vādatthikā vihāradvārakoṭṭhakaṃ18 kira
gacchathā" 'ti dārakehi puna vuttā19 puna nagaraṃ pavisitvā mahā-
janaṃ sannipātetvā20 vihāradvārakoṭṭhakaṃ gantvā theraṃ vādasahassaṃ
pucchiṃsu. Thero21 vissajjetvā "aññaṃ kiñci jānāthā" 'ti pucchi.
"Na jānāma sāmīti". "Ahaṃ pana vo kiñci pucchāmi22". "Puccha
sāmi23, jānantiyo kathessāmā24" 'ti. Thero ekaṃ nāma kinti25
pucchi. Tā na jāniṃsu. Thero vissajjesi. Tā "amhākaṃ sāmi parā-
jayo tumhākaṃ jayo" ti āhaṃsu. "Idāni kiṃ karissathā" 'ti26. "Am-
hākaṃ mātāpitūhi ayaṃ ovādo dinno: ‘sace vo gihī vādaṃ bhindati27
tassa pajāpatiyo28 bhaveyyātha, sace pabbajito tassa santike pabba-
jeyyāthā'; 'ti29 pabbajjaṃ no dethā" 'ti. Thero "sādhū" 'ti vatvā
tā Uppalavaṇṇātheriyā30 santike pabbājesi. Sabbā31 nacirass'; eva
arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Ath'; ekadivasaṃ32 dhammasabhāyaṃ kathaṃ
samuṭṭhāpesum: "āvuso Sāriputtatthero catunnaṃ paribbājikānaṃ
avassayo hutvā sabbā arahattaṃ pāpesīti". Satthā āgantvā "kāya
nu 'ttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnā" ti pucchitvā "imāya
nāmā" ti vutte "na bhikkhave idān'; eva pubbe p'; esa etāsaṃ avas-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bi tavattāya.
2 Bi nagaraṃ, Bd nagarā nagaraṃ.
3 Bi sāvatthi.
4 Bi gantvā.
5 Bi sākhaṃ, Bd jambusākhaṃ.
6 Cs nikhanitvā corr. to -ṇi-, Bd nikkhanitvā.
7 Cs -pūjaṃ, Bi -puñcaṃ.
8 Bid maddatū.
9 Bd bhikkhatthāya.
10 Bi sammajjanaṭhānaṃ, Bd asammajjanaṭhānaṃ.
11 Bid pāṇiyaṃ
12 Ck va, Bid omit ca.
13 Bid add dārake.
14 Bid add dārakā taṃ pavatti ācakkhiṃsu thero.
15 Bi adds va.
16 Bi āgaṃtvā.
17 Bi -nā ti.
18 Bi jetavanavih-, Bd jetavane-.
19 Bi -hi vatvā, Bd -hi vuttā.
20 Cs -pātāpetvā.
21 Bid add taṃ.
22 Bi pucchissami ti.
23 Bi pucchassāmi.
24 Bi -mi.
25 Bi kiñci.
26 Bid add āha.
27 Bi -dissati.
28 Bi -tikā
29 Bi -tha and omits ti.
30 Ck -vantā-, Bi -vaṇṇāya theriyā.
31 Bi tā sabbā.
32 Bid add bhikkhū.

[page 003]
1. Cullakāliṅgajātaka. (301) 3
sayo ahosi, idāni pana pabbajjābhisekaṃ1 dāpesi, pubbe rājamahe-
siṭṭhāne ṭhapesīti" vatvā2 atītaṃ āhari:
     Atīte Kāliṅgaraṭṭhe Dantapuranagare Kāliṅge raj-
jaṃ kārente Assakaraṭṭhe Potalinagare3 Assako4 rajjaṃ
kāresi. Kāliṅgo sampannabalavāhano sayam pi nāgabalo paṭi-
yodhaṃ5 na passati. So yuddhakāmo hutvā amaccānaṃ āro-
cesi: "ahaṃ yuddhatthiko, paṭiyodhaṃ5 pana na passāmi, kiṃ
karomā" 'ti6. Amaccā "atth'; eko mahārāja upāyo, dhītaro7
te catasso uttamarūpadharā, tā pasādhetvā paṭicchannayāne
nisīdāpetvā balaparivuto gāmanigamarājadhāniyo carāpetha, yo
rājā tā8 attano gehe kātukāmo bhavissati tena saddhiṃ yud-
dhaṃ karissāmā" 'ti vadiṃsu. Rājā tathā kāresi. Tāhi gata-
gataṭṭhāne9 rājāno bhayena tāsaṃ nagaraṃ pavisituṃ na
denti, paṇṇākāraṃ pesetvā bāhiren'; eva10 vasāpenti11. Evaṃ
sakala-Jambudīpaṃ caritvā12 Assakaraṭṭhe Potalinagaraṃ13
pāpuṇiṃsu. Assako pi nagaradvārāni pidahāpetvā paṇṇākāraṃ
pesesi. Tassa Nandiseno nāma amacco paṇḍito vyatto14 upā-
yakusalo. So cintesi: "imā kira rājadhītaro sakala-Jambudī-
paṃ caritvā12 paṭiyodhaṃ5 na labhiṃsu, evaṃ sante Jambu-
dīpo tuccho nāma hoti15, ahaṃ Kāliṅgena saha16 yujjhissā-
mīti" so nagaradvāraṃ17 gantvā dovārike āmantetvā tāsaṃ
dvāraṃ vivarāpetuṃ paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_IV,1.1(=301).1: Vivaratha imāsaṃ18 dvāraṃ, nagaraṃ pavisantu19
                    Aruṇarājassa sīhena susatthena20 surakkhitaṃ21 Nandi-
senenā 'ti. || Ja_IV:1 ||


     Tattha Aruṇarājassā 'ti so hi rajje patiṭṭhito22 Kāliṅgaraṭṭhanāma-
vasena23 Kāliṅgo viya24 Assako nāma jāto, kuladattikaṃ25 pan'; assa nāmaṃ

--------------------------------------------------------------------------
1 Bi pappajānibhi-.
2 Bid add tuṇhi ahosi tehi yācito.
3 Cs potali- corr. to potalika-, Bid pātali-.
4 Bi assakanāma rājā, Bd assako nāma rājā.
5 Bid paṭiyuddhaṃ.
6 Bi adds amacce pucchi.
7 Bid add ca.
8 Bd omits tā.
9 Bi Cs omit one gata.
10 Cs ba-, Bid bahinagare yeva.
11 Cks yāpenti, Bi sāpenti.
12 Bid vica-.
13 Bid pā-.
14 Bd by-, Bi omits vyatto.
15 Bid ahosi.
16 Bid saddhiṃ.
17 Ck nagaraṃ.
18 Bid -thimāsaṃ.
19 Bi pavīsituṃ tayā, Bd pavisituṃ tayā corr. to -mayā.
20 Bid susiṭhena.
21 Bd omits sur-.
22 Bid -ta.
23 Bi koleraṭhā-, Bd kāleraṭha-.
24 Bid omit kāliṅgo viya.
25 Bid -yaṃ.

[page 004]
4 IV. Catukkanipāta. 1. Vivaravagga. (31.)
Aruṇo ti, tenāha Aruṇarājassā 'ti, sīhenā 'ti purisasīhena, susatthenā1 'ti
ācariyehi suṭṭhu anusāsitena, Nandisenenā 'ti mayā2 Nandisenena nāma.
     So evaṃ vatvā dvāraṃ vivarāpetvā tā3 gahetvā Assaka-
rañño dassetvā4 "tumhe mā bhāyatha5, yujjhe6 sati ahaṃ jā-
nissāmi, imā uttamarūpadharā rājadhītaro mahesiyo7 karothā"
'ti tāsaṃ abhisekaṃ dāpetvā tāhi saddhiṃ āgatapurise8 "gac-
chatha, tumhe rājadhītānaṃ9 Assakarājena mahesiṭṭhāne ṭha-
pitabhāvaṃ tumhākaṃ rañño ācikkhathā" 'ti uyyojesi. Te
gantvā ārocesuṃ. Kāliṅgo "na hi nūna10 so mayhaṃ balaṃ
jānātīti" vatvā tāvad eva mahatiyā senāya nikkhami. Nandi-
seno tassa āgamanaṃ11 ñatvā "attano12 rajjasīmāyam eva
hotu, mā amhākaṃ13 rajjasīmaṃ otaratu14, ubhinnaṃ rajjānam
antare, yuddhaṃ bhavissatīti" sāsanaṃ pesesi. So lekhaṃ15
sutvā attano rajjapariyante yeva16 aṭṭhāsi. Assako pi attano
rajjapariyante17 aṭṭhāsi. Tadā Bodhisatto isipabbajjaṃ pab-
bajitvā tesaṃ dvinnaṃ18 rajjānam antare paṇṇasālāya19 vasati.
Kāliṅgo20 "samaṇā nāma kiñci jānanti21, ko jānāti22 kassa
jayo vā parājayo vā23 bhavissati, tāpasaṃ24 pucchissāmīti"
aññātakavesena Bodhisattaṃ upasaṃkamitvā vanditvā ekaman-
taṃ nisīditvā25 paṭisanthāraṃ katvā "bhante Kāliṅgo ca Assako
ca yujjhitukāmā attano attano rajjasīmāyam eva ṭhitā, etesu kassa
jayo hoti26 kassa parājayo bhavissatīti27" pucchi. "Mahāpuñña,
ahaṃ ‘asukassa jayo asukassa parājayo'; ti na jānāmi28, Sakko
pana29 devarājā idhāgacchati, tam ahaṃ pucchitvā kathessāmi30,
sve31 āgaccheyyāsīti32." Sakko33 Bodhisattassa upaṭṭhānam

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid susiṭhenā.
2 Bi mahā.
3 Ck nā, Cs na corr. to nā?
4 Bid datvā.
5 Bi bhāyi, Bd bhāyittha.
6 Bid yuddhe.
7 Bid aggama-.
8 Bid āgate-.
9 Bi -dhitunaṃ, Bd -dhītūnaṃ.
10 Ck nahanuna, Cs nahanūna, Bi nahinana, Bd nahinuna corr. to nanuna.
11 Bd tasasāgamanaṃ.
12 Bid add kira.
13 Bid add rañño.
14 Bi uttaratu.
15 Bid sāsanaṃ.
16 Bid -yantameva.
17 Bi -yantaṃ.
18 Cks di-.
19 Bd -yaṃ.
20 Bid add cintesi.
21 Bid jānissanti.
22 Bi adds kiṃ bhavissati kassati, Bd kiṃ bhavissati.
23 Bid add ki.
24 Bid -ssaṃ.
25 Bid nisinno.
26 Bid bhavissati.
27 Bid omit bhavissatī.
28 Bid adds atha kho.
29 Bi pana sakko, Bd omits pana.
30 Bid kathissāmi.
31 Ck yeva, Cs seva.
32 Bid add āha.
23 Bid add pi.

[page 005]
1. Cullakāliṅgajātaka. (301.) 5
āgantvā nisīdi. Atha naṃ Bodhisatto tam atthaṃ pucchi.
"Bhante, Kāliṅgo jinissati, Assako parājissati, idañ c'; idañ
ca1 pubbanimittaṃ paññāyissatīti". Kāliṅgo punadivase āgan-
tvā pucchi. Bodhisatto pi 'ssa ācikkhi. So "kiṃ nāma pub-
banimittaṃ bhavissatīti" apucchitvā2 va "ahaṃ kira3 jinis-
sāmīti4" tuṭṭhiyā pakkāmi. Sā kathā vitthārikā5 ahosi. Taṃ
sutvā Assako Nandisenaṃ pakkosāpetvā "Kāliṅgo kira jinis-
sati, mayaṃ parajjhissāma6, kin nu kho kattabban7" ti āha.
So "ko etam mahārāja8 jānāti9: kassa jayo vā10 parājayo vā,
tumhe mā cintayitthā" 'ti rājānaṃ assāsetvā Bodhisattaṃ
upasaṃkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisinno "bhante ko jinis-
sati, ko parajjhissatīti11" pucchi. "Kāliṅgo jinissati, Assako
parajjhissatīti12". "Bhante, jinantassa kiṃ13 pubbanimittaṃ14
bhavissati, kiṃ parajjhantassā15" ti. "Mahāpuñña, jinantassa
ārakkhadevatā16 sabbaseto usabho bhavissati, itarassa sabba-
kāḷako17, ubhinnam pi ārakkhadevatā yujjhitvā jayaparājayaṃ
karissantīti". Nandiseno taṃ sutvā uṭṭhāya gantvā "rañño
sahāyasahassamattā18 mahāyodhā, te19 gahetvā avidūre pabba-
taṃ āruyha{20} ambho21 amhākaṃ rañño jīvitaṃ dātuṃ sakkhis-
sathā" 'ti pucchi. "Āma sakkhissāmā" 'ti. "Tena hi imas-
miṃ papāte patathā" 'ti. Te patitum ārabhiṃsu22. Atha ne
vāretvā "alaṃ ettha patanena23, amhākaṃ rañño suhadā24
anivattino hutvā yujjhathā" 'ti25. Te sampaṭicchiṃsu.
Ubho pi atha saṃgāme paccupaṭṭhite26 {Kāliṅgo} "ahaṃ
kira jinissāmīti" vosānaṃ āpādi27, balakāyo28 pi 'ssa "am-
hākaṃ kira jayo" ti vosānaṃ āpajji29, sannāhaṃ katvā30

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid omit idañc.
2 Ck āpu-
3 Bid omit kira.
4 Bid add uṭhāya.
5 Bid vittā-.
6 Bi parijhissāmā ti, Bd parājissāmā ti, Cs parājissāma.
7 Bid kāta-.
8 Bid etaṃ and omit mahārāja.
9 Bid add mahārāja.
10 Bid add kassa.
11 Cs Bd parājissa-, Bi parajjissa-.
12 Cs Bd parājissa-, Bi parajhissa-.
13 Bid omit kiṃ.
14 Bid add kiṃ.
15 Bd parajantassā.
16 Bd ārakkhā-.
17 Bid add ti.
18 Bid sahāyā-.
19 Ck ne, Cs ne?
20 Bid abhiruyha.
21 Bd adds tumhe.
22 Bid te sādhū ti paṭisuṇiṃsu.
23 Bi pappaṭhānena.
24 Bid -dayā.
25 Bid add āha.
26 Bid upaṭṭhite.
27 Bi -ti te sānasanaṃ pāpesi.
28 Bid -yā.
29 Bd āpajjiṃsu, Bi ti the vosāsanam āpajjisu.
30 Bi akatvā, Bd agahetvā.

[page 006]
6 IV. Catukkanipāta. 1. Vivaravagga. (31.)
vaggavaggā hutvā yathāruciṃ pakkamiṃsu, viriyakaraṇakāle
viriyaṃ na kariṃsu. Ubho pi rājāno assaṃ abhiruhitvā1 "yuj-
jhissāmā" 'ti aññamaññaṃ upasaṃkamanti. Ubhinnaṃ ārak-
khadevatā purato gantvā2 Kāliṅgassa3 ārakkhadevatā sabba-
seto usabho ahosi itarassa sabbakāḷako4, te pi{5} aññamaññaṃ
yujjhanākāraṃ dassetvā6 upasaṃkamiṃsu, te pana usabhā dvin-
naṃ7 rājūnaṃ yeva paññāyanti na aññesaṃ. Nandiseno Assa-
kaṃ pucchi: "paññāyati te mahārāja ārakkhadevatā" ti.
"Āma paññāyatīti8." "Kenākārenā9" 'ti. "Kāliṅgassa5 ārak-
khadevatā sabbaseto usabho {hutvā} paññāyati, amhākaṃ ārak-
khadevatā sabbakāḷo10 kilanto11 hutvā" ti12. "Mahārāja,
tumhe mā bhāyatha13, mayaṃ jinissāma, Kāliṅgo parajjhis-
sati14, tumhe assa piṭṭhito otaritvā imaṃ sattiṃ gahetvā su-
sikkhitasindhavaṃ udarapasse vāmahatthena uppīḷetvā15 iminā
purisasahassena saddhiṃ vegasā16 gantvā Kāliṅgassa5 deva-
taṃ17 sattippahārena pātetha, tato mayaṃ sahassamattā satti-
sahassena paharissāma, evaṃ Kāliṅgassa ārakkhadevatā nas-
sissati18, tato Kāliṅgo parajjhissati, mayaṃ jinissāmā" 'ti.
Rājā "sādhū" 'ti Nandisenena dinnasaññāya gantvā sattiyā
pahari19, amaccāpi sattisahassena pahariṃsu, ārakkhadevatā
tatth'; eva jīvitakkhayaṃ pāpuṇi. Tāvad eva Kāliṅgo paraj-
jhitvā palāyi. Taṃ20 disvā sahassamattāmaccā21 "Kāliṅgo
palāyatīti" unnadiṃsu22. Kāliṅgo maraṇabhayabhīto palā-
yamāno taṃ tāpasaṃ akkosanto dutiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,1.1(=301).2: ‘Jayo Kaliṅgānaṃ asayhasāhinaṃ23,
                    parājayo anayo24 Assakānaṃ',


--------------------------------------------------------------------------
1 Cs -rū-, Bd -rūyhi-.
2 Bi purito katvā.
3 Bid kaliṅgarañño.
4 Cs -lako, Bi -koliko, Bd -kāliko.
5 Bid tāvadeva tāpi.
6 Bid dassento.
7 Bid ubhinnaṃ.
8 Cks -yati.
9 Cs kena kārenā, Bi te kāraṇā, Bd kenākāraṇenā.
10 Bid -kāliko, Bi adds ettha pavatto, Bd ettha paviṭho.
11 Bd kilamanto.
12 Bid add tiṭhatīti.
13 Bd -yittha.
14 Bi parajji-, Bd parajhi-.
15 Bid uppilitvā.
16 Bid vegena.
17 Bi ārakkhadevatā, Bd ārakkhadevataṃ, Cks devatāya.
18 Bd nassati.
19 Bd adds sūrayodhā sahassāpi, Bi suyova sahassāpi.
20 Bid add palāyamānaṃ.
21 Bid -ttā amaccā.
22 Bid unnā-.
23 Bid aseyha
24 Bi anvāto, Bd anvato.

[page 007]
1. Cullakāliṅgajātaka. (301.) 7
                    icc-eva te bhāsitaṃ brahmacāri,
                    na ujjubhūtā vitathaṃ bhaṇantīti. || Ja_IV:2 ||

     Tattha asayhasāhinan1 ti asayhaṃ2 dussahaṃ sahituṃ samatthānaṃ3,
icceva4 te bhāsitan ti evaṃ tayā kūṭatāpasa lañcaṃ5 gahetvā parajjhana-
rājānaṃ6 jinissati jinanarājānaṃ ca parajjhissatīti7 bhāsitaṃ, na ujjubhūtā
ti ye kāyena vācā manasā8 ca ujukā9 na te evaṃ musā bhaṇantīti.
     Evaṃ so tāpasaṃ akkosanto palāyitvā10 attano nagaram
eva gato, nivattitvā oloketuṃ pi nāsakkhi. Tato katipāhacca-
yena Sakko tāpasassa upaṭṭhānaṃ agamāsi. Tāpaso tena
saddhiṃ kathento tatiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,1.1(=301).3: Devā musāvādaṃ upātivattā11,
                    saccan dhanaṃ paraman tesu Sakka12,
                    tan te musā bhāsitaṃ devarāja
                    kiṃ vā paṭicca Maghavā13 mahindā ti. || Ja_IV:3 ||


     Tattha tan te musā bhāsitan ti yaṃ tayā mayhaṃ bhāsitaṃ taṃ14
atthabhañjanakamusāvādaṃ karontena15 tayā musā bhāsitaṃ, taṃ14 tayā kiṃ
kāraṇaṃ16 paṭicca evaṃ bhāsitan ti.
     Taṃ sutvā Sakko catutthaṃ gātham āha:

  Ja_IV,1.1(=301).4: Nanu te sutaṃ brāhmaṇa bhaññamāne:
                    devā na issanti purisaparakkamassa,
                    damo samādhi manaso adejjho17
                    avyaggatā nikkamanañ ca kāle
                    daḷhañ ca viriyaṃ purisaparakkamo ca
                    ten'; eva āsi18 vijayo Assakānan ti. || Ja_IV:4 ||


     Tass'; attho: kiṃ tayā brāhmaṇa tattha tattha vacane bhaññamāne idaṃ
na sutapubbaṃ yaṃ19 devā purisaparakkamassa na issanti na usūyanti20, assa21

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid aseyha.
2 Bid aseyhaṃ.
3 Bd as-.
4 Bd -vaṃ.
5 Bi duṭhatā-, Bd -lañjaṃ.
6 Bid kaliṅgaparajjhanakarā-.
7 Bi jinissatīti parājayo na anvāto assakarājānañ ca anito
bujhāssatīti, Bd jinissatīti parājayo anvayato assakarājānañ
ca anvayato parajjhissati.
8 Bid vācāya mānasā
9 Bid ujubhūtā.
10 Bid palāyanto.
11 Bi uhatipattā, Bd upativatta, Cs upātivatvā.
12 Bi saccaṃ kata pemakaraṇa sakkā, Bd saccaṃ kathaṃ paramaṃ karaṃ
nu sakka.
13 Ck saccavā, Bi māghaṭa.
14 Bid omit taṃ.
15 Bid kathentena.
16 Bid -ṇā.
17 Ck adojjho, Bi abhesajjo, Bd abhajjo.
18 Bid asi
19 Bi tathā, Bd yathā.
20 Bid ussuyanti.
21 Bd assakassa.

[page 008]
8 IV. Catukkanipāta. 1. Vivaravagga. (31.)
ca rañño1 viriyakaraṇavasena attadamanasaṃkhāto damo samaggabhāvena ma-
naso2 adejjho3 abhejjasamādhi, Assakarañño sahāyānaṃ4 viriyakaraṇakāle
avyaggatāya yathā Kāliṅgassa manussā vaggavaggā5 hutvā osakkiṃsu evaṃ6
anosakkānaṃ7 samaggabhāvena pana8 abhejjacittāni9 viriyañ ca purisaparakkamo
ca10 dhīro11 ahosi, ten'; eva kāraṇena Assakānaṃ12 jayo āsīti13.
     Palāte ca pana Kāliṅge Assakarājā vilopaṃ gāhāpetvā
attano nagaraṃ gato. Nandiseno Kāliṅgassa sāsanaṃ pesesi:
"imesaṃ catunnaṃ rājakaññānaṃ dāyajjakoṭṭhāsaṃ pesetu,
sace na peseti14 kātabbam ettha jānissāmīti". So taṃ sāsanaṃ
sutvā bhītatasito tāhi laddhabbadāyajjaṃ pesesi. Tato paṭ-
ṭhāya samaggavāsaṃ vasiṃsu.
     Satthā imaṃ desanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
Kāliṅgarañño dhītaro imā daharabhikkhuniyo ahesuṃ, Nandiseno Sāri-
putto, tāpaso pana aham evā" 'ti. Cullakāliṅgajātakaṃ15.

                      2. Mahāassārohajātaka.
     Adeyyesu dadaṃ dānan16 ti. Idaṃ Satthā Jetavane
viharanto Ānandattheraṃ ārabbha kathesi. Paccuppannavatthuṃ
heṭṭhā17 kathitam eva. Porāṇakapaṇḍitāpi attano upakāravasen'; eva
kariṃsū 'ti vatvā idhāpi atītaṃ āhari:
     Atīte Bodhisatto Bārāṇasirājā hutvā dhammena sa-
mena rajjaṃ kāreti dānaṃ deti sīlaṃ rakkhati. So "paccan-
taṃ kupitaṃ18 vūpasamessāmīti" balavāhanaparivuto gantvā
parājito assaṃ abhirūhitvā19 palāyamāno ekaṃ paccantagāmaṃ
pāpuṇi. Tattha tiṃsa janā rājasevakā vasanti. Te pāto va
gāmamajjhe sannipatitvā gāmakiccaṃ karonti. Tasmiṃ khaṇe
rājā vammitaṃ20 assaṃ āruyha21 alaṃkatapaṭiyatto va22 gāma-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid assakaññā mātā.
2 Bid mānaso.
3 Bid abhajjo.
4 Bid mahāviriyānaṃ.
5 Ck vaggāvaggā corr. to vagga-.
6 Cks etaṃ.
7 Cks anosakkanaṃ.
8 Bid omit pana.
9 Bi abhajjacittona, Bd abhejjacittānaṃ.
10 Cks va.
11 Bi riyo, Bd dhiro api.
12 Bid assakarañño.
13 Bi ahosi, Bd ahositi.
14 Bid -si.
15 Bi cūḷakakaliṅga-, Bd cūlakaliṅga-.
16 Ck dada dānan, Bi dadantānan, Bd adantānan.
17 Cfr. J. II p. 23.
18 Bid kuppi-.
19 Cs -ruh-, Bid -rūyh-.
20 Cs vammikaṃ corr. to -taṃ, Bid dhammikaṃ.
21 Bid abhirūhi-.
22 Bid omit va.

[page 009]
2. Mahāassārohajātaka. (302.) 9
dvārena antogāmaṃ pāvisi. Te "kinnu kho idan" ti bhītā
palāyitvā sakasakagehāni pavisiṃsu. Eko pan'; ettha attano
gehaṃ agantvā1 rañño paccuggamanaṃ katvā "rājā kira pac-
cantaṃ gato ti2, tvaṃ ko si3, rājapuriso, corapuriso?" ti.
"Rājapuriso sammā" 'ti. "Tena hi ehīti" rājānaṃ gehaṃ
netvā attano pīṭhake nisīdāpetvā "ehi bhadde, sahāyassa4 pāde
dhovā" 'ti bhariyāya5 pāde dhovāpetvā attano balānurūpena āhā-
raṃ datvā "muhuttaṃ vissamathā" 'ti sayanaṃ paññāpesi. Rājā
nipajji. Tato6 itaro assassa sannāhaṃ mocetvā caṃkamāpetvā
udakaṃ pāyetvā piṭṭhiṃ telena makkhetvā tiṇaṃ adāsi. Evaṃ tayo
cattāro divase rājānaṃ paṭijaggitvā "gacchām'; āhaṃ7 sammā"
'ti vutte puna rañño ca assassa ca kattabbayuttakaṃ sabbam
akāsi. Rājā bhuñjitvā gacchanto "ahaṃ samma mahāassāroho8
nāma, nagaramajjhe amhākaṃ gehaṃ, sace kenaci kiccena
nagaraṃ āgacchasi dakkhiṇadvāre ṭhatvā dovārikaṃ ‘mahā-
assāroho8 kataragehe vasatīti'; vatvā9 dovārikaṃ10 gahetvā am-
hākaṃ gehaṃ āgaccheyyāsīti" vatvā11 pakkāmi. Balakāyo pi
rājānaṃ adisvā bahinagare khandhāvāraṃ bandhitvā ṭhito rājā-
naṃ disvā paccuggantvā parivāresi. Rājā nagaraṃ pavisanto
dvārantare ṭhatvā dovārikaṃ pakkosāpetvā mahājanaṃ paṭik-
kamāpetvā "tāta eko paccantagāmavāsī12 maṃ daṭṭhukāmo
āgantvā ‘mahāassārohassa kahaṃ gehan'; ti taṃ13 pucchissati,
tvaṃ hatthe gahetvā va14 ānetvā maṃ dasseyyāsi15, tadā
tvaṃ16 sahassaṃ lacchasīti" āha. So na āgañchi17. Tasmiṃ
anāgacchante rājā tassa vasanagāmaṃ18 baliṃ vaḍḍhāpesi. Ba-
limhi vaḍḍhite na āgacchati17. Evaṃ dutiyam pi tatiyam pi
baliṃ vaḍḍhāpesi, n'; eva āgacchati. Atha naṃ gāmavāsino
sannipatitvā āhaṃsu: "ayyo19 tava20 assārohassa āgatakālato

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks Bi āg-
2 Bid add suyyati.
3 Bid ko si tvaṃ
4 Bid -yakassa.
5 Bid bhariyaṃ tassa.
6 Bid omit tato.
7 Cs Bi -mahaṃ, Bd -ma mayaṃ.
8 Bid -assa-.
9 Bd pucchitvā.
10 Ck vari, Cs dovāri.
11 Bi thatvā pucchā ti vatvā samma ito nivattathā ti vatvā.
12 all four MSS. -si.
13 Bid omit taṃ.
14 Cs Bi omit va.
15 Cks Bi -sīti.
16 Bid add pi.
17 Bid nāgacchati.
18 Bid -me.
19 Bid ayya.
20 Bi adds sahāyakā mahā, Bd sahāya mahā.

[page 010]
10 IV. Catukkanipāta. 1. Vivaravagga. (31.)
paṭṭhāya mayaṃ balinā pīḷiyamānā sīsaṃ ukkhipituṃ na sak-
koma, gacchatha1 mahāassārohassa vatvā amhākaṃ baliṃ vis-
sajjayehīti2". "Sādhu3 gacchissāmi, na pana sakkā tuccha-
hatthena gantuṃ, mayhaṃ sahāyassa dve dārakā atthi, tesañ
ca bhariyāya c'; assa sahāyakassa ca me nivāsanapārupana-
piḷandhanāni4 sajjethā" 'ti. "Sādhu sajjessāmā" 'ti te sabbaṃ
paṇṇākāraṃ sajjayiṃsu. So tañ ca attano ghare pakkapūvañ
ca ādāya gantvā dakkhiṇadvāraṃ patvā dovārikaṃ pucchi:
"kahaṃ samma mahāassārohassa gehan" ti. So "ehi das-
semi{5} te" ti taṃ6 hatthe gahetvā rājadvāraṃ gantvā "dovā-
riko7 paccantagāmavāsiṃ8 gahetvā āgato" ti paṭivedesi9.
Rājā10 sutvā va āsanā vuṭṭhāya11 "mayhaṃ sahāyo ca tena
saddhiṃ āgatā ca pavisantū" 'ti paccuggamanaṃ katvā disvā
va naṃ parissajitvā12 "mayhaṃ sahāyikā ca dārakā13 c'; assa14
ārogā15" ti pucchitvā hatthe gahetvā mahātalaṃ āruyha16 se-
tacchattassa heṭṭhā rājāsane nisīdāpetvā aggamahesiṃ pakko-
sāpetvā "bhadde, sahāyassa me pāde dhovā17" 'ti āha. Sā
tassa pāde dhovi. Rājā suvaṇṇabhiṃkārena udakaṃ āsiñci18.
Devī pāde dhovitvā gandhatelena makkhesi. Rājā "kiṃ samma
atthi kiñci amhākaṃ khādaniyaṃ" ti pucchi. So "atthīti"
pasibbake19 pūve nīharāpesi. Rājā suvaṇṇataṭṭakena gahetvā
tassa saṃgahaṃ karonto "mama sahāyena ānītaṃ20 khādathā"
'ti deviyā ca amaccānañ ca dāpetvā21 sayaṃ pi khādi. Itaro
itaram pi paṇṇākāraṃ dassesi. Rājā tassa gaṇhanatthaṃ22
kāsivatthāni23 apanetvā tena ābhatavatthayugaṃ24 nivāsesi,

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid sakkoma ayya gaccha tava sahāya.
2 Bid visājjāpehīti.
3 Bid so sādhū ti.
4 Bid -pārumpanapilandhanādīni.
5 Bid dassāmi.
6 Bid tassa.
7 Bi adds ethaṃ. Bd ekaṃ.
8 Cks paccantavāsiṃ.
9 Bi paṭivegesa, Cks vutte.
10 Bid add taṃ.
11 Bid uṭhāya.
12 Bi paṭisajjetvā, Bd parimajjitvā.
13 Bid dārikāyo.
14 Bid ca.
15 Cs ārogā corr. to arogā, Bid arogā.
16 Bi abhirūyhitvā, Bd abhiruyha.
17 Bid -vāhī.
18 Bid abhisiñci.
19 Bi vassibakate, Bd pasippakato.
20 Bid ānitakhādaniyaṃ.
21 Bid khādāpetvā.
22 Bi saṅgayhanattaṃ, Bd saṅgahanatthaṃ.
23 Bid kāsikava.
24 Bi tena bhaṭavattayuggaṃ, Bd tenābhatavattayuggaṃ, Ck āhata-,
Cs tenāhaṃ taṃ-.

[page 011]
2. Mahāassārohajātaka. (302.) 11
devī1 pi kāsikasāṭakañ2 c'; eva ābharaṇāni ca apanetvā tena
ānītaṃ sāṭakaṃ3 nivāsetvā ābharaṇāni piḷandhi. Atha naṃ
rājārahaṃ bhojanaṃ bhojāpetvā ekaṃ amaccaṃ āṇāpesi:
"gaccha4 imassa mama karaṇaniyāmen'; eva massukammaṃ
kāretvā gandhodakena nahāpetvā5 satasahassagghanikaṃ kāsi-
kavatthaṃ nivāsāpetvā rājālaṃkārena alaṃkārāpetvā ānehīti".
So tathā akāsi. Rājā nagare bheriñ carāpetvā amacce sanni-
pātetvā6 setacchattassa majjhe jātihiṅgulakasuttaṃ7 pātetvā
upaḍḍharajjaṃ adāsi. Te tato paṭṭhāya ekato bhuñjanti pi-
vanti sayanti, vissāso thiro ahosi kenāpi8 abhejjo. Ath'; assa
rājā9 puttadāre pi pakkosāpetvā antonagare nivesanaṃ mapetvā
adāsi. Te samaggā sammodamānā rajjaṃ kārenti. Atha
amaccā kujjhitvā rājaputtaṃ āhaṃsu: "kumāra, rājā ekassa
gahapatikassa upaḍḍharajjaṃ datvā tena saddhiṃ ekato bhuñ-
jati pivati sayati dārake vandāpeti10, imināpi rañño11 kata-
kammam pi12 na jānāma, kiṃ karoti rājā, mayaṃ lajjāma13,
tvaṃ rañño kathehīti". So "sādhū" 'ti sampaṭicchitvā sab-
baṃ taṃ kathaṃ rañño ārocetvā "mā evaṃ karohi mahārājā"
'ti āha. "Tāta, ahaṃ yuddhaparājito14 kahaṃ vasiṃ15, api
nu jānāthā16" ti. "Na jānāma devā" 'ti. "Ahaṃ etassa
ghare vasanto ārogo17 hutvā āgantvā rajjaṃ kāresiṃ18, evaṃ
mama upakārino kasmā sampattiṃ na dassāmīti" evaṃ vatvā
ca pana19 Bodhisatto "tāta, yo hi adātabbayuttakassa deti dā-
tabbayuttakassa na deti so āpadaṃ patvā kañci20 upakāraṃ{21}
na labhatīti" dassento imā gāthā22 āha:

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks devim.
2 Bi kāsikavattarañ, Bd kāsikavatthaṅ.
3 Bi tenābhaṭavattaṃ, Bd tenābhatavasāṭakaṃ, Cs tenānitaṃ sā-.
4 Bid add tvaṃ.
5 Bi nhā-.
6 Bid -pātāpetvā.
7 Bid -li-.
8 Bi yena, Bd kenaci.
9 Bid omit rājā.
10 Bi ca vandāpesi, Bd ca vaddhāpesi.
11 Bid iminā raññā.
12 Bid omit pi.
13 Bid rājā amhe lajjāpeti.
14 Bd adds tadā.
15 Bid vasatīti.
16 Bi aññe pi hana pucchanattā, Bd maññasi nu putta jānāthā.
17 Cks ar-.
18 Bi karemi, Bd kāremi.
19 Bid omit ca pana
20 Bi omits kañci, Bd kiñci.
21 Bid -rakampi.
22 Bid pathamaṃ gāthaṃ.

[page 012]
12 IV. Catukkanipāta. 1. Vivaravagga. (31.)

  Ja_IV,1.2(=302).1: Adeyyesu dadaṃ dānaṃ1 deyyesu na-ppavecchati2
                    āpāsu3 vyasanaṃ patto sahāyaṃ nādhigacchati. || Ja_IV:5 ||


  Ja_IV,1.2(=302).2: Nādeyyesu dadaṃ dānaṃ4 deyyesu yo pavecchati5
                    āpāsu3 vyasanaṃ patto sahāyaṃ adhigacchati. || Ja_IV:6 ||


  Ja_IV,1.2(=302).3: Saññogasambhogavisesadassanaṃ
                    anariyadhammesu saṭhesu6 nassati,
                    katañ ca ariyesu ca añjayesu7 ca
                    mahapphalaṃ hoti aṇum8 pi tādisu. || Ja_IV:7 ||


  Ja_IV,1.2(=302).4: Yo pubbe katakalyāṇo akā lokesu dukkaraṃ
                    pacchā kayira9 na vā kayirā10 accantaṃ pūjanāraho ti. || Ja_IV:8 ||


     Tattha adeyyesū 'ti pubbe akatūpakāresu, deyyesū 'ti11 katūpakāresu,
nappavecchatīti12 na pavesati13 na deti, āpāsū3 ti āpadāsu, vyasanan
ti dukkhaṃ, saññogasambhogavisesadassanan ti yo mittena kato sañ-
ñogo c'; eva sambhogo c'; eva14 tassa visesanadassanaṃ15 guṇadassanaṃ16 su-
kataṃ mayhaṃ iminā ti etaṃ sabbaṃ17 asuddhadhammattā anariyadham-
mesu kerāṭikattā18 saṭhesu19 nassati, ariyesū 'ti attano kataguṇajānanena20
ariyesu parisuddhesu, añjayesū21 'ti ten'; eva kāraṇena ujukesu akuṭilesu, aṇum22
pīti appamattakam pi, tādisū 'ti ye tādisā puggalā honti23 ariyā ujū tesu24
ariyesu25 appam pi26 kataṃ mahapphalaṃ hoti mahāvipphāraṃ mahājutikaṃ27,
sukhette28 vuttabījam iva28 na29 nassatīti attho, vuttam pi c'; etaṃ: yathā
bījaṃ aggismiṃ30 ḍayhati na virūhati evaṃ kataṃ asappurise ḍayhati na virūhati
          Kataññumhi ca posamhi sīlavante ariyavuttine
          sukhette viya bījāni katam tam31 pi32 na nassatīti.
Pubbekatakalyāṇo33 ti paṭhamataraṃ upakāraṃ katvā ṭhito, akā ti akari,
ayaṃ lokesu dukkaraṃ nāma akāsīti attho, pacchā kayirā34 ti so pacchā

--------------------------------------------------------------------------
1 Bi danantāna, Bd dadantānaṃ.
2 Ck -jjati, Bi na pācchati, Bd na pavecchasi.
3 Bid āvāsu.
4 Bi adesu dadantānaṃ, Bi adeyyesu adantānaṃ.
5 Bd -pavacchati, Bi deyyayyesu yo yā pagacchati.
6 Cs saṭṭhesu, Bi tesu, Bd sapathesu.
7 Bi ajjavesu, Bd ājjavesu.
8 Bi anaṃ, Bd aṇuram, Cks anum.
9 Cs -raṃ, Bi kariyā, Bd kriyā.
10 Bd kriyā.
11 Bid add pubbe.
12 Bi nappagacchatīti, Bd nappavacchasīti.
13 Bid -sasi.
14 Bi cati, Bd cāti.
15 Bi visesaṃ, Bd visesadassanaṃ.
16 Ck gunaṃ-, Bi guṇaṃdasānaṃ.
17 Bid etamatthaṃ.
18 Bi karotikattā, Bd karotikatattā.
19 Bi sathesu, Bd sapatesu.
20 Cks -jānanakena, Bd -jānanaṇesu.
21 Bd ājjavesu, Bi ajjevesu.
22 Cks anum, Bi anukaṃ.
23 Bd adds mahapphalaṃ hotīti.
24 Cks ujutesu, Bid ujubhūtesu.
25 Bid omit ariyesu.
26 Bid omit pi
27 Bid mahāju -- mahāvi-
28 Bi supappabī-, Bd suvappabī-, Cs vuttabījameva; Bid add itarasmiṃ
pana pāpe bahuṃ pi kataṃ aggimhi khittabījamiva.
29 Bid omit na.
30 Bid aggimhi.
31 Bi kataṃnanakataṃ, Bd kataṃkataṃ.
32 Bid omit pi.
33 Bid tattha yo pubbe.
34 Bid kariyā.

[page 013]
3. Ekarājajātaka. (303.) 13
aññaṃ kiñci guṇaṃ karotu1 vā mā vā ten'; eva paṭhamakatena2 guṇena
accantapūjanāraho3 hoti4 sabbaṃ sakkārasammānaṃ arahatīti.
     Idaṃ pana sutvā n'; eva amaccā na5 rājaputto puna6
kiñci kathesi7.
     Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi:
"Tadā paccantagāmavāsī8 Ānando ahosi, Bārāṇasirājā pana aham
evā" 'ti. Mahāassārohajātakaṃ9.

                      3. Ekarājajātaka. (cfr. Morris Cariyāp. p. 101)
     Anuttare kāmaguṇe samiddhe ti. Idaṃ Satthā Jeta-
vane viharanto aññataraṃ Kosalarājasevakaṃ ārabbha kathesi.
Paccuppannavatthuṃ heṭṭhā Seyyaṃsajātake10 kathitam eva. Idha
pana Satthā "na tvaṃ ñeva anatthena atthaṃ āhari, porāṇakapaṇ-
ḍitāpi attano anatthena atthaṃ āhariṃsū" 'ti vatvā atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasirañño upaṭṭhāko amacco rājantepure
dubbhi. Rājā paccakkhato tassa dosaṃ disvā raṭṭhā pabbājesi.
So Dabbasenaṃ11 nāma Kosalarājānaṃ upaṭṭhahanto ti sabbaṃ
Mahāsīlavajātake kathitam eva. Idha pana Dabbaseno11 mahātale
amaccamajjhe nisinnaṃ Bārāṇasirājānaṃ gaṇhāpetvā12 sik-
khāya13 pakkhipāpetvā uttarummāre heṭṭhāsīsakaṃ olambāpesi.
Rājā corarājānaṃ ārabbha mettaṃ bhāvetvā kasiṇaṃ14 pari-
kammaṃ katvā jhānāni15 nibbattesi, bandhanaṃ chindi-
tvā16 rājā ākāse pallaṃkena nisīdi. Corassa17 sarīre ḍāho
uppajji, "ḍayhāmi ḍayhāmīti" bhūmiyaṃ aparāparaṃ pavat-
tati18, "kiṃ etan" ti ca vutte "mahārāja, tumhe evarūpaṃ
dhammikarājānaṃ19 niraparādhaṃ dvārassa uttarummāre heṭṭhā-
sīsakaṃ olambāpethā" 'ti vadiṃsu. "Tena hi vegena gantvā
mocetha nan" ti. Purisā gantvā rājānaṃ ākāse pallaṃkena

--------------------------------------------------------------------------
1 Bi karonto, Bd karontu.
2 Bid -kata.
3 Bid accantaṃ-.
4 Cs Bid ti.
5 Cks naṃ.
6 Cs na, Bi omits puna, Ck pana.
7 Bi -sati, Bd -siti.
8 Cks paccantavāsī.
9 Bid add dutiyaṃ.
10 Bid seyyajā-.
11 Bd dubbhise-.
12 Bid bandhitvā.
13 Bid sikkāya.
14 Bid -ṇa, Ck -ṇā.
15 Bid -naṃ.
16 Cks add gataṃ.
17 Bi vorājassa, Bd corarājassa.
18 Ck pavaddhati, Cs pavaḍḍhati corr. to pavaddhati, Bid parivatteti.
19 Ck dhammikamahārā-.

[page 014]
14 IV. Catukkanipāta 1. Vivaravagga. (31.)
nisinnaṃ disvā āgantvā Dabbasenassa1 kathesuṃ2. So vegena
gantvā taṃ vanditvā khamāpetvā3 paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_IV,1.3(=303).1: Anuttare kāmaguṇe samiddhe
                    bhutvāna pubbe vasi ekarājā,
                    so dāni dugge narakamhi khitto
                    na-ppajahe vaṇṇabalaṃ purāṇan ti. || Ja_IV:9 ||


     Tattha vasīti vuttho4, ekarājā ti Bodhisattaṃ nāmenālapati, so dānīti
so tvam idāni, dugge ti visame, narakamhīti āvāṭe, olambitaṭṭhānaṃ san-
dhāy'; etaṃ vuttaṃ, na-ppajahe vaṇṇabalaṃ purāṇan ti evarūpe visa-
maṭṭhāne khitto pi porāṇakavaṇṇañ5 ca balañ ca na-ppajahasīti6 pucchi.
     Taṃ sutvā Bodhisatto sesagāthā avoca:

  Ja_IV,1.3(=303).2: Pubbe va khantī ca tapo ca mayhaṃ
                    sampatthitā7 Dabbasenā8 ahosi,
                    taṃ dāni laddhāna kathan9 nu rāja
                    jahe ahaṃ vaṇṇabalaṃ purāṇaṃ. || Ja_IV:10 ||


  Ja_IV,1.3(=303).3: Sabbaṃ kir'; evaṃ10 pariniṭṭhitāni
                    yasassinaṃ paññavataṃ11 visayha12,
                    yaso ca laddhā purimaṃ uḷāraṃ
                    na-ppajahe vaṇṇabalaṃ purāṇaṃ. || Ja_IV:11 ||


  Ja_IV,1.3(=303).4: Panujja dukkhena sukhaṃ janinda
                    sukhena vā dukkham asayhasāhi13
                    ubhayattha sattā abhinibbutattā14
                    sukhe ca dukkhe ca bhavanti tulyā ti. || Ja_IV:12 ||


     Tattha khantīti adhivāsanakhanti, tapo15 ti tapakaraṇaṃ16, sampat-
thitā17 ti icchitā abhikaṃkhitā, Dabbasenā8 'ti taṃ nāmenālapati, taṃ dāni
laddhānā 'ti taṃ patthanaṃ18 dānāhaṃ labhitvā, jahe ti kena kāraṇena19
jaheyyaṃ20, yassa hi dukkhaṃ vā domanassaṃ vā hoti so taṃ jaheyyā 'ti dīpeti,
sabbaṃkireva21 pariniṭṭhitānīti anussavavasena attano sampattim dassento

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid dubbhise-.
2 Bid ārocesuṃ.
3 Bid -petuṃ.
4 Ck Bid vutto, Cs vutto corr. to vuttho.
5 Bd pu-.
6 Ck -tīti, Bi nappahesīti, Bd -hasiti.
7 Bid -paṭhitā.
8 Cs -na, Bid dubbhisena.
9 Bid -thaṃ.
10 Cs kireva, Bi sabbakireva, Bd sabbaṃkideva.
11 Bid -vantaṃ.
12 Ck -ha, Cs -haṃ, Bi viseyhaṃ, Bd viseyha.
13 Cs -sāni corr. to sāhi, Ck dukkha ca sayhasāhi,
Bi dukkhamaseyhati, Bd dukkhapaseyhasāhi.
14 Cs -tattā corr. to -tatthā, Bi -ppukattā.
15 Cks tapa.
16 Bid tapacara.
17 Ck -pattitā, Cs -pattinā corr. to -tthitā, Bid saṃ paṭhitā.
18 Bid paṭhanaṃ.
19 Bid add ahaṃ.
20 Cs jaheyyaṃ corr. to jaheyaṃ.
21 Bd kideva.

[page 015]
4. Daddarajātaka. (304.) 15
āha, idaṃ vuttaṃ hoti: sabbān'; eva mama kattabbakiccāni dānasīlauposatha-
kammāni1 pubbe yeva2 niṭṭhitāni, yasassinaṃ paññavataṃ3 visayhā4
ti parivārasampattiyā saddhiṃ5 paññāsampadāya6 paññāvatā3 asayhasāhitāya7
visayhā8, tīṇi p'; etāni ālapanatthe, nan9 ti pan'; ettha nipāto vyañjanasiliṭṭha-
vasena10 nakārassa anunāsikā katā ti paccetabbā, yaso cā 'ti yasañ c'; eva, lad-
dhā puriman ti labhitvā purimaṃ pubbe aladdhapubbaṃ uḷārikaṃ mahantaṃ,
kilesavikkhambhanamettabhāvanajjhānuppattiyo11 sandhāy'; evam āha, nap-
pajaheti evarūpaṃ yasaṃ laddhā kiṃkāraṇā vaṇṇabalaṃ12 jahissāmīti attho,
dukkhenā 'ti tayā uppāditena nirayamhi13 khipanadukkhena panujja sukhaṃ14
panuditvā15, sukhena vā dukkhan ti16 jhānasukhena vā taṃ dukkhaṃ panu-
ditvā17, ubhayattha sattā18 ti ye sattā18 honti mādisā te dvīsu pi etesu koṭ-
ṭhāsesu abhinibbutasabhāvā majjhattā, sukhe19 dukkhe19 bhavanti tulyā
ekasadisā nibbikārā va hontīti.
     Idaṃ sutvā Dabbaseno20 Bodhisattaṃ khamāpetvā "tum-
hākaṃ rajjaṃ tumhe va kāretha21, ahaṃ vo core paribāhis-
sāmīti22" vatvā tassa duṭṭhāmaccassa rājāṇaṃ katvā23 pakkāmi.
Bodhisatto pi rajjaṃ amaccānaṃ niyyādetvā isipabbajjaṃ pab-
bajitvā Brahmaloka-parāyano ahosi.
     Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi:
"Tadā Dabbaseno Ānando ahosi, Bārāṇasirājā pana aham evā" 'ti.
Ekarājajātakaṃ24.

                      4. Daddarajātaka.
     Imāni man ti. Idaṃ Satthā Jetavane viharanto ekaṃ
kodhanaṃ25 ārabbha kathesi. Vatthuṃ heṭṭhā kathitam eva. Tadā
hi dhammasabhāyaṃ tassa kodhanabhāvakathāya samuṭṭhitāya Satthā
āgantvā "kāya nu 'ttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnā" ti
pucchitvā "imāya nāmā" 'ti vutte taṃ pakkosāpetvā "saccaṃ kira
tvaṃ bhikkhu kodhano26" ti vatvā "āma bhante" ti vutte "na bhik-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid dānasīlabhāvanāupo-.
2 Bi ca, Bd va.
3 Bid paññavantaṃ.
4 Bid viseyhā.
5 Bi yasassānaṃ, Bd yasassinaṃ.
6 Bid paññāya sampadāya.
7 Bid aseyha-.
8 Cks -haṃ, Bid viseyhaṃ, and add evaṃ.
9 Bid ālapanāne vanan.
10 Bi byañcanassaliṭhatāvasena, Bd byañjanasiliṭhatāva-.
11 Cks Bi -nupattiyo.
12 Bid purāṇavaṇṇa-.
13 Bid narakamhi.
14 Cks -dukkhena panuyujja sukhaṃ, Bid -dukkhena mama rajjasukhaṃ.
15 Cs Bi panudisvā, Bd anusaritvā.
16 Cks dukkhenti.
17 Bi anuppādetvā, Bd anuppāditvā.
18 Bid santo.
19 Bid add ca.
20 Bid dubbhise-.
21 Bid karotha.
22 Bi paṭi-, Bd pati-.
23 Bd kāretvā.
24 Bid add tatiyaṃ.
25 Bid kodhanabhikkhuṃ.
26 Bid add si.

[page 016]
16 IV. Catukkanipāta. 1. Vivaravagga. (31.)
khave idān'; eva pubbe p'; esa kodhano yeva, kodhanabhāven'; ev'
assa1 porāṇakapaṇḍitā parisuddhā nāgarājabhāve ṭhitāpi tīṇi vassāni
gūthabharitāya2 ukkārabhūmiyaṃ vasiṃsū" 'ti vatvā atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente Bo-
dhisatto -- Himavantapadese3 Daddarapabbatapāde Daddara-
nāgabhavanaṃ4 atthi- tattha rajjaṃ kārentassa5 Sūradadda-
rarañño6 putto Mahādaddaro nāma ahosi, kaniṭṭhabhātā pan'
assa Culladaddaro7 nāma. So kodhano pharuso nāgamāṇavikā
akkosanto8 paharanto carati9. Nāgarājā tassa pharusabhāvaṃ
ñatvā taṃ nāgabhavanato nīharāpetuṃ āṇāpesi. Mahādaddaro
pana pitaraṃ khamāpetvā vāresi10. Dutiyam pi tassa rājā11
kujjhi, dutiyam pi khamāpesi. Tatiyavāre pana "tvaṃ maṃ12
imaṃ anācāraṃ13 nīharāpentaṃ14 vāresi11, gacchatha, dve pi
janā imamhā nāgabhavanā nikkhamitvā Bārāṇasiyaṃ ukkāra-
bhūmiyaṃ tīṇi vassāni vasathā" 'ti nāgabhavanā nikkaḍḍhāpesi.
Te tattha gantvā vasiṃsu. Atha ne ukkārabhūmiyaṃ15 udaka-
pariyante gocaraṃ pariyesamāne16 gāmadārakā disvā paharantā
leḍḍudaṇḍādayo khipantā17 "ke ime puthulasīsā sūcinaṅguṭṭhā18
udakadeḍḍubhā19" ti ādīni vatvā akkosanti20. Culladaddaro21
caṇḍapharusatāya tesaṃ tam avamānaṃ asahanto "bhātika ime
dārakā amhe paribhavanti22, āsīvisabhāvaṃ no na jānanti, ahaṃ
etesaṃ23 avamānaṃ sahituṃ na sakkomi, nāsāvātena te nāses-
sāmīti" bhātarā saddhiṃ sallapanto paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_IV,1.4(=304).1: Imāni maṃ Daddara tāpayanti
                    vācāduruttāni manussaloke
                    ‘maṇḍūkabhakkhā'; ‘udakantasevī'
                    āsīvisaṃ maṃ avisā sapantīti. || Ja_IV:13 ||


--------------------------------------------------------------------------
1 Ck -vena cassa, Bi vena nevassa.
2 Bi gujaparitāya, Bd gudhaparitāya.
3 Bid -tappa-.
4 Bid add nāma.
5 Cks kārentaṃ.
6 Cs sura-, Bid omit sūra-.
7 Bid cuḷa-.
8 Bid add paribhāsanto.
9 Bid vicarati.
10 Bid nivā-
11 Bid rājā tassa.
12 Bid omit maṃ.
13 Bd anācāriyaṃ.
14 Bid niharāpetuṃ.
15 Bid add ca.
16 Cks -no.
17 Bid -ti.
18 Ck sūcī-, Cs Bid suci-
19 Ck deḍḍū-, Bi deṇḍubhakkhā, Bd deṇḍubhā.
20 Bid add paribhāsanti.
21 Bid cūḷa-.
22 Bi paharayanti, Bd abhibhavaṇti.
23 Bid tesaṃ.

[page 017]
4. Daddarajātaka. (304.) 17
     Tattha tāpayantīti dukkhāpenti, maṇḍūkabhakkhā udakantase-
vīti maṇḍūkabhakkhā ti1 udakantasevīti ca vadantā ete avisā gāmadārakā2 maṃ
āsīvisaṃ samānaṃ sapanti akkosantīti.
     Tassa vacanaṃ sutvā Mahādaddaro sesagāthā abhāsi:

  Ja_IV,1.4(=304).2: Sakā raṭṭhā pabbajito3 aññaṃ janapadaṃ gato
                    mahantaṃ koṭṭhaṃ kayirātha duruttānaṃ nidhetave. || Ja_IV:14 ||


  Ja_IV,1.4(=304).3: Yattha posaṃ na jānanti jātiyā vinayena vā
                    na tattha mānaṃ kayirātha vasam aññātake jane4. || Ja_IV:15 ||


  Ja_IV,1.4(=304).4: Videsavāsaṃ vasato jātavedasamena5 pi
                    khamitabbaṃ sapaññena api dāsassa tajjitan ti. || Ja_IV:16 ||


     Tattha duruttānaṃ nidhetave ti yathā dhaññānaṃ nidhānatthāya
mahantaṃ koṭṭhaṃ katvā pūretvā kicce uppanne dhaññaṃ valañjenti6 evam
evaṃ videsagato7 antohadaye paṇḍito puriso8 duruttānaṃ nidhānatthāya ma-
hantaṃ koṭṭhaṃ kayirātha, tattha tāni duruttāni nidahitvā9 puna attano pa-
honakālaṃ10 kātabbaṃ karissati, jātiyā vinayena vā ti ayaṃ11 khattiyo
brāhmaṇo ti vā sīlavā bahussuto guṇasampanno ti vā evaṃ yaṭṭha12 jātiyā
vinayena vā na jānantīti attho, mānan ti evarūpaṃ maṃ13 lāmakavohārena14
voharanti na sakkaronti na garukarontīti15 mānaṃ na kareyya, vasam aññā-
take jane ti attano jātigottaṃ16 ajānantassa santike vasanto, vasato ti va-
satā17 ayam eva vā pāṭho.
     Evaṃ{18} tattha tīṇi vassāni vasiṃsu. Atha19 pitā pakko-
sāpesi20. Te21 tato paṭṭhāya nihatamānā jātā.
     Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ
samodhānesi: (Saccapariyosāne22 kodhano bhikkhu anāgāmiphale pa-
tiṭṭhahi) Tadā Culladaddaro kodhano bhikkhu ahosi. Mahādaddaro
pana aham evā 'ti. Daddarajātakaṃ23.

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid add ca.
2 Ck -kaṃ, Cs -kaṃ corr. to -kā.
3 Bd pabbā-.
4 Cs -tatejano, Bi -tathejane.
5 Bi jātidevasayena. Bd jātiyā vinayena.
6 Ck vaḷ-, Bid valañcanti.
7 Cs -saṃgato, Bi -savāsaṃ vasato, Bd -savāsaṃ vasanto
8 Bid poso.
9 Bi niddāyitvā, Bd niddahitvā.
10 Bid pahonakakāle.
11 Bid ahaṃ.
12 Bi yatta evaṃ, Bd omits evaṃ.
13 Bid omit maṃ.
14 Bi omits voh-, Bd ravasena.
15 Bid garuṃka-.
16 Bid -ttādīni.
17 Ck vasanā na, Cs vasatāva, Bi vasathā ti.
18 Bid add te.
19 Bid add ne.
20 Bid -petvā.
21 Bid omit te.
22 Bid add so.
23 Bid add catutthaṃ.

[page 018]
18 IV. Catukkanipāta. 1. Vivaravagga. (31.)

                      5. Sīlavīmaṃsanajātaka.
     N'; atthi loke raho nāmā 'ti. Idaṃ Satthā Jetavane
viharanto kilesaniggahaṃ ārabbha kathesi. Vatthuṃ Ekādasaṇi-
pāte Pānīyajātake1 āvibhavissati. Ayaṃ pan'; ettha saṃkhepo: pañ-
casatā bhikkhū anto Jetavane vasantā majjhimayāmasamanan-
tare kāmavitakkaṃ vitakkayiṃsu. Satthā chasu pi rattiṃdivā-
koṭṭhāsesu yathā ekacakkhuko cakkhuṃ ekaputto puttaṃ camarī2
vālaṃ appamādena rakkhati evaṃ niccakālaṃ bhikkhū3 oloketi4. So
rattibhāge dibbacakkhunā Jetavanaṃ olokento cakkavattirañño anto5
nivesane uppannacore viya te bhikkhū disvā gandhakuṭiṃ vivaritvā
Ānandattheraṃ pakkositvā6 "Ānanda, anto7 koṭisanthāre8 bhikkhū9
sannipātetvā10 gandhakuṭidvāre āsanaṃ paññāpehīti" āha. So tathā
katvā Satthu paṭivedesi. Satthā paññattāsane nisīditvā sabbasaṃgā-
hikavasena āmantetvā "bhikkhave, porāṇakapaṇḍitā ‘pāpakaraṇe raho
nāma n'; atthīti'; pāpaṃ na kariṃsū" 'ti vatvā11 atītam āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto tatth'
eva Bārāṇasiyaṃ disāpāmokkhassa12 santike pañcannaṃ māṇa-
vakasatānaṃ jeṭṭho13 hutvā sippaṃ uggaṇhi14. Ācariyassa15
vayappattadhītā16 atthi. So cintesi: "imesaṃ māṇavakānaṃ
sīlaṃ vīmaṃsitvā sīlasampannass'; etaṃ17 dassāmīti" so eka-
divasaṃ māṇavake āmantetvā "tātā, mayhaṃ dhītā vayappattā,
vivāhaṃ assā kāressāmi, vatthālaṃkāraṃ laddhuṃ vaṭṭati18,
tumhe attano ñātakānaṃ apassantānaṃ19 thenetvā vatthālaṃ-
kāre āharatha, kenaci adiṭṭham eva gaṇhāmi20, dassetvā ābha-
taṃ na gaṇhāmīti" āha. Te "sādhū" 'ti sampaṭicchitvā tato
paṭṭhāya ñātakānaṃ apassantānaṃ thenetvā vatthapilandhanā-
dīni āharanti, ācariyo ābhataṃ ābhataṃ21 visuṃ visuṃ yeva22
ṭhapesi. Bodhisatto23 na kiñci āhari. Atha naṃ ācariyo āha:

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks paṃñājā-, Bi paññāsajā-, Bd pāniyajā-.
2 Ck camarī, Cs camari, Bid cāmari.
3 Bd -uṃ, Cs Bi -u.
4 Cs -kesi.
5 Bid attano.
6 Bid āmantetvā.
7 Bid add jetavane.
8 Bi -sandhāre, Bd -sandhāgāre.
9 Bid vasanakabhī-.
10 Bid -pātāpetvā.
11 Bid add tehi yācito.
12 Bid add ācariyassa.
13 Bid jeṭhako.
14 Bi -hiti, Bd -hati.
15 Bid add pana.
16 Bid -ttā-.
17 Bid -nnasseva dhītaraṃ.
18 Bid add gacchatha.
19 Bid -nañ ñeva.
20 Bid gaṇhatha.
21 Bid ābhaṭābhaṭaṃ, Ck ābataṃ.
22 Bid omit yeva.
23 Bid add pana.

[page 019]
5. Sīlavīmaṃsanajātaka. (305.) 19
"tvaṃ pana tāta na kiñci āharasīti". "Āma ācariyā" 'ti.
"Kasmā tātā" 'ti. "Tumhe1 kassaci passantassa ābhataṃ
na2 gaṇhatha, ahaṃ pana pāpakaraṇe raho3 na passāmīti" dī-
pento ime dve gāthā āha:

  Ja_IV,1.5(=305).1: N'; atthi loke raho nāma pāpakammaṃ pakubbato,
                    passanti vanabhūtāni, taṃ bālo maññatī4 raho. || Ja_IV:17 ||


  Ja_IV,1.5(=305).2: Ahaṃ raho na passāmi, suññaṃ vāpi na vijjati,
                    yattha aññaṃ5 na passāmi asuññaṃ hoti tam mayā ti. || Ja_IV:18 ||


     Tattha raho ti paṭicchannaṭṭhānaṃ, vanabhūtānīti vane nibbattabhūtāni,
taṃ bālo ti taṃ pāpakammaṃ raho nāma6 mayā katan ti bālo maññati,
suññaṃ vāpīti yaṃ vā ṭhānaṃ sattehi suññaṃ tucchaṃ bhaveyya taṃ pi
n'; atthīti āha.
     Ācariyo tassa pasīditvā "tāta, na7 mayhaṃ gehe dhanaṃ
n'; atthi, ahaṃ pana sīlasampannassa dhītaraṃ dātukāmo ime
māṇavake vīmaṃsanto evaṃ akāsiṃ, mama dhītā tumhaṃ8 ñeva
anucchavikā" ti dhītaraṃ alaṃkaritvā Bodhisattassa adāsi,
sesamāṇavake "tumhehi ābhatābhataṃ9 tumhākaṃ geham eva
nethā" 'ti āha.
     Satthā "iti kho bhikkhave10 dussīlamāṇavakā attano dussīlatāya
taṃ itthiṃ na labhiṃsu, itaro paṇḍitamaṇavo sīlasampannatāya la-
bhīti11" vatvā abhisambuddho hutvā itarā dve gāthā abhāsi:

  Ja_IV,1.5(=305).3: Dujjacco ca ajacco12 ca nando ca sukhavacchano13
                    vajjho14 addhuvasīlo15 ca te dhammaṃ jahum atthikā16. || Ja_IV:19 ||


  Ja_IV,1.5(=305).4: Brāhmaṇo ca kathaṃ jahe sabbadhammāna pāragū
                    yo dhammam anupāleti dhitimā saccanikkamo ti. || Ja_IV:20 ||


     Tattha dujjacco ti ādayo cha17 jeṭṭhamāṇavakā18, tesaṃ nāmaṃ gaṇhi,
avasesānaṃ nāmaṃ agahetvā sabbasaṅgāhikavasen'; eva te dhammaṃ jahu-
matthikā16 ti āha, tattha te ti sabbe pi te māṇavā dhammaṃ ti itthi-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid add na.
2 Bid omit na.
3 Bid add nāma.
4 Bid -te.
5 Bid suññaṃ.
6 Ck nā, Bid omit nāma.
7 so all four MSS.
8 Cs tumhākañ corr. to tumhañ, Bi tuyhañ.
9 Bid ābhaṭābhaṭaṃ.
10 Bid add te.
11 Bid labhatīti.
12 Bd sujacco, Bi succo.
13 Bid -vaḍhito.
14 Bi vajho, Bd vaḍho? Cks vejjo.
15 Bi andhaca-, Bd andhāca-.
16 Bid -mattikā.
17 Ck ja, Bi sa, Cs omits cha.
18 Bid jeṭhakamā-.

[page 020]
20 IV. Catukkanipāta. 1. Vivaravagga. (31.)
paṭilābhasabhāvaṃ jahumatthikā1 ti jahuatthikā2 ayam eva vā pāṭho, ma-
kāro pana3 vyañjanasandhivasena vutto, idaṃ vuttaṃ hoti: sabbe pi te māṇavā
tāya itthiyā4 atthikā va hutvā attano dussīlatāya taṃ itthipaṭilābhasabhāvam5
jahiṃsu6, brāhmaṇo cā 'ti itaro pana sīlasampanno brāhmaṇo kathaṃ hi7
kena kāraṇena taṃ itthipaṭilābhaṃ8 jahissati, sabbadhammānan ti imasmiṃ
ṭhāne lokiyāni pañca sīlāni dasa sīlāni tīṇi sucaritāni sabbadhammā nāma,
tesaṃ so9 pāraṃ gato ti pāragū, dhamman ti vuttappakāram eva dhammaṃ
so10 pāleti rakkhati, dhitimā ti sīlarakkhanādhitiyā11 samannāgato, sacca-
nikkamo ti sacce12 sabhāvabhūte13 yathāvutte14 sīladhamme15 nikkamena
samannāgato
     Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ
samodhānesi: (Saccapariyosāne tāni pañcabhikkhusatāni arahatte pa-
tiṭṭhahiṃsu) "Tadā ācariyo Sāriputto ahosi, paṇḍitamāṇavo pana
aham evā" 'ti. Sīlavīmaṃsanajātakaṃ16.

                      6. Sujātajātaka.
     Kiṃ aṇḍakā ti. Idaṃ Satthā Jetavane viharanto Malli-
kaṃ17 deviṃ ārabbha kathesi. Ekadivasaṃ kira rañño tāya saddhiṃ
sirivivādo ahosi, sayanakalaho ti pi vadanti yeva. Rājā kujjhitvā
tassā atthibhāvam pi18 na jānāti. Mallikā19 "Satthā rañño mayi
kuddhabhāvaṃ na jānāti20, maññe21" ti cintesi. Satthāpi ñatvā
"imesaṃ samaggabhāvaṃ karissāmīti" pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā
pattacīvaram ādāya pañcabhikkhusataparivāro22 Sāvatthiṃ pavisitvā
rājadvāram agamāsi. Rājā Tathāgatassa pattaṃ gahetvā nivesanaṃ
pavesetvā paññattāsane nisīdāpetvā Buddha-pamukhassa saṃghassa23
dakkhiṇodakaṃ datvā yāgukhajjakaṃ āhari24. Satthā pattaṃ hat-
thena25 pidahitvā "mahārāja kahaṃ devīti" āha. "Kiṃ bhante tāya,
attano yasena mattā esā" ti26. "Mahārāja, sayam eva yasaṃ datvā
mātugāmaṃ ukkhipitvā tāya katassa aparādhassa asahanan nāma
ayuttan" ti. Rājā Satthu vacanaṃ sutvā taṃ pakkosāpesi. Sā

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid -mattikā.
2 Bid jahimattikā.
3 Bid pada.
4 Bd adds paṭilābha sabhāvam jahiyā.
5 Cs itthiṃ-.
6 Bi vijahiṃsu
7 Bid jahoti.
8 Bid -bhasabhāvaṃ.
9 Bid so tesaṃ.
10 Bid yo.
11 Bid -na-.
12 Bid sacca.
13 Bi -to, Bd -tena, Cs -teti.
14 Bid -ttena.
15 Bid -mma.
16 Bid add pañcamaṃ.
17 Cs -kā corr. to -kaṃ, Bi -ka, Bd -kā.
18 Bid omit pi.
19 Bi adds devīpissa, Bd devipi.
20 Bid -tīti.
21 Bid omit maññe.
22 Bid pañcasatabhikkhu-.
23 Bid bhikkhusa-.
24 Ck -rati, Bi -ritvā.
25 Bid hatthena pattaṃ.
26 Bid mattāyāti.

[page 021]
6. Sujātajātaka. (306.) 21
Satthāraṃ parivisi. Satthā "aññamaññaṃ samaggehi bhavituṃ1 vaṭ-
ṭatīti2" sāmaggiyarasassa vaṇṇaṃ kathetvā pakkāmi. Tato paṭṭhāya
ubho samaggavāsaṃ vasiṃsu. Bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ
samuṭṭhāpesuṃ: "āvuso, Satthā ekavacanen'; eva ubho samagge akā-
sīti". Satthā āgantvā "kāya nu 'ttha bhikkhave etarahi kathāya
sannisinnā" ti pucchitvā "imāya nāmā" 'ti vutte "na bhikkhave idān'
eva pubbe p'; āhaṃ ete ekovāden'; eva3 samagge akāsin" ti vatvā4
atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto tassa atthadhammānusāsako amacco ahosi. Ath'
ekadivasaṃ rājā mahāvātapānaṃ5 vivaritvā rājaṅgaṇaṃ oloka-
yamāno aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe ekā paṇṇikadhītā abhirūpā
paṭhamavaye ṭhitā6 badarapacchiṃ sīse katvā "badarāni gaṇ-
hatha7, badarāni gaṇhathā8" 'ti vadamānā rājaṅgaṇena gac-
chati9. Rājā tassā saddaṃ sutvā10 paṭibaddhacitto hutvā as-
sāmikabhāvaṃ ñatvā pakkosāpetvā taṃ aggamahesiṭṭhāne ṭha-
petvā mahantaṃ yasaṃ adāsi. Sā rañño piyā ahosi manāpā.
Ath'; ekadivasaṃ rājā suvaṇṇataṭṭake badarāni khādanto
nisīdi11. Sujātā devī rājānaṃ badarāni khādantaṃ disvā
"mahārāja, kin nāma12 tumhe khādathā" 'ti pucchantī paṭha-
maṃ gātham āha:

  Ja_IV,1.6(=306).1: Kiṃ aṇḍakā13 ime deva nikkhittā kaṃsamallake
                    upalohitakā vaggū, te14 me akkhāhi pucchito ti. || Ja_IV:21 ||


     Tattha kiṃ aṇḍakā13 ti kiṃ phalāni nām'; etānīti15 parimaṇḍalavasena
pana aṇḍakā ti āha, kaṃsamallake ti suvaṇṇataṭṭake, upalohitakā ti
rattavaṇṇā, vaggū ti vokkhā16 nimmalā.
     Rājā kujjhitvā "badarapakkavāṇijake17 paṇṇikagahapati-
kassa dhīte18 attano kulasantakāni badarāni pi na jānāsīti",
vatvā dve gāthā abhāsi:

--------------------------------------------------------------------------
1 Cs vasituṃ.
2 Ck vaddhatīti, Bi paṭhatīti, Bd vattatīti
3 Cs ekovāreṇeva corr. to -vādeneva, Bd ekavāreneva, Bi ekavacaneneva.
4 Bid add tehi yācito.
5 Bid omit mahā.
6 Bid add sujātā nāma.
7 Bd kiṇātha.
8 Bd kiṇāthā.
9 Bid agamāsi.
10 Bid add tāya.
11 Bid add tadā.
12 Bi nāmetaṃ, Bd nāmapetaṃ
13 Bid -kāni.
14 Bid taṃ.
15 Bid etāni.
16 Ck vokkā, Bid cokkhā.
17 Bid -paṇṇavānijjake.
18 Bd dhitā.

[page 022]
22 IV. Catukkanipāta. 1. Vivaravagga. (31.)

  Ja_IV,1.6(=306).2: Yāni pure tuvaṃ1 devi bhaṇḍu nantakavāsinī2
                    ucchaṅgahatthā pacināsi tassā te koliyaṃ phalaṃ. || Ja_IV:22 ||


  Ja_IV,1.6(=306).3: Uḍayhate3 na ramati, bhogā vippajahanti taṃ,
                    tatth'; ev'; imaṃ paṭinetha4 yattha kolaṃ pacissatīti. || Ja_IV:23 ||


     Tattha bhaṇḍū ti muṇḍasīsā hutvā, nantakavāsinīti5 jiṇṇapilotika-
nivatthā, ucchaṅgahatthā pacināsīti aṭaviṃ pavisitvā aṃkusakena sākhan
nametvā6 ocitocitaṃ hatthena ucchaṅge pakkhipanavasena ucchaṅgahatthā hutvā
pacināsi ocināsi, tassā te koliyaṃ phalan ti tassā tava evaṃ pacinantiyā7
yaṃ mayaṃ idāni khādāma imaṃ8 koliyaṃ kuladattikaṃ9 phalan ti attho,
uḍayhate na ramatīti ayaṃ jambī imasmiṃ rājakule vasamānā lohakum-
bhiyaṃ pakkhittā viya ḍayhati nābhiramati, bhogā ti rājabhogā imaṃ alak-
khikaṃ vippajahanti, yattha kolaṃ pacissatīti yattha gantvā puna badaram
eva pacinitvā10 vikkiṇantī jīvikaṃ kappessati tatth'; eva naṃ nethā 'ti11
     Bodhisatto "ṭhapetvā maṃ añño ime samagge kātuṃ na
sakkhissati12, rājānaṃ saññāpetvā imissā anikkaḍḍhanaṃ ka-
rissāmīti" cintetvā catutthaṃ gātham āha:
  Ja_IV,1.6(=306).4: Honti h'; ete mahārāja iddhippattāya nāriyā,
                    khama13 deva Sujātāya, māssā14 kujjhi rathesabhā 'ti. || Ja_IV:24 ||


     Tass'; attho: mahārāja ete evarūpā pamādadosāya sampattāya15 nāriyā
honti na na honti16, etaṃ evarūpe ucce ṭhāne ṭhapetvā idāni ettakassa apa-
rādhassa asahanaṃ nāma na {yuttaṃ} tumhākaṃ, tasmā khama17 deva Sujātāya,
etissā18 mā kujjhi rathesabha19 rathajeṭṭhakā 'ti20.
     Rājā tassa vacanena deviyā taṃ aparādhaṃ sahitvā yathā-
ṭhāne yeva naṃ ṭhapesi. Tato paṭṭhāya ubho samaggavāsaṃ
vasiṃsu.
     Satthā imaṃ desanaṃ21 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
Bārāṇasirājā Kosalarājā ahosi, Sujātā Mallikā, amacco22 aham evā"
'ti. Sujātajātakaṃ23.

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks tvaṃ.
2 Bi nandavāsini, Bd nandakavāsini.
3 Cs uḍḍa-.
4 Bid pati-.
5 Bi nandagāvīsiniti.
6 Bid sākhaṃ nā-.
7 Bid pacināya ocināya.
8 Bid idaṃ.
9 Bid -yaṃ.
10 Bid vici-.
11 Bid add vadati.
12 Bid -tīti.
13 Bid khamatha.
14 Cs māssu, Bid māsu.
15 Bid pamattāya.
16 Bid omit nana honti.
17 Bid khamatha.
18 Bid etissā sujātāya.
19 Bid -bhā ti.
20 Bid add attho.
21 Bid dhammade-.
22 Bid add pana
23 Bid chaṭhaṃ.

[page 023]
7. Palāsajātaka. (307.) 23

                      7. Palāsajātaka.
     Acetanaṃ brāhmaṇā1 'ti. Idaṃ Satthā parinibbānamañce
nipanno Ānandattheraṃ ārabbha kathesi. So h'; āyasmā "ajja
rattiyaṃ paccūsasamaye Satthā parinibbāyissatīti" ñatvā "ahañ c'; amhi
sekho karaṇīyo2 Satthu ca me parinibbānaṃ bhavissati3, pañcavīsati
vassāni Satthu kataṃ upaṭṭhānaṃ nipphalaṃ bhavissatīti" sokābhi-
tunno4 uyyānovarake5 kapisīse6 ālambitvā parodi. Satthā taṃ apas-
santo "kahaṃ bhikkhave Ānando" ti pucchitvā tam atthaṃ sutvā7
pakkosāpetvā8 "katapuñño si tvaṃ Ānanda, padhānam anuyuñja9,
khippaṃ hosi anāsavo10, mā cintayi11, idāni tayā mama kataṃ upaṭ-
ṭhānaṃ kiṃkāraṇā nipphalaṃ bhavissati, yassa te pubbe sarāgādikāle
pi mama kataṃ upaṭṭhānaṃ nipphalaṃ nāhosīti" vatvā atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto Bārāṇasito avidūre palāsarukkhadevatā hutvā
nibbatti. Tadā Bārāṇasivāsino12 devatāmaṅgalikā13 ahesuṃ
niccaṃ balikaraṇādīsu payuttā. Ath'; eko duggatabrāhmaṇo
"aham p'; ekaṃ14 devataṃ paṭijaggissāmīti" ekassa unnatap-
padese15 ṭhitassa mahato16 palāsarukkhassa mūlaṃ samaṃ nit-
tiṇaṃ17 katvā parikkhipitvā vālikaṃ18 okirāpetvā19 sammajjitvā
rukkhe20 gandhapañcaṅgulikāni datvā mālāgandhadhūpehi pū-
jetvā dīpaṃ jāletvā "sukhaṃ sayā21" 'ti vatvā rukkhaṃ padak-
khiṇaṃ katvā pakkamati. Dutiyadivase22 pāto va gantvā su-
khaseyyaṃ pucchati. Ath'; ekadivasaṃ rukkhadevatā cintesi:
"ayaṃ brāhmaṇo ativiya maṃ paṭijaggati, imaṃ brāhmaṇaṃ
vīmaṃsitvā yena kāraṇena maṃ paṭijaggati taṃ dassāmīti23" sā
tasmiṃ24 brāhmaṇe25 āgantvā rukkhamūlaṃ26 sammajjante ma-
hallakabrāhmaṇavesena samīpe ṭhatvā paṭhamaṃ gātham āha:

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid -ṇa asuṇantan.
2 Bid saka-.
3 Bid -tīti.
4 Bid -bhibhūto.
5 Bd uyyānadvārakoṭhake.
6 Bid -saṃ.
7 Bi kathesi. Bd kathasi taṃ.
8 Bi adds ovaditvā, Bd ovāditvā.
9 Bid -jāhi.
10 Bid anāsavo hohi Ānanda.
11 Cs cintesi.
12 Bid add manussā.
13 Bid -tānaṃmaṅ-.
14 Bid pi ekaṃ.
15 Cs Bid -tapa-.
16 Ck mahāto, Bd bahato.
17 Bi nithinaṃ, Bd natinaṃ, Ck nittinaṃ, Cs nittinaṃ corr. to -ṇaṃ.
18 Bid vālu-
19 Bid okiritvā.
20 Bid rukkhaṃ.
21 Bid seyyāsi.
22 Bid dutiyatatiyadi-.
23 Bid pucchissāmi.
24 Bid add khaṇe.
25 Bid add ca
26 Bid -le.

[page 024]
24 IV. Catukkanipāta. 1. Vivaravagga. (31.)

  Ja_IV,1.7(=307).1: Acetanaṃ brāhmaṇa assuṇantaṃ (cfr. Milinda p. 172)
                    jāno ajānantam imaṃ palāsaṃ
                    āraddhaviriyo dhuvaṃ appamatto
                    sukhaseyyaṃ pucchasi1 kissa hetū 'ti. || Ja_IV:25 ||


     Tattha asuṇantan ti acetanaṃ nāma asuṇantaṃ, jāno ti tuvam jāna-
māno hutvā, dhuvaṃ appamatto ti niccappamatto.
     Taṃ sutvā brāhmaṇo dutiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,1.7(=307).2: Dūre suto c'; eva brahā ca rukkho
                    dese ṭhito bhūtanivāsarūpo,
                    tasmā namassāmi imaṃ palāsaṃ
                    ye c'; ettha bhūtā te ca2 dhanassa hetū 'ti. || Ja_IV:26 ||


     Tattha dūre suto ti brāhmaṇa ayaṃ rukkho dūre suto vissuto3, na
āsannaṭṭhāne yeva pākaṭo, brahā cā ti mahanto ca, dese ṭhito ti unnate
same bhūmippadese ṭhito, bhūtanivāsarūpo ti devatānivāsabhāvo addhā ettha
mahesakkhadevatā nivutthā4 bhavissati5, te ca dhanassa hetū 'ti imañ ca
rukkhaṃ ye c'; ettha rukkhe nivutthā bhūtā te6 ca dhanassa hetu namassāmi
na nikkāraṇā7 ti.
     Taṃ sutvā rukkhadevatā brāhmaṇassa pasannā "ahaṃ
brāhmaṇa imasmiṃ rukkhe nibbattadevatā, mā bhāyi, dhanaṃ
te dassāmīti" taṃ assāsetvā attano vimānadvāre mahantena
devatānubhāvena ākāse ṭhatvā itarā dve gāthā abhāsi:

  Ja_IV,1.7(=307).3: So te karissāmi yathānubhāvaṃ
                    kataññutaṃ brāhmaṇa pekkhamāno,
                    kathaṃ hi āgamma sataṃ sakāse8
                    moghā te assu9 pariphanditāni10. || Ja_IV:27 ||


  Ja_IV,1.7(=307).4: Yo tindurukkhassa paro pilakkhu11
                    parivārito pubbayañño uḷāro
                    tass'; esa12 mūlasmiṃ nidhī13 nikhāto
                    adāyādo14, gaccha, taṃ uddharāhīti. || Ja_IV:28 ||


--------------------------------------------------------------------------
1 Cks -ti.
2 Bi omits ca.
3 Ck -te, Cs -te corr. to -to.
4 Ck ti vutthā, Cs tiv- corr. to niv-, Bd nivuttā, Bi omits vutthā.
5 Bid -tīti.
6 Bi rukkhe devatā te, Bd rukkhe nivutthā devatā te.
7 Bd -raṇāyā.
8 Ck -sa, Cs -sa corr. to -se.
9 Cks assa.
10 Ck parivan-, Cs paripan- corr. to pariphan-, Bi pariman-,
Bd paribandhitāni.
11 Bid milakkhu.
12 Bi tassevasamma. Bd tassevasa.
13 Cs nidhiṃ, Ck nidhin, Bid nidhi.
14 Ck adāyado, Cs adāyado corr. to adāyādo.

[page 025]
8. Javasakuṇajātaka. (308.) 25
     Tattha yathānubhāvan ti yathāsatti yathābalaṃ, kataññutan ti tayā
mayhaṃ kataguṇaṃ jānanto taṃ attani vijjamānaṃ kataññutaṃ pekkhamāno,
āgammā 'ti āgantvā, sataṃ sakāse ti sappurisānaṃ santike, moghāti moghāni,
pariphanditānīti sukhaseyyāpucchanavasena vācā1 phanditāni2 sammajjanādi-
kāraṇena kāyaphanditāni3 ca tava kathaṃ4 aphalāni bhavissanti, yo tindu-
rukkhassā5 'ti yo esa tindurukkhassa parato6 pilakkhurukkho7 ṭhito ti
vimānadvāre ṭhitā va hatthaṃ pasāretvā dasseti, parivārito ti ādīsu tassa
pilakkhurukkhassa7 mūle, esa te8 rukkhamūlaṃ parikkhipitvā nihitatāya9 sam-
parivārito10, pubbe pi11 yiṭṭhayaññāvasena purimasāmikānaṃ uppannattā12 pub-
bayañño, anekanidhikumbhībhāvena mahantattā uḷāro, bhūmiṃ khaṇitvā ṭhapi-
tattā nikhāto, idāni dāyādānaṃ abhāvato adāyādo, idaṃ vuttaṃ hoti: esa taṃ
rukkhamūlaṃ parikkhipitvā gīvāya gīvaṃ paharantīnaṃ kumbhīnaṃ13 vasena
mahānidhi nikhāto assāmiko, gaccha naṃ14 uddharitvā ganhā 'ti.
     Evañ ca pana vatvā sā devatā "brāhmaṇa, tvaṃ etaṃ
uddharitvā gaṇhanto kilamissasi, gaccha tvaṃ, aham eva15
tava gharaṃ netvā asukasmiṃ16 asukasmiñ ca ṭhāne nidahis-
sāmi, tvaṃ yāvajīvaṃ etaṃ dhanaṃ paribhuñjanto dānaṃ dehi
sīlaṃ rakkhā17" 'ti brāhmaṇassa ovādaṃ datvā taṃ dhanaṃ
attano ānubhāvena tassa ghare patiṭṭhāpesi.
     Satthā imam desanaṃ18 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
brāhmaṇo Ānando ahosi, rukkhadevatā aham evā" 'ti. Palāsa-
jātakaṃ19.

                      8. Javasakuṇajātaka.
     Akaramhase te kiccan ti. Idaṃ Satthā Jetavane20
viharanto Devadattassa akataññūtaṃ ārabbha kathesi --pe--
"na bhikkhave Devadatto idān'; eva pubbe pi21 akataññū yevā" 'ti
vatvā atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto Himavantapadese22 rukkhakoṭṭhasakuṇo23

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid vācāya.
2 Bi parassavarahitāya, Bd pharussavirahitāya.
3 Bid -bandhitāni.
4 Bid kataṃ.
5 Bi yo tindurukkhassa paro milakkhu, Bd -ssa puro milakkhu.
6 Cs pha-, Bd pūrato.
7 Bid mi-
8 Bi mūle eva etthakaṃ, Bd mūle eva esa taṃ.
9 Bd nidahitattā.
10 Bid pari-.
11 Bid omit pi.
12 Bid uppannatāya.
13 Bid nidhikumbhinaṃ.
14 Cs Bi taṃ.
15 Bid add taṃ.
16 Cks omit asukasmiṃ.
17 Bid -āhi.
18 Bid dhammade-.
19 Bid add sattamam. 8. See Five Jātakas p. 12, cfr. Weber, Ind.
Stud. 3,128.
20 Bid veḷuvane.
21 Bid idāneva pubbepi devadatto.
22 Bi -ppa-.
23 Bi -koṭhakasa-, Bd -koṭṭakasa-.

[page 026]
26 IV. Catukkanipāta. 1. Vivaravagga. (31.)
hutvā nibbatti. Ath'; ekassa sīhassa maṃsaṃ khādantassa
aṭṭhi gale laggi, galo uddhumāyi, gocaraṃ gaṇhituṃ na sak-
koti, kharā vedanā vattanti1. Atha naṃ so sakuṇo goca-
rapasuto disvā sākhāya nilīno "kin te samma dukkhatīti2"
pucchi. So tam atthaṃ ācikkhi. "Ahan te samma etaṃ
aṭṭhiṃ apaneyyaṃ, bhayena3 te mukhaṃ pavisituṃ na visahāmi,
khādeyyāsi pi4 man" ti. "Mā bhāyi samma, nāhan taṃ khā-
dāmi, jīvitaṃ me dehīti". So "sādhū" 'ti taṃ passena5 ni-
pajjāpetvā "ko jānāti kiṃ p'; esa karissatīti6" cintetvā yathā
mukhaṃ pidahituṃ na sakkoti tathā tassa adharoṭṭhe ca utta-
roṭṭhe ca daṇḍakaṃ ṭhapetvā mukhaṃ pavisitvā aṭṭhikoṭiṃ
tuṇḍena pahari. Aṭṭhi patitvā gataṃ. So aṭṭhiṃ pātetvā sī-
hassa mukhato nikkhamanto daṇḍakaṃ tuṇḍena paharitvā pā-
tento nikkhamitvā sākhagge nilīyi7. Sīho nīrogo8 hutvā eka-
divasaṃ9 vanamahisaṃ vadhitvā khādati. Sakuṇo "vimaṃ-
sissāmi nan" ti tassa uparibhāge sākhāya nilīyitvā tena sad-
dhiṃ sallapanto10 paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_IV,1.8(=308).1: Akaramhase te kiccaṃ yaṃ balaṃ ahuvamhase, (cfr. Dhp. p. 147,1)
                    migarāja namo ty-atthu, api kiñci labhāmase. || Ja_IV:29 ||


     Tattha akaramhase te11 ti bho sīha, mayam12 pi tava ekaṃ kiccaṃ
akarimha, yaṃ balaṃ ahuvamhase ti yaṃ amhākaṃ balaṃ ahosi tena ba-
lena tato kiñci ahāpetvā13 akarimha yeva14.
     Taṃ sutvā sīho dutiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,1.8(=308).2: Mama lohitabhakkhassa niccaṃ luddāni kubbato
                    dantantaragato santo taṃ bahuṃ yaṃ hi15 jīvasīti. || Ja_IV:30 ||


     Taṃ sutvā sakuṇo itarā dve gāthā abhāsi:

  Ja_IV,1.8(=308).3: Akataññuṃ akattāraṃ katassa appatikārakaṃ16
                    yasmiṃ kataññutā n'; atthi niratthā tassa sevanā. || Ja_IV:31 ||


--------------------------------------------------------------------------
1 Bi pavatīti, Bd pavattati.
2 Bid dukkhan ti.
3 Bid add pana.
4 Bid omit pi.
5 Bid vāmapa-.
6 Bid jānāti ko passati kiṃ me bhavissatīti.
7 all four MSS. niliyi.
8 all four MSS. ni-.
9 Bid add ekaṃ.
10 Bid -pento.
11 Bid add kiccan.
12 Ck yam, Cs yaṃ corr. to mayam.
13 Ck āhapetvā. Cs āhapetvā corr. to ahāpetvā.
14 Cks seva
15 Bid yampi.
16 Bd apatikāraṃ, Bi aparikāraṇaṃ.

[page 027]
9. Chavakajātaka (309.) 27

  Ja_IV,1.8(=308).4: Yassa sammukhaciṇṇena mittadhammo na labbhati
                    anusuyyam1 anakkosaṃ sanikaṃ2 tamhā apakkame ti. || Ja_IV:32 ||


     Tattha akataññuṃ ti kataguṇaṃ ajānantaṃ, akattāran ti sayaṃ kiñci
akarontaṃ, sammukhaciṇṇenā ti sammukhe katena guṇena, anusuyya-
manakkosan ti taṃ puggalaṃ na usūyanto3 na akkosanto4 sanikaṃ5 tamhā
puggalā6 apagaccheyyā 'ti.
     Evaṃ vatvā so sakuṇo pakkāmi.
     Satthā imaṃ desanaṃ7 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā sīho
Devadatto ahosi, sakuṇo pana aham evā" 'ti. Javasakuṇajātakaṃ8.

                      9. Chavakajātaka.
     Sabbam idaṃ9 carimavatan10 ti. Idaṃ Satthā Jeta-
vane viharanto chabbaggiye11 ārabbha kathesi. Vatthuṃ Vinaye
vitthārato āgatam eva. Ayam pan'; ettha saṃkhepo. Satthā chab-
baggiye pakkosāpetvā "saccaṃ kira tumhe bhikkhave nīce āsane
nisīditvā ucce āsane nisinnassa dhammaṃ desethā" 'ti pucchitvā
"evaṃ bhante" ti vutte te bhikkhū garahitvā "ayuttaṃ bhikkhave
tumhākaṃ mama dhamme agāravakaraṇaṃ, porāṇakapaṇḍitā hi nīce
āsane nisīditvā12 bāhiramante pi vācente garahiṃsū13" 'ti vatvā
atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto caṇḍālayoniyaṃ nibbattitvā14 vayappatto ku-
ṭumbaṃ saṇṭhapesi15. Tassa bhariyā ambadohaḷinī16 hutvā
taṃ āha: "icchām'; ahaṃ sāmi17 ambaṃ khāditun" 'ti. "Bhadde,
imasmiṃ kāle ambaṃ n'; atthi, aññaṃ kiñci ambilaphalaṃ18
āharissāmīti19". "Sāmi, ahaṃ20 ambaṃ labhamānā va jīvis-
sāmi, alabhamānāya21 me jīvitaṃ n'; atthīti". So tassā paṭi-

--------------------------------------------------------------------------
1 Ck ana-.
2 Ck saṇ-.
3 Ck sūyanto, Cs suyanto, Bi ussuyanto, Bd ussuyyanto.
4 Ck na asakko-, Bi na sakko-, Bd anakkosanto.
5 so all four MSS.
6 Bid papapu-.
7 Bid dhammade-.
8 Bid omit java and add aṭhamaṃ.
9 Bid idañ.
10 Bid makatan.
11 Bid add bhikkhū.
12 Bid add ucce āsane nisīdante.
13 Bi garahamakaṃsū.
14 Bid add so.
15 Ck saṇṭhā-
16 Bid omit amba.
17 Cks sāmīti, Bid sāmi icchāmahaṃ.
18 Bid omit ambila
19 Bid add āha
20 Bid omit sāmi ahaṃ.
21 Bid -nā.

[page 028]
28 IV. Catukkanipāta. 1. Vivaravagga. (31.)
baddhacitto "kahaṃ nu kho ambaṃ1 labhissāmīti" cintesi.
Tena kho pana samayena Bārāṇasirañño uyyāne ambo dhuva-
phalo hoti. So "tato ambapakkaṃ āharitvā imissā dohaḷaṃ
paṭippassambhessāmīti2" rattibhāge uyyānaṃ gantvā ambaṃ
abhirūhitvā3 sākhāya sākhaṃ ambaṃ olokento vicari4. Tassa
tathā karontass'; eva ratti vibhāyi5. So cintesi: "sace idāni6
otaritvā gamissāmi disvā maṃ7 ‘coro'; ti gahessanti8, rattibhāge
gamissāmīti". Ath'; ekaṃ viṭapaṃ abhirūhitvā nilīno acchi.
Tadā Bārāṇasirājā purohitassa santike mante gaṇhāti9,
so uyyānaṃ pavisitvā ambarukkhamūle uccāsane10 nisīditvā
ācariyaṃ nīcāsane11 nisīdāpetvā mante gaṇhi12. Upari ni-
sinno13 cintesi: "yāva14 adhammiko ayaṃ rājā15 uccāsane ni-
sīditvā mante gaṇhāti16, brāhmaṇo pi adhammiko yo nīcāsane11
nisīditvā17 vāceti, aham pi adhammiko yo mātugāmassa vasaṃ
gantvā mama18 jīvitaṃ agaṇetvā ambaṃ āharāmīti19" so ruk-
khato otaranto ekaṃ olambanisākhaṃ gahetvā tesaṃ ubhinnam
pi antare patiṭṭhāsi20, "mahārāja, ahaṃ naṭṭho, tvaṃ thūlo21,
purohito mato22" ti āha. So raññā "kiṃkāraṇā" ti puṭṭho pa-
ṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_IV,1.9(=309).1: Sabbam idaṃ carimavataṃ23, ubho dhammaṃ na passati24,
                    ubho pakatiyā cutā yo cāyaṃ25 sajjhāpayati26
                    yo ca dhammaṃ adhīyatīti. (cfr. Vinaya IV p.204; Dhp. p. 215,28) || Ja_IV:33 ||


     Tattha sabbam idaṃ carimavatan27 ti yaṃ amhehi tīhi janehi kataṃ
sabbam idaṃ kiccaṃ lāmakaṃ nimmariyādaṃ adhammikaṃ, evaṃ attano cora-
bhāvaṃ tesañ ca mantesu agāravaṃ garahitvā puna itare28 yeva garahanto

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid ambaphalaṃ.
2 Bid -bhi-.
3 Bid add nilino.
4 Bd vicarati.
5 Cs vihāyi corr. to vibhāyi, Ck vihāyi, Bi vibhāya.
6 Bid -neva
7 Bid maṃ disvā.
8 Bid gaṇhissanti.
9 Ck gaṇhati, Bid uggaṇhissāmīti
10 Bid ucce ās-.
11 Bid nice ās-
12 Bi uggaṇhiti, Bd uggaṇhati.
13 Bid so upari nilino.
14 Bid omit yāva.
15 Bd adds yo.
16 Ck gaṇhati, Bi uggaṇhiti, Bd uggaṇhāti.
17 Bd adds uccāsane nisinnassa mantaṃ.
18 Cks -gāmassa vāhasā maṃ.
19 Bi āharissāmāti, Bd āharissāmiti.
20 Bid patiṭhāya.
21 Bid muḷho.
22 Bi luddho, Bd luddo.
23 Ck carivamataṃ, Bid carimaṃ kataṃ.
24 Bid -anti.
25 Bid add mante.
26 Bid sājhāpeti.
27 Bi -makatan, Bd maṃkatan.
28 Bid add dve.

[page 029]
9. Chavakajātaka. (309.) 29
ubho dhammaṃ na passantīti1 ādim āha, tattha ubho ti2 dve3 pi janā
garukārārahaṃ4 porāṇakadhammaṃ na passanti, tato ca dhammapakatito
cutā, dhammo hi paṭhamuppattivasena pakati nāma, vuttam pi c'; etaṃ:
          Dhammo have5 pātur ahosi pubbe
          pacchā adhammo udapādi loke ti,
yo cāyan ti yo ca ayaṃ nīcāsane nisīditvā mante sajjhāpeti6 yo ca uccāsane7
nisīditvā adhīyatīti.
     Taṃ sutvā brāhmaṇo dutiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,1.9(=309).2: Sālīnaṃ bhojanaṃ8 bhuñje suciṃ9 maṃsūpasecanaṃ10,
                    tasmā etaṃ na sevāmi dhammaṃ isibhi sevitan ti. || Ja_IV:34 ||


     Tass'; attho: ahaṃ hi bho imassa rañño santakaṃ sālīnaṃ odanaṃ suciṃ
paṇḍaraṃ nānappakārāya maṃsavikatiyā sittaṃ11 maṃsūpasecanaṃ12 bhuñ-
jāmi, tasmā udare baddho hutvā etaṃ esitaguṇehi isibhi sevitaṃ dhammaṃ
na sevāmīti.
     Taṃ sutvā itaro13 dve gāthā abhāsi:

  Ja_IV,1.9(=309).3: Paribbaja, mahā loko14, pacant'; aññe pi15 pāṇino,
                    mā tvaṃ adhammo ācarito16 asmā kumbham17 ivībhida18. || Ja_IV:35 ||


  Ja_IV,1.9(=309).4: Dhi-r-atthu taṃ yasalābhaṃ19 dhanalābhañ ca brāhmaṇa
                    yā vutti vinipātena adhammacaraṇena vā ti. || Ja_IV:36 ||


     Tattha paribbajā 'ti ito aññattha gaccha, mahā20 ti ayaṃ loko nāma
mahā, pacantaññe21 pīti imasmiṃ Jambudīpe aññe pi pāṇino pacanti22, na
ayam ev'; eko rājā, asmā kumbhamivā23 'ti pāsāṇo ghaṭaṃ viya, idaṃ vuttaṃ
hoti: yaṃ tvaṃ24 aññattha agantvā25 idha vasanto adhammaṃ ācarasi26 so
adhammo evaṃ ācarito pāsāṇo ghaṭaṃ viya mā taṃ27 bhindi28, dhiratthū29
'ti gāthāya ayaṃ saṃkhepattho: brāhmaṇa yo esa evaṃ tava yasalābho ca
dhanalābho ca30 dhi-r-atthu taṃ, garahāma taṃ mayaṃ31, kasmā? yasmā ayaṃ

--------------------------------------------------------------------------
1 Ck passanti, Cs passāmi corr. to passāti.
2 Cs pi.
3 Bid ime dve.
4 Bi garuṃkārā-, Bd garuṃkāra, Cs garukārarahā corr. to -rārahaṃ.
5 Bd vo corr. to ve, Bi bāve.
6 Cs -si.
7 Bid ucce ās-.
8 Bi odhanaṃ, Bd odanaṃ, cfr. Dhp. p. 215.
9 Cs Bd suci, Bi sukhi
10 Bid maṃsu-, Cs -sevanaṃ.
11 Cs sittā, Bi sata.
12 Cs -sevanā.
13 Cks -rā, Bd -re.
14 Cks paribbajamhāloke, Bi paranippajja pahābrahme, Bd -mahābrahme.
15 Ck -aṃñeva, Cs paccantaṃñeva corr. to pacan-, Bi paccantaññepi,
Bd paccattaññepi.
16 Bid acari.
17 Cs -bham corr. to bhāṃ.
18 Bi ivabhīdā, Bd ivabhidā.
19 Cks yasaṃlā-.
20 Cs mhā.
21 Bi paccantaññe, Bd paccattaññe.
22 Bid paccanti.
23 Bid -vabhidā.
24 Cks yan taṃ.
25 Cs āgantvā corr. to ag-, Bid āgantvā.
26 Ck -risī, Cs -risī corr. to -rasī, Bi ācarisī, Bd acarasi.
27 Bi tvaṃ.
28 Bd -diti.
29 Bd dhīratthutan.
30 Bi vaṇṇalobho ca, Bd ceva dhanalābho ca, Cks omit dhanalābho ca.
31 Ck -hāma yaṃ, Cs -hāma kaṃ mayā corr. to -taṃ mayā.

[page 030]
30 IV. Catukkanipāta. 1. Vivaravagga. (31.)
tayā laddhalābho āyatiṃ apāyesu vinipātanahetu nāsampatti ca1 adhammacaraṇena
jīvitavutti nāma hoti, yā c'; esā vutti iminā āyativinipātena idha adhammacaraṇena
vā nippajjati kiṃ tāya, tena taṃ evaṃ vadāmīti.
     Ath'; assa dhammakathāya2 rājā pasīditvā "bho purisa,
kiṃjātiko sīti" pucchi. "Caṇḍālo ahaṃ devā" 'ti. "Bho,
sace tvaṃ jātisampanno abhavissa rajjaṃ te adassaṃ3, ito
paṭṭhāya pana ahaṃ divā rājā bhavissāmi, tvaṃ rattiṃ rājā
hohīti" attano kaṇṭhe pilandhanapupphadāmaṃ tassa gīvāya4
pilandhāpetvā taṃ nagaraguttikaṃ akāsi. Ayaṃ nagaragutti-
kānaṃ kaṇṭhe rattapupphadāmalabhanassa5 vaṃso. Tato paṭ-
ṭhāya ca pana rājā tass'; ovāde ṭhatvā ācariye6 gāravaṃ katvā7
nīce āsane nisinno8 mante gaṇhi9.
     Satthā imaṃ dhammadesanam āharitvā jātakaṃ samodhānesi:
"Tadā rājā Ānando ahosi, caṇḍālaputto pana aham evā" 'ti.
Chavakajātakaṃ10.

                      10. Sayhajātaka.
     Sasamuddapariyāyan11 ti. Idaṃ Satthā Jetavane vi-
haranto ukkaṇṭhitabhikkhuṃ ārabbha kathesi. So12 Sāvatthi-
yaṃ piṇḍāya caranto ekaṃ abhirūpaṃ13 itthiṃ disvā ukkaṇṭhito sā-
sane anabhirami14. Atha naṃ15 bhikkhū Bhagavato dassesuṃ16.
So Bhagavatā17 "saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu ukkaṇṭhito18" ti puṭṭho
"saccan" ti vatvā "ko taṃ ukkaṇṭhāpesīti" vutte tam atthaṃ ārocesi.
Satthā "kasmā tvaṃ evarūpe niyyānikasāsane pabbajitvā ukkaṇṭhi19,
pubbe paṇḍitā purohitaṭṭhānaṃ labhantā20 naṃ21 paṭikkhipitvā pabba-
jiṃsū" 'ti vatvā atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto purohitassa brāhmaṇiyā kucchismiṃ22 paṭisandhiṃ

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid omit ca.
2 Ck dhammikatāya, Cs dhammakathāya corr. to dhammikatāya?
3 Ck adassa, Cs adassa corr. to adassaṃ, Bid ahaṃ dassaṃ.
4 Bid -yaṃ.
5 Bid -dāmapilandhana.
6 Bid -yassa.
7 Bid karitvā.
8 Bid nisīditvā.
9 Bid uggaṇhāti.
10 Cs javakajā-, Bi savajā-, Bid add navamam.
11 Bid -parisāsan.
12 Bid add hi.
13 Bid add alaṅkatapaṭiyattaṃ.
14 Bid nābhiramati.
15 Bid omit naṃ.
16 Bid ārocesuṃ.
17 Cks bhagavā, Bid -to.
18 Bid add sī.
19 Bid ukkaṇṭhito sīti.
20 Bid -tāpi.
21 Bid taṃ.
22 Bid -imhi.

[page 031]
10. Sayhajātaka. (310.) 31
gahetvā1 rañño puttena saddhiṃ ekadivase jāyi2. Rājā "atthi
nu kho me koci puttena saddhiṃ ekadivase jāto" ti amacce
pucchi. "Atthi mahārāja purohitassa putto" ti. Rājā
naṃ3 āharāpetvā dhātīnaṃ datvā puttena saddhiṃ ekato va4
paṭijaggāpesi, ubhinnam pi ābharaṇāni c'; eva pānabhojanādīni
ca ekasadisān'; eva ahesuṃ. Te vayappattā ekato va Takka-
silaṃ gantvā sabbasippāni uggaṇhitvā āgamaṃsu. Rājā put-
tassa oparajjaṃ5 adāsi, mahāyaso ahosi. Tato paṭṭhāya
Bodhisatto rājaputtena saddhiṃ ekato va4 khādati pivati sa-
yati, aññamaññaṃ vissāso thiro ahosi. Aparabhāge rājaputto
pitu accayena rajje patiṭṭhāya mahāsampattiṃ anubhavi. Bo-
dhisatto cintesi: "mayhaṃ sahāyo rajjam anusāsati6, sallak-
khitakkhaṇe yeva kho7 pana mayhaṃ purohitaṭṭhānaṃ dassati,
kim me gharāvāsena, pabbajitvā vivekam anubrūhessāmīti8" so
mātāpitaro vanditvā pabbajjaṃ anujānāpetvā mahāsampattiṃ
chaḍḍetvā9 ekako10 va nikkhamitvā Himavantaṃ pavisitvā
manorame bhūmibhāge paṇṇasālaṃ māpetvā isipabbajjaṃ pab-
bajitvā abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā jhānakīḷaṃ
kīḷanto vihāsi. Tadā rājā naṃ3 anussaritvā "mayhaṃ sahāyo
na paññāyati, kahaṃ so" ti pucchi. Amaccā tassa pabbajita-
bhāvaṃ ārocetvā "ramaṇīye kira vanasaṇḍe vasatīti" āhaṃsu.
Rājā tassa vasanokāsaṃ pucchitvā Sayhaṃ11 nāma amaccaṃ12
"gaccha, sahāyaṃ me gahetvā ehi, purohitaṭṭhānam assa das-
sāmīti" āha. So "sādhū" 'ti paṭisuṇitvā Bārāṇasito nik-
khamma13 anupubbena paccantagāmaṃ patvā tattha khandhā-
vāraṃ ṭhapetvā vanacarakehi14 saddhiṃ Bodhisattassa vasano-
kāsaṃ gantvā Bodhisattaṃ paṇṇasāladvāre suvaṇṇapaṭimaṃ
viya nisinnaṃ15 disvā vanditvā ekamantaṃ nisīditvā katapaṭi-
santhāro "bhante, rājā te16 purohitaṭṭhānaṃ dātukāmo āga-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid gaṇhitvā.
2 Bid vijāyi.
3 Bid taṃ.
4 Bid omit va.
5 Bid upa-.
6 Bid -ssāsatīti.
7 Bid so, Cks ko khā.
8 all four MSS. -hi-.
9 Cks chaḍḍhetvā.
10 Bi ekato, Cs ekato corr. to ekako.
11 Bid seyhaṃ.
12 Cs adds pakkosāpetvā.
13 Bid nikkhamitvā, Cs nikkamma.
14 Bid -rikehi.
15 Cs -nno.
16 Cs ti, Bid tuyhaṃ.

[page 032]
32 IV. Catukkanipāta. 1. Vivaravagga. (31.)
manaṃ1 icchatīti" āha. Bodhisatto "tiṭṭhatu, purohitaṭṭhānaṃ
ahaṃ sakalaṃ Kāsikosalaṃ Jambudīparajjaṃ cakkavattisirim
eva vā labhanto pi na gacchissāmi2, na hi paṇḍitā sakiṃ jahi-
takilese puna gaṇhanti, sakiṃ jahitaṃ hi nuṭṭhubhakkheḷasa-
disaṃ3 hotīti" vatvā imā gāthā abhāsi:

  Ja_IV,1.10(=310).1: Sasamuddapariyāyaṃ4 mahiṃ sāgarakuṇḍalaṃ
                    na icche saha nindāya, evaṃ Sayha5 vijānahi6. || Ja_IV:37 ||


  Ja_IV,1.10(=310).2: Dhi-r-atthu naṃ7 yasalābhaṃ dhanalābhañ ca brāhmaṇa (cfr. Supra. p. 29)
                    yā vutti vinipātena adhammacaraṇena vā. || Ja_IV:38 ||


  Ja_IV,1.10(=310).3: Api ce pattam ādāya anāgāro8 paribbaje
                    sā eva9 jīvikā seyyo10 yā cādhammena esanā. || Ja_IV:39 ||

(Cfr. supra II. p. 422).

  Ja_IV,1.10(=310).4: Api ce pattam ādāya anāgāro8 paribbaje
                    aññaṃ ahiṃsayaṃ loke api rajjena taṃ varan ti. || Ja_IV:40 ||


     Tattha sasamuddapariyāyan11 ti pariyāyo12 vuccati parivāro, samudde
parivāretvā ṭhitena cakkavāḷapabbatena saddhiṃ samuddasaṃkhātena vā13 pari-
vārena saddhin ti attho, mahiṃ14 sāgarakuṇḍalan ti sāgaramajjhe dīpa-
vasena ṭhitattā tassa kuṇḍalabhūtan ti attho, nindāyā 'ti jhānasukhasampannaṃ
pabbajjaṃ chaḍḍetvā15 issariyaṃ gaṇhīti imāya nindāya, Sayhā16 'ti taṃ nā-
menālapati, vijānahīti17 dhammaṃ vijānāhi, yā vutti vinipātenā 'ti yā
purohitaṭṭhānavasena{18} laddhā yasalābhadhanalābhavutti jhānasukhena tato19
attavinipātanasaṃkhātena vinipātena tato20 gantvā issariyamadamattassa adham-
macaraṇena vā hoti taṃ vuttiṃ dhi-i-atthu, pattamādāyā 'ti bhikkhābhājanaṃ
gahetvā, anāgāro8 ti api ahaṃ agāravirahito parakulesu careyyaṃ21, sā eva22
jīvikā ti sā eva me23 jīvikā seyyo varatarā24, yā cādhammenā 'ti yā ca
adhammena esanā, idaṃ vuttaṃ hoti (cfr. Milinda p. 220): yā adhammena esanā tato esā va jīvikā
sundaratarā ti, ahiṃsayan ti aviheṭhento, api rajjenā 'ti evaṃ paraṃ
aviheṭhento kapālahatthassa mama jīvikakappanaṃ rajjenāpi varaṃ uttaman ti.
     Iti so punappuna25 yācantam26 pi taṃ paṭikkhipi. Sayho27
pi tassa manaṃ alabhitvā28 vanditvā gantvā29 tassa anāga-
manabhāvaṃ rañño ārocesi.

--------------------------------------------------------------------------
1 Bi adds vo, Bd te.
2 Bi āga-.
3 Cs -khela-, Bi niṭhukhela-, Bd duṭhukhela-.
4 Bid -parisāsaṃ.
5 Bid seyha.
6 Bid -nāhi.
7 Bid taṃ.
8 Bid -re.
9 Bid yeva.
10 Bd seyyā
11 Bid -parisāsan.
12 Bid parisāso.
13 Bid cakkavāḷa.
14 Bid omit mahiṃ.
15 Bi chaḍḍhe-.
16 Bid seyhā.
17 Bid -nā-.
18 Bi viticchāvasena, Bd mahicchāvasena
19 Bi jhānaṃ sukhato, Bd jānasukhato.
20 Bd ito.
21 Bid cariyaṃ.
22 Bid yeva.
23 Bi omits me, Bd evam eva.
24 Bid -ro.
25 Bid -naṃ.
26 Bid -to.
27 Bi seyyo, Bd seyho.
28 Bid add taṃ.
29 Bid āgantvā.

[page 033]
1. Pucimandajātaka. (311.) 33
     Satthā imaṃ desanaṃ1 āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ sa-
modhānesi: (Saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭ-
ṭhahi, apare pi bahū sotāpattiphalādīni sacchikariṃsu) Tadā rājā
Ānando ahosi, Sayho2 Sāriputto, purohitaputto3 aham evā 'ti.
Sayhajātakaṃ4. Vivaravaggo5 paṭhamo.

2. PUCIMANDAVAGGA.

                      1. Pucimandajātaka.
     Uṭṭhehi corā 'ti. Idaṃ Satthā Veḷuvane viharanto āyas-
mantaṃ Mahāmoggallānaṃ ārabbha kathesi. There6 kira Rāja-
gahaṃ nissāya7 Araññakuṭikāya viharante8 eko coro nagaradvāragāme
ekasmiṃ gehe sandhiṃ chinditvā hatthasāraṃ9 ādāya palāyitvā the-
rassa kuṭipariveṇaṃ pavisitvā "idha mayham ārakkho bhavissatīti",
therassa paṇṇasālamukhe10 nipajji. Thero tassa pamukhe sayitabhā-
vaṃ ñatvā tasmiṃ āsaṃkam katvā "corasaṃsaggo11 nāma na vaṭṭa-
tīti" nikkhamitvā "mā idha sayīti" nīhari12. So coro tato nik-
khamitvā padaṃ mocetvā13 palāyi. Manussā ukkam ādāya corassa
padānusārena tattha āgantvā tassa āgataṭṭhānaṭhitaṭṭhānanisinnaṭṭhā-
nasayitaṭṭhānāni disvā "coro ito āgato, idha ṭhito, idha nisinno,
iminā ṭhānena palāto, na diṭṭho no" ti ito c'; ito ca pakkhanditvā14
adisvā va paṭigatā15. Punadivase thero pubbaṇhasamaye16 Rājagahe
piṇḍāya caritvā piṇḍapātapaṭikkanto Veḷuvanaṃ gantvā taṃ pavattiṃ
Satthu ārocesi. Satthā "na kho Moggallāna tvaṃ ñeva āsaṃkitabba-
yuttakaṃ17 āsaṃki18, porāṇakapaṇḍitāpi āsaṃkiṃsū19" 'ti vatvā
therena yācito atītaṃ āhari:

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid dhammade-.
2 Bi seyyo, Bd seyho.
3 Bid tāpaso pana.
4 Bid seyya-- dasamaṃ.
5 Bid kaliṅgavaggo.
6 Bid -ro.
7 Bid upani-.
8 Bid -to.
9 Bi kattasā-, Bd hatthena sā-.
10 Bi -lāya paṭimukhe, Bd -lāya pamukhe.
11 Bid corena saddhiṃ saṃsaggo.
12 Cks sayitītīhari.
13 Bid bhedāpetvā.
14 Bid pakkan-.
15 Bid pati-.
16 Bid -yaṃ.
17 Bid saṃki-.
18 Bid āsaṅkaṃ kari.
19 Bid āsaṅkaṃ kariṃsū.

[page 034]
34 IV. Catukkanipāta. 2. Pucimandavagga. (32.)
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto nagarassa susānavane nimbarukkhe1 devatā
hutvā nibbatti. Ath'; ekadivasaṃ nagaradvāragāme katakam-
macoro taṃ susānavanaṃ pāvisi. Tadā2 pana tattha nimbo
ca assattho cā 'ti dve jeṭṭhakarukkhā3. Coro nimbarukkhassa4
mūle bhaṇḍikaṃ ṭhapetvā nipajji. Tasmiṃ pana kāle core5
gahetvā nimbasūle6 uttāsenti. Atha sā devatā cintesi: "sace7
manussā āgantvā imaṃ coraṃ gaṇhissanti imassa8 nimbarukkhassa9
sākhaṃ chinditvā sūlaṃ katvā etaṃ uttāsessanti10, evaṃ sante
rukkho nassissati, handa naṃ ito nīharissāmīti" sā tena saddhiṃ
sallapantī paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_IV,2.1(=311).1: Uṭṭhehi cora, kiṃ sesi, ko attho supinena te,
                    mā taṃ gahesuṃ rājāno gāme kibbisakārakan ti. || Ja_IV:41 ||


     Tattha rājāno ti rājapurise sandhāya vuttaṃ, kibbisakārakan ti dā-
ruṇasāhasikacorakammakārakaṃ.
     Iti naṃ vatvā "yāva taṃ rājapurisā na gaṇhanti tāva añ-
ñattha gacchā11" 'ti {bhāyāpetvā} palāpesi. Tasmiṃ palāte as-
satthadevatā dutiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,2.1(=311).2: Yan nu coraṃ gahessanti gāme kibbisakārakaṃ
                    kiṃ tattha pucimandassa vane jātassa tiṭṭhato ti. || Ja_IV:42 ||


     Tattha vane jātassa tiṭṭhato ti nimbo12 vane jāto c'; eva ṭhito ca,
devataṃ13 pana tattha nibbattattā rukkhasamudācāren'; eva samudācari14.
     Taṃ sutvā nimbadevatā tatiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,2.1(=311).3: Na tvaṃ assattha jānāsi mama corassa c'; antaraṃ15:
                    coraṃ gahetvā rājāno gāme kibbisakārakaṃ
                    appenti16 nimbasūlasmiṃ, tasmiṃ me17 saṃkate18 mano ti. || Ja_IV:43 ||


--------------------------------------------------------------------------
1 Bid -kkha.
2 Bid add ca.
3 Bd adds santi.
4 Bid -kkha.
5 Cks -ro.
6 Bid -lena.
7 Bid add ettha.
8 Bid -sseva.
9 Cks nimba.
10 Bi attāseyyaṃ, Bd uttāseyyaṃnti.
11 Bid gacchāhī.
12 Bid rukkho.
13 Bid -tā.
14 Bid -caratīti.
15 Cs mantaran.
16 Ck abbenti, Bi apenti, Cs accenti.
17 Cks ce.
18 Ck saṃkamato, Bi saṅgate-.

[page 035]
1. Pucimanadajātaka. (311.) 35
     Tattha assatthā 'ti purimanayen'; eva tasmiṃ nibbattadevataṃ1 samudā-
carati, mama corassa cantaran ti mama corassa ca ekato avasanakāraṇaṃ,
appenti2 nimbasūlasmin ti imasmiṃ kāle rājāno3 coraṃ nimbasūle āvu-
ṇanti4, tasmiṃ me saṃkate mano ti tasmiṃ kāraṇe mama cittaṃ saṃkati,
sace5 hi imaṃ sūle āvuṇissanti6 vimānaṃ me nassissati, atha sākhāya olam-
bessanti, vimāne me kuṇapagandho bhavissati, tenāha: evaṃ7 palāpesin ti8.
     Evaṃ tāsaṃ devatānaṃ aññamaññaṃ sallapantīnaṃ ñeva9
bhaṇḍasāmikā ukkāhatthā padānusārena āgantvā corassa sayi-
taṭṭhānaṃ disvā "ambho idāni9 coro uṭṭhāya palāto10 ti, na
laddho no11 coro, sace alabhissāma12 imass'; eva13 nimbassa
mūle vā āvuṇitvā16 sākhāya vā olambetvā āgamissāmā17" 'ti
vatvā ito c'; ito ca pakkhanditvā coraṃ adisvā va gatā. Te-
saṃ18 sutvā assatthadevatā catutthaṃ gātham āha:

  Ja_IV,2.1(=311).4: Saṃkeyya saṃkitabbāni, rakkheyya19 nāgataṃ bhayaṃ,
                    anāgatabhayā dhīro ubho loke avekkhatīti. || Ja_IV:44 ||


     Tattha rakkheyya20 nāgataṃ bhayan ti dve anāgatabhayāni diṭṭha-
dhammikañ c'; eva samparāyikañ ca, tesu pāpamitte parivajjento21 diṭṭha-
dhammikaṃ rakkhati, tīṇi duccaritāni parivajjento21 samparāyikaṃ rakkhati,
anāgatabhayā ti anāgatabhayahetukaṃ22 bhayaṃ bhāyamāno dhīro paṇḍito
puriso pāpamittasaṃsaggaṃ na karoti, tīhi23 dvārehi duccaritaṃ na carati,
ubho loke ti evaṃ bhāyanto h'; esa idhalokaparalokasaṃkhāte ubho loke
avekkhati oloketi, olokayamāno idhalokabhayena pāpamitte vajjeti24 para-
lokabhayena pāpakammaṃ25 na karotīti.
     Satthā imaṃ desanaṃ26 āharitvā jātakam samodhānesi: "Tadā
assatthe nibbattadevatā Sāriputto27 ahosi, nimbadevatā aham evā"
'ti. Pucimandajātakaṃ28.

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid -tā.
2 Ck abbentīti, Cs accentīti.
3 Cs Bi omit imasmiṃ kāle rājāno.
4 Ck āvuṇṇati. Cs Bd āvunanti.
5 Cs same.
6 Cs Bi -ni-.
7 Bd etaṃ, Bi tenāhaṃ etaṃ.
8 Bi -pesi, Bd -pemi, Bid add attho.
9 Bid -pentānaññeva.
10 Bid -neva.
11 Ck palāyano, Cs palāyato.
12 Cks -te.
13 Bi labhissāmi, Bd labhissāma.
14 Cks imassa va naṃ.
15 Bi imasseva, Bd imassevanaṃ.
16 Ck Bi -ni-, Bd āvunetvā.
17 Bid ga-.
18 Bid adds vacanaṃ.
19 Bid -yyā.
20 Ck Bid -yyā.
21 Bid -jjanto.
22 Bid -taṃ.
23 Bid add pi.
24 Ck vajjesi, Bi vivajjeti, Bd vissajjeti.
25 Bid pāpaṃ.
26 Bid dhammade-.
27 Bid ānando.
28 Bid add paṭhamaṃ.

[page 036]
36 IV. Catukkanipāta. 2. Pucimandavagga. (32.)

                      2. Kassapamandiyajātaka.
     Api Kassapa mandiyā ti. Idaṃ Satthā Jetavane vi-
haranto ekaṃ mahallakabhikkhuṃ1 ārabbha kathesi. Sāvatthi-
yaṃ kir'; eko kulaputto kāmesu ādīnavaṃ disvā Satthu santike pab-
bajitvā kammaṭṭhāne anuyutto nacirass'; eva arahattaṃ pāpuṇi. Tas-
sāparabhāge2 mātā kālam akāsi. So mātu accayena pitarañ ca
kaniṭṭhabhātikañ ca pabbājetvā Jetavane vasitvā3 vassūpanāyikasamaye
cīvarapaccayassa sulabhataṃ sutvā ekaṃ gāmakavāsaṃ4 gantvā tayo
pi tatth'; eva5 vassaṃ upagantvā vutthavassā6 Jetavanam eva aga-
maṃsu7. Daharabhikkhu Jetavanassāsannaṭṭhāne8 "sāmaṇera theraṃ9
vissāmetvā10 āneyyāsi, ahaṃ puretaraṃ gantvā pariveṇaṃ paṭijaggis-
sāmīti" Jetavanaṃ pāvisi. Mahallakathero saṇikaṃ11 gacchati12.
Sāmaṇero punappuna sīsena uppīḷento viya "gaccha bhante" ti taṃ
balakkārena neti. Thero "tvaṃ maṃ avasaṃ13 ānesīti14" puna ni-
vattitvā koṭito paṭṭhāya gacchati. Tesaṃ evaṃ aññamaññaṃ kalahaṃ
karontānaṃ ñeva suriyo15 atthaṃgato16, andhakāro jāto. Itaro pi
pariveṇaṃ sammajjitvā udakaṃ paṭṭhapetvā17 tesaṃ āgamanaṃ apas-
santo ukkaṃ gahetvā paccuggantvā18 te āgacchante disvā "kiñ cirā-
yitthā" 'ti pucchi. Mahallako taṃ kāraṇaṃ kathesi. So te dve pi
vissāmetvā19 saṇikaṃ20 ānesi. Taṃ divasaṃ Buddhupaṭṭhānass'; okā-
saṃ21 na labhi. Atha naṃ dutiyadivase Buddhupuṭṭhānaṃ āgantvā
vanditvā22 nisinnaṃ Satthā "kadā āgato sīti" pucchi. "Hiyyo bhante"
ti. "Hiyyo āgantvā ajja Buddhupaṭṭhānaṃ karosīti23". So "āma
bhante" ti vatvā taṃ kāraṇaṃ ācikkhi. Satthā mahallakaṃ24 gara-
hitvā "na esa idān'; eva evarūpaṃ kammaṃ karoti, pubbe pi akāsi,
idāni pana tena tvaṃ kilamito, pubbe25 paṇḍite kilamesīti" vatvā tena
yācito atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto Kāsinigame26 brāhmaṇakule nibbatti. Tassa

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid -kaṃ-.
2 Bid tassa ap-
3 so all four MSS. instead of vasi, te?
4 Cs -kavā- corr. to -kāvā-, Bid gāmavā-.
5 Ck tatthe, Cs tattha.
6 Cks vutta-, Bid vuṭha-.
7 Bi āg-, Bd āgamiṃsu.
8 Cs -nassa asana corr. to -āsana-, Bid -nassa āsanna-.
9 Bid -ṇera tvaṃ theraṃ.
10 Bid visametvā.
11 Cs sani- corr. to saṇi-, Bid sani-.
12 Cks gacchā ti.
13 Bid attano vasaṃ.
14 Bd anvessati.
15 Cks -ye.
16 Bd atthaṅgamito.
17 Bd upathap-.
18 Bi paccuggamanaṃ katvā.
19 Bd visamitvā.
20 Ck sani-, Cs sani- corr. to saṇi-,
21 Bd -nassa ok-.
22 Bd omits vanditvā.
23 Cks karohīti.
24 Bid add theraṃ.
25 Bid add pi.
26 Cs kāsigāme, Bid kāsikani-.

[page 037]
2. Kassapamandiyajātaka. (312.) 37
vayappattassa1 mātā kālam akāsi. So mātu sarīrakiccaṃ katvā
māsaddhamāsaccayena ghare vijjamānaṃ dhanaṃ dānaṃ datvā
pitarañ ca kaniṭṭhabhātarañ ca2 gahetvā Himavantapadese
devadattiyaṃ vakkalaṃ gahetvā isipabbajjaṃ pabbajitvā uñ-
chācariyāya mūlaphalehi3 yāpento ramaṇīye vanasaṇḍe vasi.
Himavante pana vassāratte acchinnadhāre deve vassante na
sakkā hoti khandhamūlaṃ4 khaṇituṃ5 na phalāphalāni6 ca,
paṇṇāni ca patanti, tāpasā yebhuyyena Himavantato otaritvā7
manussapathe vasanti. Tadā Bodhisatto pi8 pitarañ ca kaniṭ-
ṭhabhātarañ ca gahetvā manussapathe {vasitvā} puna Himavante
pupphitaphalite9 te ubho pi gahetvā Himavante attano assa-
mapadaṃ āgacchanto assamassāvidūre10 suriye atthamente11
"tumhe saṇikaṃ12 āgaccheyyātha, ahaṃ purato gantvā assa-
maṃ paṭijaggissāmīti" vatvā te ohāya gato. Khuddakatāpaso
pitarā saddhiṃ saṇikaṃ13 gacchanto taṃ kaṭippadese14 sīsena
uppīḷento15 gacchati16. Mahallako "tvaṃ17 maṃ na18 attano
ruciyā ānesīti" paṭinivattitvā koṭito paṭṭhāya āgacchati.
Evaṃ tesaṃ kalahaṃ karontānaṃ ñeva andhakāro ahosi.
Bodhisatto pi paṇṇasālaṃ sammajjitvā udakaṃ upaṭṭhapetvā19
ukkaṃ ādāya paṭipathaṃ āgacchanto20 te disvā "ettakaṃ
kālaṃ kiṃ karitthā21" 'ti āha. Khuddakatāpaso pitarā kata-
kāraṇaṃ kathesi. Bodhisatto ubho pi te saṇikaṃ22 netvā
parikkhāraṃ paṭisāmetvā pitaraṃ nahāpetvā23 pādadhovana-
makkhanapiṭṭhisambāhanāni24 katvā aṅgārakapallaṃ25 upaṭṭha-
petvā paṭippassaddhakilamathaṃ26 pitaraṃ upanisīditvā "tāta,
taruṇadārakā nāma mattikabhājanasadisā, muhutten'; eva bhij-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid add kāle.
2 Cks omit kaniṭṭhabhātarañca.
3 Bi vanamūlaphalehi, Bd vanamūlaphalāphalehi.
4 Bid kanda-.
5 Ck khani-, Cs khani- corr. to khaṇi-.
6 Bid phalāni.
7 Bid nikkhamitvā.
8 Bid omit pi.
9 Bid pupphite-.
10 Cs assāvi-.
11 Bid atthaṅgamite.
12 Ck Bd sani-, Cs sani- corr. to saṇi-.
13 Bid sani-, Cs sani- corr. to saṇi-.
14 Bid katipahāre.
15 Bid viya.
16 Bid adds taṃ balakkārena neti.
17 Bi tam.
18 Bid omit na.
19 Bid upaṭhā-, Bd adds aticirāyati.
20 Bid ga-.
21 Bid karissathā.
22 Cs sani- corr. to saṇi-.
23 Ck nāhā-, Bid nhā-.
24 Bid -nādīni.
25 -llakaṃ.
26 Cs -saddhaṃ-.

[page 038]
38 IV. Catukkanipāta. 2. Pucimandavagga (32.)
janti, sakiṃ bhinnakālato paṭṭhāya puna na sakkā honti gha-
ṭetuṃ, te akkosante pi mahallakehi1 adhivāsetabbā2" ti vatvā
pitaraṃ ovadanto3 imā gāthā āha4:

  Ja_IV,2.2(=312).1: Api Kassapa mandiyā yuvā sapati5 hanti vā,
                    sabban taṃ khamate dhīro, paṇḍito taṃ titikkhati. || Ja_IV:45 ||


  Ja_IV,2.2(=312).2: Sace pi santo vivadanti khippaṃ sandhīyare6 puna,
                    bālā pattā va bhijjanti, na te samatham ajjhagū. || Ja_IV:46 ||


  Ja_IV,2.2(=312).3: Ete bhiyyo samāyanti7 sandhi tesaṃ na jīrati
                    yo cādhipannaṃ jānāti yo ca jānāti desanaṃ. || Ja_IV:47 ||


  Ja_IV,2.2(=312).4: Eso hi uttaritaro bhāravāho dhurandharo
                    yo pares'; ādhipannānaṃ sayaṃ sandhātum arahatīti. || Ja_IV:48 ||


     Tattha Kassapā 'ti pitaraṃ nāmenālapati, mandiyā ti mandabhāvena8
taruṇatāya, yuvā sapati hanti vā ti taruṇadārako akkosati pi paharati pi,
dhīro ti dhikkitapāpo9, dhī10 vuccati paññā, tāya samannāgato ti pi attho,
itaraṃ pana imassa11 vevacanaṃ, ubhayenāpi sabban taṃ bāladārakehi kataṃ
aparādhaṃ mahallako dhīro paṇḍito sahati titikkhatīti dasseti, sandhiyyare
ti puna mittabhāvena sandhiyyanti ghaṭīyanti, bālā pattā vā ti bālakā pana
mattikapattā12 va bhijjanti, na te samathamajjhagū ti te bālakā appamatta-
kam pi vivādaṃ katvā veravūpasamanaṃ13 na vindanti14 nādhigacchanti, ete
bhiyyo ti ete dve janā bhinnāpi puna samāgacchanti, sandhīti mittasandhi,
tesaṃ ti tesaṃ ñeva dvinnaṃ15 na jīrati, yo cādhipannan ti yo ca attanā16
adhipannaṃ atikkantaṃ asmiṃ kataṃ dosaṃ jānāti, desanan ti yo ca tena
attano dosaṃ jānantena17 pi naṃ18 accayadesanaṃ19 patigaṇhituṃ20 jānāti,
yo paresādhipannānan ti yo paresaṃ adhipannānaṃ dosenādhibhūtānaṃ{21}
aparādhakārakānaṃ22, sayaṃ sandhātumarahatīti tesu akhamāpentesu pi
ehi bhadramukha uddesaṃ gaṇha aṭṭhakathaṃ suṇa bhāvanam23 anuyuñja kasmā
paribāhiro hosīti evaṃ sayaṃ sandhātuṃ arahati mettabhāvaṃ ghaṭeti24, eso25
evarūpo mettāvihārī uttaritaro mettabhārassa26 mittadhurāya ca vahanato bhā-
ravāho ti ca dhurandharo ti ca saṃkhaṃ gacchatīti.

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks -kohi.
2 Cks -bbo.
3 Bid ovādento.
4 Bid abhāsi.
5 Bid sampaṭi.
6 Cs Bid -dhiyare.
7 Cs samāsenti.
8 Bid mandiyabhā-.
9 Cs dikk- corr. to dhikk-, Bi dhitapāpo, Bd vigatapāpo, and adds
viriyavā.
10 Cs Bd dhi, Bi dhirā.
11 Bid -sseva.
12 Ck -kā-.
13 Bid -samathaṃ.
14 Cks vindati.
15 Bd has added sandhi.
16 Bid -no.
17 Cs -te.
18 Bid desitaṃ in the place of pi nam.
19 Cs -dosānaṃ, Ck -dosanaṃ.
20 Bid paṭi-.
21 Bid dosena abhibhū-.
22 Bid -dhakāraṇaṃ.
23 Ck suna bhāvanām, Cs suna bhāvanām corr. to suṇa-, Bi suna bhāvanam,
Bd sukā bhāvanam.
24 Bid mitta-.
25 Cs so.
26 Cs Bd mitta-, Bi mittabhāvassa.

[page 039]
3. Khantivādijātaka (313.) 39
     Evaṃ Bodhisatto pitu ovādaṃ akāsi1. So pi tato pa-
bhuti2 ahosi sudanto3.
     Satthā imaṃ desanaṃ4 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
pitā tāpaso mahallakathero ahosi, khuddakatāpaso sāmaṇero, pitu ovāda-
dāyako pana aham evā" 'ti Kassapamandiyajātakaṃ5.

                      3. Khantivādijātaka.
     Yo te hatthe ca pāde cā 'ti. Idaṃ Satthā Jetavane vi-
haranto ekaṃ kodhanaṃ6 ārabbha kathesi. Vatthuṃ heṭṭhā kathi-
tam eva. Satthā pana taṃ bhikkhuṃ "kasmā7 tvaṃ8 akkodhanassa
Buddhassa sāsane pabbajitvā kodhaṃ9 karosi, porāṇakapaṇḍitā sarīre
pahārasahasse10 patante11 hatthapādakaṇṇanāsāsu12 chijjamānesu13
parassa14 kodhaṃ9 na kariṃsū" 'ti vatvā atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Kalābu15 nāma Kāsirājā16 rajjaṃ
kāresi. Tadā Bodhisatto asītikoṭivibhave brāhmaṇakule
nibbattitvā Kuṇḍakakumāro17 nāma māṇavo hutvā vayap-
patto Takkasilāyaṃ18 sabbasippāni uggaṇhitvā kuṭumbaṃ saṇ-
ṭhapetvā mātāpitunnaṃ accayena dhanarāsiṃ oloketvā "imaṃ
dhanaṃ uppādetvā mama ñātakā agahetvā va gatā, mayā pan'
etaṃ gahetvā gantuṃ vaṭṭatīti" sabban taṃ19 dhanaṃ viceyya20
dānavasena yo yaṃ arahati21 tassa taṃ22 datvā Himavantaṃ
pavisitvā pabbajitvā phalāphalena yāpento ciraṃ vasitvā lo-
ṇambilasevanatthāya manussapathaṃ gantvā23 anupubbena Bā-
rāṇasiṃ patvā rājuyyāne vasitvā punadivase nagare bhikkhāya
caranto senāpatissa gehadvāraṃ24 sampāpuṇi. Senāpati 'ssa
iriyāpathe25 pasīditvā gharaṃ pavesetvā attano paṭiyādita-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid adāsi.
2 Cs ppa-.
3 Bi daṇḍo hoti sunando, Bd danto hoti sudanto.
4 Bid dhammade-.
5 Bid add dutiyaṃ.
6 Bid kodhanabhikkhuṃ.
7 Bid add pana
8 Bid add bhikkhu.
9 Cks kodhanaṃ.
10 Bid -ssena.
11 Bi parivārantesu, Bd paharantesu.
12 Ck adds ca.
13 so Ck; Cs -ne, Bid chindamānesu.
14 Bd piparesaṃ.
15 Bid -pu.
16 Cs kāsī-, Bd kāsika-.
17 Bid kuṇḍala-.
18 Bd -laṃ, Bid add gantvā.
19 Bid omit taṃ.
20 Bi visajjeyya, Bd visajjeyyā corr to viceyyā.
21 Bid āharati.
22 Bd tassa taṃ taṃ.
23 Bid āg-.
24 Bid nivesanadvā-.
25 Bid -thesu.

[page 040]
40 IV. Catukkanipāta. 2. Pucimandavagga. (32.)
bhojanaṃ1 bhojetvā paṭiññaṃ gahetvā tatth'; eva rājuyyāne
vasāpesi. Ath'; ekadivasaṃ Kalāburājā surāmadamatto2 nāṭa-
kaparivuto3 mahantena yasena uyyānaṃ gantvā maṅgalasilā-
paṭṭe sayanaṃ attharāpetvā ekissā piyamanāpāya itthiyā
aṃke4 sayi, gītavāditanaccesu chekā nāṭakitthiyo gītādīni pa-
yojayiṃsu, Sakkassa devarañño viya mahāsampatti5 ahosi, rājā
niddaṃ okkami. Atha tā itthiyo "yass, atthāya mayaṃ gītā-
dīni payojayāma so niddaṃ upagato, kin no gītādīhīti" vīṇā-
dīni turiyāni tattha tatth'; eva chaḍḍetvā uyyānaṃ pakkantā
pupphaphalaphallavādīhi palobhiyamānā6 uyyāne abhiramiṃsu.
Tadā Bodhisatto tasmiṃ uyyāne sampupphitasālamūle7 pab-
bajjāsukhena vītināmento mattavaravāraṇo viya nisinno hoti8.
Atha tā itthiyo caramānā taṃ disvā "etha ayyā ti9, yo10 etas-
miṃ rukkhamūle pabbajito nisinno yāva rājā11 pabujjhati tāv'
assa santike kiñci kiñci12 suṇamānā nisīdissāmā" 'ti gantvā
vanditvā parivāretvā nisinnā "amhākaṃ kathetabbayuttakaṃ
kiñci13 kathethā" 'ti vadiṃsu. Bodhisatto tāsaṃ dhammaṃ
kathesi. Atha sā itthi aṃkaṃ cāletvā rājānaṃ pabodhesi.
Rājā pabuddho tā apassanto "kahaṃ gatā vasaliyo" ti āha.
"Etā mahārāja gantvā ekaṃ tāpasaṃ parivāretvā nisīdiṃsū".
'ti14. Rājā kupito15 khaggaṃ gahetvā "sikkhāpessāmi naṃ kū-
ṭajaṭilan" ti vegena agamāsi. Atha16 tā itthiyo rājānaṃ kud-
dhaṃ{17} āgacchantaṃ disvā tāsu18 vallabhatarā gantvā rañño
hatthā19 asiṃ gahetvā rājānaṃ vūpasamesuṃ. So āgantvā
Bodhisattassa santike ṭhatvā "kiṃvādī tvaṃ samaṇā" 'ti
pucchi. "Khantivādī mahārājā" 'ti. "Kā esā khanti nāmā"
'ti. "Akkosantesu paharantesu paribhāsantesu akujjhana-
bhāvo" ti. Rājā "passissāmi20 dāni te khantiyā atthibhāvan"

--------------------------------------------------------------------------
1 Bi -yārikaṃ-, Bd patiyāditaṃ-.
2 Bid surāmatto.
3 Bid chekanāṭaka-.
4 Bid aṅge.
5 Cks -ttiṃ.
6 Bid -bha-.
7 Bid supu-.
8 Bid ahosi.
9 Bid omit ti.
10 Cs so.
11 Bd adds na
12 Bid add dhammaṃ.
13 Bd adds dhammaṃ.
14 Bid add so.
15 Bd kuppi-.
16 Cks add naṃ.
17 Bid kuddhabhāvena.
18 Bi tassa, Bd tāsu corr. to tassa.
19 Bid hatthe.
20 Bid vimaṃsissāmi.

[page 041]
3. Khantivādijātaka. (313.) 41
ti coraghātakaṃ1 pakkosāpesi. So attano cārittena pharasuñ ca
kaṇṭakakasañ ca ādāya kāsāyanivāsano rattamāladharo āgantvā
rājānaṃ vanditvā "kiṃ karomīti2" āha. "Imaṃ coraṃ duṭṭha-
tāpasaṃ gahetvā kaḍḍhitvā3 bhūmiyaṃ pātetvā kaṇṭakakasaṃ
gahetvā purato4 pacchato4 ubhosu ca passesū 'ti catusu pi
passesu dve pahārasahassam assa5 dehīti". So tathā akāsi.
Bodhisattassa chavi6 chijji7, cammaṃ chijji7, maṃsaṃ chijji7,
lohitaṃ paggharati. Puna rājā "kiṃvādī tvaṃ bhikkhū" 'ti
āha. "Khantivādī mahārājā 'ti, tvaṃ pana mayhaṃ camman-
tare khantīti maññasi8, na9 mayhaṃ cammantare khanti, tayā
pana10 daṭṭhuṃ asakkuṇeyye11 hadayabbhantare mama khanti
patiṭṭhitā, mahārājā" 'ti. Puna coraghātako "kiṃ karomīti"
pucchi. "Imassa kūṭajaṭilassa ubho hatthe chindā12" 'ti. So
pharasuṃ gahetvā gaṇḍiyā13 ṭhapetvā hatthe chindi. Atha
naṃ "pāde chindā" 'ti āha. Pāde14 chindi. Hatthapādakoṭīhi
ghaṭacchiddehi lākhāraso15 viya lohitaṃ paggharati. Puna16
rājā "kiṃvādī sīti" pucchi. "Khantivādī17 mahārāja18, tvaṃ
pana mayhaṃ hatthapādakoṭisu khanti atthīti maññasi19, n'
atth'; esā ettha, mayhaṃ hi20 khanti gambhīraṭṭhāne patiṭṭhitā"
ti. So "kaṇṇanāsam assa chindā12" 'ti. āha. Itaro kaṇṇa-
nāsaṃ chindi. Sakalasarīraṃ lohitakaṃ21 ahosi. Puna naṃ
"kiṃvādī nāma tvaṃ" ti pucchi. "Mahārāja khantivādī nāma,
mā kho pana tvaṃ kaṇṇanāsakoṭīsu22 patiṭṭhitāssa23 khantīti
maññasi, mama khanti gambhīre hadayabbhantare patiṭṭhitā"
ti. Rājā "kūṭajaṭila, tava khantiṃ24 tvam eva ukkhipitvā ni-
sīdā25" 'ti Bodhisattaṃ hadaye pādena paharitvā pakkāmi.
Tasmiṃ gate senāpati Bodhisattassa sarīrato lohitaṃ puñ-

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks -ghātaṃ.
2 Bid -mi devā ti.
3 Bid āka-.
4 Bid add ca.
5 Bid -ssāni and omit assa.
6 Cks -viṃ.
7 Bi bhijji.
8 Cks maṃñāsi, Bi maññesī.
9 Bd natthi, Bi atthi.
10 Bid omit pana.
11 Cs -yyo, Bid -yyaṃ
12 Bid -dāhi.
13 Bi bhaṇḍikāya, Bd bhaṇḍikāyaṃ.
14 Bid add pi.
15 Bid -sasadiso.
16 Bid add pi.
17 Bid add meva.
18 Bid -jā ti.
19 Cks -ṭisū ti maṃñasi.
20 Bid omit hi.
21 Bid lohitaṃ paggharaṇaṃ.
22 Cs -ṭisu, Bid -nāsikakoṭisu.
23 Bi paṭiṭhitassa, Bd patiṭhitā corr. to -tassa.
24 Cks Bi -ti.
25 Bid sanni-.

[page 042]
42 IV. Catukkanipāta. 2. Pucimandavagga. (32.)
chitvā1 hatthapādakaṇṇanāsakoṭiyo sāṭakakaṇṇe katvā2 Bodhi-
sattaṃ saṇikaṃ3 nisīdāpetvā vanditvā ekamantaṃ nisīditvā
"sace bhante tumhe kujjhitukāmā tumhesu katāparādhassa4
rañño va kujjheyyātha mā aññesan" ti yācanto paṭhamaṃ
gātham āha:

  Ja_IV,2.3(=313).1: Yo te hatthe ca pāde ca kaṇṇanāsañ ca chedayi
                    tassa kujjha mahāvīra, mā raṭṭhaṃ vinasā5 idan ti. || Ja_IV:49 ||


     Tattha mahāvīrā 'ti mahāviriya, mā raṭṭhaṃ vinasā5 idan ti idaṃ
niraparādhaṃ Kāsiraṭṭhaṃ6 mā vināsesi7.
     Taṃ sutvā Bodhisatto dutiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,2.3(=313).2: Yo me hatthe ca pāde ca kaṇṇanāsañ ca chedayi (cfr. Alwis, Sidhat Sangarawa P. CLX)
                    ciraṃ jīvatu so rājā, na hi kujjhanti mādisā ti. || Ja_IV:50 ||


     Tattha mādisā ti mama sadisā khantibalena samannāgatā paṇḍitā ayaṃ
maṃ akkosi paribhavi8 pahari chindi bhindīti9 na10 kujjhanti.
Rañño uyyānā nikkhamantassa Bodhisattassa cakkhupathaṃ
vijahanakāle yeva ayaṃ cattālīsasahassādhikāni11 dve yojana-
satasahassāni12 bahalā13 mahāpaṭhavī balitthaddhasāṭako14
viya phalitā15, avīcito jālā nikkhamitvā rājānaṃ kuladattikena
rattakambalena16 pārupantī17 viya gaṇhi. So uyyānadvāre
yeva paṭhaviṃ pavisitvā18 Avīcimahāniraye patiṭṭhahi. Bodhi-
satto19 taṃ divasam eva20 kālam akāsi. Rājapurisā21 ca nā-
garā ca gandhamāladhūpahatthā āgantvā Bodhisattassa sarīra-
kiccaṃ kariṃsu22. Keci panāhu: Bodhisatto pana23 Himavan-
tam eva gato ti, taṃ abhūtaṃ.

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks pucchi- corr. to puñchi-, Bid puñci-.
2 Bid thapetvā.
3 Cs Bd sani- corr. to saṇi-, Bi satikaṃ.
4 Bi parādhassa, Bd katapa- corr. to pa-.
5 Bi vināsa, Bd vinassa corr. to vināsa.
6 Bid kāsikara-.
7 Bd vinassesi, Bi vinasessati.
8 Bi -bhāsi, Bd -bhāvi corr to -bhāsi.
9 Cks chindīti
10 Bid taṃ na.
11 Bid catunahutādhikāni.
12 Bid dvī.
13 Ck bahalāni, Cs balāni.
14 Ck khali-, Bi khalitasādhako, Bd khalibaddhasāṭako corr. to
khalitaddha-.
15 Ck phālitā, Cs pā- corr. to pha-.
16 Cs rataṇakamba-.
17 Cs -ti, Bi pārumpantaṃ, Bd pārupanti corr. to -taṃ.
18 Bid add va.
19 Bid add pi.
20 Bid -saṃ tattheva.
21 Bi rājāpariyā, Bd rājaparisā.
22 Bid akaṃsu.
23 Bid puna.

[page 043]
4. Lohakumbhijātaka. (314.) 43

  Ja_IV,2.3(=313).3: Ahu atītamaddhāne samaṇo {khantidīpano},
                    taṃ khantiyā ṭyeva hitaṃ Kāsirājā achedayi. || Ja_IV:51 ||


  Ja_IV,2.3(=313).4: Tassa kammassa pharusassa vipāko kaṭuko ahu
                    yaṃ Kāsirājā vedesi nirayamhi samappito ti || Ja_IV:52 ||


imā1 dve2 abhisambuddhagāthā.
     Tattha atītamaddhāne ti atīte addhāne, khantidīpano ti adhivāsa-
nakhantisaṃvaṇṇano3, achedayīti mārāpesi, ekacce pana therā Bodhisattassa
puna hatthapādā4 ghaṭitā ti vadanti, ṭam pi abhūtam eva, samappito ti
patiṭṭhito.
     Satthā imaṃ desanaṃ5 āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samo-
dhānesi: (Saccapariyosāne kodhano bhikkhu anāgāmiphale patiṭṭhahi,
bahū6 sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsu) "Tadā Kalābu Kāsirājā7 Deva-
datto ahosi, senāpati Sāriputto, khantivādatāpaso8 aham evā" 'ti.
Khantivādijātakaṃ9.

                      4. Lohakumbhijātaka.
     Dujjīvitan ti. Idaṃ Satthā Jetavane viharanto Kosala-
rājānaṃ ārabbha kathesi. Tadā kira Kosalarājā rattibhāge catun-
naṃ nerayikasattānaṃ10 saddaṃ suṇi, eko dukāraṃ eva bhaṇi, eko
sakāraṃ, eko nakāraṃ, eko sokāraṃ11. Te kira atītabhave Sāvatthi-
yaṃ ñeva paradārikā rājaputtā ahesuṃ. Te paresaṃ rakkhitagopite
mātugāme aparajjhitvā cittakeḷiṃ kīḷantā12 bahuṃ13 pāpakammaṃ
katvā maraṇacakkena chinnā Sāvatthi-sāmante14 catūsu15 lohakumbhīsu
nibbattā saṭṭhivassasahassāni16 tattha pacitvā17 uggatā lohakumbha-
mukhavaṭṭiṃ18 disvā "kadā nu kho imamhā dukkhā muccissāmā19"
'ti cattāro pi mahantena saddena anu paṭipāṭiyā viraviṃsu. Rājā
tesaṃ saddaṃ sutvā maraṇabhayatajjito20 nisinnako va aruṇaṃ uṭṭha-
pesi21. Aruṇuggamanavelāya brāhmaṇā āgantvā rājānaṃ sukhasayi-
taṃ22 pucchiṃsu. Rājā "kuto me ācariyā23 sukhasayitaṃ24, ajjāhaṃ

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks ime.
2 Bd adds gāthā.
3 Bi -khantiyā sampanno, Bd -khantisaṃvaranako.
4 Bid -dakaṇṇanāsā.
5 Bid dhammade-.
6 Bid aññe bahū.
7 Bid kāsikarājā.
8 Bid -dī-, and add pana.
9 Bid add tatiyaṃ.
10 Ck -kā-, Cs -kānaṃsattānaṃ.
11 Bid -ranti.
12 Bid kilanti.
13 Bid bahu.
14 Bid -tā.
15 Cks Bi -usu.
16 Ck satthiṃ-, Cs saṭṭhiṃ- corr. to saṭṭhi-.
17 Ck pacci-.
18 Ck -vaṭṭhiṃ, Bi -kumbhisukhapathaṃ, Bd -kumbhimukhavatthiṃ
corr. to -vaṭṭiṃ.
19 Bid muñcei-.
20 Cks -tā.
21 Bid uṭṭhā-.
22 Bi sukhaseyyaṃ sayitaṃ, Bd sukhasayitaṃ corr. to sukhaseyyaṃ sayitaṃ.
23 Cks -ya.
24 Bd sukhaṃ-.

[page 044]
44 IV. Catukkanipāta. 2. Pucimanadavagga. (32.)
evarūpe cattāro bhiṃsanakasadde suṇin1" ti. Brāhmaṇā hatthe dhu-
niṃsu2. "Kiṃ ācariyā" ti3. "Sāhasikasaddā mahārājā" 'ti. "Sap-
paṭikammā4 appaṭikammā" ti5. "Kāmaṃ appaṭikammā6, mayaṃ pana
susikkhitā mahārāja". "Kiṃ katvā paṭibāhissathā" 'ti. "Mahārāja,
paṭikammaṃ pana7 mahantaṃ sakkā8 kātuṃ9, mayaṃ pana sabba-
catukkayaññaṃ10 yajitvā hāressāmā" 'ti. "Tena hi khippaṃ cattāro
hatthī cattāro asse cattāro usabhe cattāro manusse ti11 laṭukikasaku-
nikā12 ādiṃ katvā cattāro cattāro pāṇe gahetvā sabbacatukkayaññaṃ
yajitvā mama sotthibhāvaṃ karothā" 'ti āha. "Sādhu mahārājā" 'ti
yen'; attho taṃ gahetvā yaññāvāṭaṃ paccupaṭṭhapesuṃ, bahū pāṇe
thūṇūpanīte katvā ṭhapesuṃ, "bahuṃ13 macchamaṃsaṃ khādissāma14,
dhanaṃ labhissāmā" 'ti ussāhappattā15 ahesuṃ16, "idaṃ laddhuṃ
vaṭṭati devā17" 'ti aparāparaṃ caranti. Mallikā devī rājānam upa-
saṃkamitvā "kin nu kho mahārājā brāhmaṇā ativiya umhāyantā18
vicarantīti" pucchi. "Devi19 kiṃ tuyh'; iminā, tvaṃ attano yasen'
eva mattā pamattā, dukkhaṃ pana amhākam eva na jānāsīti20".
"Kiṃ mahārājā" 'ti. "Devi21, ahaṃ evarūpaṃ nāma asotabbam
suṇiṃ, tato{22} imesaṃ saddānaṃ sutattā ‘kiṃ bhavissatīti'; brāhmaṇe
pucchiṃ, brāhmaṇā ‘tumhākaṃ mahārāja rajjassa vā bhogānaṃ vā
jīvitassa vā āntarāyo paññāyati23, sabbacatukkena24 yajitvā sotthi-
bhāvaṃ karissāmā'; 'ti vadiṃsu, te mayhaṃ vacanaṃ gahetvā yaññā-
vāṭaṃ katvā yena yen'; attho tassa tassa kāraṇā āgacchantīti".
"Kiṃ pana deva imesaṃ saddānaṃ nipphattiṃ sadevake loke agga-
brāhmaṇaṃ25 pucchitthā26" 'ti. "Ko esa devi27 sadevake loke ag-
gabrāhmaṇo nāmā" 'ti. "Mahāgotamo Sammāsambuddo" ti. "Devi27
Sammāsambuddho me na pucchito" ti. "Tena hi gantvā pucchathā"
'ti. Rājā tassā vacanaṃ sutvā28 bhuttapātarāso rathavaram abhi-
ruyha29 Jetavanaṃ gantvā Satthāraṃ vanditvā pucchi: "ahaṃ bhante
rattibhāge cattāro sadde sutvā brāhmaṇe pucchiṃ30, te31 ‘sabbacatuk-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid suṇomi.
2 Bi nīsuṇitvā nissīdisu, Bd dhunitvā nisidiṃsu.
3 Bid add vutte.
4 Cs -mmaṃ.
5 Bid add pucchi.
6 Bi -mmaṃ, Bd sapaṭikammaṃ corr. to -mmā.
7 Cs adds na.
8 Bid sakkāraṃ.
9 Bd adds vaṭṭati.
10 Bid -kkaṃ-.
11 Bid omit ti.
12 Bid -ke.
13 Bid -hu.
14 Bid add bahu.
15 Ck -hapa-.
16 Bid hutvā.
17 Cs yevā.
18 Ck umbhā, Bi umpā-, Bd ummā-.
19 Ck Bid -vī.
20 Ck -kamevā ti, Cs -kaṃ mevā ti, Bi -kam eva jānātīti,
Bd -kaṃ meva na jānāsīti corr. to -kameva-.
21 Bid devī.
22 Bid add me.
23 Bid paññāyissatīti.
24 Bid adds yaññaṃ.
25 Ck -ṇo, Cs -ṇā corr. to ṇaṃ.
26 Bid pucchatā.
27 Cs Bid -vī.
28 Bid gahetvā.
29 Bid āruyha.
30 Ck pucchi corr. to -iṃ, Cs Bid -i.
31 Bi adds sabbe, Bd sabba.

[page 045]
4. Lohakumbhijātaka. (314.) 45
kayaññaṃ yajitvā sotthiṃ karissāmā'; 'ti vatvā yaññāvāṭakakammaṃ1
karonti, tesaṃ saddānaṃ sutattā mayhaṃ kiṃ bhavissatīti". "Na
kiñci mahārāja, nerayikasattā dukkham anubhavantā evaṃ viraviṃsū
'ti2, na ime saddā3 idāni tayā va4 sutā5, porāṇakarājūhi6 pi sutā7
yeva, te pi brāhmaṇe pucchitvā pasughātayaññaṃ8 kattukāmā hutvā
paṇḍitānaṃ kathaṃ sutvā na kariṃsu, paṇḍitā tesaṃ saddānaṃ an-
taraṃ kathetvā mahājanaṃ vissajjāpetvā sotthim akaṃsū" 'ti vatvā
tena yācito atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto aññatarasmiṃ Kāsigāme9 brāhmaṇakule nib-
battitvā vayappatto10 kāme pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā
jhānābhiññaṃ11 uppādetvā jhānakīḷaṃ kīḷanto Himavante ra-
maṇīye vanasaṇḍe vasati. Tadā Bārāṇasirājā catunnaṃ nera-
yikānaṃ ime cattāro sadde sutvā bhītatasito iminā va niyā-
mena brāhmaṇehi "tiṇṇam antarāyānaṃ aññataro bhavissatīti,
sabbacatukkayaññena naṃ12 vūpasamessāmā" 'ti vutte sam-
paṭicchi. Purohito brāhmaṇehi saddhiṃ yaññāvāṭaṃ paccu-
paṭṭhāpesi, mahājano thūṇūpanīto ahosi. Tadā Bodhisatto
mettābhāvanaṃ purecārikaṃ katvā dibbena cakkhunā lokaṃ
olokento imaṃ kāraṇaṃ disvā "ajja mayā gantuṃ vaṭṭati,
mahājanassa sotthiṃ13 bhavissatīti" iddhibalena vehāsaṃ up-
patitvā Bārāṇasirañño uyyāne otaritvā maṅgalasilāpaṭṭe kañ-
canarūpakaṃ14 viya nisīdi. Tadā purohitassa jeṭṭhantevāsiko
ācariyaṃ upasaṃkamitvā "nanu ācariya amhākaṃ vedesu15
paraṃ16 māretvā sotthikaraṇaṃ17 nāma n'; atthīti" āha. Puro-
hito "tvaṃ rājadhanaṃ va18 nayasi19, mayaṃ bahuṃ20 mac-
chaṃ21 khādissāma22, tuṇhī23 hohīti24" taṃ paṭibāhi. So

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid -vāṭe kammaṃ.
2 Bid add vatvā.
3 Bi imesaṃ saddānaṃ, Bd ime saddā corr. to -saddānaṃ.
4 Bd eva corr. to va.
5 Ck suṇa, Bi sutatāte, Bd sutā corr. to sutabhāvo.
6 Ck Bi -jūti, Cs -jūti corr. to jūhi.
7 Ck suṇā.
8 Bi -ghaṭa-, Bd -ghāta- corr. to -ghaṭa-.
9 Bid kāsikagā-.
10 Bid add kāmesu ādīnavaṃ disvā.
11 Bid abhiññā ca samāpattiyo ca.
12 Bid taṃ.
13 Ck sotthim, Bid sotthi.
14 Bi -rūpato, Bd -ruppako.
15 Bd bede-, Bi devesu.
16 Bd pāṇaṃ.
17 Ck -ṇan, Bid -kāraṃ.
18 Bi omits va, Bd ca crossed over.
19 Bid rakkhasi.
20 Cs Bi -u.
21 Bid macchamaṃsaṃ.
22 Bid add dhanaṃ labhissāma.
23 Bid -i.
24 Bid hohiti, Cks hoti.

[page 046]
46 IV. Catukkanipāta. 2. Pucimanadavagga. (32.)
"nāhaṃ ettha sahāyo bhavissāmīti" nikkhamitvā rājuyyānaṃ
gantvā Bodhisattaṃ disvā vanditvā katapaṭisanthāro ekaman-
taṃ nisīdi. Bodhisatto "kiṃ māṇava rājā dhammena rajjaṃ
kāretīti1" pucchi. "Bhante, rājā dhammena rajjaṃ kāreti2,
rattibhāge pana cattāro sadde sutvā brāhmaṇe pucchi, brāh-
maṇā ‘sabbacatukkayaññaṃ yajitvā sotthiṃ karissāmā'; 'ti
vadiṃsu, rājā pasughātakammaṃ3 katvā attano sotthiṃ
kātukāmo, mahājano thūṇūpanīto, kin nu kho bhante tum-
hādisānaṃ sīlavantānaṃ tesaṃ saddānaṃ nipphattiṃ vatvā4
mahājanaṃ maraṇamukhā mocetuṃ na5 vaṭṭatīti". "Māṇava,
rājā amhe na jānāti, mayam pi taṃ na jānāma, imesaṃ6
pana saddānaṃ nipphattiṃ jānāma, sace rājā amhe upasaṃ-
kamitvā puccheyya rājānaṃ nikkaṃkhaṃ katvā kathessāmā7"
'ti. "Tena hi bhante muhuttaṃ idh'; eva hotha, ahaṃ rājānaṃ
ānessāmīti". "Sādhu māṇavā" 'ti. So gantvā rañño tam
atthaṃ ārocetvā rājānaṃ ānesi. Rājā Bodhisattaṃ vanditvā
ekamantaṃ nisinno pucchi: "saccaṃ kira tumhe mayā suta-
saddānaṃ nipphattiṃ jānathā8" 'ti. "Āma mahārājā9" 'ti.
"Kathetha bhante" ti. "Mahārāja, ete purimabhave paresaṃ
rakkhitagopitesu10 cārittaṃ āpajjitvā Bārāṇasi-sāmante catūsu11
lohakumbhīsu nibbattā kaṭhine12 khāralohodake13 pheṇudde-
hakaṃ pacamānā14 tiṃsavassasahassāni15 adho gantvā kum-
bhitalaṃ āhacca uddhaṃ ārohantā tiṃsavassasahassen'; va16
kālena kumbhimukhaṃ disvā bahi oloketvā cattāro janā catasso
gāthā paripuṇṇaṃ katvā vattukāmāpi tathā kātuṃ na17 sak-
kontā ekekam eva akkharaṃ katvā18 puna lohakumbhīsu19

--------------------------------------------------------------------------
1 Bd -resiti.
2 Bd -resi.
3 Bid -ghāṭa-.
4 Bid disvā.
5 Bid omit na.
6 Cs imassa.
7 Bid katheyyāmā.
8 Bid jānā-.
9 Bid -ja jānāmī.
10 Bid add paradāresu.
11 Cks Bi catu-.
12 Bi pakkuṭhite, Bd cattāro janāpakkuṭhite.
13 Bi khāralomodakena, Bd khāraloṇodakena.
14 Ck pañca-, Bid pacca-.
15 Bi so ṭhitassa sahassāni, Bd tiṇi vassasahassāni.
16 Bi saṭhivassa-, Bd tiṇi vassa- corr. to saṭṭhivassa-.
17 Bid a.
18 Bid vatvā.
19 Bid -bhi.

[page 047]
4. Lohakumbhijātaka. (314.) 47
yeva nimuggā tesu dukāraṃ vatvā nimuggasatto1 evaṃ vattu-
kāmo ahosi:

  Ja_IV,2.4(=314).1: Dujjīvitaṃ ajīvimha2 ye sante3 na dadamhase4,
                    vijjamānesu bhogesu dīpaṃ nākamha5 attano ti6, || Ja_IV:53 ||


na pana sakkhīti7" vatvā Bodhisatto attano ñāṇena tam gā-
thaṃ paripuṇṇaṃ katvā kathesi. Sesāsu pi8 es'; eva nayo,
tesu sakāraṃ vatvā9 vattukāmassa ayaṃ gāthā:

  Ja_IV,2.4(=314).2: Saṭṭhivassasahassāni paripuṇṇāni sabbaso,
                    niraye paccamānānaṃ kadā anto bhavissatīti. || Ja_IV:54 ||


Nakāraṃ vatvā9 vattukāmassa ayaṃ gāthā:

  Ja_IV,2.4(=314).3: N'; atthi anto kuto anto na anto patidissati,
                    tadā hi pakataṃ pāpaṃ mama tuyhañ ca mārisā 'ti. || Ja_IV:55 ||


Sokāraṃ vatvā9 vattukāmassa ayaṃ gāthā:

  Ja_IV,2.4(=314).4: So hi10 nūna ito gantvā yoniṃ laddhāna mānusiṃ
                    vadaññū sīlasampanno kābāmi kusalaṃ bahun ti. || Ja_IV:56 ||


     Tattha dujjīvitan ti tīṇi duccaritāni carantā dujjīvitaṃ lāma-
kaṃ jīvitaṃ jīvanti nāma, so pi tad eva sandhāyāha dujjīvitaṃ ajīvimhā11
'ti, ye sante12 na dadamhase13 ti ye mayaṃ deyyadhamme ca paṭiggāhake
ca vijjamāne14 yeva na dadāma15, dīpaṃ nākamhā16 ti attano patiṭṭhaṃ na
karimhā17, sabbaso ti sabbākārena, paripuṇṇānīti anūnāni anadhikāni,
paccamānānan ti amhākaṃ imasmiṃ niraye paccamānānaṃ, natthi anto
ti amhākaṃ asukakāle nāma mokkho bhavissatīti evaṃ kālaparicchedo n'; atthi,
kuto anto ti kena kāraṇena anto paññāyissati, na anto ti antaṃ daṭṭhu-
kāmānam pi no dukkhassa anto18 na patidissati19, tadā hi pakatan ti tas-
miṃ kāle mārisa mama20 tuyhañ ca pakataṃ pāpaṃ pakaṭṭhaṃ kataṃ atibahum
eva kataṃ, tathā hi pakatan ti pi pāṭho, tena kāraṇena21 kataṃ yena22

--------------------------------------------------------------------------
1 Ck -ggā- corr. to -ggo-, Bi -ggā-.
2 Cs ajimha, Bi -tamajīvamhā, Bd -tamamajīvamhā.
3 Cs se sante corr. to -to, Bi yasano, Bd yesaṃ no.
4 Bi dīdāmase, Bd dadāmhase.
5 Cs dīpan nākamma corr. to kamha, Ck dipaṃ nākamma,
Bi dippaṃ na kamham, Bd dīpaṃ nākamhām corr. to -ham.
6 Bid add taṃ gāthaṃ paripuṇṇaṃ kātuṃ.
7 Bi nasakkhinti, Bd nasakkhinti corr. to nā-.
8 Cs sesāpisu corr. to sesāpi.
9 Bid omit vatvā.
10 Bid haṃ.
11 Ck ajimhā corr. to ajīvimhā, Bi ajīvamhā.
12 Cs sante corr. to santo, Bi santo corr. to saṃ no?
13 Bi dadāmāso, Bd dadāmhase.
14 Bid saṃvijj-.
15 Bid dadamhā.
16 Bi na kumhamattano, Bd na kamhamattano corr. to nā-.
17 Bid -hā.
18 Bid add pi.
19 Bi paṭi-, Bd pati corr. to paṭi-.
20 Bd mamañca.
21 Cks add anto.
22 Bid yeva.

[page 048]
48 IV. Catukkanipāta. 2. Pucimanadavagga. (32.)
tassa anto va1 daṭṭhuṃ na sakkā ti2 attho, mārisā 'ti mayā sadisa3, piyā-
lapanam etaṃ etesaṃ4, nūnā5 'ti ekaṃsatthe nipāto, so ahaṃ ito gantvā yoniṃ
mānusiṃ laddhā vadaññū sīlasampanno hutvā ekaṃsen'; eva bahuṃ kusalaṃ
karissāmīti6, ayam ettha attho.
     Iti Bodhisatto ekamekaṃ7 gāthaṃ vatvā "mahārāja, so
nerayikasatto imaṃ gāthaṃ paripuṇṇaṃ katvā vattukāmo
attano pāpassa mahantatāya tathā kātuṃ8 nāsakkhi, iti so
attano kammavipākaṃ anubhavanto viravi9, tumhākaṃ etassa
saddassa savanapaccayā antarāyo nāma n'; atthi, tumhe mā
bhāyathā10" 'ti rājānaṃ saññāpesi. Rājā mahājanaṃ vissajjā-
petvā suvaṇṇabheriṃ carāpetvā yaññāvāṭaṃ viddhaṃsāpesi.
Bodhisatto mahājanassa sotthiṃ katvā katipāhaṃ vasitvā tatth'
eva gantvā aparihīnajjhāno Brahmaloke uppajji.
     Satthā imaṃ desanaṃ11 āharitvā12 jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
purohitamāṇavo13 Sāriputto ahosi, tāpaso14 aham evā" 'ti. Loha-
kumbhijātakaṃ15.

                      5. Maṃsajātaka.
     Pharusā vata te vācā ti. Idaṃ Satthā Jetavane viha-
ranto Sāriputtattherena pītavirecanānaṃ16 dinnarasapiṇḍapātaṃ17
ārabbha kathesi. Tadā kira Jetavane ekacce bhikkhū snehavirecanaṃ18
piviṃsu, tesaṃ rasapiṇḍapātena19 attho hoti, gilānupaṭṭhākā "rasabhattaṃ
āharissāmā" 'ti Sāvatthiyaṃ20 pavisitvā odanikagharavīthiyaṃ21 piṇḍāya
caritvāpi22 rasabhattaṃ alabhitvā nivattiṃsu. Thero divātaraṃ piṇḍāya
pavisamāno te bhikkhū disvā "kiṃ āvuso atipage23 va nivattathā" 'ti
pucchi. Te tam atthaṃ ārocesuṃ. Thero "tena hi ethā" 'ti te ga-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid anto ca, Cks omit anto va.
2 Bi sakkotīti, Bd sakkātipi corr. to sakkotīti.
3 Bid -sā.
4 Bid omit etesaṃ.
5 Bi sohaṃ nunā, Bd nunā corr. to sohaṃ nunā.
6 Bid -māti.
7 Bid -ka.
8 Bid kathetuṃ.
9 Bi vicarati, Bd vicaranti.
10 Bid -yitthā.
11 Bid dhammade-.
12 Bid add saccāni pakāsetvā.
13 Bid purohitajeṭhantevāsikamāṇavo.
14 Bid add pana.
15 Bid add catutthaṃ.
16 Bd pitaṃ-.
17 Bid dinnaṃ-.
18 Bi rasapitavi-, Bd pitavi- corr. to snehavi-.
19 Bid -piṇḍena.
20 Bid -iṃ
21 Ck -kaṃ-, Cs -kaṃbhara- corr. to -kabhara-, Bi otanikaghara-.
22 Bi -tvā va, Bd omits pi.
23 Bi ativiyapage, Bd atipage corr. to ativiyapage.

[page 049]
5. Maṃsajātaka. (315.) 49
hetvā tam eva vīthiṃ agamāsi1. Pūretvā rasabhattaṃ adaṃsu. Gilānu-
paṭṭhākā vihāraṃ2 āharitvā gilānānaṃ adaṃsu, te paribhuñjiṃsu.
Ath'; ekadivasaṃ dhammasabhāyaṃ3 kathaṃ samuṭṭhāpesum: "āvuso
thero kira4 pītavirecanānaṃ upaṭṭhāke rasabhattaṃ alabhitvā nik-
khamante gahetvā odanikagharavīthiyaṃ caritvā bahuṃ5 rasapiṇḍa-
pātaṃ6 pesesīti". Satthā āgantvā "kāya nu 'ttha bhikkhave etarahi
kathāya sannisinnā" ti pucchitvā "imāya nāmā" 'ti vutte "na bhik-
khave idāni7 Sāriputto va8 maṃsaṃ labhi9, pubbe pi muduvācā10
piyavacanaṃ vattuṃ chekā paṇḍitā labhiṃsū" 'ti vatvā atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente Bo-
dhisatto seṭṭhiputto ahosi. Ath'; ekadivasaṃ eko miga-
luddako bahuṃ maṃsaṃ labhitvā yānakaṃ pūretvā "vikkiṇis-
sāmīti" nagaraṃ āgacchati. Tadā Bārāṇasi-vāsikā cattāro
seṭṭhiputtā nagarā nikkhamitvā ekasmiṃ maggasabhāgaṭṭhāne11
kiñci12 diṭṭhasutaṃ samullapantā13 nisīdiṃsu. Tesu eko seṭ-
ṭhiputto taṃ maṃsayānakaṃ14 disvā "etaṃ luddakaṃ maṃ-
sakhaṇḍaṃ āharāpessāmīti" pucchi. "Gaccha āharāpehīti"
So upasaṃkamitvā "are15 luddaka, dehi me maṃsakhaṇḍan"
ti āha. Luddako "paraṃ kiñci yācantena nāma piyavacanena
bhavitabbaṃ, tayā kathitavācāya anucchavikaṃ16 maṃsakhaṇ-
ḍaṃ labhissasīti17" vatvā paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_IV,2.5(=315).1: Pharusā vata te vācā samma18 yācanako c'; asi19,
                    kilomassa20 sadisī vācā, kilomaṃ samma dadāmi te ti. || Ja_IV:57 ||


     Tattha kilomassa sadisīti pharusatāya21 kilomakasadisīti, kilomaṃ
samma dadāmi te ti handa gaṇha idaṃ te vācāya sadisaṃ kilomaṃ dammīti
nīrasaṃ22 salomakaṃ23 kilomamaṃsakhaṇḍaṃ24 ukkhipitvā adāsi:
     Atha naṃ aparo seṭṭhiputto "kin ti vatvā yācīti25" puc-
chi. "Are15 ti vatvā26" ti. So "aham pi naṃ yācissāmīti" vatvā

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid add te
2 Bid rasabhattaṃ.
3 Bid add bhikkhū.
4 Bi gilānā, Bd gilāna.
5 Bid -hu.
6 Bid add vihāraṃ āharitvā
7 Bid -neva.
8 Bd vara, Bi omits va.
9 Bi -itta, Bd -i corr. to -ittha.
10 Bid -cāya.
11 Bid maggasamipaṭhāne.
12 Ck kiñci kiñci.
13 Bd sallapantā.
14 Cs has added pure.
15 Bid hare.
16 Bid -ka.
17 Cs Bi -tīti
18 Cks yaṃ maṃ in the place of samma.
19 Bid omit c.
20 Bid -ma.
21 Bid pharusavācāya.
22 Cs Bid ni-.
23 Bi nimaṃsalohitaṃ, Bd nimaṃsaṃ
24 Bid kilomakakha-.
25 Bid yācasīti.
26 Bd adds yāci.

[page 050]
50 IV. Catukkanipāta. 2. Pucimandavagga (32.)
gantvā "jeṭṭhakabhātika1 maṃsakhaṇḍaṃ me dehīti" āha. Itaro
"tava vacanassa anucchavikaṃ labhissasīti2" dutiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,2.5(=315).2: Aṅgam etaṃ manussānaṃ bhātā loke pavuccati,
                    aṅgassa3 sadisī4 vācā, aṅgaṃ samma dadāmi te ti. || Ja_IV:58 ||


     Tass'; attho: imasmiṃ loke manussānaṃ aṅgasadisattā aṅgaṃ etaṃ yadi-
dam bhātā bhaginīti, tasmā tav'; esā aṅgasadisā vācā ti etissā anucchavikaṃ
aṅgam eva dadāme te ti.
     Evañ ca pana vatvā aṅgamaṃsaṃ ukkhipitvā adāsi. Tam5
pi aparo seṭṭhiputto "kin ti6 vatvā yācīti7" pucchi. "Bhātikā
ti vatvā8" ti. So "aham pi naṃ yācissāmīti" gantvā9 "tāta
maṃsakhaṇḍam me dehīti" āha. Luddako "tava vacanānurū-
paṃ labhissasīti10" vatvā tatiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,2.5(=315).3: Tātā 'ti putto vadamāno kampeti hadayaṃ pitu,
                    hadayassa sadisī vācā, hadayaṃ samma dadāmi te ti. || Ja_IV:59 ||


Tañ ca11 pana vatvā hadayamaṃsena saddhiṃ madhuramaṃ-
saṃ ukkhipitvā adāsi. Taṃ12 catuttho seṭṭhiputto "kin ti
vatvā13 yācīti14" pucchi15. "Tātā 'ti vatvā16" ti. So "aham pi
yācissāmīti" gantvā9 "sahāya maṃsakhaṇḍaṃ me dehīti" āha.
Luddo "tava vacanānurūpaṃ labhissasīti10" catutthaṃ17 gā-
tham āha:

  Ja_IV,2.5(=315).4: Yassa gāme sakhā n'; atthi yathāraññaṃ tath'; eva taṃ,
                    sabbassa sadisī vācā, sabbaṃ samma dadāmi te ti. || Ja_IV:60 ||


     Tass attho: yassa purisassa gāme sukhadukkhesu saha ayanato18 sahā-
yasaṃkhāto sakhā19 n'; atthi tassa taṃ ṭhānaṃ yathā20 amanussaṃ araññaṃ21
tath'; eva taṃ22 hoti, iti23 ayaṃ24 tava vācā sabbassa sadisī25 sabbena attano
santakena vibhavena sadisī, tasmā sabbam eva idaṃ26 mama santakaṃ maṃ-
sayānakaṃ27 dadāmi te ti.
     Evañ ca pana vatvā "ehi samma sabbam ev'; idaṃ28 maṃ-
sayānakaṃ tava gehaṃ harissāmīti29" āha. Seṭṭhiputto tena

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid jeṭhabhā-.
2 Cks -tīti, Bi labhatīti.
3 Bid aṅga.
4 Bid add te.
5 Bi tvaṃ.
6 Cks kinci.
7 Bid yācasīti.
8 Bd adds yāci.
9 Bid vatvā.
10 Bid lacchasīti.
11 Bid evañca.
12 Ck naṃ.
13 Cs va tvaṃ.
14 Bid yācasīti.
15 Bid adds so.
16 Bd adds yāca.
17 Bid vatvā ca-.
18 Bid āy-.
19 Ck saṃkhā, Bi saṅkhāhātho, Bd sahāyo.
20 Bid omit yathā.
21 Bid araññakaṃ.
22 Bid omit tathevataṃ.
23 Cs hotī ti in the place of hoti iti.
24 Cs omits ayaṃ.
25 Bid -siti.
26 Bid imaṃ.
27 Bi maṃsaṃ, Bd maṃsayānaṃ.
28 Bid eva imaṃ.
29 Bid āh-.

[page 051]
6. Sasajātaka. (316.) 51
yānakaṃ pajāpento1 attano gharaṃ gantvā2 maṃsaṃ otāre-
tvā3 luddakassa sakkārasammānaṃ4 katvā puttadāram pi 'ssa
pakkosāpetvā luddakakammato5 apanetvā attano kuṭumbamaj-
jhe vasāpento6 tena saddhiṃ abhejjasahāyo hutvā yāvajīvaṃ
samaggavāsaṃ vasi7.
     Satthā imaṃ desanaṃ8 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
luddako Sāriputto ahosi, sabbamaṃsalābhiseṭṭhiputto9 aham evā 'ti.
Maṃsajātakaṃ10.

                      6. Sasajātaka. (cfr. Morris, Cariyāp. p. 82)
     Satta me rohitā macchā ti. Idaṃ Satthā Jetavane vi-
haranto sabbaparikkhāradānaṃ ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṃ
kir'11 eko kuṭumbiko Buddha-pamukhassa saṃghassa12 sabbaparikkhā-
radānaṃ sajjetvā13 gharadvāre maṇḍapaṃ kāretvā Buddha-pamukhaṃ
bhikkhusaṃghaṃ nimantetvā sajjitamaṇḍape paññattavarāsanesu14 nisī-
dāpetvā nānaggarasapaṇītadānaṃ15 datvā "puna svātanāya puna svāta-
nāyā" 'ti sattāhaṃ nimantetvā sattame divase Buddha-pamukhānaṃ
pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ sabbaparikkhāre adāsi. Satthā bhatta-
kiccāvasāne anumodanaṃ karonto "upāsaka, tayā pītisomanassaṃ
kātuṃ vaṭṭatīti, idaṃ hi dānaṃ nāma porāṇakapaṇḍitānaṃ vaṃso,
porāṇakapaṇḍitā hi sampattayācakānaṃ jīvitaṃ pariccajitvā attano
maṃsaṃ pi adaṃsū" 'ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto sasa yoniyaṃ nibbattitvā araññe vasati. Tassa16
pana araññassa ekato pabbatapādo17 ekato18 nadī19 ekato18
paccantagāmako20. Apare pi 'ssa tayo sahāyā ahesuṃ: makkaṭo21
sigālo21 uddo22 ti. Te cattāro pi paṇḍitā ekato vasantā attano

--------------------------------------------------------------------------
1 Bi pācento, Bd pājento.
2 Bid omits gantvā.
3 Bid ohārāpe-.
4 Bid sammānasakkāraṃ
5 Bid luddakammato.
6 Bi -pesinti.
7 Bid vasiṃsūti.
8 Bid dhammade-.
9 Cs -lābhase-, Bid add pana.
10 Bid sabbamaṃsalābhijā-, and add pañcamaṃ.
6. Cfr. Five Jātakas p. 51.
11 Bid kira.
12 Bid bhikkhusa-.
13 Bid vissajj-.
14 Cs paññatte-, Bi paññāvarabuddhāsane, Bd paññattavarabuddhāsane.
15 Bid -tabhojanaṃ.
16 Bid tadā.
17 Cks -de.
18 Ck eko
19 Bid omit ekato nadī.
20 Bid add ahosi.
21 Bid add ca.
22 Bid add cā.

[page 052]
52 IV. Catukkanipāta. 2. Pucimandavagga. (32.)
attano gocaraṭṭhāne gocaraṃ gahetvā sāyaṇhasamaye ekato
sannipatanti. Sasapaṇḍito "dānaṃ dātabbaṃ sīlaṃ rakkhi-
tabbaṃ uposathakammaṃ kātabban" ti tiṇṇaṃ janānaṃ ovā-
davasena dhammaṃ deseti1. Te tassa ovādaṃ sampaṭicchitvā
attano attano nivāsagumbaṃ pavisitvā vasanti. Evaṃ kāle
gacchante ekadivasaṃ Bodhisatto ākāsaṃ oloketvā candaṃ
disvā "sve uposathadivaso" ti ñatvā itare tayo āha: "sve upo-
satho2, tumhe tayo pi3 janā sīlaṃ samādiyitvā4 uposathikā5
hotha, sīle patiṭṭhāya dinnadānaṃ mahapphalaṃ hoti, tasmā
yācake sampatte tumhehi khāditabbāhārato datvā khādeyyāthā"
'ti. Te "sādhū" 'ti sampaṭicchitvā attano6 vasanaṭṭhānesu
vasitvā punadivase tesu uddo pāto va "gocaraṃ pariyesissā-
mīti" nikkhamitvā Gaṅgātīraṃ gato. Ath'; eko bālisiko7 satta
rohitamacche uddharitvā valliyā āvuṇitvā8 netvā9 Gaṅgātīre
vālikāya10 paṭicchādetvā macche gaṇhanto11 adho Gaṅgaṃ
bhassi12. Uddo macchagandhaṃ ghāyitvā vālikaṃ13 viyūhitvā
macche disvā nīharitvā "atthi nu kho imesaṃ14 sāmiko15" ti
tikkhattuṃ ghosetvā sāmikaṃ apassanto valliyaṃ16 ḍasitvā17
attano vasanagumbe ṭhapetvā "velāyam eva18 khādissāmīti"
attano sīlaṃ āvajjanto19 nipajji. Sigālo pi20 nikkhamitvā go-
caraṃ pariyesanto ekassa khettagopakassa kuṭiyaṃ dve maṃsa-
sūlāni21 ekaṃ godhaṃ22 ekañ ca dadhivārakaṃ23 disvā "atthi
nu kho etassa sāmiko15" ti tikkhattuṃ ghosetvā sāmikaṃ
adisvā dadhivārakassa uggahaṇarajjukaṃ24 gīvāya pavesetvā25
maṃsasūle26 ca godhañ27 ca mukhena ḍasitvā28 netvā attano
sayanagumbe29 ṭhapetvā "velāyam eva khādissāmīti" attano

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid desesi.
2 Bid add ti.
3 Bi pi tayo.
4 Bi -dayi, Bd -dayittha?
5 Bid add ca.
6 Bid repeat attano.
7 Bi gāmavāsi, Bd gāmavāsiko.
8 Bid -ni-, Cs -ni- corr. to -ṇi-.
9 Bid omit netvā.
10 Bid vālukaṃ viyūhitvā.
11 Bid gaṇhanatthāya.
12 Bid gacchati.
13 Bid -lu-.
14 Bid etesaṃ.
15 Bid add no vā.
16 Bid vallikaṃ.
17 Bid add netvā.
18 Cks velāyame.
19 Cs -jjento.
20 Bid add vasanaṭhānato.
21 Bid -lā ca.
22 Bid godhake ca.
23 Bid ekaṃ dadhivārakañca.
24 Ck uggāhana-, Cs uggāhaṇa-.
25 Bid add dve.
26 Bid -lā.
27 Bid godhakañ.
28 Bi ḍassitvā, Bd ḍaṃsitvā.
29 Bi gumpe, Bd vasanaguppe.

[page 053]
6. Sasajātaka. (316.) 53
sīlaṃ āvajjanto nipajji. Makkaṭo pi1 vanasaṇḍaṃ pavisitvā
ambapiṇḍiṃ2 āharitvā3 vasanagumbe ṭhapetvā "velāyam eva4
khādissāmīti" attano sīlaṃ āvajjanto nipajji. Bodhisatto pana
velāyam eva5 nikkhamitvā "dabbatiṇāni khādissāmīti" attano
gumbe6 yeva nipanno7 cintesi: "mama santikaṃ āgatānaṃ
yācakānaṃ tiṇāni dātuṃ na sakkoti8, tilataṇḍulādayo pi
mayhaṃ n'; atthi, sace me santikaṃ yācako āgacchissati
attano sarīramaṃsaṃ dassāmīti". Tassa sīlatejena Sakkassa
paṇḍukambalasilāsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi. So āvajjamāno
imaṃ9 kāraṇaṃ disvā "sasarājaṃ10 vīmaṃsissāmīti" paṭha-
maṃ uddassa vasanaṭṭhānaṃ gantvā brāhmaṇavesena aṭṭhāsi,
"brāhmaṇa kimatthaṃ ṭhito sīti" ca vutte "paṇḍita, sace
kiñci āhāraṃ labheyyaṃ uposathiko hutvā samaṇadhammaṃ
kareyyan" ti. So "sādhu, dassāmi te āhāran" ti tena sad-
dhiṃ sallapanto paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_IV,2.6(=316).1: Satta me rohitā macchā udakā thalam ubbhatā,
                    idaṃ brāhmaṇa me atthi, etaṃ11 bhutvā vane vasā 'ti. || Ja_IV:61 ||


     Tattha thalamubbhatā ti udakato thale ṭhapitā thale patiṭṭhitā12
kenāpi13 vā uddhaṭā14, etaṃ bhutvā ti etaṃ mama santakaṃ macchāhāraṃ
pacitvā bhuñjitvā15 samaṇadhammaṃ karonto ramaṇīye rukkhamūle nisinno
imasmiṃ vane vasā ti.
     Brāhmaṇo "pāto va16 tāva hotu, pacchā jānissāmīti" si-
gālassa santikaṃ gato, tenāpi "kimatthaṃ ṭhito sīti" vutte17
tath'; evāha. Sigālo18 "sādhu dassāmīti" tena saddhiṃ salla-
panto19 dutiyaṃ gātham āha:

--------------------------------------------------------------------------
1 Bi adds nikkhamitvā, Bd vasanaṭhānato nikkhamitvā.
2 Bi -ḍaṃ.
3 Bid add attano.
4 Cs Bi -lāyame.
5 Bid add vasanaṭhānato.
6 Bid vasanagumbe.
7 Bi nisinno, Bd niphphanno, both add attano sīlaṃ āvajjanto.
8 Bi āgatā yācakā nina khādituṃ na sakkuṇeyya, Bd āgatā yācakā
tiṇaṃ khādituṃ na sakkuṇeyyuṃ.
9 Bid idaṃ.
10 Bi -rājānaṃ.
11 Cs eso.
12 Bid omit thale patiṭṭhitā.
13 Bid kevaṭṭena.
14 Bi uddhatā, Bd uddharitā.
15 Cs bhuji-, Bi bhuñci-, Bd bhutvā, Bid add yathāsukhaṃ.
16 Bi pageva.
17 Ck vutto.
18 Cks add te.
19 Bid -pento.

[page 054]
54 IV. Catukkanipāta. 2. Pucimandavagga. (32.)

  Ja_IV,2.6(=316).2: Dussa1 me khettapālassa rattibhattaṃ apābhataṃ
                    maṃsasūlā ca dve godhā ekañ ca dadhivārakaṃ,
                    idaṃ brāhmaṇa me atthi, etaṃ bhutvā vane vasā 'ti. || Ja_IV:62 ||


     Tattha dussa me2 ti yo esa mamāvidūre3 khettapālo vasati dussa
asammussā4 'ti attho, apābhatan ti ābhataṃ ānītaṃ5, maṃsasūlā ca dve
godhā ti aṅgārapakkāni dve maṃsasūlāni ekā ca godhā6, dadhithālakan7 ti
dadhivārako8, idan ti idaṃ9 ettakan atthi, etaṃ sabbam pi tavābhiruci-
kena10 pākena pacitvā paribhuñjitvā uposathiko hutvā ramaṇīye rukkhamūle
nisīditvā samaṇadhammaṃ karonto etasmiṃ vanasaṇḍe vasā 'ti attho.
     Brāhmaṇo "pāto va11 tāva hotu, pacchā jānissāmīti" mak-
kaṭassa santikaṃ gato, tenāpi "kimatthaṃ ṭhito sīti" vutte12
tath'; evāha. Makkaṭo "sādhu dammīti13" tena saddhiṃ salla-
panto tatiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,2.6(=316).3: Ambapakk', odakaṃ sītaṃ sītacchāyaṃ manoramaṃ,
                    idaṃ brāhmaṇa me atthi, etaṃ bhutvā vane vasā 'ti. || Ja_IV:63 ||


     Tattha ambapakkan ti madhuraṃ14 ambaphalaṃ, udakaṃ sītan ti
Gaṅgāyaṃ15 udakaṃ sītalaṃ, etaṃ bhutvā16 ti brāhmaṇa etaṃ ambaphalaṃ17
paribhuñjitvā sītalaṃ udakaṃ pivitvā yathārucite18 ramaṇīye rukkhamūle ni-
sinno samaṇadhammaṃ karonto imasmiṃ vanasaṇḍe vasā 'ti.
     Brāhmaṇo "pāto va19 tāva hotu20, pacchā jānissāmīti"
sasapaṇḍitassa santikaṃ gato, tenāpi "kimatthaṃ ṭhito sīti"
vutte21 tath'; evāha. Taṃ sutvā Bodhisatto somanassappatto
"brāhmaṇa, suṭṭhu te kataṃ22 āhāratthāya mama santikaṃ
āgacchantena, ajjāhaṃ mayā nadinnapubbaṃ23 dānaṃ dassāmi,
tvaṃ pana sīlavā pāṇātipātaṃ na karissasi24, gaccha tāta25
dārūni26 saṃkaḍḍhitvā aṅgāre katvā mayhaṃ ārocehi27, ahaṃ

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks dussam.
2 Cks dussam me.
3 Bd mama avi-.
4 Bd dussā ti amussā.
5 maṃsasūlā---ānitaṃ wanting in Bi.
6 Bd ekañca godhañca.
7 Cs dadhitāla-.
8 Bd ekañca dadhivārakaṃ in the place of daddhiphālakanti dadhivārako.
9 Bid add mama.
10 Bid yathābhi-.
11 Bi pageva.
12 Cks vutto.
13 Bid dassāmīti.
14 Bid -ra.
15 Bid -gāya.
16 Bid add vane vasā.
17 Bid ambapakkaṃ.
18 Bid yathābhirucike
19 Bi pageva, Cks omit va.
20 Cks omit hotu.
21 Ck vutto.
22 Bd te su gataṃ, Bi te sutu kataṃ.
23 Bi adinnapuppaṃ. Bd adinnapubba.
24 Bi -ssati.
25 Bid brāhmaṇa.
26 Bid nānādā-.
27 Cks Bi -cesi.

[page 055]
6. Sasajātaka. (316.) 55
attānaṃ pariccajitvā aṅgāragabbhe1 patissāmi, mama sarīre
pakke tvaṃ maṃsaṃ khāditvā samaṇadhammaṃ kareyyāsīti"
tena saddhiṃ sallapanto2 catutthaṃ gātham āha:

  Ja_IV,2.6(=316).4: Na sasassa tilā atthi na muggā nāpi3 taṇḍulā,
                    iminā agginā pakkaṃ mamaṃ4 bhutvā vane vasā 'ti. || Ja_IV:64 ||


     Tattha mamaṃ4 bhutvā ti yan taṃ ahaṃ5 aggiṃ karohīti vadāmi
iminā agginā pakkaṃ mamaṃ4 bhuñjitvā imasmiṃ vane vasa6, ekassa sasassa
sarīraṃ nāma ekassa purisassa yāpanamattaṃ hotīti.
     Sakko tassa kathaṃ7 sutvā attano ānubhāvena ekaṃ aṅ-
gārarāsiṃ8 māpetvā Bodhisattassa ārocesi. So dabbatiṇa-
sayanato uṭṭhāya tattha gantvā "sace me lomantaresu pāṇakā
atthi te mā mariṃsū" 'ti vatvā9 tikkhattuṃ sarīraṃ vidhū-
nitvā sakalasarīraṃ10 dānamukhe datvā11 laṃghitvā paduma-
puñje12 rājahaṃso viya pamuditacitto aṅgārarāsimhi pati. So
pana aggi Bodhisattassa sarīre lomakūpamattam pi uṇhaṃ
kātuṃ nāsakkhi, himagabbhaṃ paviṭṭho viya ahosi. Atha
Sakkaṃ āmantetvā "brāhmaṇa, tayā kato aggi atisītalo mama
sarīre lomakūpamattam pi uṇhaṃ kātuṃ na sakkoti, kiṃ nām'
etan" ti āha. "Paṇḍita13, nāhaṃ brāhmaṇo, Sakko aham14
asmi15 tava vīmaṃsanatthāya āgato16" ti "Sakka, tvaṃ
tāva tiṭṭha, sakalo pi ce lokasannivāso maṃ dānena vī-
maṃseyya n'; eva me adātukāmataṃ17 passeyyā" 'ti Bodhi-
satto sīhanadaṃ nadi. Atha naṃ Sakko18 "sasapaṇḍita, tava
guṇo sakalakappaṃ pākaṭo hotū" 'ti pabbataṃ pīḷetvā pabba-
tarasaṃ ādāya candamaṇḍale sasalakkhaṇaṃ ālikhitvā19 Bo-
dhisattaṃ āmantetvā tasmiṃ vanasaṇḍe tasmiṃ yeva vana-
gumbe taruṇadabbatiṇapiṭṭhe nipajjāpetvā attano devaṭṭhānam20

--------------------------------------------------------------------------
1 Bi -rakuppe, Bd -rakupe.
2 Bid -pento.
3 Cks Bi napi, Bd naṃpi.
4 Bd maṃsaṃ.
5 Cks yantvaṃ ahaṃ, Bi yenāhaṃ, Bd yena ahaṃ.
6 Bd vasā ti.
7 Bid vacanaṃ.
8 Ck -sim.
9 Bid omit vatvā.
10 Ck sakasarī-.
11 Bid thapetvā.
12 Bid -masare.
13 Bid sasapa-.
14 Bid ham.
15 Bi adds pi, Bd ti.
16 Bid adds mhi.
17 Cs -kāmaṃ.
18 Bid add āha
19 Bid likkhitvā.
20 vasanaṭṭhā-.

[page 056]
56 IV. Catukkanipāta. 2. Pucimandavagga. (32.)
eva gato. Te pi cattāro paṇḍitā samaggā sammodamānā sīlaṃ
pūretvā1 uposathakammaṃ katvā yathākammaṃ gatā2.
     Satthā imaṃ desanaṃ3 āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ sa-
modhānesi: (Saccapariyosane sabbaparikkhāradānadāyako gahapati so-
tāpattiphale patiṭṭhahi) "Tadā uddo Anando ahosi, sigālo Moggallāno,
makkaṭo Sāriputto4, sasapaṇḍito5 aham evā" 'ti. Sasajātakaṃ6.

                      7. Matarodanajātaka.
     Matamatam eva rodathā 'ti. Idaṃ Satthā Jetavane
viharanto aññataraṃ Sāvatthi-vāsi-kuṭumbiyaṃ7 ārabbha kathesi.
Tassa kira bhātā kālam akāsi. So tassa kālakiriyāya sokābhibhūto
na nahāyati8 na bhuñjati na vilimpati, pāto va susānaṃ gantvā so-
kasamappito rodati. Satthā paccūsasamaye lokaṃ olokento tassa so-
tāpattiphalassa upanissayaṃ disvā "imassa atītakāraṇaṃ āharitvā
sokaṃ vūpasametvā sotāpattiphalaṃ dātuṃ ṭhapetvā maṃ añño koci
samattho n'; atthi, imassa mayā avassayena bhavituṃ vaṭṭatīti" puna-
divase pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto9 pacchāsamaṇaṃ ādāya tassa
gharadvāraṃ gantvā "Satthā āgato" ti sutvā āsanaṃ paññāpetvā
"pavesethā10" ti kuṭimbikena vutte11 pavisitvā paññattāsane12 nisīdi.
Kuṭumbiko12 pi āgantvā Satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Atha
naṃ Satthā "kiṃ kuṭumbika13 cintesīti" āha. "Āma bhante, mama
bhātu matakālato paṭṭhāya cintemīti". "Āvuso, sabbe saṃkhārā
aniccā, bhijjitabbayuttakaṃ bhijjati. na tattha cintetabbaṃ, porāṇaka-
paṇḍitāpi bhātari14 mate15 ‘bhijjitabbayuttakaṃ bhinnan16'; ti na cinta-
yiṃsū" 'ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto asītikoṭivibhave seṭṭhikule nibbatti17. Tassa
vayappattassa mātāpitaro kālam akaṃsu. Tesu kālakatesu18
Bodhisattassa bhātā19 kuṭumbaṃ vicāreti20. Bodhisatto taṃ

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid add dānaṃ datvā
2 Ck Bd gato
3 Bid dhammade-
4 Bid add sakko anuruddho.
5 Bid add pana.
6 Bi adds chaṭhamaṃ, Bd chaṭhaṃ
7 Cs -tiṃ-, Bd -ṭumbikaṃ.
8 Bid niddāyati.
9 Cs -ntaṃ, Bd piṇḍapātaṃ paṭikkanto.
10 Cks -sathā.
11 Bid vutto.
12 Bid -tte-.
13 Cs -ṭi-.
14 Bi -rā.
15 Cks Bi -to.
16 Bid bhijjatī.
17 Bid -ttitvā.
18 Bid kālaṅka-.
19 Ck -tu, Cs -tu corr. to -tā.
20 Bid -resi.

[page 057]
7. Matarodanajātaka. (317.) 57
nissāya jīvati. So aparabhāge tathārūpena vyādhinā1 kālaṃ
akāsi. Ñātimittāmaccā2 sannipatitvā bāhā paggayha kandanti
rodanti, eko pi sakabhāvena saṇṭhātuṃ nāsakkhi3. Bodhi-
satto pana n'; eva kandati na rodati4. Manussā "passatha
bho, imassa bhātari mate mukhasaṃkocanamattam pi n'; atthi,
ativiya thaddhahadayo, ‘dve pi koṭṭhāse aham eva paribhuñ-
jissāmīti'; bhātu maraṇaṃ icchati5 maññe" ti Bodhisattaṃ
garahiṃsu. Ñātakāpi "na6 tvaṃ bhātari mate7 rodasīti" gara-
hiṃsu yeva8. So tesaṃ kathaṃ sutvā "tumhe attano andha-
bālabhāvena aṭṭhalokadhamme ajānantā ‘mama bhātā mato'
ti rodatha, aham pi marissāmi9, tumhe pi marissatha, attānam
pi10 ‘mayam pi marissāmā'; 'ti kasmā na11 rodathā12 'ti, sabbe
saṃkhārā aniccā hutvā na honti13, ten'; eva sabhāvena saṇ-
ṭhātuṃ14 samattho ekasaṃkhāro pi n'; atthi, tumhesu andha-
bālesu aññāṇatāya15 aṭṭhalokadhamme ajānitvā rodantesu ahaṃ
kimatthaṃ rodissāmīti" vatvā imā gāthā abhāsi:

  Ja_IV,2.7(=317).1: Matamatam eva rodatha, na hi taṃ rodathā yo marissati,
                    sabbe va16 sarīradhārino anupubbena jahanti jīvitaṃ. || Ja_IV:65 ||


  Ja_IV,2.7(=317).2: Devamanussā17 catuppadā pakkhigaṇā uragā18 ca bhogino
                    asmiṃ19 sarīre anissarā ramamānā va jahanti jīvitaṃ. || Ja_IV:66 ||


  Ja_IV,2.7(=317).3: Evañ calitaṃ asaṇṭhitaṃ sukhadukkhaṃ manujesu apekkhiya20
                    kanditaruditaṃ21 niratthakaṃ, kiṃ vo sokagaṇābhikīrare22. || Ja_IV:67 ||


  Ja_IV,2.7(=317).4: Dhuttā23 soṇḍā akatā bālā sūrā vīrā24 ayogino
                    dhīraṃ25 maññanti26 bālo ti ye27 dhammassa akovidā ti. || Ja_IV:68 ||


--------------------------------------------------------------------------
1 Bid byā-.
2 Bid ñātimittāsuhajjā.
3 Bid add tadā.
4 Bid neva rodati na kandati.
5 Bi icchiti.
6 Bid kiṃ.
7 Bid add na
8 Cks meva.
9 Bi adds tasmā na rodāmi.
10 Bd omits attānam pi.
11 Bid tasmāmā.
12 Bid -tha.
13 Bi ni rujhanti in the place of na honti.
14 Bid sandhāretuṃ.
15 Bid aññātabhāve.
16 Bid pi.
17 Bid devā-.
18 Cks atha.
19 Bi asmī, Bd sakampi, Cks sampi.
20 Bi ave-.
21 Bid -taṃ rodi-.
22 Cks -ṇāhi-.
23 Bid add ca.
24 Bid omit vīrā.
25 Ck dhīra, Cs dhīra corr. to -raṃ.
26 Ck maññenti.
27 Cs yo corr. to ye, Bi yo.

[page 058]
58 IV. Catukkanipāta. 2. Pucimandavagga. (32.)
     Tattha matamatamevā 'ti mataṃ mataṃ yeva, anupubbenā 'ti attano
maraṇavāre sampatte paṭipāṭiyā jahanti jīvitaṃ, na ekato va sabbe maranti.
yadi evaṃ mareyyuṃ1 lokappavatti ucchijjeyya, bhogino ti mahantena sarī-
rabhogena samannāgatā, ramamānā vā 'ti tattha tattha nibbattā sabbe pi te
devādayo sattā attano attano nibbattaṭṭhāne abhiramamānā va anukkaṇṭhitā2
va jīvitaṃ jahanti, evañcalitan ti evaṃ tīsu bhavesu niccalabhāvassa ca
saṇṭhitabhāvassa ca abhāvā3 calitaṃ asaṇṭhitaṃ, kiṃ vo sokagaṇā-
bhikīrare ti kiṃkāraṇā4 tumhe sokarāsi abhikiranti ajjhottharanti,
dhuttā soṇḍā5 akatā bālā ti itthidhuttā surādhuttā akkhadhuttā ca surā-
soṇḍādayo soṇḍā6 ca7 akatabuddhino8 asikkhitakā9 ca bālā ti bālena saman-
nāgatā aviddasuno10 sūrā, ayogino ti ayonisomanasikārassa yoge11 ayuttatāya
ayogino, ayodhino12 ti pi pāṭho, kilesamārena saddhiṃ yujjhituṃ asamatthā13
ti attho, dhīraṃ maññanti bālo ti ye dhammassa akovidā ti ye eva-
rūpā dhuttādayo aṭṭhavidhassa lokadhammassa akovidā te appamattake pi duk-
khadhamme uppanne attanā kandamānā rodamānā aṭṭhalokadhamme tattvato
na jānitvā14 ñātimaraṇādīsu akandantaṃ mādisaṃ dhīraṃ paṇḍitaṃ bālo ayaṃ
yo15 na rodatīti maññantīti.
     Evaṃ Bodhisatto tesaṃ dhammaṃ desetvā sabbe pi te
nissoke akāsi.
     Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jāta-
kaṃ samodhānesi: (Saccapariyosāne kuṭumbiko sotāpattiphale patiṭ-
ṭhahi) "Tadā mahājanassa dhammaṃ desetvā nissokakarapaṇḍito16 aham
evā" 'ti. Matarodanajātakaṃ17.

                      8. Kaṇaverajātaka.
     Yantaṃ vasantasamaye ti. Idaṃ Satthā Jetavane vi-
haranto purāṇadutiyikapalobhanaṃ ārabbha kathesi. Vatthuṃ
Indriyajātake āvibhavissati. Satthā pana taṃ bhikkhuṃ "pubbe18
tvaṃ19 etaṃ nissāya asinā sīsacchedanaṃ20 paṭilabhīti21" vatvā22
atītaṃ āhari:

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks mā-.
2 Cks anuka-.
3 Bi add ti, Bd ca.
4 Cks -ṇaṃ.
5 Cks omit soṇḍā.
6 Bid omit dayo soṇḍā.
7 Bid add attasoṇḍā ca cattāro soṇḍādayo soṇḍā.
8 Bid add ca.
9 Bi asakkhitaka, Bd -tatāvā.
10 Bid avinda-.
11 Bid -kāresu surāyogesu.
12 Bid ayoniso.
13 Bid -ttho.
14 Ck -dhammenattano, Cs -dhammena attano, Bi -dhammehi tatthato
jānitvā, Bd -dhammehi atthato ājānitvā.
15 Bid omit yo.
16 Bid nissokabhāvakara-.
17 Bid add sattamaṃ.
18 Bid add pi.
19 Bid add bhikkhu.
20 Bi -di, Bd -nādi.
21 Bi -bhatīti, Bd labhasīti.
22 Bid add tena yācito.

[page 059]
8. Kanaverajātaka. (318.) 59
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto Kāsigāmake1 ekassa gahapatikassa ghare cora-
nakkhattena jāto vayappatto corikaṃ2 katvā jīvikaṃ kappento
loke pākaṭo ahosi sūro nāgabalo, koci naṃ gaṇhituṃ nāsak-
khi. So ekadivasaṃ ekasmiṃ seṭṭhighare sandhiṃ chinditvā
bahuṃ dhanaṃ avahari3. Nāgarā rājānaṃ upasaṃkamitvā "deva,
eko mahācoro nagaraṃ vilumpati, taṃ gaṇhāpethā" 'ti va-
diṃsu5. Rājā tassa gahaṇatthāya nagaraguttikaṃ āṇāpesi.
So rattibhāge tattha tattha vaggabandhanena6 manusse ṭha-
petvā naṃ7 sabhogaṃ8 gāhāpetvā rañño ārocesi. Rājā "sīsam
assa chindathā9" 'ti nagaraguttikaṃ ñeva āṇāpesi. Nagara-
guttiko naṃ10 pacchābāhaṃ11 gāḷhabandhanaṃ12 bandhāpetvā
gīvāy'; assa rattakaṇaveramālaṃ13 laggetvā sīse iṭṭhakacuṇṇaṃ
okiritvā catukke catukke kasāhi tāḷāpento kharassarena paṇavena14
āghātanaṃ neti. "Imasmiṃ kira nagare vilopakhādako15 coro
gahito" ti sakalanagaram saṃkhubhi. Tadā ca Bārāṇasiyaṃ
sahassaṃ gaṇhantī Sāmā nāma gaṇikā hoti rājavallabhā pañ-
casatavaṇṇadāsīparivārā, sā16 pāsādatale vātapānaṃ vivaritvā
ṭhitā naṃ17 niyyamānaṃ passi. So pana abhirūpo pāsādiko
ativiya sobhaggappatto devavaṇṇī18 sabbesaṃ matthakena
paññāyati. Sā niyyamānaṃ19 disvā va paṭibaddhacittā hutvā
"kena nu kho upāyenāhaṃ imaṃ purisaṃ attano sāmikaṃ
kareyyan" ti cintayantī20 "atth'; eso upāyo" ti attano attha-
carikāya ekissā hatthe nagaraguttikassa sahassaṃ pesesi21:
"ayaṃ coro Sāmāya bhātā, aññatra Sāmāya añño etassa
nissayo22 n'; atthi, tumhe kira idaṃ sahassaṃ gahetvā etaṃ

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid -gāme.
2 Bid corakammaṃ.
3 Bi āhari, Bd ahāri.
4 Bid -pehī.
5 Bid add taṃ sutvā.
6 Bid -bandhena.
7 Bid taṃ
8 Bi sahoḍhacoraṃ, Bd sahodhaṃcoraṃ.
9 Bid chindā.
10 Bid taṃ.
11 Cs -bālhaṃ corr. to -bāḷhaṃ, Bi bāhuṃ.
12 Cs galha- corr to gāḷha-.
13 Bd rattakanavira-.
14 Ck pana-, Cs pana- corr. to paṇa-
15 Cs -kādako, Bid vilopako.
16 Bid omit sā.
17 Bi ṭhitā pā, Bd ṭhitā ti.
18 Bid -vaṇṇo viya.
19 Bid sāmā taṃ, Cs sā niyyamanā corr. to naṃ.
20 Bi paṭhayanti, Bd pattharanti.
21 Bi dāpesi, Cs pesi.
22 Bid avassayo.

[page 060]
60 IV. Catukkanipāta. 2. Pucimandavagga. (32.)
vissajjethā" 'ti. Sā1 tathā akāsi. Nagaraguttiko "ayaṃ
coro2 pākaṭo, na sakkā etaṃ evaṃ vissajjetuṃ, aññaṃ pana
manussaṃ labhitvā imaṃ paṭicchannayānake nisīdāpetvā pe-
setuṃ sakkā" ti āha. Sā gantvā tassā ārocesi. Tadā pan'
eko seṭṭhiputto Sāmāya paṭibaddhacitto devasikaṃ3 sahassaṃ
deti, so taṃ divasam pi suriyatthaṃgamanavelāya sahassaṃ
ganhitvā taṃ gharaṃ agamāsi. Sāmāpi sahassabhaṇḍikaṃ
gahetvā ūrūsu4 ṭhapetvā parodantī nisinnā hoti, kim etan" ti
ca5 vuttā6 "sāmi, ayaṃ coro mama bhātā, ahaṃ nīcakammaṃ
karomīti mayhaṃ santikaṃ na eti, nagaraguttikassa pahite7
"sahassaṃ labhamāno vissajjessāmīti" sāsanaṃ pesesi, idāni
imaṃ sahassaṃ ādāya nagaraguttikassa santikaṃ gacchantaṃ8
na labhāmīti". So tassā paṭibaddhacittatāya "ahaṃ gamis-
sāmīti" āha. "Tena hi tayā ābhatam9 eva gahetvā gacchā-
hīti". So taṃ gahetvā nagaraguttikassa gehaṃ ganchi10. So
taṃ seṭṭhiputtaṃ paṭicchannaṭṭhāne ṭhapetvā coraṃ paṭicchan-
nayānake11 nisīdāpetvā Sāmāya pahiṇitvā12 "ayaṃ coro raṭṭhe
pākaṭo, samandhakāraṃ13 tāva hotu, atha naṃ manussānaṃ
paṭisallānavelāya11 ghātāpessāmīti" apadesaṃ katvā muhuttaṃ
vītināmetvā manussesu paṭisallīnesu seṭṭhiputtaṃ mahantenā-
rakkhena15 āghātanaṃ netvā asinā sīsaṃ chinditvā sarīraṃ
sūlaṃ16 āropetvā nagaraṃ pāvisi. Tato paṭṭhāya sāmā aññe-
saṃ hatthato kiñci na gaṇhāti17. Ten'; eva saddhiṃ abhira-
mamānā vicarati. So cintesi "sace ayaṃ aññasmiṃ paṭi-
baddhacittā bhavissati mam pi mārāpetvā18 tena saddhim
abhiramissati, accantamittadubbhinī19 esā, mayā idha avasitvā
khippaṃ palāyituṃ vaṭṭatīti20". Gacchanto21 pana "tuccha-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid add gantvā.
2 Bid add nagare.
3 Bid repeat de-.
4 Ck ūrusu, Cs urusu corr. to ūrusu, Bi urusu, Bd urūsu.
5 Bi omits ca.
6 Bid vutte.
7 Bid -taṃ.
8 Bd gantuṃ.
9 Bid āha-.
10 Bid gacchati.
11 Bid -yāne.
12 Ck -ni-, Cs pahani- corr. to pahaṇi-, Bi paṭinitvā, Bd pahinetvā.
13 Cks -ran, Bi mantakāraṃ, Bd tamandhakāraṃ.
14 Cks -llī-.
15 Bid -narak-.
16 Bid sule.
17 Bid gaṇhi.
18 Cs Bd māretvā, Bi hanāpetvā.
19 Bid accantaṃ.
20 Bid vaṭṭati.
21 Bid add ca.

[page 061]
8. Kaṇaverajātaka. (318.) 61
hattho agantvā etissā ābharaṇabhaṇḍaṃ gahetvā gacchissā-
mīti" cintetvā ekasmiṃ divase taṃ āha: "bhadde, mayaṃ
pana pañjare1 mittakukkuṭo2 viya niccaṃ ghare3 homa, eka-
divasaṃ uyyānakīḷaṃ karissāmā4" 'ti. Sā "sādhū" 'ti sam-
paṭiccitvā khādanīyabhojanīyādīni5 sabbaṃ paṭiyādetvā sabbā-
bharaṇapatimaṇḍitā tena saddhiṃ paṭicchannayāne nisīditvā
uyyānaṃ6 agamāsi. So7 tāya saddhiṃ kīḷanto "idāni mayhaṃ
palāyituṃ vaṭṭatīti" tāya saddhiṃ kilesaratiyā ramitukāmo
viya ekaṃ kaṇaveragacchantaraṃ8 pavisitvā tam āliṅganto
viya nippīḷetvā9 visaññaṃ katvā pātetvā sabbābharaṇāni omuñ-
citvā tassā yeva uttarāsaṅge10 bandhitvā bhaṇḍikaṃ khandhe
ṭhapetvā uyyānavatiṃ laṃghitvā pakkāmi. Sāpi paṭiladdha-
saññā11 uṭṭhāya paricārikānaṃ santikaṃ āgantvā "ayyaputto
kahan" ti pucchi. "Na jānāma ayye" ti. "Maṃ matā ti sañ-
ñāya bhāyitvā palāto bhavissaṭīti" anattamanā hutvā tato va12
gehaṃ gantvā "mama piyasāmikassa diṭṭhakāle13 yeva alaṃ-
katasayane14 sayissāmīti" bhūmiyaṃ nipajjitvā tato paṭṭhāya
manāpasāṭakaṃ15 na16 nivāseti dve bhattāni na bhuñjati gan-
dhamāladīni na paṭisevati17, "yena kenaci upāyena ayya-
puttaṃ pariyesitvā pakkosāpessāmīti" naṭe18 pakkosāpetvā sa-
hassaṃ adāsi, "kiṃ karoma ayye" ti vutte "tumhākaṃ aga-
manaṭṭhānaṃ nāma n'; atthi, tumhe gāmanigamarājadhāniyo
gantvā19 samajjaṃ katvā samajjamaṇḍale20 paṭhamam eva
imaṃ gītaṃ gāyeyyāthā" 'ti naṭe sikkhāpentī21 paṭhamaṃ
gāthaṃ vatvā "tumhehi imasmiṃ gītake22 gīte sace ayyaputto
tasmiṃ parisantare bhavissati tumhehi saddhiṃ kathessati,

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid pañcare.
2 Bid pakkhitaku-.
3 Bid add yeva.
4 Bid kīḷissāmā
5 Ck -niyabhojaniyādi, Cs -niyabhojaniyādi corr. to -nīya-,
Bi khādanīyabhojanīyādī, Bd -niyabhojaniyādini.
6 Cks -nam.
7 Bid add tattha.
8 Bid kanavīra-.
9 Bid nippili-
10 Bid -gena.
11 Bid -saññī.
12 Bid yeva.
13 Bd adiṭhakālato paṭhāya, Bi diṭhakālato pathāyeva.
14 Bid alaṅkatasayanena.
15 Bid amanāpaṃ sā-.
16 Bid omit na.
17 Bid na sevati.
18 Cs adds pakkosāpessāmīti.
19 Bid yeva carantā in the place of gantvā.
20 Cks -jje.
21 all four MSS. -ti.
22 Cs -kehi.

[page 062]
62 IV. Catukkanipāta. 2. Pucimandavagga. (32.)
ath'; assa mama ārogabhāvaṃ1 kathetvā taṃ ādāya gacchey-
yātha2, noce āgacchati sāsanaṃ peseyyāthā" 'ti paribbayaṃ
datvā naṭe uyyojesi. Te Bārāṇasito nikkhamitvā tattha tattha
samajjaṃ karontā3 ekaṃ paccantagāmakaṃ gamiṃsu4. So pi
coro palāyitvā tattha vasati. Te tattha samajjaṃ karontā
paṭhamam eva gītakaṃ gāyiṃsu:

  Ja_IV,2.8(=318).1: Yan taṃ vasantasamaye kaṇaveresu5 bhānusu
                    Sāmaṃ bāhāya pīḷesi sā taṃ ārogyam abruvīti6. || Ja_IV:69 ||


     Tattha kaṇaveresū 'ti kaṇaveresu7, bhānusū 'ti8 rattarattānaṃ9 pup-
phānaṃ pabhāya sampannesu10, Sāman ti evaṃnāmakaṃ11, pīḷesīti
kilesaratiyā ramitukāmo āliṅganto pīḷesi, sā tan ti sā Sāmā ti ārogā12, tvaṃ
pana matā ti saññāya bhīto palāyi, tena13 sā attano ārogyaṃ14 abruvīti6
kathesi15 ārocesīti attho.
     Coro taṃ sutvā16 naṭaṃ upasaṃkamitvā "tvaṃ ‘Sāmā17
jīvatīti'; vadati18, ahaṃ pana na saddahāmīti" tena saddhiṃ
sallapanto dutiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,2.8(=318).2: Ambho na19 kira20 saddheyyaṃ21 yaṃ vāto pabbataṃ vahe,
                    pabbataṃ ce vahe vāto22 sabbam pi paṭhaviṃ vahe,
                    yattha Sāmā kālakatā23 sāmaṃ24 ārogyam abruvīti6. || Ja_IV:70 ||


     Tass'; attho: ambho naṭa idaṃ kira na saddhātabbaṃ25 yaṃ26 vāto
tiṇapaṇṇāni27 viya pabbataṃ vaheyya, sace hi so pabbataṃ28 vaheyya sabbam
pi paṭhaviṃ vaheyya, yathā c'; etaṃ asaddheyyaṃ29 tathā idan ti, yattha
Sāmā kālakatā30 sāmaṃ ārogyaṃ abruvīti31 kiṃkāraṇā saddhey-
yaṃ32, matā nāma na kassaci sāsanaṃ pesentīti33.

--------------------------------------------------------------------------
1 Bi ārogya-, Bd arogya-.
2 Bid āg-.
3 Bi kārentā, Bd karontī.
4 Bid aga-.
5 Bd kana-.
6 Bid -bra-.
7 Bi kaṇateviresu.
8 Bd tattha kanaveresu bhānusu ti kanaviresu.
9 Bid rattavaṇṇānaṃ.
10 Cks pabhā sa-.
11 Bid -mi-.
12 Bid ārogyaṃ.
13 Bd omits te.
14 Bid ar-.
15 Cks -sīti.
16 Bid taṃ sutvā coro.
17 Cks sāmaṃ.
18 Bid kathesi.
19 Bid naṭa.
20 Bi omits kira.
21 Bi na saddaheyyuṃ, Cks Bd na saddhaheyya.
22 Bid cevasovāto, Cks cevahovāto.
23 Bid kālaṅka-.
24 Cks mam.
25 Bi saddaheyyaṃ na saddatabbaṃ, Bd saddhaheyyaṃ na saddhahetabbaṃ
26 Cks yo.
27 Ck tina-, Cs tiṇapannāni.
28 Ck sabbato taṃ, Cs pabbato taṃ; sace hi so pabbataṃ vaheyya
wanting in Bi.
29 Bi asaddaheyyaṃ, Bd asaddhaheyyaṃ.
30 Bid kālaṃkatā ti yā nāma sāmā kālaṃ katā.
31 Bid abraviti, Cks pucchatīti.
32 Bi saddaheyyuṃ, Bd saddhaheyyuṃ.
33 Bid pesesiti.

[page 063]
8. Kaṇaverajātaka. (318.) 63
     Tassa vacanaṃ sutvā naṭo tatiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,2.8(=318).3: Na c'; eva sā1 kālakatā2, na ca sā aññam icchati,
                    ekabhattakinī3 Sāmā tam evam4 abhikaṃkhatīti. || Ja_IV:71 ||


     Tattha tamevam4 abhikaṃkhatīti aññaṃ purisaṃ na icchati. taṃ
ñeva kaṃkhati icchati pattheti
     Taṃ sutvā coro "sā jīvatu5 mā vā na tāya mayhaṃ
attho" ti vatvā catutthaṃ gātham āha:

  Ja_IV,2.8(=318).4: Asanthutaṃ6 maṃ cirasanthutena7
                    niminni8 Sāmā adhuvaṃ dhuvena, (cfr. p. 221)
                    mayāpi Sāmā nimineyya aññaṃ,
                    ito ahaṃ dūrataraṃ gamissan ti. || Ja_IV:72 ||


     Tattha asanthutan9 ti akatasaṃsaggaṃ, cirasanthutenā7 'ti cira-
katasaṃsaggena10, niminīti11 parivattesi, adhuvaṃ dhuvenā ti mam adhuvaṃ
tena dhuvasāmikena parivattetuṃ12 nagaraguttikassa sahassaṃ13 datvā maṃ
gaṇhīti attho, mayāpi Sāmā nimineyya14 aññan ti sā15 Sāmā mayāpi
aññaṃ sāmikaṃ parivattetvā gaṇheyya, ito ahaṃ dūrataraṃ gamissan ti
yattha na sakkā tassā16 sāsanaṃ vā pavattiṃ vā sotuṃ tādisaṃ dūrataraṃ
ṭhānaṃ gamissaṃ, tasmā mama ito aññattha gatabhāvaṃ tassā ārocethā ti
vatvā tesaṃ passantānaṃ ñeva gāḷhataraṃ parinivāsetvā17 vegena palāyi.
     Naṭā gantvā tena katakiriyaṃ tassā kathayiṃsu. Sā vip-
paṭisārī hutvā attano pakatiyā eva18 vītināmesi.
     Satthā imaṃ desanaṃ19 āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ
samodhānesi: (Saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale pa-
tiṭṭhahi) "Tadā20 seṭṭhiputto ayaṃ bhikkhu ahosi, Sāmā purāṇaduti-
yikā21, coro pana aham evā" 'ti. Kaṇaverajātakaṃ22.

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid sāmā.
2 Bid kālaṃka-.
3 Cks -ttikinī, Bi -bhattakiṇi, Bd -bhattakini.
4 Bid eva.
5 Bid add vā.
6 Bid asaṇṭhataṃ.
7 Bid -saṇṭha-.
8 Ck niminti, Cs nimitti.
9 Cks nasanthutan
10 Bid ciraṃ-.
11 Ck nimintīti, Cs nimittīti, Bi nipiniti, Bd niminiti.
12 Bid -ttituṃ.
13 Cks omit sahassaṃ.
14 Ck mineyya, Cs tivineyya.
15 Bid omit sā.
16 Bi khayā, Bd mayā.
17 Bid nivā-.
18 Cks ceva.
19 Bid dhammade-.
20 Bid add so.
21 Bid porā-.
22 Bi kaṇḍadhūvera, Bd kanavera-, both add aṭhamaṃ.

[page 064]
64 IV. Catukkanipāta. 2. Pucimandavagga. (32.)

                      9. Tittirajātaka.
     Susukhaṃ vata jīvāmīti1. Idaṃ Satthā Kosambiyaṃ
nissāya Badarikārāme viharanto Rāhulattheraṃ ārabbha kathesi.
Vatthuṃ heṭṭhā Tipallatthajātake vitthāritam eva. Dhammasabhāyaṃ
pana bhikkhūhi2 "āvuso Rāhulo sikkhakāmo kukkuccako ovādakkhamo"
ti tassāyasmato guṇakathāya samuṭṭhitāya Satthā āgantvā "kāya nu
'ttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnā" ti pucchitvā "imāya
nāmā" 'ti vutte "na bhikkhave idān'; eva pubbe pi Rāhulo sikkhā-
kāmo kukkuccako ovādakkhamo yevā" 'ti vatvā atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto Takka-
silāya sabbasippāni uggaṇhitvā nikkhamma Himavantapadese
isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā3 ca4 samāpattiyo ca nibbatte-
tvā jhānakīḷaṃ kīḷanto ramaṇīye vanasaṇḍe vasitvā loṇam-
bilasevanatthāya aññataraṃ paccantagāmakaṃ agamāsi. Tatra
naṃ manussā disvā pasannacittā aññatarasmiṃ araññe paṇṇa-
sālaṃ kāretvā paccayehi upaṭṭhahantā vāsesuṃ5. Tadā tasmiṃ
gāmake eko sākuṇiko ekaṃ dīpatittiraṃ6 gahetvā suṭṭhu sik-
khāpetvā pañjare pakkhipitvā paṭijaggati. So taṃ araññaṃ
netvā tassa saddenāgatāgate tittire gaṇhati7. Tittiro8 "maṃ9
nissāya bahū mama ñātakā nassanti, mayh'; etaṃ pāpan" ti
nissaddo ahosi. So tassa nissaddabhāvaṃ ñatvā veḷupesikāya
naṃ sīse paharati. Tittiro dukkhāturatāya10 saddaṃ karoti.
Evaṃ so sākuṇiko tan11 nissāya tittire12 gahetvā jīvikaṃ kap-
pesi. Atha so tittiro cintesi: "ime marantū 'ti mayhaṃ cetanā
n'; atthi, paṭiccakammaṃ pana maṃ phusati, mayi saddaṃ
akaronte ete nādhigacchanti karonte yevāgacchanti13, āgatā-
gate ayaṃ gahetvā jīvitakkhayaṃ pāpesi, atthi nu kho ettha
mayhaṃ pāpaṃ n'; atthīti" so tato paṭṭhāya "ko nu kho imaṃ

--------------------------------------------------------------------------
9. Cfr. supra Vol. 1 p. 160.
1 Cs mā ti.
2 Bi dh. kathaṃ samuṭhāpesuṃ, Bd bhikkhū dh. kathaṃ samuṭhāpesi.
3 Bid pañca abhiññāyo.
4 Bd adds aṭha, Bi atta.
5 Bid vāsāpesum.
6 Bid dīpakati-.
7 Bi gahetvā vikiṇitvā jīvitakkhayaṃ kappesi, Bd gahetvā vikinetvā
jivitaṃ kappesi
8 Bid add cintesi.
9 Bid add ekaṃ.
10 Bid dakkhābhitu-.
11 Bid taṃ.
12 Ck -ro, Cs -ro corr. to -re.
13 Bid yeva āg-.

[page 065]
9. Tittirajātaka. (319.) 65
kammaṃ1 chindeyyā" 'ti tathārūpaṃ paṇḍitaṃ upadhārento
carati. Ath'; ekadivasaṃ so sākuṇiko bahuke2 tittire gahetvā
pacchiṃ pūretvā "pānīyaṃ pivissāmīti" Bodhisattassa assamaṃ
gantvā taṃ pañjaraṃ Bodhisattassa santike ṭhapetvā pānīyaṃ
pivitvā vālukātale3 nipanno niddaṃ okkami. Tittiro tassa
niddam okkantabhāvaṃ4 ñatvā "mama kaṃkhaṃ imaṃ tāpa-
saṃ pucchissāmi, jānanto me kathessatīti" pañjare nipanno
yeva taṃ pucchanto paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_IV,2.9(=319).1: Susukhaṃ vata jīvāmi, labhāmi c'; eva bhuñjituṃ
                    paripanthe5 ca6 tiṭṭhāmi, kā su7 bhante gatī maman8 ti. || Ja_IV:73 ||


     Tattha susukhaṃ vatā9 'ti ahaṃ bhante imaṃ sākuṇikaṃ nissāya suṭṭhu
sukhaṃ jīvāmi, labhāmi cevā 'ti yathārucitaṃ19 khādaniyabhojaniyaṃ11 bhuñ-
jitum pi labhāmi, paripanthe12 cā 'ti api ca kho yattha mama ñātakā mama
saddena āgatāgatā vinassanti tasmiṃ13 paripanthe tiṭṭhāmi, kā su14 bhante15
ti kā16 nu kho bhante mama gati kā nipphatti bhavissatīti pucchi.
     Tassa pañhaṃ vissajjanto17 Bodhisatto dutiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,2.9(=319).2: Mano ce te18 na-ppaṇamati pakkhi pāpassa kammuno
                    avyāvaṭassa19 bhadrassa na pāpam upalippatīti20. || Ja_IV:74 ||


     Tattha pāpassa kammuno ti yadi tava mano pāpakammassa atthāya21
na paṇamati pāpakaraṇe tanninno22 tappoṇo tappabbhāro na hoti, avyāva-
ṭassā23 'ti evaṃ sante24 pāpakammakaraṇatthāya avyāvaṭassa23 ussukkaṃ anā-
pannassa tava bhadrass'; eva25 sato26 pāpaṃ na upalippati27 na allīyatīti.
     Taṃ sutvā tittiro tatiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,2.9(=319).3: Ñātako no nisinno ti bahu28 āgacchate29 jano,
                    paṭiccakammaṃ phusati, tasmim me saṃkate mano ti. || Ja_IV:75 ||


     Tass'; attho: bhante sac'; āhaṃ saddaṃ na30 kareyyaṃ ayaṃ tittirajano na
āgaccheyya31, mayi pana saddaṃ karonte ñātako no nisinno ti ayaṃ bahujano

--------------------------------------------------------------------------
1 Bi imaṃ kaṅkhā, Bd idaṃ kaṅkhaṃ.
2 Bid bahu.
3 Ck vāli-.
4 Bid niddaṃ okkamanabhā-.
5 Bi -paṇḍe, Bd -paṇṭhe.
6 Cs ca corr. to va, Bi va.
7 Bid nu.
8 Bi ma, Bd mamā.
9 Bid vata jīvāmī
10 Cks -cinaṃ.
11 Bid -niyaṃbhoja-.
12 Bid -paṇṭhe.
13 Bid omit tasmiṃ.
14 Cks sum, Bid nu.
15 Bid gati.
16 Ck ko, Bid kiṃ.
17 Bi -jjento.
18 Ck manomane, Cs mano cane?
19 Bi ajhāvatassa, Bd abyāvatassa.
20 Cs Bid -limpa-.
21 Bid -ssatthāya.
22 Cks ninno.
23 Bid abyāvata-.
24 Cks santo.
25 Bid bhadrassa suddhasseva.
26 Cs tato.
27 Bid -limpa-.
28 Ck -ū.
29 Bid -ti.
30 Cks omit na.
31 Cks -yyaṃ.

[page 066]
66 IV. Catukkanipāta. 2 Pucimandavagga. (32.)
āgacchati, taṃ āgatāgataṃ luddo gahetvā jīvitakkhayaṃ pāpento maṃ1 paṭicca
maṃ nissāya etaṃ2 pāṇātipātakammaṃ3 phusati paṭilabhati vindati, tasmiṃ
maṃ paṭicca kate pāpe mama nu kho etaṃ pāpan ti evaṃ me mano saṃkati
parisaṃkati kukkuccaṃ āpajjatīti.
     Taṃ sutvā Bodhisatto catutthaṃ gātham aha:

  Ja_IV,2.9(=319).4: Paṭiccakammaṃ na4 phusati mano ce na-ppadussati,
                    appossukkassa bhadrassa na pāpam upalippatīti. || Ja_IV:76 ||


     Tass'; attho: yadi tava pāpakiriyāya mano na-ppadussati5 tanninno tappoṇo
tappabbhāro6 na hoti, evaṃ sante luddena āyasmantaṃ paṭicca katam pi7 pā-
pakammaṃ taṃ na phusati na allīyati, papakiriyāya hi appossukkassa nirāla-
yassa bhadrassa parisuddhassa8 sato tava pāṇātipātacetanāya9 abhāvā taṃ
pāpaṃ na upalippatīti10 tava cittaṃ na allīyatīti11
     Evaṃ Mahāsatto tittiraṃ saññāpesi. So pi taṃ nissāya
nikkukkucco ahosi. Luddo pabuddho Bodhisattaṃ vanditvā
pañjaraṃ ādāya pakkāmi.
     Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
tittiro Rāhulo ahosi, tāpaso pana aham evā" 'ti. Tittirajātakaṃ12.

                      10. Succajajātaka.
     Succajaṃ vata naccajīti. Idaṃ Satthā Jetavane vi-
haranto ekaṃ kuṭumbikaṃ ārabbha kathesi. So kira "gāmake
uddhāraṃ sādhessāmīti13" bhariyāya saddhiṃ tattha gantvā sādhetvā14
sakaṭaṃ15 āharitvā "pacchā nessāmīti" ekasmiṃ kule ṭhapetvā puna
Sāvatthiṃ gacchanto antarāmagge ekaṃ pabbataṃ addasa. Atha
naṃ bhariyā āha: "sace sāmi ayaṃ pabbato suvaṇṇamayo bhaveyya
     dadeyyāsi pana me kiñcīti". "Kāsi tvaṃ, na kiñci dassāmīti". Sā
tāva16 "thaddhahadayo vatāyaṃ, pabbate17 suvaṇṇamaye18 jāte19 pi
mayhaṃ kiñci na dassatīti" anattamanā ahosi. Te Jetavana-samīpaṃ
āgantvā "pānīyaṃ pivissāmā" 'ti vihāraṃ pavisitvā pānīyaṃ piviṃsu.

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid omit maṃ.
2 Bid evaṃ.
3 Cks -taṃka-, Bid pāṇātipātapāpak-.
4 Bid na paticca-.
5 Bi yadi tava mano pakiriyāya mano padussati, Bd yadi tava mano
pāpakiriyāya mano nappadussati corr. to y. t. m. p. n.
6 Bid omit tappabbhāro.
7 Bid kataṃ.
8 Bid -sseva.
9 Bid pāpacetanāya.
10 Bid -limpa-.
11 Bd alliyati, Bi omits tava cittaṃ na a.
12 Bid add navamaṃ.
13 Cs sāde-, Bid sodhe-.
14 Bid sodhe-.
15 Ck -taṃ, Bi sodha, Bd sodhakaṃ.
16 Bid yavā.
17 Ck Bid -to, Cs -to corr. to -te, Bid add kira.
18 Bid -yo.
19 Bid -to.

[page 067]
10. Succajajātaka. (320.) 67
Satthāpi paccūsakāle yeva tesaṃ sotāpatiphalassa upanissayaṃ disvā
āgamanaṃ olokayamāno1 gandhakuṭipariveṇe nisīdi chabbaṇṇabuddha-
rasmiyo vissajjento. Te pi pānīyaṃ pivitvā āgantvā Satthāraṃ van-
ditvā nisīdiṃsu. Satthā tehi saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā "kahaṃ
gat'; atthā" 'ti pucchi2. "Amhākaṃ3 uddhāraṃ sādhanatthāya4 bhante"
ti. "Kiṃ upāsike tava sāmiko tuyhaṃ hitapāṭikaṃkhī5 upakāran
te karotīti". "Bhante, ahaṃ imasmiṃ sasnehā6, ayaṃ pana mayhaṃ7
nisneho8, ajja mayā pabbataṃ disvā ‘sac'; āyaṃ9 suvaṇṇamayo assa
kiñci me dadeyyāsīti10'; vutto11 ‘kāsi tvaṃ, na kiñci dassāmīti'; āha,
evaṃ thaddhahadayo ayan" ti. "Upāsike, evan nām'; esa vadeti12,
yadā pana tava guṇe13 sarati14 tadā sabbissariyaṃ tava15 detīti"
vatvā "kathetha bhante" ti tehi yācito atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto tassa sabbakiccakārako amacco ahosi. Ath'
ekadivasaṃ rājā puttaṃ uparājānaṃ upaṭṭhānaṃ āgacchantaṃ
disvā "ayaṃ mam'; antare16 dusseyyā 'ti17" taṃ pakkositvā18
"tāta, yāvāhaṃ jīvāmi tāva nagare vasituṃ na lacchasi, añ-
ñattha vasitvā mam'; accayena rajjaṃ kārehīti" āha. So "sā-
dhū" 'ti pitaraṃ vanditvā jeṭṭhabhariyāya19 saddhiṃ Bārāṇa-
sito nikkhamitvā paccantaṃ gantvā araññe20 paṇṇasālaṃ mā-
petvā vanamūlaphalena21 yāpento vihāsi22. Aparabhāge rājā
kālam akāsi. Uparājā nakkhattaṃ olokento tassa kālakata-
bhāvaṃ23 ñatvā Bārāṇasiṃ āgacchanto antarāmagge ekaṃ
pabbataṃ addasa. Atha naṃ bhariyā āha: "sace deva ayaṃ
pabbato suvaṇṇamayo assa24 deyyāsi me kiñcīti25. "Kāsi
tvaṃ, na kiñci dassāmīti". Sā "ahaṃ imaṃ snehena cajituṃ
asakkontī26 araññaṃ pāvisiṃ27, ayañ ca evaṃ vadati, ativiya

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid -ki-.
2 Bid pucchitvā.
3 Bi tumhākaṃ gāmakaṃ, Bd amukaṃ gāmakaṃ.
4 Bid sodha-
5 Bid hitaṃ paṭikaṅkhāti.
6 Bid sinehā.
7 Bid mayi.
8 Bid nisinneho, and add ahosi.
9 Bid add pabbato.
10 Ck deyyāsīti, Cs deyyāsīti corr. to dade-, Bd dasseyyāsiti.
11 Bid vutte
12 Bid vadasi.
13 Bid -naṃ.
14 Bi sari
15 Bid omit tava.
16 Bi mama antebuddhara, Bd mama antepūre.
17 Cks -yyāsīti, Bid dubbheyyāsīti.
18 Bid -sāpetvā.
19 Bi jeṭhikāya bha-, Bd jeṭhibha-.
20 Bid add pavisitvā.
21 Bid -phalāphalehi.
22 Bi vassi.
23 Bid kālaṅka-.
24 Cks ada.
25 Bid add āha.
26 Ck snehenamapijituṃ-, Cs snehena cchijjitu- corr. to -cajituṃ-?
Bi imassa sinnehaṃ chindituṃ na sakkomā ti, Bid imassa sinehaṃ
chindituṃ na sakkomi ti.
27 Ck Bid -si, Cs -si, corr. to -siṃ.

[page 068]
68 IV. Catukkanipāta. 2. Pucimandavagga. (32.)
thaddhahadayo, rājā hutvāpi esa mayhaṃ kiṃ kalyāṇaṃ karis-
satīti" anattamanā ahosi. So āgantvā rajje patiṭṭhito taṃ
aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi, idaṃ yasamattakam eva adāsi, ut-
tariṃ1 pana sakkārasammāno2 n'; atthi, tassā atthibhāvam pi3
na jānāti. Bodhisatto "ayaṃ devī imassa rañño upakārikā
dukkhaṃ agaṇetvā araññe vāsaṃ vasi, ayaṃ pan'; etaṃ aga-
ṇetvā aññāhi4 saddhiṃ abhiramanto carati5, yathā6 esā sabbis-
sariyaṃ labhati tathā7 karissāmīti" cintetvā ekadivasaṃ taṃ
upasaṃkamitvā vanditvā evam aha: "devi8, mayaṃ tumhākaṃ
santikā piṇḍabhattam9 pi na labhāma, kasmā amhesu pamaj-
jitvā10 ativiya thaddhahaday'; atthā11" 'ti āha. "Tāta, sac'
āhaṃ attanā labheyyaṃ tuyham pi dadeyyaṃ, alabhamānā
pana kiṃ dassāmi, rājāpi mayhaṃ idāni kiṃ nāma dassati22,
so antarāmagge ‘imasmiṃ pabbate sovaṇṇamaye13 jāte mayhaṃ
kiñci dassasīti14'; vutto15 ‘kāsi tvaṃ, na kiñci dassāmīti'; āha".
"Kiṃ pana rañño santike imaṃ kathaṃ kathetuṃ sakkhissathā"
'ti. "Kiṃ na sakkhissāmi16 tātā17" 'ti. "Tena hi ahaṃ rañño
santike ṭhito pucchissāmi, tumhe katheyyāthā18" 'ti19. "Sādhu
tātā" 'ti. Bodhisatto deviyā rañño upaṭṭhānaṃ katvā20 ṭhita-
kāle āha: "nanu ayye mayaṃ tumhākaṃ santikā kiñci na
labhāmā" 'ti. "Tāta, ahaṃ labhamānā21 tuyhaṃ kiñci dassā-
mīti22, rājāpi idāni mayhaṃ kiṃ nāma dassati, so arañato
āgamanakāle ekaṃ pabbataṃ disvā ‘sac'; āyaṃ suvaṇṇapab-
bato23 assa kiñci me dadeyyāsīti'; vutto24 ‘kāsi tvaṃ, na kiñci
dassāmīti'; supariccajam pi na cajīti25".

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks -rim, Bid -ri.
2 Bid sammānasakkāro.
3 Bid -vaṃ.
4 Ck aṃñāsi, Cs aṃñāsi corr. to -hi.
5 Bid vicarati
6 Bid add ca.
7 Bi tathā evaṃ, Bd tatheva.
8 Ck Bid -vī.
9 Bid piṇḍapātamattam.
10 Bid -ittha.
11 Bi -yā attā, Bd -yā.
12 Bd kiṃ nāma dātuṃ sakkhissati tātā ti.
13 Bid su-.
14 Cks Bi -tīti, Bd -siti.
15 Bid vutte.
16 Ck -ssāti, Cs -ssāti corr to -ssati.
17 Bi omits kiṃ na sakkhisāmi tātā.
18 Cks -yyathā.
19 Bid add sā.
20 Bi āgaṃtvā.
21 Bid ala-.
22 Bd tuyhaṃ dadeyyaṃ ahameva kiñci na labhāmi tuyhaṃ ki dassāmā ti.
23 Bd sace ayaṃ pabbato suvaṇṇamayo, Bi sacāhaṃ pappato su-.
24 Bid -tte.
25 Ck nacchīti, Cs nacchini corr. to nacajīni, Bi na cajjati,
Bd na sajjiti.

[page 069]
10. Succajajātaka. (320.) 69
     Etam atthaṃ dīpentī paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_IV,2.10(=320).1: Succajaṃ vata na-ccaji1 vācāya adadaṃ2 giriṃ,
                    kiṃ hi tass'; acajantassa3 vācāya adada4 pabbatan ti. || Ja_IV:77 ||


     Tattha succajaṃ vatā 'ti sukhena cajituṃ sakkuṇeyyam5 pi na caji6,
adadan ti vacanamattenāpi pabbataṃ adadamāno, kiṃ hi7 tassa cajan-
tassā8 'ti9 tassa nām'; etassa mayā yācitassa na cajantassa10 kiṃ hi cajeyya11,
vācāya adada4 pabbatan ti sac'; āyaṃ mayā12 yācito mama vacanena su-
vaṇṇamayam pi aho vata taṃ13 pabbataṃ vācāya adada4 vacanamattena14
adadaṃ hotīti15 attho.
     Taṃ sutvā rājā dutiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,2.10(=320).2: Yaṃ hi kayirā taṃ hi vade16 yan na17 kayirā na taṃ vade,
                    akarontaṃ bhāsamānaṃ parijānanti paṇḍitā ti18. || Ja_IV:78 ||


     Tass'; attho: yad eva hi19 paṇḍito puriso kāyena kareyya20 taṃ vācāya
vadeyya, yaṃ21 na kayirā na taṃ vade22, dātukāmo va dammīti23 vadeyya24
na adātukāmo25 ti adhippāyo, kiṃkāraṇā: yo hi dassāmīti vatvā26 pacchā na
dadāti taṃ akarontaṃ kevalaṃ musā bhāsamānaṃ parijānanti paṇḍitā27, ayaṃ
dassāmīti vatvā28 vacanamattam eva29 bhāsati na pana deti, yadi kho pana
adinnam pi30 vacanamatten'; eva dinnaṃ hoti taṃ puretaraṃ eva laddhaṃ31
nāma bhavissatīti evaṃ tassa musāvādibhāvaṃ jānanti32 paṇḍitā, bālā pana
vacanamatten'; eva tussantīti.
     Taṃ sutvā devī rañño añjalim paggahetvā tatiyaṃ gā-
tham āha:

  Ja_IV,2.10(=320).3: Rājaputta namo ty-atthu, sacce23 dhamme ṭhito c'; asi34
                    yassa te vyasanam35 patto saccasmiṃ ramate mano ti. || Ja_IV:79 ||


--------------------------------------------------------------------------
1 Ck -jī, Bi nacajjaṃ, Bd nacajji.
2 Bi addadaṃ? Cks adadiṃ.
3 Bi kihitassa cajanassa, Bd kiñci tassa cajantassa,
Cks kimhi tassa vajantassa
4 Bid -daṃ.
5 Bid -yyā.
6 Ck nacchi, Cs nacchī corr to na caji, Bid na cajji.
7 Cks kimhi, Bd kiñci, Bi ki hi.
8 Cks vajantassā.
9 Bi adds tīhi, Bd kiṃ hi.
10 Ck nacchantassa, Cs nacchantassa corr. to na cajantassa,
Bi taṃ cantessa, Bd taṃ cajantassa.
11 Bi kihitaṃ careyya, Bd kiñci tvaṃ cajeyya, Cks kimhi vajeyya.
12 Bid mama.
13 so Cks; Bi ahosi na taṃ, Bd ahontaṃ.
14 Bid -mattameva.
15 so Bd; Bi adadāttā ti, Cks adassathā ti.
16 Bi vadeyya, Bd vadeyyaṃ.
17 Bd na, Ck nna in the place of yaṃ na, Cs yantaṃ.
18 Cks omit ti.
19 Bi adds so, Bd yo.
20 Bi kayirā tareyya, Bd kareyyaṃ.
21 Cks yan.
22 Bid vadeyya.
23 Bi dimhiti, Bd damhiti.
24 Ck vadeyye.
25 Bi dā-.
26 Bid vatvāpi.
27 Bid add ti.
28 Bid omit vatvā
29 Bid -mattena.
30 Cks adadinnampi, Bid adinnaṃ pi.
31 Cks -an, Bid laddhā.
32 Bid parijā-
33 Cs sace corr. to sacce, Bi sace.
34 Bid vasi.
35 Bid byasanaṃ

[page 070]
70 IV. Catukkanipāta. 2. Pucimandavagga. (32.)
     Tattha sacce1 dhamme ti vacīsacce2 sabhāvadhamme ca, vyasanam3
patto ti yassa 'te va4 raṭṭhā5 pabbājanasaṃkhātam6 vyasanam3 patto pi
mano saccasmiṃ yeva rāmatīti.
     Evaṃ rañño guṇakathaṃ kathayamānāya deviyā sutvā
Bodhisatto tassā guṇaṃ pakāsento catutthaṃ gātham āha:

  Ja_IV,2.10(=320).4: Yā daḷiddī daḷiddassa aḍḍhā aḍḍhassa7 kittimā
                    sā hi 'ssa paramā bhariyā, tā hi raññassa itthiyo ti. || Ja_IV:80 ||


     Tattha kittimā ti kittisampannā ti attho, sā hissa paramā ti yā sā8
daliddassa sāmikassa daliddakāle sayam pi daliddī hutvā taṃ na pariccajati,
aḍḍhassā9 'ti aḍḍhakāle aḍḍhā10 hutvā sāmikam eva anuvattati samāna-
sukhadukkhā hoti, sā hi assa paramā uttamā11 bhariyā nāma, tā12 hi raññassa
pana issariye ṭhitassa itthiyo13 honti yeva, anacchariyam etan ti14.
     Evañ ca pana vatvā Bodhisatto "ayaṃ mahārāja tum-
hākaṃ dukkhitakāle araññe samānadukkhī15 hutvā vasi, imissā
sammānaṃ kātuṃ vaṭṭatīti" deviyā guṇaṃ kathesi. Rājā tassa
vacanena deviyā guṇaṃ saritvā "paṇḍita tava kathāyāhaṃ16
deviyā guṇaṃ anussarin" ti vatvā tassā sabbissariyaṃ adāsi.
"Tayāhaṃ17 deviyā gunaṃ sarāpito" ti Bodhisattassāpi ma-
hantaṃ issariyaṃ adāsi.
     Satthā imaṃ desanaṃ18 āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ sa-
modhanesi: (Saccapariyosane jayampatikā sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu)
"Tadā Bārāṇasirājā ayaṃ kuṭumbiko ahosi, devī ayaṃ upāsikā,
paṇḍitāmacco19 pana aham evā" 'ti. Succajajātakaṃ20. Puci-
mandavaggo dutiyo.

--------------------------------------------------------------------------
1 Cs sace corr. to sacce, Bi sace.
2 Cs -sacce corr. to sacca.
3 Bid byasanaṃ.
4 Bi tvaṃ, Bd tava.
5 Cks raṭṭho.
6 Bid pabbajaniyasaṅkhātaṃ.
7 Bid addhā addhassa.
8 Ck omits yā, Bid omit sā.
9 Ck aḍḍhāssā, Cs aḍḍhassā corr. to aḍḍhātissā, Bd addhassā.
10 Bd addha-addhā.
11 Cks -ma.
12 Bid sa
13 Bd adds nāma, Bi na.
14 Ck -riyamekanti, Bi anacchari evā ti, Bd anacchariyevāti.
15 Bid araññe yeva vasamānā dukkhā.
16 Bid -ya ahaṃ.
17 Bd tathāhaṃ.
18 Bid dhammade-.
19 Bid -tāma-.
20 Bid sucajja-, and add dasamaṃ.

[page 071]
1. Kuṭidūsakajātaka. (321.) 71

3. KUṬIDŪSAKAVAGGA.

                      1. Kuṭidūsakajātaka.
     Manussasseva te sīsan ti. Idaṃ Satthā Jetavane vi-
haranto Mahākassapattherassa paṇṇasālājhāpakaṃ1 da-
haraṃ ārabbha kathesi. Vatthuṃ pana Rājagahe samuṭṭhitaṃ.
Tadā kira thero Rājagahaṃ nissāya Araññakuṭikāya2 viharati. Tassa
dve daharā upaṭṭhānaṃ karonti. Tesu eko therassa upakārako, eko
dubbatto3, itarena kataṃ kataṃ attanā4 katasadisam eva karoti, tena
mukhodakādīsu upaṭṭhāpitesu therassa santikaṃ gantvā vanditvā
"bhante udakaṃ ṭhapitaṃ, mukhaṃ dhovathā" 'ti ādīni vadati, tena
kālass'; eva vutthāya therassa pariveṇe5 sammaṭṭhe6 therassa nikkha-
manavelāya7 ito c'; ito ca paharanto8 sakalaṃ9 pariveṇaṃ attanā4
sammaṭṭhaṃ10 viya karoti. Vattasampanno cintesi: "ayaṃ dubbatto3
mayā kataṃ kataṃ attanā11 katasadisaṃ karoti, etassa saṭhakam-
maṃ12 pākaṭaṃ karissāmīti" tasmiṃ antogāmato bhutvā āgantvā
niddāyante va13 nahānodakaṃ14 tāpetvā piṭṭhikoṭṭhake ṭhapetvā añ-
ñaṃ nāḷikamattaṃ15 udakaṃ uddhane ṭhapesi. Itaro pabhujjhitvā16
gantvā usumaṃ uṭṭhahantaṃ disvā "udakaṃ tāpetvā koṭṭhake ṭhapi-
taṃ bhavissatīti" therassa santikaṃ gantvā "bhante nahānakoṭṭhake17
udakaṃ, nahāyathā17" 'ti āha. Thero "nahāyissāmīti17" tena sad-
dhiṃ yeva āgantvā koṭṭhake udakaṃ adisvā "kahaṃ udakan" ti
pucchi. So vegena aggisālaṃ gantvā18 tucchabhājane {uḷuṃkaṃ}19
otāresi, uḷuṃko20 tucchabhājanassa tale paṭihato taṭā21 ti saddaṃ
akāsi. Tato paṭṭhāya tassa Uḷuṃkasaddako22 tv-eva nāmaṃ jātaṃ.
Tasmiṃ khaṇe itaro piṭṭhikoṭṭhakato udakaṃ āharitvā "nahātha23
bhante" ti āha. Thero nahātvā24 āgacchanto25 Uḷuṃkasaddakassa26

--------------------------------------------------------------------------
1 Bi -lajhā-, Bd -lajjhā-.
2 Bi araññaṃkuṭīyaṃ, Bd araññakuṭiyaṃ.
3 Bid dubbacco.
4 Bid -no.
5 Ck -ṇa, Cs -na corr. to -ṇe, Bd -ne.
6 Bi sammajjane, Bd sammajje.
7 Bd -yaṃ.
8 Bi viha-.
9 Bid -la
10 Cks -ṭṭha, Bd samatthaṃ.
11 Bd -no.
12 Bi duppaccakamma, Bd sabbaṃ dubbaccakammaṃ
13 Cs ca corr. to va, Bid yeva.
14 Bid nhānhodakaṃ.
15 Bi nāḷimattaṃ, Bd nālimattaṃ.
16 Bid add va.
17 Bid nhā-.
18 Bid āg-.
19 Ck uḷūṃkaṃ, Cs uḷukaṃ, Bi uḷhaṅgaṃ, Bd uluṅgaṃ.
20 Ck uḷūṃko, Bi uḷhaṅke, Bd uluṅgo.
21 Bi sātattā, Bd sahatthā.
22 Ck uḷūṃkam-, Bi uṅḷhakasaddakā, Bd uḷuṅgasaddako.
23 Bid nhāyatha.
24 Bid nhatvā.
25 Bid āvajjanto.
26 Bi uḷhaṅka-, Bd uluṅga-.

[page 072]
72 IV. Catukkanipāta. 3. Kuṭidūsakavagga. (33.)
dubbattabhāvaṃ1. ñatvā taṃ sāyaṃ therupaṭṭhānaṃ āgataṃ ovadi:
"āvuso samaṇena nāma attanā katam eva ‘katam me'; ti vattuṃ
vaṭṭati, aññathā sampajānamusāvādo hoti, ito paṭṭhāya evarūpaṃ mā
kāsīti2". So therassa kujjhitvā punadivase therena saddhiṃ piṇḍāya3
na pāvisi. Thero itarena4 saddhiṃ pāvisi. Uḷuṃkasaddako5 pi the-
rassa upaṭṭhākakulaṃ gantvā "bhante thero kahan" ti vutte "aphā-
sukena6 vihāre yeva nisinno" ti vatvā "kiṃ bhante laddhuṃ vaṭṭa-
tīti" vutte "idañ c'; idañ ca dethā" 'ti gahetvā attano rucitaṭṭhānaṃ7
gantvā8 bhuñjitvā vihāraṃ agamāsi. Punadivase thero taṃ kulaṃ
gantvā nisīdi. Manussā "na sukhaṃ9, hiyyo kira tvaṃ10 vihāre yeva
nisinno, asukadaharassa hatthe āhāraṃ pesayimha, paribhutto ayyenā"
ti11". Thero tuṇhībūto12 va bhattakiccaṃ katvā vihāraṃ gantvā
sāyaṃ therupaṭṭhānakāle āgataṃ13 āmantetvā "āvuso asukagāme14
asukakule ‘therassa idañ c'; idañ ca laddhuṃ vaṭṭatīti'; viññāpetvā
kira te15 bhuttan" ti vatvā "viññatti nāma na vaṭṭati, māssu16 puna
evarūpaṃ anācāraṃ carā'; ti17 āha. So ettakena18 there āghātaṃ
bandhitvā "ayaṃ19 hiyyo pi udakamattaṃ nissāya mayā saddhiṃ
kalahaṃ kari19, idāni pan'; assa upaṭṭhākānaṃ gehe mayā bhatta-
muṭṭhi bhuttā ti asahanto puna kalahaṃ karoti, jānissāmi 'ssa21 kat-
tabbayuttakan" ti punadivase there piṇḍāya paviṭṭhe muggaraṃ ga-
hetvā paribhogabhājanani bhinditvā paṇṇasālaṃ jhāpetvā palāyi. So
jīvamāno va manussapeto hutvā sussitvā kālaṃ katvā Avīcimahāni-
raye nibbatti. So tena katānācāro mahājanamajjhe22 pākaṭo jāto.
Ath'; ekadivasaṃ ekacce23 bhikkhū Rājagahā Sāvatthiṃ24 gantvā
sabhāgaṭṭhāne pattacīvaraṃ paṭisāmetvā Satthu santikaṃ gantvā van-
ditvā nisīdiṃsu. Satthā tehi saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā "kuto
āgat'; atthā" 'ti pucchi25. "Rājagahā bhante" ti. "Ko tattha ovāda-
dāyako ācariyo" ti. "Mahākassapathero26 bhante" ti11. "Sukhaṃ
bhikkhave Kassapassā" 'ti. "Āma bhante therassa sukhaṃ, saddhi-
vihāriko pan'; assa ovāde dinne kujjhitvā therassa paṇṇasālaṃ jhā-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid duppacca-.
2 Bi mā akassiti, Bd mā evarūpaṃ akāsiti
3 Bd adds gāmaṃ.
4 Bid -neva.
5 Bi uḷaṅga-, Bd uluṅga-.
6 Bid aphāsuko.
7 Bi rutaṭhānaṃ, Bd rucitaṃ ṭhānaṃ, Cks -ne.
8 Cks datvā.
9 Bid -ssā kiṃ bhante ayyassa aphāsukaṃ.
10 Bd thero.
11 Bid add vutte.
12 Bid -hi-.
13 Bid add taṃ.
14 Bid add nāma.
15 Bid add bhattaṃ.
16 Bid mā.
17 Bi caratīti, Bd carāhiti.
18 Bid ettha, Cs ettha- corr. to etta-.
19 Bd ahaṃ.
20 Bid kariyamāno.
21 Bid omit ssa.
22 Bid -nassa majhe.
23 Ck athekadivasacce, Cs athekadivasaṃ ce corr. to -saṃ, Bid athekacce.
24 Cks -tthiyaṃ, Bi -tthi.
25 Bid pucchitvā.
26 Bid -tthero.

[page 073]
1. Kuṭidūsakajātaka. (321.) 73
petvā palāyīti". Taṃ sutvā Satthā "bhikkhave, Kassapassa evarū-
pena bālena saddhiṃ caraṇato ekacariyā va seyyo1" 'ti vatvā imaṃ
Dhammapade gātham āha:
     Carañ ce nādhiggaccheyya seyyaṃ sadisam attano (Dhp. v. 61.)
     ekacariyaṃ daḷhaṃ kayirā, n'; atthi bāle sahāyatā2 ti.
Idañ3 ca pana vatvā puna te bhikkhū āmantetvā "na bhikkhave idān'
eva so kuṭidūsako4 va na ca idān'; eva ovādadāyakassa kujjhati5,
pubbe pi kujjhi yevā" 'ti vatvā atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto siṅgilasakuṇayoniyaṃ6 nibbattitvā vayappatto
attano manāpaṃ anovassakaṃ kulāvakaṃ katvā Himavanta-
padese7 vasati. Ath'; eko makkaṭo vassakāle acchinnadhāre
deve vassante sītapīḷito dante khādanto Bodhisattassa avidūre
nisīdi. Bodhisatto taṃ tathā kilamantaṃ disvā tena saddhiṃ
sallapanto8 paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_IV,3.1(=321).1: Manussasseva te sīsaṃ hatthapādā ca vānara,
                    atha kena nu7 vaṇṇena agāran te na vijjatīti. || Ja_IV:81 ||


     Tattha vaṇṇenā 'ti kāraṇena, agāran ti tava nivāsagehaṃ kena kāraṇena
n'; atthīti pucchi.
     Taṃ sutvā vānaro dutiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,3.1(=321).2: Manussasseva me sīsaṃ hatthapādā ca siṅgila10,
                    y'; āhu seṭṭhā manussesu sā me paññā na vijjatīti. || Ja_IV:82 ||


     Tattha siṅgilā11 'ti taṃ12 sakuṇaṃ nāmenālapati, yāhu seṭṭhā ma-
nussesū 'ti yaṃ manussesu seṭṭhā ti kathenti sā mama vicāraṇapaññā n'
atthi, sīsahatthapādakāyabalāni13 hi loke appamāṇaṃ, vicāraṇapaññā va seṭṭhā
sā mama n'; atthi, tasmā me agāraṃ na vijjatīti.
     Taṃ sutvā Bodhisatto itaraṃ gāthadvayam āha:

  Ja_IV,3.1(=321).3: Anavaṭṭhitacittassa lahucittassa dūbhino14
                    niccaṃ adhuvasīlassa15 sukhabhāvo na vijjati. || Ja_IV:83 ||


--------------------------------------------------------------------------
1 Cks seyyā.
2 Ck sabhāyatā? Bid sahāyakā.
3 Ck imañ
4 Bid add pubbe pi kuṭidūsako ye.
5 Bid kujjhi.
6 Ck sahila-, Cs sahila- corr. to siṅgila-, Bid siṅgāla-.
7 Bi -ppa-.
8 Bid -pento.
9 Cks athekena nu. Bi a kenu na, Bd atha kenu na.
10 Bi liṅgala, Bd siṅgala.
11 Bi siṅgālā, Bd siṅgalā.
12 Bid omit taṃ.
13 Bi vālādī, Bd pālādini.
14 Bid dubbhino.
15 Ck addhuva.

[page 074]
74 IV. Catukkanipāta. 3. Kuṭidūsakavagga. (33.)

  Ja_IV,3.1(=321).4: So karassu ānubhāvaṃ, vītivattassu sīliyaṃ,
                    sītavātaparittānaṃ1 karassu kuṭavaṃ kapīti. || Ja_IV:84 ||


     Tattha anavaṭṭhitacittassā 'ti appatiṭṭhitacittassa, dūbhino2 ti mitta-
dūbhissa3, adhuvasīlassā4 'ti na sabbakālaṃ5 sīlarakkhanakassa6, ānubhāvan
ti so tvaṃ samma makkaṭa paññāya uppādanatthaṃ ānubhāvabalaṃ upāyaṃ
karohi, vītivattassu sīliyan ti attano dussīlabhāvasaṃkhātaṃ sīliyaṃ atik-
kamitvā sīlavā hohi, kuṭavan7 ti sītass vātassa8 parittānasamatthaṃ9 attano
kuṭavaṃ10 kulāvakaṃ ekaṃ11 vasanāgārakaṃ12 karohīti.
     Makkaṭo cintesi: "ayaṃ tāva attano anovassakaṭṭhāne13
nisinnabhāvena maṃ paribhavati14, na nisīdāpessāmi15 naṃ imas-
miṃ16 kuṭave17" ti. Tato Bodhisattaṃ gaṇhitukāmo pak-
khandi. Bodhisatto uppatitvā aññattha gato. Makkaṭo kuṭa-
vaṃ18 viddhaṃsetvā cuṇṇavicuṇṇaṃ katvā pakkāmi.
     Satthā imaṃ desanaṃ19 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
makkaṭo so kuṭijjhāpako ahosi, siṅgilasakuṇo20 aham evā" 'ti.
Kuṭidūsakajātakaṃ21.

                      2. Daddabhajātaka.
     Daddabhāyati22 bhaddante ti. Idaṃ Satthā Jetavane
viharanto aññatitthiye ārabbha kathesi. Titthiyā kira Jetavanassa
samīpe tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne kaṇṭakapassaye23 seyyaṃ kappenti
pañca tapaṃ24 tapanti25 nānappakāraṃ micchātapaṃ caranti. Atha
sambahulā bhikkhū Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā Jetavanaṃ26 āgac-
chantā antarāmagge te taṃ27 micchātapaṃ tappente28 disvā gantvā
Satthāraṃ upasaṃkamitvā "atthi nu kho bhante aññatitthiyasamaṇā-

--------------------------------------------------------------------------
1 Cs -naṃ corr. to -ṇaṃ, Bi -ṇaṃ.
2 Bid dubbhino.
3 Bid -dubbhi-.
4 Cks addhuva-.
5 Bid -le.
6 Cs -na- corr. to -ṇa-.
7 Bid kuṭavaṃ kapi.
8 Cks sītassa vassa, Bi vātassa.
9 Ck -ṇa-, Cs -namatthaṃ corr. to -ṇasamatthaṃ, Bi -ṇaṃ naṃ samattaṃ.
10 Cks kū-?
11 Bd ekaṃ ca, Bi ekañca.
12 Bi agāraṃ.
13 Bi -vassi-, Bd -vasi-.
14 Cs -tīti.
15 Cks -ssā and omit na.
16 Ck imaṃ, Cs imaṃ corr. to imasmiṃ.
17 Cs kū-, Bid kulāvake.
18 Bid kulāvakaṃ.
19 Bid dhammade-.
20 Bi siṅgāla-, Bd siṅgila-.
21 Bi siṅgāla-, Bid add paṭhamaṃ.
22 Bi dudda-, Bd duddaṃ āyati.
23 Cs kaṇṭha-, Bi kaṇḍakāsupassena, Bd kaṇḍakapassaye.
24 Bid pañcātapaṃ.
25 Cs tappanti, Bid tapenti.
26 Cks -nam.
27 Bi te saṃ.
28 Ck tappante, Bid tapente.

[page 075]
2. Daddabhajātaka. (322.) 75
naṃ1 vatasamādāne sāro" ti pucchiṃsu. Satthā "na bhikkhave tesaṃ
vatasamādāne sāro vā viseso vā atthi, taṃ2 hi nighaṃsiyamānaṃ
upaparikkhiyamānaṃ ukkārabhūmimaggasadisaṃ sasakassa3 dadda-
bhasadisaṃ4 hotīti" vatvā "daddabhasadisabhāvam5 assa mayaṃ na
jānāma, kathetha no bhante" ti tehi yācito atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto sīhayoniyaṃ nibbattitvā vayappatto araññe
paṭivasati. Tadā6 aparasamuddasamīpe7 beluvamissakaṃ8 tāla-
vanaṃ hoti. Tatth'; eko9 sasako beluvarukkhamūle ekassa10
tālagacchassa heṭṭhā vasati. So ekadivasaṃ gocaraṃ ādāya
āgantvā tālapaṇṇassa heṭṭhā nipanno cintesi: "sace ayaṃ
paṭhavī11 saṃvaṭṭeyya12 kahan nu kho bhavissāmīti13", tas-
miṃ ñeva14 ca15 khaṇe ekaṃ beluvapakkaṃ tālapaṇṇassa
upari patitaṃ. So tassa saddena "dhuvāyaṃ paṭhavī saṃ-
vaṭṭatīti16 "uppatitvā pacchato anolokento va palāyi. Taṃ ma-
raṇabhītaṃ vegena palāyantaṃ añño sasako disvā pucchi:
"kim17 bho ativiya bhīto palāyasīti". "Mā puccha18 bho" ti.
So "kim bho kim bho" ti pacchato19 javat'; eva20. Itaro ni-
vattitvā anolokento va "ettha paṭhavī saṃvaṭṭatīti21" āha.
So pi tassa pacchato palāyi. Evaṃ22 tam añño addasa tam
añño22 ti evaṃ sasakasatasahassaṃ23 ekato hutvā palāyi.
Te eko migo disvā eko sūkaro eko gokaṇṇo eko mahiso eko
gavayo24 eko khaggo eko vyaggho eko sīho eko vāraṇo25
disvā "kim etan" ti vātvā26 "ettha paṭhavī saṃvaṭṭatīti27"

--------------------------------------------------------------------------
1 Ck -samānānaṃ, Cs -samannānaṃ corr. to -samaṇānaṃ,
Bid aññatitthiyānaṃ.
2 Cks tañ.
3 Bi saha, Bd sasakasa.
4 Bi daddabhayasa-, Bd duddabhayasa-.
5 Bi sasadaddabhaya-, Bd duddabhaya-.
6 Bid add pana.
7 Bid pacchimasamudda-.
8 Bid -ka.
9 Bid tatreko.
10 Cks ekasmiṃ.
11 Ck -vi, Cs -viṃ. Bd mahāpathavi, Bi pathavī.
12 Cks saṃvaddheyya, Bi vatteyya, Bd saṃvatteyya.
13 Bid gamissāmīti.
14 Bd yeva.
15 Bd omits ca, Bi ñeva ca.
16 Cks saṃvaddhatīti, Bid saṃvattatīti.
17 Bid kiṃ.
18 Bid pucchi.
19 Bi so ki bho ti pucchato, Bd so pucchito.
20 Ck javaneva, Cs javane corr. to javateva, Bi javakeva, Bd dhāvateva.
21 Cks -vaddha-, Bi -vatta-.
22 Cks etaṃ, Bid add addasā.
23 Bid sasasata-.
24 Bi add eko sīlo, Bd eko siṅgālo.
25 Bid hatthi.
26 Bid pucchitvā
27 Cks -vaddha-, Bid -vatte-.

[page 076]
76 IV. Catukkanipāta. 3. Kuṭidūsakavagga (33.)
vutte palāyi. Evaṃ anukkamena yojanamattaṃ tiracchāna-
balaṃ ahosi. Tadā Bodhisatto taṃ balaṃ1 palāyantaṃ disvā
"kim etan" ti pucchitvā "ettha paṭhavī saṃvaṭṭatīti2" sutvā
cintesi: "paṭhavisaṃvaṭṭanaṃ3 nāma na kadāci atthi, addhā
etesaṃ kiñci dussutaṃ4 bhavissati, mayi kho pana ussukkaṃ
anāpajjante5 sabbe nassissanti, jīvitaṃ tesaṃ6 dassamīti" sīha-
vegena purato pabbatapādaṃ gantvā tikkhattuṃ sīhanādaṃ
nadi. Te sīhabhayā7 tajjitā nivattitvā piṇḍitā8 aṭṭhaṃsu. Sīho
tesaṃ antaraṃ pavisitvā "kimatthaṃ palāyathā" 'ti pucchi9.
"Paṭhavī saṃvaṭṭatīti2". "Kena saṃvaṭṭamānā10 diṭṭhā" ti.
"Hatthī jānantīti". Hatthī pucchi. Te11 "mayaṃ na jānāma,
sīhā jānantīti" vadiṃsu. Sīhāpi "mayaṃ na jānāma, vyagghā
jānantīti". Vyagghāpi "khaggā jānantīti". Khaggāpi "ga-
vayā" ti. Gavayāpi "mahisā" ti. Mahisāpi "gokaṇṇā" ti.
Gokaṇṇāpi "sūkarā" ti. Sūkarāpi "migā" ti. Migāpi "na
jānāma, sasakā jānanti". Sasakesu pucchiyamānesu "ayaṃ
kathesīti" taṃ sasakaṃ dassesuṃ. Atha naṃ "evaṃ kira
samma paṭhavī saṃvaṭṭatīti2" pucchi. "Āma sāmi mayā diṭ-
ṭhā" ti. "Kattha vasanto passīti12" pucchi13. "Samudda-
samīpe beluvamissakatālavane sāmi, ahaṃ hi tattha beluva-
rukkhamūle tālagacche tālapaṇṇassa heṭṭhā nipanno cintesiṃ:
"sace paṭhavī saṃvaṭṭissati14 kahaṃ gamissāmīti, atha15 taṃ
khaṇaṃ ñeva paṭhaviyā saṃvaṭṭanasaddaṃ16 sutvā palāto
'mhīti". Sīho cintesi: "addhā tassa tālapaṇṇassa upari be-
luvapakkaṃ patitvā daddabham18 akāsi, sv-āyaṃ19 taṃ saddaṃ
sutvā ‘paṭhavi saṃvaṭṭatīti2'; saññaṃ uppādetvā palāyittha19,

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid balakāyaṃ.
2 Cks -vaddha-, Bid -vatta-.
3 Cks -viṃ-, Bid pathavisaṃvattanaṃ
4 Cs dussitaṃ, Bi duṃsukā, Bd dusutaṃ.
5 Cs -to.
6 Bid nesaṃ.
7 Bid -ya.
8 Bi sapiṇḍikā, Bd saṃpiṇḍitā.
9 Bid pucchitvā.
10 Ck -vaddha-, Bi -vatta-, Bd -vattamānaṃ.
11 Cks tā.
12 Bi passatīti, Bd passasīti.
13 Bi pucchima, Bd pacchima
14 Cks -vaddhe-, Bid -vatti-.
15 Cks add naṃ.
16 Cks saṃvaddha naṃ saddaṃ, Bid -vattana-
17 Bid duddabhayasaddam.
18 Bi svāhaṃ.
19 Bid palāyito bhavissatīti.

[page 077]
2. Daddabhajātaka. (322.) 77
tatvato1 saṃjānissāmīti2" so taṃ sasakaṃ gahetvā mahājanaṃ
assāsetvā "ahaṃ iminā diṭṭhaṭṭhāne paṭhaviyā saṃvaṭṭanaṃ3
vā asaṃvaṭṭanaṃ3 vā tatvato4 ñatvā5 āgamissāmi, yāva mamā-
gamanā tumhe etth'; eva hothā" 'ti sasakaṃ piṭṭhiyaṃ āropetvā
sīhavegena pakkhanditvā tālavane sasakaṃ otāretvā "ehi6,
tayā diṭṭhaṭṭhānaṃ dassehīti" āha. "Na visahāmi sāmīti".
"Ehi7, mā bhāyīti". So beluvarukkaṃ upasaṃkamituṃ8 asak-
konto avidūre ṭhatvā "idaṃ9 sāmi daddabhāyanaṭṭhānan10" ti
vatvā paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_IV,3.2(=322).1: Daddabhāyati11 bhaddan te yasmiṃ dese vasām'; ahaṃ,
                    aham p'; etaṃ12 na jānāmi, kiṃ etaṃ daddabhāyatīti11. || Ja_IV:85 ||


     Tattha daddabhāyatīti11 daddabhā 'ti saddaṃ13 karoti, bhaddante
ti bhaddaṃ tava atthu, kimetan ti yasmiṃ padese ahaṃ vasāmi tattha dad-
dabhāyati11, aham pi pana14 na jānāmi kiṃ15 vā etaṃ16 daddabhāyati kena
vā kāraṇena daddabhāyati, kevalaṃ daddabhāyanasaddaṃ assosin ti.
     Evaṃ vutte sīho beluvarukkhamūlaṃ gantvā tālapaṇṇassa
heṭṭhā sasakena nipannaṭṭhānaṃ c'; eva tālapaṇṇamatthake
patitaṃ beluvapakkaṃ ca disvā paṭhaviyā asaṃvaṭṭanabhāvaṃ3
tatvato4 jānitvā sasakaṃ piṭṭhiyaṃ āropetvā sihavegana khip-
paṃ migasaṃghānaṃ santikaṃ gantvā sabbapavattiṃ ārocetvā17
"tumhe mā bhāyathā18" 'ti migagaṇaṃ assāsetvā vissajjesi.
Sace hi tadā Bodhisatto na bhaveyya sabbe samuddaṃ pavi-
sitvā nasseyyuṃ, Bodhisattaṃ19 nissāya20 jīvitaṃ labhiṃsu.

  Ja_IV,3.2(=322).2: Bellaṃ nipatitaṃ21 sutvā dabhakkan ti saso javi22,
                    sasassa vacanaṃ sutvā santattā migavāhinī23. || Ja_IV:86 ||


  Ja_IV,3.2(=322).3: Appattā24 padaviññāṇaṃ paraghosānusārino
                    pamādaparamā bālā te honti parapattiyā. || Ja_IV:87 ||


--------------------------------------------------------------------------
1 Bi vatthako, Bd tathato.
2 Bid naṃ jā-.
3 Cks -vaddha-, Bid -vatta-.
4 Bi tatthato, Bd tathato.
5 Bid jānitvā.
6 Bid tāta.
7 Bid omit ehi.
8 Bid -mitvā.
9 Bid imaṃ.
10 Cs -bhāvana-, Bi khuddabhāyana-, Bd duddabhāyana-.
11 Bid dudda-.
12 Bid tadā.
13 Bid duddasaddaṃ.
14 Bid omit pana.
15 Bid ti.
16 Bi evaṃ.
17 Bi ārocāpetvā.
18 Bi -yi-
19 Bid add pana.
20 Bid add sabbe.
21 Bid beluvaṃ patitaṃ.
22 Bi duddabhayā ti sasojavi, Bd duddubhāyati ti saso.
23 all four MSS. -ni.
24 Bid apatvā.

[page 078]
78 IV. Catukkanipāta. 3. Kuṭidūsakavagga. (33.)

  Ja_IV,3.2(=322).4: Ye ca sīlena sampannā paññāy'; ūpasame ratā
                    āratā1 viratā dhīrā na honti parapattiyā ti || Ja_IV:88 ||


imā tisso abhisambuddhagāthā.
     Tattha bellan2 ti beluvapakkaṃ, dabhakkan3 ti evaṃ saddaṃ kuru-
mānaṃ, santattā ti santrastā4, migavāhinīti anekasahassasaṃkhā migasenā,
padaviññāṇan ti viññāṇapadaṃ sotāpattiviññāṇakoṭṭhāsaṃ apāpuṇitvā ti
attho, te honti parapattiyā ti te paraghosānusārino5 tam eva paraghosānu-
saṃkhātaṃ6 pamādaṃ paraman ti maññamānā bālā andhaputhujjanā viññāṇa-
padassa appattatāya parapattiyā va honti, paresaṃ7 vacanaṃ saddahitvā yaṃ
vā taṃ vā karontīti, sīlenā 'ti ariyamaggena āgatasīlena samannāgatā, paññā-
yūpasame ratā ti maggen'; eva āgatapaññāya8 kilesūpasame ratā, yathā vā9
sīlena evaṃ paññāya pi sampannā kilesūpasame ratā ti pi attho, āratā viratā
dhīrā ti viññū pāpakiriyato āratā10 viratā paṇḍitā nāma hontīti, te evarūpā
sotāpannā pāpato oratabhāvena kilesūpasame abhiratabhāvena ca ekavāraṃ11
maggañāṇena paṭividdhadhammā aññesaṃ kathentānam pi na saddahanti na gaṇ-
hanti, kasmā: attano paccakkhato12 ti, tena vuttaṃ:
          Assaddho akataññū ca sandhicchedo ca yo naro (Dhp. v. 97)
          hatāvakāso vantāso sa ve13 uttamaporiso ti.
     Satthā imaṃ desanaṃ14 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
sīho aham evā" 'ti. Daddabhajātakaṃ15.

                      3. Brahmadattajātaka.
     Dvayaṃ16 yācanako ti. Idaṃ Satthā Āḷaviṃ17 nissāya
Aggāḷave cetiye viharanto kuṭikārasikkhāpadaṃ ārabbha kathesi.
Vatthuṃ heṭṭhā Maṇikaṇṭhajātake18 āvikatam19 eva, idha pana Satthā
"saccaṃ kira tumhe bhikkhave yācanabahulā viññattibahulā viha-
rathā" 'ti vatvā "āma bhante" ti vutte20 bhikkhū garahitvā "bhik-
khave porāṇakapaṇḍitā paṭhavissarena raññā pavāritāpi ekatalikaṃ
upāhanayugaṃ21 yācitukāmā hirottappabhedābhayena22 mahājanamajjhe
akathetvā raho kathayiṃsū" 'ti vatvā atītaṃ āhari:

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid ārakā.
2 Bid beluvan.
3 Bi duddabhāyatī, Bd duddaṃbhāyatī.
4 Bid utratasā.
5 Bid te parapattiyā ghosā-.
6 Bid add taṃ.
7 Bid parassa.
8 Bid āgatāya pa-.
9 Bid ya ca in the place of yathā ca.
10 Bd ārakā, Bi āko.
11 Bid -ra.
12 Bid -ttā.
13 Cks ce.
14 Bid dhammade-.
15 Bi duddabhāya-, Bd duddubhāya-, both add dutiyaṃ.
16 Ck dvaṃ, Cs dvāyaṃ. corr. to dvayaṃ, Bi dvāyaṃ.
17 Ck ālaviyaṃ, Cs ālaviyaṃ corr. to āḷa-, Bi ālavī.
18 Bi -kuṇḍa-, Bd -kaṇṭhaka-, Cfr. Vol. II p. 282.
19 Bid āgatam.
20 Bid add te.
21 Bi paṇṇachattañca ekapatahanayugañca, Bd paṇṇachattañca
ekapaṭala upāhanayugañca in the place of eka - - - yugaṃ.
22 Bi -bhedenabhayena, Bd -bhedana-.

[page 079]
3. Brahmadattajātaka. (323.) 79
     Atīte Kampillakaraṭṭhe1 Uttarapañcālanagare Pañ-
cāle2 rajjaṃ kārente Bodhisatto ekasmiṃ nigamagāme
brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto Takkasilāyaṃ sabba-
sippāni uggaṇhitvā aparabhāge tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā
Himavante uñchācariyāya3 vanamūlaphalāphalena yāpento ciraṃ
vasitvā loṇambilasevanatthāya manussapathe4 caranto5 Uttara-
pañcālanagaraṃ patvā rājuyyāne vasitvā punadivase bhikkhaṃ
pariyesamāno nagaraṃ pavisitvā rājadvāraṃ sampāpuṇi. Rājā
tassācāre6 ca vihāre ca pasīditvā mahātale nisīdāpetvā rājā-
rahaṃ bhojanaṃ2 bhojāpetvā8 paṭiññaṃ gahetvā uyyāne yeva
vasāpeti. So nibaddhaṃ rājagehe9 yeva bhuñjanto10 vassā-
nass'; accayena11 Himavantam eva gantukāmo hutvā cintesi:
"mayhaṃ maggaṃ gacchantassa ekatalikaupāhanā c'; eva12
paṇṇacchattakañ ca13 laddhuṃ vaṭṭati14, rājānaṃ yācissāmīti"
so ekadivasaṃ rājānaṃ uyyānaṃ āgantvā vanditvā nisinnaṃ
disvā "upāhanañ ca chattañ ca yācissāmīti" cintetvā puna
cintesi: "paraṃ ‘idaṃ14 nāma dehīti'; yācanto rodati nāma,
paro pi ‘n'; atthīti'; vadanto paṭirodati nāma, mā kho pana maṃ
rodantaṃ mahājano addasa mā mahārājānan16 ti, raho paṭic-
channaṭṭhāne ubho pi roditvā tuṇhī17 bhavissāmā" 'ti. Atha
naṃ "mahārāja raho paccāsiṃsāmīti" āha. Taṃ18 sutvā rāja-
puriso19 apasakki. Bodhisato "sace mayi yācante rājā na
dassati mettī20 no21 bhijjissati, tasmā na yācissāmīti" taṃ
divasaṃ nāmaṃ gahetuṃ asakkonto "gaccha tāva mahārāja,
jānissāmīti" āha. Pun'; ekadivasaṃ rañño uyyānaṃ āgatakāle
tath'; eva puna tath'; evā 'ti evaṃ yācituṃ asakkontass'; eva
dvādasa saṃvaccharāni atikkantāni22. Tato rājā cintesi:

--------------------------------------------------------------------------
1 Bi kapilaraṭhe, Bd kappilaraṭhe.
2 uttarapañcālarāje.
3 Cs ujjāca- corr. to uchāca-, Bi uccācariyāya, Bd ucchācariyāya.
4 Bd -thaṃ.
5 Bid vica-.
6 Cks tassa-.
7 Bid paṇitabho-.
8 Bid bhojetvā.
9 Bid -ghare.
10 Bid add vasi.
11 Bid -nassa acca-.
12 Bi ekaṃ pakalikaṃ upāhaṇañceva, Bd ekaṃ paṭalikaupāhanañceva.
13 Bid paṇṇachattañca.
14 Cks vaddhati, Bi vaṭṭatīti.
15 Bid imaṃ.
16 Bid mā rā-, Cks omit mā.
17 Cs Bid tuṇhi.
18 Bid rājā taṃ.
19 Cks -sā, Bid -se.
20 Cks -i, Bi citamitta, Bd mittaṃ.
21 Cks add hi.
22 Cks -tāti.

[page 080]
80 IV. Catukkanipāta. 3. Kuṭidūsakavagga. (33.)
"mayhaṃ ayyo1 ‘raho paccāsiṃsāmīti2'; vatvā parisāya apaga-
tāya kiñci vattuṃ na visahati, vattukāmass'; ev'; assa3 dvādasa
vassāni atikkantāni, ciraṃ kho pana4 brahmacariyaṃ caran-
tassa, ukkaṇṭhitvā bhoge bhuñjitukāmo rajjaṃ paccāsiṃsati
maññe ti, rajjassa pana nāmaṃ gahetuṃ asakkonto tuṇhī hoti5,
ajja dāni 'ssāhaṃ rajjaṃ ādiṃ katvā yaṃ icchati taṃ das-
sāmīti6" so uyyānaṃ gantvā vanditvā nisinno Bodhisattena
"raho paccāsiṃsāmīti2" vutte parisāya apagatāya7 kiñci vattuṃ
asakkontaṃ āha: "tumhe dvādasa vassāni ‘raho paccāsiṃsā-
mīti2'; vatvā raho laddhāpi kiñci vattuṃ na sakkotha, ahaṃ
vo8 rajjaṃ ādiṃ katvā sabbaṃ pavāremi, nibbhayo hutvā yaṃ
vo9 ruccati taṃ yācathā" 'ti. "Mahāraja, yam ahaṃ
yacāmi taṃ dassasīti10". "Dassāmi bhante" ti. "Mahārāja,
mayhaṃ maggaṃ gacchantassa ekatalikaupāhanāyo11 ca paṇ-
ṇacchattañ ca laddhuṃ vaṭṭatīti". "Ettakaṃ bhante tumhe
dvādasa vassāni12 yācituṃ na sakkothā" 'ti13. "Āma mahā-
rājā" 'ti. "Kiṃkāraṇā bhante evam akatthā" 'ti. "Mahāraja,
‘idaṃ nāma me dehīti'; yācanto rodati nāma, ‘n'; atthīti'; vadanto
paṭirodati nāma, sace tvaṃ mayā yācito na dadeyyāsi ‘taṃ no
roditapaṭiroditaṃ14 nāma mahājano mā passīti15'; tadatthaṃ16
raho paccāsiṃsan" ti2 vatvā ādito17 tisso gāthā abhāsi:

  Ja_IV,3.3(=323).1: Dvayaṃ yācanako rāja Brahmadatta nigacchati: (Vol.II 167|6.)
                    alābhaṃ dhanalābhaṃ vā, evaṃdhammā hi yācanā. || Ja_IV:89 ||


  Ja_IV,3.3(=323).2: Yācanaṃ rodanaṃ āhu Pañcālānaṃ rathesabha,
                    yo ca naṃ18 paccakkhāti tam āhu paṭirodanaṃ. || Ja_IV:90 ||


  Ja_IV,3.3(=323).3: Mā m'; addasaṃsu rodantaṃ Pañcālā susamāgatā
                    tavaṃ19 vā paṭirodantaṃ, tasmā icchām'; ahaṃ raho ti. || Ja_IV:91 ||


--------------------------------------------------------------------------
1 Bid add mahārāja.
2 Bid -sissāmiti.
3 Bid -masseva.
4 Bid panassa.
5 Bid ahosi.
6 Cs -ssāmāti.
7 Bid add taṃ.
8 Bid te.
9 Bi yante, Bd yaṃ vo corr. to yaṃ te.
10 Bi asissāmiti, Bd dassasīti.
11 Bi ekapaṭilika-, Bd ekapaṭalika-.
12 Bid saṃvaccharāni.
13 Bid add āha.
14 Cs Bid -taṃpaṭi-.
15 Bid passatū ti.
16 Bi ekadattaṃ, Bd etamatthaṃ.
17 Bid add va.
18 Bid yoyācanaṃ.
19 Bid tuvaṃ.

[page 081]
3. Brahmadattajātaka. (323.) 81
     Tattha rāja Brahmadattā 'ti dvīhi pi1 rājānaṃ ālapati, nigacchatīti
labhati vindati, evaṃ dhammā ti evaṃsabhāvā, āhū2 'ti paṇḍitā kathenti,
Pañcālānaṃ rathesabhā 'ti Pañcālaraṭṭhassa3 issara rathapavara4, yo ca
naṃ paccakkhātīti yo ca5 pana taṃ yācanakaṃ n'; atthīti paṭikkhipati,
tamāhū 'ti taṃ paṭikkhipanaṃ paṭirodanan ti6, mā maddasaṃsū7 'ti tava
raṭṭhavāsino Pañcālā8 samāgatā maṃ rodantaṃ mā addasaṃsū 'ti.
     Rājā Bodhisattassa gāravalakkhaṇe pasīditvā varaṃ da-
damāno catutthaṃ gātham āha:

  Ja_IV,3.3(=323).4: Dadāmi te brāhmaṇa rohiṇīnaṃ9 (Cfr.vol.II.320|16)
                    gavaṃ sahassaṃ saha puṅgavena,
                    ariyo hi ariyassa kathaṃ na dajjā10
                    sutvāna gāthā tava dhammayuttā ti. || Ja_IV:92 ||


     Tattha rohiṇīnan11 ti rattavaṇṇānaṃ, ariyo ti ācārasampanno, ari-
yassā 'ti ācārasampannassa, kathaṃ na dajjā12 ti kena kāraṇena na da-
deyya, dhammayuttā ti kāraṇāyuttā.
     Bodhisatto pana "nāhaṃ mahārāja vatthukāmehi13 atthiko,
yam14 ahaṃ yācāmi tad eva me dehīti" ekatalikaupāhanā15
ca paṇṇacchattañ ca16 gahetvā "mahārāja appamatto hohi17,
sīlaṃ rakkha18, uposathakammaṃ karohīti" rājānaṃ ovaditvā
tassa yācantass'; eva Himavantaṃ agamāsi19. Tattha abhiññā20
ca samāpattiyo ca nibbattetvā Brahmaloka-parāyano ahosi.
     Satthā imaṃ desanaṃ21 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
rājā Ānando ahosi, tāpaso pana aham evā" 'ti. Brahmadatta-
jātakaṃ22.

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid omit pi.
2 Cks Bd ahū, Bi cāhu?
3 Bd -rathassa.
4 Bi nagasseva pavara, Bd nagarassa pavaraṃ in the place of
issara - - pavara.
5 Bid omit ca.
6 Cs -rodanti, Bi patirodasīti, Bd patirodanaṃ ti, Bid add vadanti.
7 Bi mā adda-.
8 Bid add su.
9 Ck -nīnaṃ, Cs -nīnaṃ corr. to -ṇīnaṃ, Bid -ninaṃ.
10 Bid dajjaṃ.
11 Ck -ninan, Cs ninan corr. to -ṇīnan, Bi -ninan, Bd nīnan.
12 Bd dajjaṃ.
13 Bid kilesavatthukāmehi.
14 Bid yaṃ.
15 Cks -keupā-, Bi ekapavālikaupāhanāyo, Bd ekapaṭalikaupāhanāyo.
16 Cks pannacchattañca, Bid paṇṇachattañca.
17 Bid add dānaṃ dehi.
18 Bid rakkhāhi.
19 Bid gato.
20 Bi sattābhiññā, Bd tatthābhiññā.
21 Bid dhammade-.
22 Bid add tatiyaṃ.

[page 082]
82 IV. Catukkanipāta. 3. Kuṭidūsakavagga. (33.)

                      4. Cammasāṭakajātaka.
     Kalyāṇarūpo vatāyan ti. Idaṃ Satthā Jetavane vi-
haranto cammasāṭakaṃ nāma paribbājakaṃ ārabbha kathesi.
Tassa kira cammam eva1 nivāsanañ ca pārupanañ ca2. So ekadi-
vasaṃ paribbājakārāmā nikkhamitvā Sāvatthiyaṃ bhikkhāya caranto
eḷakānaṃ yujjhanaṭṭhānaṃ sampāpuṇi. Eḷako taṃ disvā paharitu-
kāmo osakki. Paribbājako "esa mayhaṃ apacitiṃ3 dassetīti" na
paṭikkami. Eḷako vegenāgantvā4 taṃ ūrumhi paharitvā pātesi.
Tassa taṃ asantapaggahaṇakāranaṃ5 bhikkhusaṃghe pākaṭaṃ6 ahosi.
Bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ: "āvuso Camma-
sāṭakaparibbājako asantapaggahaṃ katvā vināsaṃ patto" ti. Satthā
āgantvā "kāya nu 'ttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnā" ti
pucchitvā "imāya nāmā" 'ti vutte "na bhikkhave idān'; eva pubbe p'
esa asantapaggahaṃ katvā vināsaṃ patto7" ti vatvā atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto ekasmiṃ vāṇijakule8 nibbattitvā vaṇijjaṃ9 ka-
roti. Tadā eko cammasāṭako10 paribbājako Bārāṇāsiyaṃ
bhikkhāya caranto eḷakānaṃ yujjhanaṭṭhānaṃ patvā eḷakaṃ
osakkantaṃ11 disvā "apacitiṃ me12 karotītī" saññāya13 apaṭik-
kamitvā "imesaṃ ettakānaṃ manussānaṃ antare ayaṃ14 eko
eḷako amhākaṃ guṇaṃ15 jānātīti" tassa añjalim paggaṇhitvā16
ṭhito paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_IV,3.4(=324).1: Kalyāṇarūpo vatāyaṃ catuppado17
                    subhaddako c'; eva supesalo ca
                    yo brāhmanaṃ jātimantūpapannaṃ
                    apacāyati meṇḍavaro yasassīti. || Ja_IV:93 ||


     Tattha kalyāṇarūpo ti kalyāṇajātiko, supesalo ti suṭṭhupiyasīlo,
jātimantūpapannan ti jātiyā ca mantehi ca sampannaṃ, yasassīti vaṇṇa-
bhaṇanam etaṃ.

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid cammena.
2 Bid add hoti.
3 Ck Bd -ti, Cs -ti corr. to -tiṃ, Bi -tti.
4 Bid -na gantvā.
5 Ck -paggaṇhana-, Cs -paggahaṇa- corr. to -paggaṇhana-.
6 Cks -ṭo.
7 Bid add yevā.
8 Ck vānija-, Cs vānija- corr. to vāṇija-, Bid vāṇijja-.
9 Ck vanijjaṃ, Cs vanijjaṃ corr. to vaṇi-, Bid vāṇijjaṃ.
10 Bid -ka.
11 Ck osarantaṃ, Cs orasantaṃ.
12 Bid apaciti maṃ.
13 Bd paññāya, Bi omits saññāya.
14 Bid omit ayaṃ.
15 Bid add na.
16 Cs -hetvā, Bid paggahetvā.
17 Bid -ppādo.

[page 083]
4. Cammasāṭakajātaka. (324.) 83
     Tasmiṃ khaṇe1 āpaṇe2 nisinno paṇḍitavāṇijo taṃ parib-
bājakaṃ nisedhento dutiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,3.4(=324).2: Mā brāhmaṇa ittaradassanena
                    vissāsam āpajji catuppadassa,
                    daḷhappahāraṃ abhikaṃkhamāno
                    avasakkatī3 dassati suppahāran ti. || Ja_IV:94 ||


     Tattha ittaradassanenā ti4 khaṇikadassanena.
     Tassa pana5 paṇḍitavāṇijassa6 kathentass'; eva7 meṇḍako
vegenāgantvā8 ūrumhi paharitvā9 tatth'; eva vedanāmattaṃ10
katvā pātesi. So11 paridevamāno nipajji. Satthā taṃ kāra-
ṇaṃ pakāsento tatiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,3.4(=324).3: Satthi12 bhaggā, pavaṭṭito13 khāribhāro,
                    sabbaṃ bhaṇḍaṃ brāhmaṇass'; īdha14 bhinnaṃ,
                    bāhā paggayha kandati15:
                    abhidhāvatha16, haññate brahmacārīti. || Ja_IV:95 ||


     Tass'; attho: bhikkhave tassa paribbājakassa ūruṭṭhikaṃ17 bhaggaṃ khāri-
bhāro pavaṭṭito18, tasmiṃ pavaṭṭiyamāne19 yaṃ tatth'; etassa20 brāhmaṇassa
upakaraṇabhaṇḍaṃ21 tam pi sabbaṃ bhinnaṃ, so22 ubho bāhā ukkhipitvā
parivāretvā ṭhitaparisaṃ sandhāya23 abhidhāvatha haññate brahmacārīti vadanto24
kandati rodati paridevatīti.
     Catutthaṃ gāthaṃ paribbājako25 āha:

  Ja_IV,3.4(=324).4: Evaṃ so nihato seti yo apūjaṃ namassati26
                    yathāham ajja pahato hato meṇḍena dummatīti. || Ja_IV:96 ||


     Tattha apūjan ti apūjanīyaṃ, yathāhamajjā 'ti yathā ahaṃ ajja
asantapaggahaṃ katvā ṭhito meṇḍena daḷhappahārena pahato hato27 etth'; eva

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid ṭhāne.
2 Bid omit āpaṇe.
3 Bid apa-; all four MSS. -ti.
4 Ck kanika- corr. to khanika-, Bd taṃ.
5 Bid omit pana.
6 Ck -vānijassa, Cs -vāni- corr. to -vāṇi-, Bd -vānijjassa.
7 Ck repeats kathentasseva, Bi adds so, Bd ca so.
8 Bi -na gantvā.
9 Bid add taṃ.
10 Cs -matthaṃ corr. to -mattaṃ, Bid -pattaṃ.
11 Bid add vedanāpatto.
12 Bi uruṭhā, Bd urujjhi?
13 Cks -vaddhi-, Bi -vati-, Bd -vatti-.
14 Bid -ṇasseva.
15 Bd adds rodatica.
16 Ck -dhāva, Bd -dhāvati.
17 Bi uruṭhitaṃ, Bd uruṭhikaṃ.
18 Cks -vaddhi-, Bid -vatti-.
19 Cks -vaddhi-, Bid -vattamāne.
20 Bid tattha tassa.
21 Bi upakārabhaṇḍaṃ, Bd upakāraṃbhaṇḍakaṃ.
22 Bid add pi.
23 Bd saddhāya.
24 Bi adds va, Bd ca.
25 Bid paribbājako c. gātham.
26 Bid pasaṃsati.
27 Bid omit hato.

[page 084]
84 IV. Catukkanipāta. 3. Kuṭidūsakavagga. (33.)
mārito, dummatīti duppañño, evaṃ yo1 añño pi asantapaggahaṃ karissati
so2 ahaṃ viya dukkhaṃ anubhavissati3.
     Iti so paridevanto tatth'; eva jīvitakkhayaṃ patto ti.
     Satthā imaṃ desanaṃ4 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
cammasāṭako eṭarahi cammasāṭako va, paṇḍito vāṇijo5 pana aham
evā" 'ti. Cammasāṭakajātakaṃ6.

                      5. Godhajātaka.
     Samaṇaṃ taṃ maññamāno ti. Idaṃ Satthā Jetavane
viharanto ekaṃ kuhakaṃ7 ārabbha kathesi. Vatthuṃ heṭṭhā8 vit-
thāritam eva. Idhāpi taṃ bhikkhuṃ ānetvā "ayaṃ bhante bhikkhu
kuhako" ti Satthu dassesuṃ. Satthā "na bhikkhave idān'; eva pubbe
p'; esa kuhako yevā" 'ti vatvā atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto godhayoniyaṃ nibbattitvā vayappatto kāyūpa-
panno9 araññe vasati. Eko dussīlatāpaso pi tassa avidūre
paṇṇasālaṃ10 māpetvā vāsaṃ11 kappesi. Bodhisatto gocarāya
caranto taṃ disvā "sīlavantatāpasassa paṇṇasālā bhavissatīti12"
tattha gantvā taṃ13 vanditvā attano vasanaṭṭhānam eva gac-
chati. Ath'; ekadivasaṃ so kūṭatāpaso upaṭṭhākakulesu sam-
pāditamadhuramaṃsaṃ14 labhitvā "kiṃ maṃsaṃ nām'; etan"
ti pucchitvā "godhamaṃsan" ti sutvā rasataṇhāya15 abhibhūto
"mayhaṃ assamapadaṃ nibaddhaṃ āgacchamānaṃ godhaṃ
māretvā yathāruciṃ pacitvā khādissāmīti" sappidadhika-
ṭukabhaṇḍādīni gahetvā tattha gantvā muggaraṃ16 kāsāvena
paṭicchādetvā Bodhisattassa āgamanaṃ olokento paṇṇasāladvāre
upasantūpasanto viya nisīdi. So āgantvā taṃ paduṭṭhindriyaṃ17

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks so.
2 Bid add pi.
3 Bid -tīti.
4 Bid dhammade-.
5 Bid vāṇijjo, Cs vānijo corr. to vāṇijo.
6 Bid add catutthaṃ.
5. Cfr. Vol. I p. 480
7 Bid add bhikkhuṃ.
8 Cks omit heṭṭhā.
9 Cs kāyuppanno, Bid kāyabalena sampanno.
10 Cks -lāyaṃ.
11 Ck saṃ, Bi omits vāsaṃ.
12 Bi adds vatvā.
13 Bid omit taṃ.
14 Bd -taṃ-.
15 Ck -hā.
16 Bid add gahetvā.
17 Bid duṭhindriyaṃ.

[page 085]
5. Godhajātaka. (325.) 85
disvā "iminā amhākaṃ sajātikaṃ1 maṃsaṃ khāditaṃ2 bha-
vissati, pariggaṇhissāmi3 nan" ti adhovāte ṭhatvā sarīragan-
dhaṃ ghāyitvā sajātimaṃsassa4 khāditabhāvaṃ ñatvā tāpasaṃ
anupagamma paṭikkamitvā5 cari. So pi tassa anāgamanaṃ6
ñatvā muggaraṃ khipi. Muggaro sarīre apatitvā naṅguṭṭha-
koṭiyaṃ7 pāpuṇi. Tāpaso8 "gaccha, viraddho9 smīti" āha. Bo-
dhisatto "man tāva viraddho si, cattāro pana apāye na vi-
raddho sīti10" palāyitvā caṃkamanakoṭiyaṃ ṭhitavammīkaṃ11
pavisitvā aññena chiddena sīsaṃ nīharitvā tena saddhiṃ salla-
panto12 dve gāthā abhāsi:

  Ja_IV,3.5(=325).1: Samaṇaṃ13 taṃ maññamāno upagañchiṃ14 asaññataṃ,
                    so maṃ daṇḍena pahāsi yathā assamaṇo15 tathā. || Ja_IV:97 ||


  Ja_IV,3.5(=325).2: Kin te jaṭāhi dummedha, kin te ajinasāṭiyā, (Dhp. v. 394.)
                    abhantaran16 te gahanaṃ, bāhiraṃ parimajjasīti. || Ja_IV:98 ||


     Tattha asaññatan ti ahaṃ kāyādīhi asaññataṃ assamaṇam17 eva sa-
mānaṃ18 taṃ samaṇo eso ti samitapāpatāya samaṇaṃ maññamāno upagañ-
chiṃ19, pahāsīti pahari, ajinasāṭiyā ti ekaṃsaṃ katvā pārutena ajina-
cammena tuyhaṃ ko attho, abbhantarante gahanan ti20 tava sarīrabbhan-
taraṃ visapūraṃ viya alābu21 gūthāpūro viya āvāṭo āsīvisapūro viya vammiko
kilesagahanaṃ22, bāhiran ti kevalaṃ bāhiraṃ sarīraṃ parimajjasi23, taṃ24
antopharusatāya bahimaṭṭatāya25 hatthilaṇḍaṃ26 viya assalaṇḍaṃ27 viya ca hoti28.
     Taṃ sutvā tāpaso tatiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,3.5(=325).3: Ehi godha nivattassu, bhuñja sālīnaṃ odanaṃ,
                    telaṃ loṇañ ca me atthi pahūtaṃ29 mayha pipphalin ti. || Ja_IV:99 ||


--------------------------------------------------------------------------
1 Bi samajātika, Bd samānajātika.
2 Cks khāditvā.
3 Cks -hāmi.
4 Bid samajāti-.
5 Ck paṭicchādetvā.
6 Bid -nabhāvaṃ.
7 Cs naṃ koṭiyam, Ck naṃguṭṭhakoṭiyaṃ, Bi nagaṭhakoti,
Bd naṅguṭhakoṭi.
8 Bid sotā-.
9 Bi gacchantare viruddho, Bd gacchahire viraddho.
10 Bid add vatvā.
11 Bid ṭhitaṃ-.
12 Bid -pento.
13 Bid -ṇan.
14 Cs -gachiṃ? Bi -gacchita, Bd -gacchiṃ.
15 Bid asa-.
16 Bid -raṃ.
17 Bid asa-.
18 Cks -nan.
19 Bi -gacchi, Bd -gacchiṃ.
20 Cks omit gahananti.
21 Cks -buṃ, Bi lāpugudhaparo, Bd lābugūdhapuro.
22 Bid -ṇaṃ.
23 Bid -sīti.
24 Bid te.
25 Ck bamaddhatāya, Cs bamaṇḍatāya, Bi bahidhatāya, Bd bahimaṭhatāya.
26 Ck -laddhaṃ, Cs -laṇḍaṃ? Bid -leṇḍaṃ.
27 Ck -laddhaṃ? Cs -labbaṃ, Bd -lendaṃ, wanting in Bi.
28 Ck ma hoti, Cs ma hoti corr. to ca hoti, Bid ahosīti in the place
of ca hoti.
29 Bid bahutaṃ.

[page 086]
86 IV. Catukkanipāta. 3. Kuṭidūsakavagga. (33.)
     Tattha pahūtaṃ1 mayha pipphalin ti na kevalaṃ sāliodanaṃ2
telaloṇam eva hiṅgujīrakasiṅgiverakamaricapipphalippabhedaṃ3 kaṭukabhaṇḍam
pi mayhaṃ bahuṃ atthi, tenābhisaṃkhataṃ sālīnam odanaṃ bhuñja ehīti4.
     Taṃ sutvā Bodhisatto catutthaṃ gātham āha:

  Ja_IV,3.5(=325).4: Esa bhiyyo pavekkhāmi vammīkaṃ sataporisaṃ,
                    telaṃ loṇañ ca kin te si ahitaṃ mayha pipphalin ti. || Ja_IV:100 ||


     Tattha pavekkhāmīti pavisissāmi, ahitan ti yaṃ etaṃ tava kaṭuka-
bhaṇḍasaṃkhātaṃ pipphaliṃ etaṃ mayhaṃ ahitaṃ asappāyan ti.
     Evañ ca pana vatvā "are5 kūṭajaṭila, sace idha vasissasi6
gocaragāme manusseh'; eva7 taṃ ‘ayaṃ coro'; ti gāhāpetvā vip-
pakāraṃ pāpessāmi, sīghaṃ palāyassū" 'ti tajjesi8. Kūṭa-
jaṭilo tato palāyi.
     Satthā imaṃ desanaṃ9 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
kūṭajaṭilo ayaṃ kuhakabhikkhu ahosi, godharājā10 aham evā" 'ti.
Godhajātakaṃ11.

                      6. Kakkārujātaka.
     Kāyena yo nāvahare ti. Idaṃ Satthā Jetavane vi-
haranto Devadattaṃ ārabbha kathesi. Tassa hi saṃghaṃ bhin-
ditvā gatassa12 aggasāvakehi saddhiṃ parisāya apakkantāya13 uṇha-
lohitaṃ14 mukhato uggañchi15. Atha bhikkhū dhammasabhāyaṃ
kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ: "āvuso Devadatto musāvādaṃ katvā16 saṃ-
ghaṃ bhinditvā idāni gilāno hutvā mahādukkhaṃ anubhotīti". Satthā
āgantvā "kāya na 'ttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnā" ti
pucchitvā "imāya nāmā" 'ti vutte "na bhikkhave idān'; eva pubbe p'
esa musāvādī17 yeva18, na c'; esa idān'; eva19 musāvādaṃ katvā duk-
khaṃ20 anubhoti pubbe pi anubhoti yevā" ti vatvā atītaṃ āhari:

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid bahutaṃ.
2 Bid sālīnamodanaṃ.
3 Bi -verasuṇamaricca-, Bd -varalasuṇamaricca-.
4 Bid bhuñjāhīti.
5 Bid hare.
6 Cks -ti.
7 Bid -sseyeva.
8 Bid santa-.
9 Bid dhammade-.
10 add pana.
11 Bid godharājajātakaṃ pañcamaṃ.
12 Bid tathāgatassa.
13 Ck apakkantā, Bi pakkantassa, Bd pakkantāya.
14 Bid uṇhaṃ-.
15 Bid -gacchi.
16 Ck akatvā, Cs akatvā corr. to katvā.
17 Ck Bid -di.
18 Ck ye.
19 Bd idāni, Bi omits idāneva, Cs omits musāvādī - - - idāneva.
20 Bid mahādu-.

[page 087]
6. kakkārujātaka. (326.) 87
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto Tāvatiṃsabhavane aññataro devaputto ahosi.
Tena kho pana samayena Bārāṇasiyaṃ mahā ussavo ahosi.
Bahū1 nāgasupaṇṇā ca bhummaṭṭhakāpi devā ca āgantvā us-
savaṃ olokayiṃsu, Tāvatiṃsabhavanato pi cattāro devaputtā
kakkārūni2 nāma dibbapupphāni tehi katacumbaṭaṃ3 pilan-
dhitvā ussavadassanaṃ agamiṃsu4, dvādasayojanikaṃ nagaraṃ5
tesaṃ pupphānaṃ gandhena ekagandhaṃ ahosi. Manussā "imāni6
pupphāni kena pilandhānīti7" upadhārentā8 caranti9. Devaputtā10
"amhe ete upadhārentīti" vatvā11 rājaṅgaṇā12 uppatitvā ma-
hantena devānubhāvenākāse13 aṭṭhaṃsu. Mahājano sannipati14.
Rājāpi saddhiṃ uparājādīhi agamāsi. Atha ne "kataradeva-
lokato15 āgacchathā" 'ti pucchiṃsu16. "Tāvatiṃsadevalokato
āgacchāmā" 'ti. "Kena kammena āgat'; atthā" 'ti. "Ussa-
vadassanatthāyā" 'ti. "Kiṃpupphāni nām'; etānīti". "Dib-
bakakkārupupphāni17 nāmā" 'ti. "Sāmi, tumhākaṃ devaloke
aññāni pilandheyyātha, imān'; amhākaṃ18 dethā" 'ti. Deva-
puttā "imāni dibbapupphāni19 mahānubhāvānañ ñeva20 anuc-
chavikāni, manussaloke lāmakānaṃ duppaññānaṃ hīnādhi-
muttikānaṃ dussīlānaṃ na anucchavikāni, ye pana manussā
imehi ca imehi ca guṇehi21 samannāgatā tesaṃ etāni22 anuc-
chavikānīti" evañ ca pana vatvā tesu jeṭṭhakadevaputto pa-
ṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_IV,3.6(=326).1: Kāyena yo nāvahare vācāya na musā bhaṇe
                    yaso laddhā na majjeyya sa ve23 kakkārum24 arahatīti. || Ja_IV:101 ||


--------------------------------------------------------------------------
1 Cks Bi bahu.
2 Cks kakkāruni, Bi kakkaru, Bd kattaru corr. to kakkaru.
3 Bid -cumpitakaṃ, Cks -cumbaṭam.
4 Bid āgatā.
5 Bid bārāṇasīna.
6 Cks iminā.
7 Bi piladdhāniti, Bd pilandhanāniti.
8 Cs Bid -to.
9 Bid vica-.
10 Bid te de-.
11 Bid ñatvā.
12 Cks -ṇaṃ, Bid -ṇe
13 Bid -vena ākāse.
14 Bid -titvā.
15 Bid add sāmi.
16 Bid āpu-.
17 Bi -kattaru-, Bd kakkaru-.
18 Bd imāni amhākaṃ, Bi imāni tumhākaṃ.
19 Bi dipakattārupuppāni, Bd dibbakakkarupupphāni.
20 Bi mahānubhāvoni cevānaññeva, Bd mahānubhāvānadevānaññeva.
21 Ck imehi ca imehi ca guṇehi, Cs manussā imehi ca manussā
imehi ca imehi ca guṇehi.
22 anucchavikāni manussaloke - - - etāni wanting in Bi.
23 Cs sace.
24 Bi kattarūm, Bd kakkarum.

[page 088]
88 IV. Catukkanipāta. 3. Kuṭidūsakavagga. (33.)
     Tass'; attho: yo kāyena parassa santakaṃ tiṇasalākam pi nāvaharati vā-
cāya ca1 jīvitaṃ pariccajamāno pi musāvādaṃ na bhaṇati, desanāsīsam ev'
etaṃ: kāyadvāravacīdvāramanodvārehi pana yo2 dasa pi akusalakammapathe
na karotīti ayam ettha adhippāyo, yaso laddhā ti issariyañ ca labhitvā yo2
issariyamadamatto satiṃ vissajjetvā pāpakammaṃ na karoti, sa ve evarūpo imehi
guṇehi yutto puggalo imaṃ dibbapuppham arahati, tasmā yo3 imehi guṇehi
sammannāgato so imāni4 pupphāni yācatu, dassāmīti5.
     Taṃ sutvā purohito cintesi: "mayhaṃ imesu guṇesu eko
pi n'; atthi, musāvādaṃ pana katvā6 etāni pupphāni gahetvā
pilandhissāmi7, evaṃ maṃ jano ‘guṇasampanno ayan'; ti jā-
nissatīti" so "ahaṃ etehi guṇehi samannāgato" ti vatvā tāni
pupphāni āharāpetvā pilandhitvā dutiyaṃ devaputtaṃ yāci.
So8 dutiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,3.6(=326).2: Dhammena vittam eseyya, na nikatyā dhanaṃ hare,
                    bhoge laddhā na majjeyya, sa ve kakkārum arahatīti. || Ja_IV:102 ||


     Tass'; attho: dhammena parisuddhenājīvena9 suvaṇṇarajatādivittaṃ pa-
riyeseyya, na nikatiyā ti10 na vañcanāya dhanaṃ11 hareyya12, vatthābhara-
ṇādike bhoge labhitvā pamādaṃ na pamajjeyya13, evarūpo imāni pupphāni
arahati14.
     Purohito "ahaṃ etehi guṇehi samannāgato" ti vatvā tāni
pi āharāpetvā pilandhitvā tatiyaṃ devaputtaṃ yāci. So15 tati-
yaṃ gātham āha:

  Ja_IV,3.6(=326).3: Yassa cittaṃ ahāliddaṃ saddhā ca avirāginī
                    eko sāduṃ16 na bhuñjeyya sa ve kakkārum arahatīti. || Ja_IV:103 ||


     Tass attho: yassa puggalassa cittaṃ ahāliddaṃ haliddirāgo viya na
khippaṃ bhijjati17 cirapemaṃ18 hoti, saddhā ca avirāginī19 kammaṃ vā vi-
pākaṃ vā okappanīyassa vā puggalassa vacanaṃ saddahitvā appamattaken'; eva
na chijjati20 na bhijjati, yo ca yācanake vā aññe vā saṃvibhāgārahe puggale

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid omit ca.
2 Cks so.
3 Ck so, Cs so corr. to yo.
4 Ck iminā.
5 Ck dassāmissāmīti, Bi yāci taṃ tassa dassāmiti,
Bd yācati tassa tassa dassāmiti.
6 Bid vatvā.
7 Ck piḷ-.
8 Bid add pi.
9 Bid -suddhājīvena.
10 Cks pa.
11 Cks add na.
12 Bi kareyya.
13 Ck pamādaṃ nāma pamajjeyya, Bi pamānaṃ daṃ nappajjeyya,
Bd pamādaṃ nāpajjeyya.
14 Bid -tīti.
15 Ck to, Cs so corr. to to.
16 Cks sādun, Bi sādhu.
17 Bi ahaliddhaṃ rāgo haliddhaṃ rāgo haliddhi viya khippaṃ rajjati,
Bd ahāliddaṃ rāgo haliddi viya khippaṃ na virajjati.
18 Bi tirameva, Bd thīrameva.
19 Bid add ti.
20 Ck nañchi-, Cs naṃ chi- corr to na chi-, Bid na virajjati.

[page 089]
6. Kakkārujātaka. (326.) 89
bahikatvā eko1 va sādurasabhojanaṃ2 na bhuñjati saṃvibhajitvā va3 bhuñjati
so imāni pupphāni arahatīti4.
     Purohito5 "ahaṃ etehi guṇehi samannāgato" ti vatvā
tāni pi6 āharāpetvā pilandhitvā catutthaṃ devaputtaṃ yāci.
So catutthaṃ gātham āha:

  Ja_IV,3.6(=326).4: Sammukhā vā parokkhā vā6 yo8 sante na paribhāsati
                    yathāvādī tathākārī sa ve kakkārum9 arahatīti. || Ja_IV:104 ||


     Tass'; attho: yo puggalo sammukhā vā parammukhā vā sīlādiguṇayutte
sante10 paṇḍitapurise na akkosati na paribhāsati yaṃ vācāya vadati tad eva
kāyena karoti so imāni pupphāni arahatīti.
     Purohito "ahaṃ etehi guṇehi samannāgato" ti vatvā tāni
pi11 āharāpetvā pilandhi12. Devaputtā cattāri13 pi pupphacum-
baṭāni14 purohitassa datvā devalokam eva gatā. Tesaṃ gatakāle
purohitassa sīse mahatī vedanā uppajjati, tiṇhena15 sikharena16
nimmathitaṃ17 viya18 ayayantena19 pīḷitaṃ viya20 sīsaṃ ahosi.
So vedanāmatto aparāparaṃ parivattamāno mahāsaddena viravi,
"kim etan" ti ca vutte "ahaṃ mam'; antare avijjamāne yeva
guṇe ‘atthīti'; musāvādaṃ katvā te devaputte21 pupphāni yāciṃ22,
harath'; etāni mama sīsato" ti āha. Tāni harantā23 harituṃ
nāsakkhiṃsu, ayapaṭṭena24 baddhāni viya ahesuṃ. Atha naṃ
ukkhipitvā gehaṃ nayiṃsu. Tassa tattha23 viravantassa satta
divasā vītivattā. Rājā amacce āmantetvā "dussīlo26 brāhmaṇo
marissati, kiṃ karomā" 'ti āha27. "Deva, puna ussavaṃ
kārema28, devaputtā puna āgacchissantīti29". Rājā puna30

--------------------------------------------------------------------------
1 Bi ekato, Bd ekako.
2 Cks sādhu-, Bd sāduṃ-.
3 Bid omit va.
4 Cks āharatīti.
5 Bd adds pi.
6 Bid omit pi and add pupphāni.
7 Bid paraṃmukhā in the place of parokkhā vā.
8 Ck yā, Cs ye.
9 Bi kakkurum, Bd kakkarum.
10 Ck satte, Bd sante vūpasante, Bi omits sante.
11 Bid omit pi.
12 Bd adds cattāro.
13 Cks -ro.
14 Bid cumbitakāni.
15 Ck ṇhena, Cs taṇhena, Bi ṇena.
16 Bd adds sīsaṃ.
17 Ck nimmatithiṃ corr. to nimmathitaṃ, Cs nimmatitaṃ corr. to -thitaṃ,
Bi nimpadditaṃ, Bd nimmaddhitaṃ.
18 Bi piyaca, Bd viyaṃca.
19 Bi ayapatena, Bd ayapattena.
20 Bid add ca.
21 Bid add imāni.
22 Cs -ci corr. to -ciṃ, Bid -ci; Bid add so ahaṃ vedanāppatto
kampamāno sakaladeho.
23 Bid omit harantā.
24 Bi ayapetena corr. to -patena, Bd -vaṭṭena corr. to -paṭṭena.
25 Bd tatthatassa, Bi yattata.
26 Bi -laṃ, Bd -la.
27 Bid vutte.
28 Bid ussave kārente.
29 Cs āgacchantīti.
30 Bid omit puna.

[page 090]
90 IV. Catukkanipāta. 3. Kuṭidūsakavagga. (33.)
ussavaṃ kāresi. Devaputtā puna āgantvā sakalanagaraṃ
pupphagandhena ekagandhaṃ katvā tath'; eva1 rājaṅgaṇe aṭ-
ṭhaṃsu. Mahājano sannipati, dussīlabrāhmaṇaṃ ānetvā tesaṃ
purato urena nipajjāpesuṃ. So "jīvitaṃ me detha sāmino2"
ti devaputte yāci. Devaputtā "tuyhaṃ dussīlassa pāpadham-
massa2 ananucchavikān'; etāni4 pupphāni, tvaṃ5 amhe vañces-
sāmīti saññī ahosi, attano musāvādaphalaṃ laddhan" ti taṃ6
mahājanamajjhe7 garahitvā sīsato pupphacumbaṭaṃ8 apanetvā
mahājanassa ovādaṃ datvā sakaṭṭhānam eva agamaṃsu.
     Satthā imaṃ desanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
brāhmaṇo Devadatto ahosi, tesu devaputtesu eko Kassapo eko Mog-
gallāno eko Sāriputto, jeṭṭhadevaputto9 pana aham evā" 'ti. Kak-
kārujātakaṃ10.

                      7. Kākātijātaka.
     Vāti cāyaṃ11 tato gandho ti. Idaṃ Satthā Jetavane
viharanto ekaṃ ukkaṇṭhitabhikkhuṃ ārabbha kathesi. Tadā
hi Satthā taṃ bhikkhuṃ "saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu12 ukkaṇṭhito13"
ti pucchitvā "saccaṃ bhante" ti vutte "kasmā ukkaṇṭhito sīti"
"kilesavasena bhante" ti "bhikkhu, mātugāmo nāma arakkhiyo, na
sakkā rakkhituṃ, porāṇakapaṇḍitā14 mātugāmaṃ15 mahāsamudda-
majjhe simbalidahavimāne16 vasāpetvāpi17 rakkhituṃ nāsakkiṃsū"
'ti vatvā atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto tassa aggamahesiyā kucchismiṃ nibbattitvā va-
yappatto pitu accayena rajjaṃ kāresi. Kākāti18 nām'; assa
aggamahesī ahosi abhirūpā devaccharā viya. Ayam ettha

--------------------------------------------------------------------------
1 Bd tattheva.
2 Bid omit no.
3 Bid pāpakammassa
4 Bid -kānevetāni.
5 Bid add pana.
6 Bid omit taṃ.
7 Bid add dussīlabrāhmaṇaṃ.
8 Bid -cumpitakaṃ.
9 Bid jeṭhakade-.
10 Bi takkaru - - chaṭhamaṃ, Bd kakkaru - - chaṭhaṃ.
11 Bid vāyaṃ.
12 Ck Bid bhikkhuṃ, Cs omits saccaṃ - - - bhikkhu.
13 Bid add si.
14 Bid add pi.
15 Ck -mā, Cs -mā corr. to -maṃ.
16 Bi sippalidahivi-, Bd sippalidumavi-.
17 Cs vā-, Bid vasāpento.
18 Bid kākavatī.

[page 091]
7. Kākātijātaka. (327.) 91
saṃkhepo, vitthārato pana atītavatthuṃ1 Kuṇālajātake āvi-
bhavissati. Tadā pan'; eko supaṇṇarājā manussavesenāgantvā2
raññā3 saha jūtaṃ4 kīḷanto Kākātiyā5 aggamahesiyā paṭibad-
dhacitto taṃ ādāya supaṇṇabhavanaṃ netvā tāya saddhiṃ
abhirami. Rājā devim apassanto6 Naṭakuveraṃ nāma gan-
dhabbaṃ7 "tvaṃ vicināhi8 nan" ti āha9. So taṃ10 supaṇṇa-
rājānaṃ pariggahetvā11 ekasmiṃ sare erakavane nipajjitvā
tato supaṇṇassa12 gamanakāle pattantare nisīditvā supaṇṇa-
bhavanaṃ gantvā tāya saddhiṃ kilesasaṃsaggaṃ katvā puna
tass'; eva pattantare nisinno āgantvā supaṇṇassa raññā saha13
jūtaṃ14 kīḷanakāle15 attano vīṇaṃ gahetvā jūtamaṇḍalaṃ16
gantvā rañño santike ṭhito gītakavasena17 paṭhamaṃ gā-
tham āha:

  Ja_IV,3.7(=327).1: Vāti cāyaṃ18 tato gandho yattha me vasatī piyā,
                    dūre ito hi Kākāti19 yattha me nirato mano ti. || Ja_IV:105 ||


     Tattha gandho ti tassā dibbagandhavilittāya sarīragandho, yattha me
ti yattha supaṇṇabhavane mama piyā vasati tato iminā saddhiṃ katāya20 kāya-
saṃsaggāya tassā imassa kāyena saddhiṃ āgato gandho vāyatīti adhippāyo,
dūre ito hīti imamhā ṭhānā dūre, hikāro nipātamatto, Kākāti21 devī,
yattha me ti yassā upari mama mano nirato.
     Taṃ sutvā supaṇṇo dutiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,3.7(=327).2: Kathaṃ samuddaṃ patari22, kathaṃ patari23 Kebukaṃ,
                    kathaṃ satta samuddāni kathaṃ simbalim āruhīti. || Ja_IV:106 ||


     Tass'; attho: tvaṃ imaṃ Jambudīpasamuddaṃ tassa parato Kebukaṃ24
nadiṃ25 pabbatantaresu ṭhitāni satta samuddāni ca kathaṃ tari26, ken'; upā-
yena tiṇṇo, satta samuddāni atikkamitvā27 ṭhitaṃ amhākaṃ bhavanaṃ sim-
balirukkhañ ca kathaṃ abhirūhīti.

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks -u.
2 Bid -na gantvā.
3 Bid rañño.
4 Cks dūtaṃ, Bid jutaṃ.
5 Bi kākāti, Bd kākavatī.
6 Ck deviñca passanto, Cs deviñca passanto corr. to devimapassanto,
Bi deva apassanto, Bd devi apassanto.
7 Cks -bba.
8 Ck -hī, Cs -bhi.
9 Bid add vicinanto.
10 Bid add sutvā.
11 Bid add pattantarato nikkhamitvā.
12 Bid -ssā.
13 Bid saddhiṃ.
14 Cks dūtaṃ, Bid juta.
15 Bid add gandhabbo.
16 Cs Bid juta-.
17 Bid gitavasena.
18 Bid vāyaṃ.
19 Bid kākavati.
20 Bid kata
21 Bid kākavatīti kākavatī.
22 Bid ddamatari.
23 Bid atari.
24 Bid add nāma.
25 Ck Bi nadī, Cs nadi.
26 Bid atari.
27 Cks -metvā.

[page 092]
92 IV. Catukkanipāta. 3. Kuṭidūsakavagga. (33.)
     Taṃ sutvā Naṭakuvero tatiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,3.7(=327).3: Tayā samuddam atariṃ1, tayā atari Kebukaṃ,
                    tayā satta samuddāni, tayā simbalim āruhin ti. || Ja_IV:107 ||


     Tattha tayā ti tayā2 karaṇabhūtena tava pattantare nisinno ahaṃ sab-
bam etaṃ akāsin ti attho.
     Tato supaṇṇarājā catutthaṃ gātham āha:

  Ja_IV,3.7(=327).4: Dhi-r-atthu maṃ mahākāyaṃ, dhi-r-atthu maṃ acetanaṃ,
                    yattha jāyāy'; ahaṃ jāraṃ āvahāmi vahāmi vā3 ti. || Ja_IV:108 ||


     Tattha dhiratthu man ti attānaṃ garahanto āha, acetanan ti ma-
hāsarīrattā4 lahubhāvagarubhāvassa ajānanatāya acetanaṃ, yatthā ti yasmā,
idaṃ vuttaṃ hoti: yasmā ahaṃ attano jāyāya jāraṃ imaṃ gandhabbaṃ pat-
tantare nisinnaṃ ānento5 āvahāmi nento ca vahāmi tasmā dhi-r-atthu man ti.
     So taṃ ānetvā Bārāṇasirañño va6 datvā puna na7 agamāsi.
     Satthā imaṃ desanaṃ8 āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ sa-
modhānesi: (Saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale pa-
tiṭṭhahi) "Tadā Naṭakuvero ukkaṇṭhitabhikkhu ahosi rājā9 aham
evā" 'ti. Kākātijātakaṃ10.

                      8. Ananusociyajātaka.
     Bahunnaṃ vijjatīti11. Idaṃ Satthā Jetavane viharanto
ekaṃ matabhariyakuṭumbikaṃ12 ārabbha kathesi. So kira
bhariyāya matāya na nahāyati na bhuñjati13 na kammante14 payojesi,
aññadatthu sokābhibhūto āḷāhanaṃ gantvā paridevamāno vicari, ab-
bhantare pan'; assa kūṭe dīpo15 viya sotāpattimaggassa upanissayo
jalati. Satthā paccūsasamaye lokaṃ olokento taṃ disvā "imassa
maṃ ṭhapetvā añño koci sokaṃ haritvā16 sotāpattimaggassa dāyako
n'; atthi, bhavissāmi 'ssa avassayo" ti pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭik-
kanto pacchāsamaṇaṃ ādāya tassa gehadvāraṃ patvā17 kuṭumbikena

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid -ri, Cs -riṃ corr. to -ri.
2 Bid omit tayā.
3 Bid cā, Cs āvahāmi mahāmivā.
4 Cks -ratā.
5 Bd ajānanto.
6 Bid omit va.
7 Bi puna nagaraṃ, Bd na puna nagaraṃ.
8 Bid dhammade-.
9 Bid add pana.
10 Bid kākavatiyā jātakaṃ sattamaṃ.
11 Bid vijati bhotīti.
12 Cs matakuṭumbikaṃ, Bd matabhariyaṃ-, Bi -yaṃ- corr. to -ya-.
13 Bid nhāyi na pivi na limpi na bhuñji.
14 Bid -taṃ.
15 Bid padīpo.
16 Bi nisārāpetvā, Bd niharāpetvā.
17 Bid gantvā.

[page 093]
8. Ananusociyajātaka. (328.) 93
sutvā1 gamanaṃ2 katapaccuggamanādisakkāro paññattāsane nisinno
kuṭumbike3 āgantvā vanditvā ekamantaṃ nisinne4 "upāsaka kiṃ5
tuṇhībhūto sīti6" pucchitvā7 "āma bhante bhariyā me kālakatā8,
taṃ9 anusocento cintemīti10" vutte "upāsaka, bhijjanadhammaṃ nāma
bhijjati, tasmiṃ bhinne na yuttaṃ cintetuṃ11, porāṇakapaṇḍitāpi
bhariyāya matāya ‘bhijjanadhammaṃ bhinnan'; ti na cintayiṃsū" 'ti
vatvā tena yācito atītaṃ ahari:
     Atītavatthu Dasanipāte Cullabodhijātake12 āvibhavissati.
Ayaṃ pan'; ettha saṃkhepo: Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahma-
datte rajjaṃ kārente Bodhisatto brāhmaṇakule nibbattivā
vayappatto Takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā mātāpitun-
naṃ santikaṃ agamāsi. Imasmiṃ jātake Mahāsatto komāra-
brahmacārī13 ahosi. Ath'; assa mātāpitaro "dārapariyesanaṃ14
karomā" 'ti ārocayiṃsu. Bodhisatto "na mayhaṃ gharāvāsen'
attho, ahaṃ tumhākaṃ accayena pabbajissāmīti" vatvā tehi
punappuna15 yācito ekaṃ kañcanarūpaṃ16 kāretvā "evarūpaṃ
kumārikaṃ labhamāno gaṇhissāmīti" āha. Tassa mātāpitaro
"taṃ kañcanarūpakaṃ paṭicchannayāne āropetvā gacchatha,
Jambudīpatalaṃ17 vicinantā yatth'; evarūpaṃ18 brāhmaṇa-
kumārikaṃ19 passatha tattha imaṃ kañcanarūpakaṃ datvā taṃ
ānethā" 'ti mahantena parivārena manusse pesesuṃ. Tasmiṃ
pana kāle eko puññavā satto Brahmalokato cavitvā Kāsiraṭṭhe20
nigamagāme asītikoṭivibhavassa brāhmaṇassa gehe kumārikā
hutvā nibbatti, Sammillabhāsinīti 'ssā21 nāmaṃ akaṃsu. Sā
soḷasavassakāle abhirūpā ahosi pāsādikā devaccharapaṭibhāgā
sabbalakkhaṇasampannā, tassāpi kilesavasena22 cittaṃ nāma
na uppannapubbaṃ, accantabrahmacārinī ahosi. Kañcana-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid sugatā.
2 Bid -no.
3 Bid -ko
4 Bid -nno
5 Cs kiṃ upāsaka. Ck omits kiṃ.
6 Cks omit tuṇhī - - sīti.
7 Cks pucchi.
8 Bid kālaṃ-.
9 Bid add ahaṃ.
10 Bid omit cintemī.
11 Bid socituṃ.
12 Bid cūḷa-.
13 Bi komārika-, Bd komāraka-.
14 Bid dārika-.
15 Bid -naṃ.
16 Bid -rūpakaṃ.
17 Bid -le.
18 Ck yatthanatheva-, Cs yatthatatheva-, Bd adds kañcanarupaṃ.
19 Bd brahmaṇīkumārikaṃ kumārī.
20 Bid kāsika-.
21 Cks -nītissa, Bi sampillahānisītissā, Bd sampillahāsinītissā.
22 Bid kilesa.

[page 094]
94 IV. Catukkanipāta. 3. Kuṭidūākavagga. (33.)
rūpakaṃ1 ādāya vicarantā2 taṃ gāmaṃ pāpuṇiṃsu. Tattha
manussā taṃ disvā "asukabrāhmaṇassa dhītā Sammillabhāsinī3
kiṃkāraṇā idha ṭhitā" ti āhaṃsu. Manussā taṃ sutvā brāh-
maṇakulaṃ patvā4 Sammillabhāsinim5 vāresuṃ. Sā "ahaṃ
tumhākaṃ accayena pabbajissāmi, na me gharāvāsen'; attho"
ti mātāpitunnaṃ sāsanaṃ pesesi. Te "kiṃ karosi6 kumārike7"
ti vatvā kañcanarūpaṃ8 gahetvā taṃ mahantena parivārena
pesayiṃsu. Bodhisattassa ca Sammillabhāsiniyā9 ca ubhinnam
pi anicchantānañ ñeva maṅgalaṃ kariṃsu. Te ekagabbhe10
ekasmiṃ sayane sayantāpi na aññamaññaṃ kilesavasena olo-
kayiṃsu, dve bhikkhū dve11 brahmā12 viya ca ekaṭṭhāne vasiṃsu.
Aparabhāge Bodhisattassa mātāpitaro kālam akaṃsu. So
tesaṃ sarīrakiccaṃ katvā Sammillabhāsiniṃ13 pakkosāpetvā
"bhadde mama kulasantakā asītikoṭiyo, tava kulasantakā asī-
tikoṭiyo, imaṃ14 ettakaṃ15 dhanaṃ gahetvā16 kuṭumbaṃ paṭi-
pajja17, ahaṃ pabbajissāmīti" āha. "Ayyaputta, tayi pabba-
jante aham pi pabbajissāmi, na sakkomi taṃ jahitun18" ti.
"Tena hi ehīti" sabbaṃ dhanaṃ dānamukhe vissajjetvā kheḷa-
piṇḍaṃ viya sampattiṃ chaḍḍetvā19 Himavantaṃ pavisitvā ubho
pi tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā vanamūlaphalāhārā tattha ciraṃ
vasitvā loṇambilasevanatthāya Himavantā otaritvā20 anupubbena
Bārāṇasiṃ21 patvā rājuyyāne vasiṃsu. Tesaṃ tattha vasan-
tānaṃ sukhumālāya22 paribbājikāya nirojaṃ23 missakabhattaṃ
paribhuñjatiyā lohitapakkhandikābādho uppajji, sā sappāya-
bhesajjaṃ alabhamānā dubbalā ahosi. Bodhisatto bhikkhā-
cāravelāya taṃ pariggahetvā nagaradvāraṃ netvā ekissā sālāya
phalake nipajjāpetvā sayaṃ bhikkhāya pāvisi. Sā tasmiṃ
anikkhante yeva kālam akāsi. Mahājano paribbājikāya rūpa-

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks -kaṃ.
2 Bid add manussā.
3 Bid sampillahāsinī.
4 Bid gantvā.
5 Bi sammillahāsini, Bd sampillahāsini.
6 Bid karissati.
7 Bid -kā.
8 Bid -rūpakaṃ.
9 Cks -bhāsāniyā.
10 Bid add vasamānā.
11 Bid omit dve.
12 so Cks; Bid brahmacāri.
13 Bi sampillahāsini, Bd sampillahāsiniṃ.
14 Bid ti.
15 Bid ettha-.
16 Bid add imaṃ.
17 Bi -pajjāhīti, Bd -pajjahi.
18 Bid vija-.
19 Bid pahāya.
20 Bid add te.
21 Ck -sin, Cs -sim.
22 Bid -latāya.
23 Cks -jam.

[page 095]
8. Ananusociyajātaka. (328.) 95
sampattiṃ disvā parivāretvā rodati paridevati. Bodhisatto
bhikkhaṃ caritvā āgato tassā matabhāvaṃ ñatvā "bhijjana-
dhammaṃ bhijjati, sabbe saṃkhārā aniccā evaṃgatikā yevā"
'ti vatvā tāya nipannaphalakāy'; eva1 nisīditvā missabhojanaṃ2
bhuñjitvā mukhaṃ vikkhālesi. Parivāretvā ṭhitamahājano
"ayan3 te bhante paribbājikā kiṃ hotīti" pucchi. "Gihikāle
me pādaparicārikā ahosīti". "Bhante, mayaṃ tāva na san-
thambhāma4, rodāma paridevāma, tumhe kasmā na rodathā"
'ti. Bodhisatto "jīvamānā tāv'; esā5 mama kiñci6 hoti, idāni
paralokasamaṅgitāya na kiñci hoti, parajanavasaṃ7 gatā,
ahaṃ kissa8 rodāmīti" mahājanassa dhammaṃ desento imā
gāthā abhāsi:

  Ja_IV,3.8(=328).1: Bahunnaṃ vijjati bhotī9, tehi kim me10 bhavissati,
                    tasmā etaṃ11 na socāmi piyaṃ Sammillabhāsiniṃ12. || Ja_IV:109 ||


  Ja_IV,3.8(=328).2: Tan tañ13 ce anusoceyya14 yaṃ yaṃ15 tassa na vijjati
                    attānam anusoceyya sadā maccuvasaṃ gataṃ16. || Ja_IV:110 ||


  Ja_IV,3.8(=328).3: Na h'; eva ṭhitaṃ17 nāsīnaṃ18 na sayānaṃ19 na p'; addhaguṃ20
                    yāva pāti nimisati21 tatrāpi22 sarati-bbayo23. || Ja_IV:111 ||


  Ja_IV,3.8(=328).4: Tatth'; attani vata-ppaddhe24 vinābhāve asaṃsaye25
                    sesaṃ26 sesaṃ dayitabbaṃ vītaṃ27 ananusocitan28 ti. || Ja_IV:112 ||


     Tattha bahunnaṃ vijjati bhotīti29 ayaṃ bhotī30 amhe chaḍḍetvā
idāni aññesaṃ bahunnaṃ matasattānaṃ31 antare vijjati saṃvijjati32, tehi me
kiṃ bhavissatīti tehi matakasattehi saddhiṃ vattamānā idān'; esā33 kiṃ

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid nippannaphalakeyeva.
2 Bid missakabho-.
3 Bid ayaṃ.
4 Ck satthamhāma, Cs satthamhāma corr. to -bhāma, Bi saṇṭhamhā,
Bd saṇṭhambhāma.
4 Bid tāva esā ca.
6 Bid add na.
7 Bid maraṇavasaṃ.
8 Cks kassa.
9 Ck hoti, Cs hoti corr. to bhoti, Bid bhoti.
10 Bid me kiṃ.
11 Ck ekaṃ, Bid hetaṃ.
11 Bi sampillahāsini, Bd sampillahāsinī.
13 Bid taṃ taṃ.
14 Bi anubhojeyya, Bd sānusoceyyaṃ.
15 Bi saṃcayan, Bd yaṃyan.
16 Bid pattam.
17 Ck Bi tiṭhaṃ, Cs tiṭṭhaṃ.
18 Bid na nisinnaṃ.
19 Bi nippannaṃ, Bd nipannaṃ.
20 Bi pattāgū, Bd pattagū.
21 Ck yāvapātīni misati, Cs yāva pātini nimisati,
Bi yāvummati nimissati, Bd yāvummitinimissati.
22 Bid tatthāpi
23 Bid nassati vayo.
24 Ck tanthānthāttānivata-, Cs tatthattānivatappaddhe,
Bi tattatattapajathapanthe, Bd tatthattanivatapaṇṭhe.
25 Bid -yo.
26 Bi bhusaṃ, Bd bhūtaṃ.
27 Bid mahantaṃ.
28 Ck ananusociyan, Bid anusocayan.
29 Cks hotīti.
30 Cks hoti, Bid bhoit.
31 Bd matakasa-.
32 Bid atthi upalabbhati in the place of saṃvijjati.
33 Bi idāni mevesāyaṃ, Bd idāneva sā mayhaṃ.

[page 096]
96 IV. Catukkanipāta. 3. Kuṭidūsakavagga. (33.)
bhavissati1, tehi vā sattehi2 atirekasambandhanavasen'; esā3 mayhaṃ kiṃ bha-
vissati4, kā nāma bhavissati5, kiṃ bhariyā udāhu bhaginīti6, tehi mekan7 ti
pi pāṭho, tehi matakehi saddhiṃ idam pi me kalebaraṃ8 ekaṃ bhavissatīti
attho, tasmā ti yasmā esā matakesu saṃkhaṃ gatā9 mayhaṃ sā na kiñci hoti10
tasmā etaṃ na socāmīti11, yaṃ yaṃ tassā 'ti yaṃ yaṃ tassa anusocakassa12
sattassa13 na vijjati n'; atthi mataṃ niruddhaṃ taṃ taṃ sace14 anusoceyyā 'ti
attho, yassā ti pi pāṭho, yaṃ yaṃ yassa na vijjati taṃ taṃ sace15 anusoceyyā
'ti attho, maccuvasaṃ gatan16 ti evaṃ sante niccaṃ maccuvasaṃ gataṃ17
gacchantaṃ attānam eva anusoceyya, ten'; assa18 asocanakālo yeva na19 bha-
veyyā 'ti attho, tatiyagāthāya na heva ṭhitaṃ20 na nisinnaṃ na nipannaṃ na
paddhaguṃ21 kañci22 sattaṃ āyusaṃkhāro anugacchatīti pāṭhaseso, tattha
paddhagun23 ti samparivattetvā caramānaṃ, idaṃ vuttaṃ hoti: ime sattā
catūsu iriyāpathesu mattā24 viharanti, āyusaṃkhārā pana rattiṃ25 ca divā ca
sabbiriyāpathesu appamattā attano khayagamanakammam26 eva karontīti, yāvā
'ti yāva, pātīti ummisati27, ayaṃ tasmiṃ kāle vohāro, idaṃ vuttaṃ hoti:
yāva ummisati28 ca nimisati29 ca tatrāpi evaṃ appamattake30 kāle imesaṃ
sattānaṃ saratibbayo31 ti tīsu vayesu so so vayo parihāyat'; eva nassatīti32,
tatthattanivatappaddhe33 ti tattha te34 attani vata paddhe35, idaṃ vut-
taṃ hoti: tasmiṃ vata evaṃ saramāne36 vaye ayaṃ attā ti saṃkhaṃ37 gato atta-
bhāvo paddho38 hoti vayena39 aḍḍho upaḍḍho aparipuṇṇo va hoti, evaṃ tattha
imasmiṃ attani paddhe40 yo41 v'; esa42 tattha tattha nibbattānaṃ sattānaṃ vinā-
bhāvo asaṃsayo43 tasmiṃ vinābhāve pi asaṃsaye nissaṃsaye yaṃ44 bhūṭaṃ se-
saṃ amataṃ taṃ sesaṃ45 jīvamānaṃ, jīvamānam eva46 dayitabbaṃ dayāyitabbaṃ47
mettāyitabbaṃ48, ayaṃ satto ārogo49 hotu avyāpajjho50, evaṃ tasmiṃ mettā-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid -tīti.
2 Bid matasattehi.
3 Bi -sampandhavasena sā, Bd -sambandhavaseneva sā.
4 Bi -tīti.
5 Bd omits k. n. bh.
6 Bid -ni vā ti.
7 Bid kin.
8 Cs kale- corr. to kaḷe-, Bid kaḷevaraṃ.
9 Bd samāgantā, Bi samāgantvā in the place of saṃkhaṃgatā.
10 Bi mayhaṃ pisā kiñcina hoit, Bd mayhaṃ sāpi kiñci no hoti.
11 Cs sevācāmīti, Ck sevāmi.
12 Bid -cantassa.
13 Bid omit sattassa.
14 Bi esa, Bd esā.
15 Bid ceso.
16 Bid pattan.
17 Bid pattantaṃ.
18 Bid tassa in the place of tenassa.
19 Bid omit na.
20 Cks Bi tiṭṭhaṃ.
21 Bid pattagūti.
22 Bid Cs kiñci.
23 Bi mattadū, Bd patthagū.
24 Bid pamattā.
25 all four MSS. ratti.
26 Cks khayaṃ-.
27 Cs ummīsati, Bi yādhummatiti yāva ummissati ādhummi, Bd yādhummiti
yāva ummissati in the place of yāvā - -.
28 Bi -ssati.
29 Bid -ssati.
30 Bid appamatta.
31 Ck sare-, Cs sare- corr. to sara-, Bid nassati vayo.
32 Bid na vaḍhatīti.
33 Cks tatthāttanivattappavaddhe, Bi tattattanivatapakko,
Bd tatthatthanivatapaṇṭhe.
34 Bi tava, Bd tava.
35 Cks appavaddhe, Bid paṇṭhe in the place of vata paddhe.
36 Bid vattamāne in the place of vata evaṃ s.
37 Bid saṃkhyaṃ.
38 Bi paṇḍo, Bid paṇṭho.
39 Bi vayo, Bd khayena.
40 Bi paṇṭho va, Bd paṇṭhe va.
41 Ck yye.
42 Bid cesa.
43 Bid add pi.
44 Cs saṃ.
45 Ck Bi omit taṃ sesaṃ.
46 Bd vijjamānameva, Bi omits jīvamānameva.
47 Bid omit dayā-.
48 Bid mittā-.
49 Cs Bid ar-.
50 Bid abyā-.

[page 097]
9. Kālabāhujātaka. (329.) 97
bhāvanā kātabbā, yaṃ pan'; etaṃ vītaṃ1 vigataṃ mataṃ ananusociyaṃ na
anusocitabban ti.
     Evaṃ Mahāsatto catūhi gāthāhi aniccatākāraṃ2 dīpento
dhammaṃ desesi. Mahājano paribbājikāya sārīrakiccaṃ akāsi.
Bodhisatto Himavantaṃ3 pavisitvā jhānābhiññaṃ4 nibbattetvā
Brahmaloka-parāyano ahosi.
     Satthā imaṃ desanaṃ5 āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ sa-
modhānesi: (Saccapariyosāne kuṭumbiko sotāpattiphale patiṭṭhahi)
"Tadā Sammillabhāsinī6 Rāhulamātā ahosi, tāpaso pana aham evā"
'ti. Ananusociyajātakaṃ7.

                      9. Kālabāhujātaka.
     Yaṃ annapānassā 'ti. Idaṃ Satthā Veḷuvane viharanto
hatalābhasakkāraṃ Devadattaṃ ārabbha kathesi. Devadattena hi
Tathāgate aṭṭhāne kopaṃ bandhitvā dhanuggahesu8 payojitesu Nālā-
girivissajjanen'; assa9 doso pākaṭo jāto. Ath'; assa paṭṭhapitāni10
dhurabhattādīni11 manussā hariṃsu. Rājāpi naṃ na olokesi. So hata-
lābhasakkāro kulesu viññāpetvā bhuñjanto cari12. Bhikkhū dhamma-
sabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ: "āvuso Devadatto ‘lābhasakkāraṃ
uppādessāmīti'; uppannam pi thiraṃ kātuṃ nāsakkhīti13". Satthā
āgantvā "kāya nu 'ttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnā" ti
pucchitvā "imāya nāmā" 'ti vutte "na bhikkhave idān'; eva pubbe p'
esa hatalābhasakkāro ahosīti" vatvā atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Dhanañjaye14 rajjaṃ kārente
Bodhisatto Rādho nāma suko ahosi mahāsarīro paripuṇṇa-
gatto, kaniṭṭho pan'; assa Poṭṭhapādo nāma. Eko luddako te
dve pi jane bandhitvā netvā Bārāṇasirañño adāsi. Rājā ubho
pi te suvaṇṇapañjare pakkhipitvā suvaṇṇataṭṭake15 madhulāje

--------------------------------------------------------------------------
1 Bi titaṃ, Bd ti.
2 Bid aniccākā-.
3 Bid -tameva.
4 Bid -ññāsamāpattiyo.
5 Bid dhammade-.
6 Bid sampilla-.
7 Bi -socakājā-, Bd -socakajā-, both add aṭhamaṃ.
9. Cfr. Vol. I p.495. II p.132.
8 Ck abhirāmādisu, Cs abhirāmādisu corr. to abhiṇamā-.
9 Bid -vissajjantena, omitting assa.
10 Bid upaṭhapitāni.
11 Bid dhuva-.
12 Bid vicari.
13 Bid na-.
14 Bi dhanañceyya, Bd dhanañcaye, Cks brahmadatte.
15 Cks -taddhake, Bid -taṭṭakena.

[page 098]
98 IV. Catukkanipāta. 3. Kuṭidūsakavagga. (33.)
khādāpento sakkharodakaṃ pāyento paṭijaggi, sakkāro mahā
ahosi, lābhaggayasaggappattā ahesuṃ. Ath'; eko vanacarako
Kālabāhun1 nām'; ekaṃ mahākālamakkaṭaṃ ānetvā rañño2
adāsi, tassa pacchā āgatattā mahantataro3 lābhasakkāro ahosi,
sukānaṃ parihāyi. Bodhisatto tādilakkhaṇayogā4 na5 kiñci
āha, kaniṭṭho pan'; assa tādilakkhaṇābhāvā6 taṃ makkaṭassa
sakkāraṃ asahanto "bhātika, pubbe imasmiṃ rājakule sādu-
rasakhādaniyādiṃ amhākam eva denti, idāni mayaṃ na la-
bhāma, Kālabāhumakkaṭass'; eva haranti7, mayaṃ Dhanañ-
jayarañño8 santikā lābhasakkāraṃ alabhantā imasmiṃ ṭhāne
kiṃ karissāma, ehi araññam eva gantvā vasissāmā" 'ti tena
saddhiṃ sallapanto9 paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_IV,3.9(=329).1: Yaṃ annapān'; assa pure labhāma
                    taṃ dāni sākhāmigam10 eva gacchati,
                    gacchāma dāni vanam eva Rādha
                    asakkatā v'; amhā11 Dhanañjayāyā12 'ti. || Ja_IV:113 ||


     Tattha yaṃ annapānassā 'ti yaṃ annapānaṃ assa rañño santikā, upa-
yogatthe sāmivacanaṃ, Dhanañjayāyā 'ti karaṇatthe sampadānaṃ13, Dha-
nañjayena asakkatā vamha14, annapānañ ca15 na labhāma iminā ca asakkat'
amhā16 'ti attho.
     Taṃ sutvā Rādho dutiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,3.9(=329).2: Lābho alābho ayaso yaso ca17 (Dasaratha-Jāt. p.9.)
                    nindā pasaṃsā ca18 sukhañ ca dukkhaṃ
                    ete aniccā manujesu dhammā,
                    mā soca, kiṃ socasi Poṭṭhapādā 'ti. || Ja_IV:114 ||


     Tattha yaso ti issariyaparivāro, ayaso ti tassābhāvo, ete ti ete aṭṭha
lokadhammā manujesu aniccā, lābhaggappattā19 hutvāpi aparena samayena

--------------------------------------------------------------------------
1 Bi kāḷabāhu, Bd kālabāhu.
2 Bid bārāṇasirañño.
3 Cs Bid mahantaro.
4 Ck nādhilak-, Cs tādīlak-, Bi tātilakkhaṇayogena,
Bd tādisalakkhaṇayogena.
5 Bi omits na.
6 Bd tādisalak-.
7 Ck dāranti or āranti? Bid denti.
8 Bi dhanañceyya-, Bd dhanañcaya-.
9 Bid -pento.
10 Bid sākha-.
11 Bid camhā.
12 Bid dhanañcayāyā.
13 Bd -navacanaṃ; dhanañj--- dānaṃ wanting in Bi.
14 Bid camhāti, Cs camha corr. to vamha.
15 Bid -pānaṃ, omitting ca.
16 Bid na sak-.
17 Bid yaso ayaso ca.
18 Bid omit ca.
19 Bid lābhaggayasaggappattā.

[page 099]
9. Kālabāhujātaka. (329.) 99
appalābhā appesakkhā1 honti, niccalābhino2 n'; atthi, yasādisu pi es'
eva nayo.
     Taṃ sutvā Poṭṭhapādo makkaṭe usūyaṃ3 apanetuṃ asak-
konto tatiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,3.9(=329).3: Addhā tuvaṃ paṇḍitako si Rādha,
                    jānāsi atthāni4 anāgatāni,
                    kathan5 nu sākhāmigaṃ6 dakkhisāma7
                    nibbāpitaṃ8 rājakulato va9 jamman ti. || Ja_IV:115 ||


     Tattha kathan10 nū 'ti kena nu kho upāyena, dakkhisāmā11 'ti dak-
khissāma, nibbāpitan12 ti nicchuddhaṃ13 nikkhāmitaṃ14, jammaṃ ti
lāmakaṃ.
     Taṃ sutvā Rādho catutthaṃ gātham āha:

  Ja_IV,3.9(=329).4: Cāleti kaṇṇaṃ, bhakuṭiṃ karoti,
                    muhuṃ muhuṃ bhāyayate15 kumāre,
                    sayam eva taṃ kāhati Kālabāhu
                    yenārakā16 ṭhassati annapānā ti. || Ja_IV:116 ||


     Tattha bhāyayate17 kumāre ti rājakumāre18 utrāseti, yenā 'ti yena
kāraṇena, ārakā ṭhassatīti yena kāraṇena imamhā annapānā dūre ṭhassati
sayam eva taṃ kāraṇaṃ karissati, mā tvaṃ etassa cintayīti attho.
     Kālabāhu19 pi katipāhen'; eva rājakumārānaṃ purato
kaṇṇacālanādīni karonto kumāre bhāyāpesi, te bhītā20 vissa-
ram akaṃsu. Rājā "kim etan" ti pucchitvā tam atthaṃ sutvā
"nikkaḍḍhatha nan" ti makkaṭaṃ21 nikkaḍḍhāpesi, sukānaṃ
lābhasakkāro22 pākatiko23 va24 ahosi.

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks -sakkā.
2 Bid add nāma.
3 Bid ussuyyaṃ.
4 Ck attā, Cs atthā.
5 Bid kathaṃ.
6 Cks -gan, Bid sākha-.
7 Bid dakkhāma.
8 Ck niddhāpitaṃ, Cs niddhāpitaraṃ? corr. to nibbā-, Bi nihapitaṃ?
Bd niḍhāpitaṃ.
9 Cks omit va.
10 Bid kathaṃ.
11 Bid dakkhāma.
12 Ck niddhā-, Bi niddā-, Bd niḍhā-.
13 Bi nivuḍha, Bd nivuḍhāpitaṃ.
14 Ck nikkā-, Bi āpitaṃ, Bd nikaḍhāpitaṃ.
15 Ck bhāsayate, Cs bhāyayate corr. to bhāsayate, Bi ālapate,
Bd bhāyate.
16 Bi adds sa, Bd ya.
17 Ck Bid bhāyate, Cs bhāyate corr. to bhāsayate.
18 Cs rājā-.
19 Ck kāḷa-.
20 Ck bhīta, Cs hitā, Bid bhītatasitā.
21 Bid omit makkaṭaṃ.
22 Bid add puna.
23 Bid -ṭiko.
24 Cs ca, Bid omit va.

[page 100]
100 IV. Catukkanipāta. 3. Kuṭidūsakavagga. (33.)
     Satthā imaṃ desanaṃ1 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
Kālabāhu2 Devadatto ahosi, Poṭṭhapādo Ānando, Rādho pana aham
evā" 'ti. Kālabāhujātakaṃ3.

                      10. Sīlavīmaṃsajātaka.
     Sīlaṃ kireva kalyāṇan ti. Idaṃ Satthā Jetavane vi-
haranto sīlavīmaṃsakabrāhmaṇaṃ ārabbha kathesi. Dve pi
vatthūni heṭṭhā kathitān'; eva, idha pana Bodhisatto Bārāṇasirañño
purohito ahosi.
     So attano sīlaṃ4 vīmaṃsanto5 tīṇi divasāni heraññika-
phalakato6 kahāpaṇaṃ gaṇhi. Taṃ "coro" ti7 rañño das-
sesuṃ. So rañño santike ṭhito8
  Ja_IV,3.10(=330).1: Sīlaṃ kir'; eva kalyāṇaṃ, sīlaṃ loke anuttaraṃ,
                    passa: ghoraviso nāgo sīlavā ti na haññatīti.9 || Ja_IV:117 ||


paṭhamagāthāya sīlaṃ vaṇṇetvā rājānaṃ pabbajjaṃ anujānā-
petvā pabbajituṃ gacchati. Ath'; ekasmiṃ10 sūnāpaṇe11 seno
maṃsapesiṃ gahetvā ākāsaṃ12 pakkhandi. Tam aññe sakuṇā
parivāretvā pādanakhatuṇḍakādīhi13 paharanti. So taṃ duk-
khaṃ sahituṃ asakkonto maṃsapesiṃ chaḍḍesi. Aparo gaṇhi.
So pi tath'; eva viheṭhiyamāno chaḍḍesi. Ath'; añño gaṇhīti
evaṃ yo yo14 gaṇhi taṃ taṃ sakuṇā anubandhiṃsu, yo yo
chaḍḍesi so so sukhito ahosi15. Bodhisatto taṃ16 disvā "ime
kāmā nāma maṃsapesūpamā, ete gaṇhantānaṃ yeva dukkhaṃ
vissajjentānaṃ sukhan" ti cintetvā dutiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,3.10(=330).2: Yāvad ev'; ass'; ahū17 kiñci tāvad eva akhādisu18
                    saṃgamma kulalā loke, na hiṃsanti akiñcanan ti. || Ja_IV:118 ||


--------------------------------------------------------------------------
1 Bid dhammade-.
2 Ck kāḷa-.
3 Ck kāḷa-, Bid add navamaṃ.
4 Cks sīla.
5 Cks -sako.
6 Bid hiraññapha-.
7 Bid add gahetvā.
8 Bid add paṭhamaṃ gātham āha.
9 Bid add imāya.
10 Bid add divase.
11 Ck su-, Cs suṇāpano corr. to sunāpaṇe, Bi sunāpanato, Bd suṇāpaṇato.
12 Bid -se.
13 Cs -tuṇḍādīhi.
14 Ck omits one yo, Bi gaṇhi tesu yo evaṃ, Bd gaṇhi tesu yo yo evaṃ.
15 Bid -to va hoti.
16 Bid omit taṃ.
17 Cs ahu, Bid evassa ahu.
18 Ck akādisu corr. to akhā-, Cs akhāyu, Bi sakhādīsu.

[page 101]
10. Silavīmaṃsajātaka (330.) 101
     Tass'; attho: yāvad eva assa senassa ahu kiñci mukhena gahitaṃ maṃ-
sakhaṇḍaṃ tāvad eva naṃ imasmiṃ loke kulalā samāgantvā khādiṃsu, tasmiṃ
pana vissaṭṭhe tam enaṃ akiñcanaṃ nippalibodhaṃ pakkhiṃ sesapakkhino
na hiṃsantīti.
     So nagarā nikkhamitvā antarāmagge ekasmiṃ gāme sāyaṃ
ekassa1 gehe nipajji. Tattha pana Piṅgalā nāma dāsī2 "asu-
kavelāya nāma3 āgaccheyyāsīti" ekena purisena saddhiṃ saṃ-
ketam akāsi. Sā sāmikānaṃ pāde dhovitvā tesu nipannesu
tassāgamanaṃ olokentī ummāre nisīditvā "idāni āgamissati
idāni āgamissatīti" paṭhamayāmam pi majjhimayāmam pi vīti-
nāmesi, paccūsasamaye pana "na so idāni āgamissatīti"
chinnāsā hutvā nipajjitvā niddaṃ okkami. Bodhisatto idaṃ
kāraṇaṃ disvā "ayaṃ ‘dāni8 puriso āgamissatīti'; āsāya5
ettakaṃ kālaṃ nisinnā idāni 'ssa anāgamanabhāvaṃ ñatvā
chinnāsā hutvā sukhaṃ supati, kilesesu hi āsā nāma duk-
khaṃ nirāsābhāvo6 ca sukhan" ti cintetvā tatiyaṃ gā-
tham āha:

  Ja_IV,3.10(=330).3: Sukhaṃ nirāsā7 supati8, āsā phalavatī sukhā,
                    āsaṃ nirāsaṃ katvāna sukhaṃ supati Piṅgalā ti. || Ja_IV:119 ||


     Tattha phalavatīti yassā āsāya phalaṃ laddhaṃ hoti sā tassa phalassa
sukhatāya sukhā nāma9, nirāsaṃ katvā anāsaṃ10 katvā chinditvā11 pajahitvā
ti attho, Piṅgalā ti Piṅgalā12 dāsī idāni sukhaṃ supatīti.
     So punadivase tato gāmā araññaṃ pavisanto araññe
ekaṃ tāpasaṃ jhānaṃ appetvā nisinnaṃ disvā "idhaloke ca
paraloke ca13 jhānasukhato uttaritaraṃ14 sukhaṃ15 n'; atthīti"
cintetvā catutthaṃ gātham āha:

  Ja_IV,3.10(=330).4: Na samādhiparo atthi asmiṃ loke paramhi ca,
                    na paraṃ nāpi16 attānaṃ vihiṃsati samāhito ti. || Ja_IV:120 ||


--------------------------------------------------------------------------
1 Bid ekasmiṃ.
2 Cks dāsiṃ.
3 Bid omit nāma.
4 Bid add so.
5 Bi saññāya.
6 Bid -sa-.
7 Bid -so.
8 Cks nupati.
9 Bid add nirāsāsupati.
10 Bi nātibhāsā nirāsaṃ, Bd nātiāsā ca nirāsaṃ in the place
of anāsaṃ.
11 Bid chijjitvā.
12 Bid -la.
13 Cks omit paraloke ca.
14 Bd adds aññaṃ.
15 Bid add nāma.
16 Cks na parantopi.

[page 102]
102 IV. Catukkanipāta. 4. Kokilavagga. (34.)
     Tattha na samādhiparo ti1 samādhito2 paro añño sukhadhammo
nāma n'; atthīti.
     So araññaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā jhānābhiñ-
ñaṃ uppādetvā Brahmaloka-parāyano ahosi.
     Satthā imaṃ desanaṃ3 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
purohito4 aham evā" 'ti. Sīlavīmaṃsajātakaṃ5. Kuṭidūsaka-
vaggo tatiyo.

4. KOKILAVAGGA.

                      1. Kokālikajātaka.
     Yo ve kāle asampatte ti. Idaṃ Satthā Jetavane vi-
haranto Kokālikaṃ ārabbha kathesi. Vatthuṃ Takkārikajātake6
vitthāritaṃ7.
     Atīte pana8 Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kā-
rente Bodhisatto tassa amaccaratanaṃ9 ahosi. Rājā bahu-
bhāṇī ahosi. Bodhisatto "tassa taṃ bahubhāṇitaṃ nisedhes-
sāmīti" ekaṃ upamaṃ upadhārento vicarati. Ath'; ekadivasaṃ
rājā uyyānaṃ gantvā maṅgalasilāpaṭṭe nisīdi. Tass'; upari
ambarukkho atthi, tatth'; ekasmiṃ10 kākakulāvake kāḷakokilā11
attano aṇḍakaṃ nikkhipitvā agamāsi. Kākī taṃ kokilaṇḍa-
kaṃ12 paṭijaggi. Aparabhāge tato kokilapotako nikkhami.
Kākī "putto me" 'ti saññāya mukhatuṇḍakena13 gocaraṃ āha-
ritvā taṃ paṭijaggi. So avirūḷhapakkho akāle yeva kokila-
ravaṃ ravi. Kākī "ayaṃ idān'; eva tāva aññaṃ ravaṃ

--------------------------------------------------------------------------
1 Bi adds ssmādhivaro, Bd samādhiparo.
2 Cks -dhino.
3 Bid dhammade-.
4 Cks tāpaso, Bid add pana.
5 Bid add dasamaṃ.
1. Cfr. Five Jātakas p. 48.
6 Bid takkāriyajā-.
7 Bid -tameva atītaṃ āhari.
8 Bid omit pana.
9 Bid amacco ovādako.
10 Bid tatre-.
11 Cs Bi kāla-, Bd kāka-.
12 Bid -lāṇḍaṃ.
13 Cs Bi -tuṇḍena.

[page 103]
1. Kokālikajātaka. (331.) 103
ravati1, vaḍḍhanto2 kiṃ karissatīti" tuṇḍena3 koṭṭetvā4 māretvā
kulāvakā pātesi. So rañño pādamūle pati. Rājā Bodhi-
sattaṃ pucchi: "kim etaṃ sahāyā" 'ti. Bodhisatto "ahaṃ
rājānaṃ vinetuṃ5 ekaṃ upamaṃ pariyesāmi, laddhā dāni p'
esā6" ti cintetvā "mahārāja, atimukharā akāle bahubhāṇino
evarūpaṃ7 labhanti, ayaṃ mahārāja kokilapotako kākiyā puṭ-
ṭho8 avirūḷhapakkho9 akāle yeva viravi10, atha naṃ kākī ‘nā-
yaṃ mama puttako'; ti ñatvā mukhatuṇḍena11 koṭṭetvā12 māre-
tvā13 pātesi, manussā vā hontu tiracchānā vā akāle14 bahu-
bhāṇino evarūpaṃ dukkhaṃ anubhavantīti15" vatvā imā gā-
thā abhāsi:

  Ja_IV,4.1(=331).1: Yo ve kāle asampatte ativelaṃ pabhāsati16
                    evaṃ so nihato17 seti kokilāyeva18 atrajo. || Ja_IV:121 ||


  Ja_IV,4.1(=331).2: Na hi satthaṃ19 sunisitaṃ20 visaṃ halāhalaṃ21 iva
                    evaṃ nikaṭṭhe22 pāteti vācā dubbhāsitā yathā. || Ja_IV:122 ||


  Ja_IV,4.1(=331).3: Tasmā kāle akāle vā23 vācaṃ rakkheyya paṇḍito,
                    nātivelaṃ pabhāseyya api attasamamhi ca24. || Ja_IV:123 ||


  Ja_IV,4.1(=331).4: Yo ca25 kāle mitam26 bhāse matipubbo vicakkhaṇo27
                    sabbe amitte ādeti supaṇṇo uragaṃ28 ivā ti. || Ja_IV:124 ||


     Tattha kāle asampatte ti attano vacanakāle asampatte29, ativelan ti
velātikkantaṃ30 katvā atirekappamāṇaṃ31 bhāsati, halāhalaṃ32 ivā 'ti halā-
halam33 iva, nikaṭṭhe34 ti tasmiñ ñeva35 khaṇe appamattake kāle, tasmā ti
yasmā sunisitā satthā36 halāhalavisato pi khippataraṃ dubbhāsitavacanam

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid ravi.
2 Bid vaḍhanto, Cks vaddhe-.
3 Bid tuṇḍakena.
4 Ck koṭṭhe-, Cs koṭṭhe- corr. to koṭṭe-, Bid koṭe-.
5 Bi pivāretuṃ, Bd nivāretuṃ.
6 Bi mesā, Bd mayā.
7 Bd adds dukkhaṃ.
8 Bi kokiliyā putto in the place of kākiyā puṭṭho.
9 Bi -putto, Bd -patto.
10 Bid kokilaravaṃ ravi.
11 Bd -tuṇḍakena.
12 Ck koṭhetvā, Cs koddhe- corr. to koṭṭe-, Bi koṭe-.
13 Bid add kulāvakā.
14 Bid add ca.
15 Bi labhuntīti, Bd labhantīti.
16 Bid pibhā-.
17 Ck nī-, Bd nipāto.
18 Bid -lā viya.
19 Cs sattaṃ corr. to satthaṃ, Bi sattaṃ.
20 Bid -nissi-.
21 Ck Bid -halam, Cs -halām corr. to -halam.
22 Bi nikaleḍha, Bd nikaḍhe.
23 Bi vā akāle, Bd kāle vā akāle vā.
24 Bi -mamhi vā, Bd -mappi vā, Cks -mampi ca.
25 Bi va.
26 Bid -ta.
27 Ck -no.
28 Bid -gam.
29 Ck appatte.
30 Bid velaṃ atikkantaṃ.
31 Cks -kapamānam.
32 all four MSS. -lam.
33 Bid -laṃ.
34 Bid nikaḍhe.
35 Ck tasmiṃ ñeva, Bi tasmī, omitting ñeva, Bd tasmiṃ yeva.
36 Bi -nissitasattā, Bd -nissitasatthā, Cks sunisitaṃ satthaṃ.

[page 104]
104 IV. Catukkanipāta. 4. Kokilavagga. (34.)
eva pāteti1 tasmā, kāle akāle vā ti vattuṃ yuttakāle ca2 akāle ca3 vācaṃ
rakkhetha4, ativelaṃ na bhāseyya, api attanā same ti nānākaraṇe pi
puggale ti attho, matipubbo ti matiṃ purecārikaṃ katvā kathanena matipubbo,
vicakkhaṇo5 ti ñāṇena vicāretvā atthavindanapuggalo6 vicakkhaṇo5 nāma,
uragaṃ7 ivā ti uragam8 iva, idaṃ vuttaṃ hoti: yathā supaṇṇo samuddaṃ
khobhetvā mahābhogaṃ uragaṃ ādeti gaṇhāti9 ādiyitvā ca10 naṃ11 simbaliṃ
āropetvā maṃsaṃ khādati evam eva12 yo matipubbaṅgamo13 vicakkhaṇo14
vattuṃ yuttakāle mitaṃ bhāsati so sabbe amitte ādeti gaṇhāti9 attano vase15
vattetīti.
     Rājā Bodhisattassa dhammadesanaṃ sutvā tato paṭṭhāya
mitabhāṇī16 ahosi, yasañ c'; assa vaḍḍhetvā17 mahanta-
taraṃ adāsi.
     Satthā imaṃ desanaṃ18 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
kokilapotako Kokāliko ahosi, paṇḍitāmacco19 pana aham evā" 'ti.
Kokālikajātakaṃ20.

                      2. Rathalaṭṭhijātaka.
     Api hantvā hato brūtīti21. Idaṃ Satthā Jetavane vi-
haranto Kosalarañño purohitaṃ ārabbha kathesi. So kira ra-
thena attano bhogagāmakaṃ22 gacchanto sambādhe23 magge rathaṃ
pājento ekaṃ sakaṭasatthaṃ disvā "tumhākaṃ sakaṭaṃ apanetha24 apa-
nethā" 'ti gacchanto25 sakaṭe anapanīyamāne26 kujjhitvā patodalaṭṭhiṃ27
purimasakaṭe sākaṭikassa khipi28. Sā rathadhure29 paṭihatā nivat-
titvā tass'; eva nalāṭaṃ30 pahari, tāvad eva31 nalāṭe32 gaṇḍo33 uṭṭhahi.
So nivattitvā "sākaṭikehi pahaṭo 'mhīti34" rañño ārocesi. Sākaṭike
pakkosāpetvā vinicchinantā35 tass'; eva dosaṃ addasaṃsu. Ath'; eka-
divasaṃ36 dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ: "āvuso, rañño

--------------------------------------------------------------------------
1 Bi pākatesi, Bd pātesi.
2 Bd vā.
3 Bd vā, Bi omits ca akāle ca.
4 Cks rakkhateva.
5 Ck -no.
6 Bi attacintana-, Bd atthacintana-.
7 all four MSS. -gam.
8 Bid -gaṃ.
9 Cks gaṇhati.
10 Bid omit ca.
11 Bid taṃ khaṇaññeva.
12 Cks evaṃ.
13 Ck atipubbaga-, Cs matipubbaga-.
14 Ck -no.
15 Bd -saṃ.
16 Ck -ni, Cs Bid -ṇi.
17 Bid vaḍhitvā.
18 Bid dhammade-.
19 Bid -tāmacco.
20 Bid add paṭhamaṃ.
21 Bid brūhiti.
22 Bid -gāmaṃ.
23 Ck sabbādhe, Bi sampādhe.
24 Bid omit apanetha.
25 so all four MSS.
26 Ck Bi apanī-
27 Bid -laṭhiyā.
28 Ck kipi, Bid akkhimhi pahari.
29 Cks rathidhūre, Bi so rathadūre, Bd sā rathadhūre.
30 Bid -taṃ.
31 Bid evassa.
32 Bid -te.
33 Ck gaṇṭho.
34 Bid -tomhiti.
35 Bid vinicchayanto.
36 Bid add bhikkhū.

[page 105]
2. Rathalaṭṭhijātaka. (332.) 105
kira purohito ‘sākaṭikehi pahaṭo mhīti1'; aṭṭaṃ2 karonto sayam eva
parajjhīti3". Satthā āgantvā "kāya nu 'ttha bhikkhave etarahi
kathāya sannissinnā" ti pucchitvā "imāya nāmā" 'ti vutte "na
bhikkhave idān'; eva pubbe p'; esa evarūpaṃ karot'; evā4" 'ti vātvā
atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto tass'; eva vinicchayāmacco ahosi. Atha rañño
purohito rathena attano bhogagāmaṃ gacchanto ti sabbaṃ
purimasadisam eva, idha pana tena rañño ārocite rājā sayaṃ
vinicchaye nisīditvā sākaṭike pakkosāpetvā kammaṃ asodhetvā
va "tumhehi mama purohitaṃ koṭṭetvā5 nalāṭe gaṇḍo6 uṭṭhā-
pito" ti vatvā "sabbassaharaṇaṃ7 tesaṃ karothā" 'ti āha.
Atha naṃ Bodhisatto "tumhe mahārāja kammaṃ8 asodhetvā
va etesaṃ sabbassaṃ9 harāpetha, ekacce pana attanā va10
attānaṃ paharitvāpi ‘parena11 pahaṭ'; amhā14'; 'ti vadanti,
tasmā avinicchitvā13 kātuṃ na yuttaṃ rajjaṃ kārentena14
nāma15, nisāmetvā16 kammaṃ kātuṃ vaṭṭatīti17" vatvā imā
gāthā abhāsi:

  Ja_IV,4.2(=332).1: Api hantvā hato brūti18 jetvā19 jino20 ti bhāsati,
                    pubb'; ev'; akkhāyino21 rāja ekadatthu22 na saddahe. || Ja_IV:125 ||


  Ja_IV,4.2(=332).2: Tasmā23 paṇḍita jātiso24 suṇeyya itarassa pi,
                    ubhinnaṃ vacanaṃ sutvā yathā dhammo tathā kare. || Ja_IV:126 ||


  Ja_IV,4.2(=332).3: Alaso gihī kāmabhogī na sādhu,
                    asaññato pabbajito na sādhu,
                    rājā na sādhu anisammakārī,
                    yo paṇḍito kodhano taṃ na sādhu. || Ja_IV:127 ||


--------------------------------------------------------------------------
1 Bid -tomhiti.
2 Cks addhaṃ.
3 Bi aparijhiti, Bd aparajhiti, Cks parajjati.
4 Bid -ti yevā.
5 Ck keṇḍetvā? Cs kodhetvā corr. to koṭṭetvā, Bd koṭetvā.
6 Cks gaṇṭho.
7 Bd sahassa-.
8 asodhetvā va - - - - kammaṃ wanting in Bi.
9 Bd sahassaṃ, Bi sabbassa.
10 Bid omit va.
11 Ck paharena, Cs pahareṇa corr. to pahārena.
12 Bid -tamhā.
13 Bi vinicchitvā, Cks avininditvā.
14 Ck karontena.
15 Bid omit nāma.
16 Bd sodhetvā, Bi nisodhetvā.
17 Cks vaddhatīti.
18 Bid brūhi.
19 Bid jitvā.
20 so all four MSS.
21 Cks pubbakkhā-, Bi puppavakkhāmihino, Bd pubbavakkhāyino.
22 Bid aññadatthu.
23 Bid add hi.
24 Bid jātiyo.

[page 106]
106 IV. Catukkanipāta. 4. Kokilavagga. (34.)

  Ja_IV,4.2(=332).4: Nisamma khattiyo kayirā nānisamma disampati,
                    nisammakārino rāja yaso kittī ca vaḍḍhatīti. || Ja_IV:128 ||


     Tattha api hantvā ti api eko attanā va attānaṃ hantvā parena hato1
'mhīti brūti2 katheti3, jetvā4 jino5 ti sayaṃ vā pana paraṃ jitvā6 ahaṃ
jito 'mhīti7 bhāsati, ekadatthū8 'ti mahārāja pubbam eva9 rājakulaṃ patvā
akkhāyantassa pubbakkhāyino ekadatthu10 na saddahe, ekaṃsena vacanaṃ na
saddaheyya, tasmā ti yasmā paṭhamataraṃ āgantvā11 kathentassa ekaṃsena
vacanaṃ na saddahātabbaṃ tasmā yathā dhammo ti yathā vinicchayasabhāvo
ṭhito tathā kareyya, asaññato ti kāyādīhi asaññato dussīlo, taṃ na sādhū
'ti taṃ tassa puṇḍitassa ñāṇavato puggalassa aṭhānagāhivasena12 daḷhakopa-
saṃkhātaṃ kodhanaṃ13 taṃ14 na sādhu, nānisammā 'ti na anisāmetvā15,
disampatīti disānaṃ pati16 mahārāja, yaso kittī cā 'ti issariyaparisapari-
vāro17 c'; eva kittisaddo ca vaḍḍhatīti.
     Rājā Bodhisattassa vacanaṃ {sutvā} dhammena vinicchini18,
dhammena vinicchiyamāne19 brāhmaṇass'; eva doso jāto ti.
     Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi:
"Tadā brāhmaṇo va etarahi brāhmaṇo20, paṇḍitāmacco aham evā" 'ti.
Rathalaṭṭhijātakaṃ21.

                      3. Godhajātaka.
     Tadeva me tvan ti. Idaṃ Satthā Jetavane viharanto
ekaṃ kuṭumbikaṃ ārabbha kathesi. Vatthuṃ heṭṭhā vitthāritam
eva. Idha pana tesaṃ uddhāraṃ sādhetvā22 āgacchantānaṃ antarā-
magge luddakā23 "ubho pi khādathā" ti ekaṃ pakkagodhaṃ4 adaṃsu25.
So puriso bhariyaṃ26 pānīyatthāya pesetvā sabbaṃ godhaṃ khāditvā
tassā āgatakāle "bhadde godhā palātā27" ti āha. "Sādhu sāmi,
pakkagodhāya palāyantiyā kiṃ sakkā kātun" ti. Sā Jetavane pā-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid pahato.
2 Bid brūhi.
3 Bid kathesi.
4 Bid jitvā.
5 so all four MSS.
6 Ck parojjitvā corr. to parojitvā, Bi pāraṃ jitvā, Bd paraṃ jinitvā,
Cs parajjitvā.
7 Cks jino-.
8 Bid aññadatthū.
9 Bd pubbeva.
10 Bid aññadatthu.
11 Bd gantvā, Bi omits āgantva.
12 Bd aṭhānaṃ gāhika-, Ck ñānādhānagāhi-, Cs ñānādhānagāhi-
corr. to ñāṇāadhānagāhī-.
13 Bd daḷhakodhanaṃ in the place of daḷha - - -.
14 Bid omit taṃ.
15 Bi aniyamitvā, Bd aniyametvā.
16 Bid adhipati.
17 Bid omit parisa.
18 Ck piniccini.
19 Ck -no, Cs -no corr. to -ne, Bid -cchayamāne.
20 Bid add ahosi.
21 Bd rathayaṭhi-, Bid add dutiyaṃ.
3. Cfr. supra vol. II p.202, III p.62.
22 Cs sādetvā, Bid sodhe-.
23 Bid -ko.
24 Cks pakkaṃ-.
25 Bid adāsi.
26 Bd sayaṃ.
27 Bid palāyatī.

[page 107]
3. Godhājātaka. (333.) 107
nīyaṃ1 pivitvā Satthu santike nisinnāpi2 Satthārā "kiṃ upāsike
ayaṃ3 te hitakāmo4 sasneho5 upakārako" ti pucchitā "bhante ahaṃ
etassa hitakāmā sasnehā6, ayaṃ7 pana mayi nisneho" ti āha. Satthā
"hotu, ma cintayi, evaṃ nām'; esa karoti8, yadā pana te guṇaṃ
sarati tadā tuyhaṃ ñeva sabbissariyaṃ detīti9" vatvā tehi yācito
atītaṃ āhari:
     Atītam pi heṭṭhāvuttasadisam eva, idha pana tesaṃ ni-
vattantānaṃ antarāmagge luddakā10 tesaṃ kilantabhāvaṃ disvā
"dve pi11 janā khādathā" 'ti ekaṃ pakkagodhaṃ adaṃsu12.
Rājadhītā naṃ13 valliyā bandhitvā ādāya maggaṃ paṭipajji.
Te ekaṃ saraṃ disvā maggā okkamma assatthamūle nisī-
diṃsu. Rājaputto "gaccha bhadde, sarato14 paduminipaṇṇena
udakaṃ āhara, maṃsaṃ khādissāmā" 'ti āha. Sā godhaṃ15
sākhāya laggetvā pānīyatthāya gatā. Itaro sabbaṃ godhaṃ
khāditvā agganaṅguṭṭhaṃ gahetvā parammukho16 nisīdi. So
tāya pānīyaṃ gahetvā āgatāya "bhadde, godhā sākhāya ota-
ritvā vammīkaṃ pāvisi, ahaṃ dhāvitvā agganaṅguṭṭhe17 gahe-
siṃ18, gahitaṭṭhānaṃ hatthe yeva katvā19 bhinditvā20 bilaṃ
paviṭṭhā" ti āha. "Hotu deva, pakkagodhāya palāyantiyā
mayaṃ21 kiṃ karissāma, ehi gacchāmā" 'ti pānīyaṃ pivitvā
Bārāṇasiṃ agamaṃsu22. Rājaputto rajjaṃ patvā taṃ agga-
mahesiṭṭhāne23 ṭhapesi, sakkārasammāno pan'; assā n'; atthi.
Bodhisatto tassā sakkāraṃ kāretukāmo rañño santike ṭhatvā
"nanu mayaṃ ayye tumhākaṃ santikā kiñci na labhāma, kiṃ
na24 olokethā" 'ti āha. "Tāta, aham eva rañño santikā kiñci
na labhāmi, tuyhaṃ kiṃ dassāmi25, rājāpi mayhaṃ idāni kiṃ
dassati, so araññato āgamanakāle pakkagodhaṃ ekako va26

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks -yam.
2 Bid -nnā.
3 Cks ayan.
4 Ck tehikatākāmo corr. to tehitakāmo, Cs tehikatāmo, Bi datehitakāmo.
5 Bid sineho.
6 Bid sinehā.
7 Ck ayam.
8 Bi kāreti.
9 Ck dedīti, Bid adāsi.
10 Bid -ko.
11 Bid omit pi.
12 Bid adāsi.
13 Bid taṃ.
14 Bid omit sarato.
15 Bd adds adāsi.
16 Bd paraṃmukhaṃ, Bi varaṃmukhā.
17 Bid -ṭhaṃ.
18 Ck -si, Cs -si corr. to siṃ, Bid aggahesi.
19 Bd ṭhatvā.
20 Cks chijjitvā.
21 Bid omit mayaṃ.
22 Bid āg-.
23 Bid -ṭhānamatte.
24 Bi no , Bd nona.
25 Bid add ti.
26 Bid omit ekako va.

[page 108]
108 IV. Catukkanipāta. 4. Kokilavagga. (34.)
khādīti5". "Ayye, na devo evarūpaṃ karissati, mā evaṃ ava-
cutthā" 'ti. Atha naṃ devī "tuyhaṃ2 taṃ3 tāta na pākaṭaṃ,
rañño yeva pākaṭaṃ mayhañ cā4" 'ti vatvā paṭhamaṃ gā-
tham āha:

  Ja_IV,4.3(=333).1: Tadeva me tvaṃ vidito vanamajjhe rathesabha
                    yassa te khaggabaddhassa sannaddhassa tirīṭino
                    assatthadumasākhāya pakkagodhā palāyathā 'ti. || Ja_IV:129 ||


     Tattha tadevā 'ti tasmiṃ ñeva5 kāle ayaṃ mayhaṃ adāyako6 akārako7
ti evaṃ tvaṃ vidito, aññe8 pana tava sabhāvaṃ na jānantīti attho, khagga-
baddhassā 'ti baddhakhaggassa, tirīṭino ti tirīṭivatthaṃ9 nivatthassa, maggā-
gamanakāle pakkā ti aṅgārapakkā10 godhā11 palāyathā 'ti.
     Evaṃ rañño katadosaṃ parisamajjhe12 pākaṭaṃ katvā
kathesi. Taṃ sutvā Bodhisatto "ayye devassa appiyakālato
pabhuti13 ubhinnam pi aphāsukaṃ katvā kasmā idha vasathā"
'ti vatvā dve gāthā abhāsi:

  Ja_IV,4.3(=333).2: Name namantassa, bhaje bhajantaṃ, (vol.II p.205, Minayef,
                    kiccānukubbassa kareyya kiccaṃ, Gr.Palie p.XXVIII.)
                    nānatthakāmassa14 kareyya atthaṃ,
                    asambhajantam pi na sambhajeyya. || Ja_IV:130 ||


  Ja_IV,4.3(=333).3: Caje cajantaṃ, vanathaṃ15 na kayirā,
                    apetacittena na sambhajeyya,
                    dijo dumaṃ khīṇaphalan ti ñatvā
                    aññaṃ samekkheyya, mahā hi loko ti. || Ja_IV:131 ||


     Tattha name namantassā 'ti yo16 attānaṃ17 muducittena namati
tass'; eva paṭinameyya, kiccānukubbassā 'ti attano18 uppannaṃ kiccaṃ
anukubbantass'; eva, anatthakāmassā 'ti avaḍḍhikāmassa19, vanathaṃ20 na

--------------------------------------------------------------------------
1 Cs khādati, Bid khādatīti.
2 Bid tumhākaṃ.
3 Bid omit taṃ.
4 Ck rañño yeva ca mayhanti pākatan, Cs r. yeva mayhanti pākaṭan.
5 Bid yeva.
6 Cs Bid ādāyako.
7 Cks -ke, Bid omit akārako.
8 Bid añño.
9 Bid -vattha.
10 Cs -pakke, Ck Bid -pakka.
11 Cks godhāya.
12 Bi mahājanamajhe, Bd mahāmajhe.
13 Cs Bd -bhūti.
14 Bid anattha-.
15 Ck -taṃ corr. to thaṃ. Cs navathaṃ corr. to vanathaṃ.
16 Cks omit yo.
17 Cks attani.
18 Bid attani.
19 Bid avaḍhitakā-.
20 Ck vattha, Cs vanatha, Bi canataṃ, Bd vanataṃ.

[page 109]
3. Godhajātaka. (333.) 109
kayirā ti tasmiṃ cajante taṇhāsnehaṃ1 na kareyya, apetacittenā 'ti apa-
gatacittena2, na sambhajeyyā 'ti na samāgaccheyya, aññaṃ samekkheyyā
'ti aññaṃ3 olokeyya, yathā dijo khīṇaphalaṃ rukkhaṃ4 ñatvā aññaṃ phala-
bharitaṃ5 rukkhaṃ gacchati tathā khīṇarāgaṃ6 purisaṃ6 ñatvā aññaṃ sasne-
haṃ upagaccheyyā 'ti adhippāyo.
     Rājā Bodhisatte kathente7 yeva8 tassā guṇaṃ saritvā
"bhadde ettakaṃ kālaṃ tava guṇaṃ na sallakkhesiṃ9, paṇḍi-
tassa me kathāya sallakkhitaṃ10, mamāparādhaṃ11 saha, idaṃ
sakalarajjaṃ tuyh'; eva12 dammīti" vatvā catutthaṃ gā-
tham āha:

  Ja_IV,4.3(=333).4: So te karissāmi yathānubhāvaṃ (cfr. supra p. 24 l. 22)
                    kataññutaṃ khattiye13 pekkhamāno,
                    sabbañ ca te issariyaṃ dadāmi,
                    yass'; icchasī tassa tuvam dadāhīti14. || Ja_IV:132 ||


     Tattha so ti so ahaṃ yathānubhāvan ti yathāsattiṃ yathābalaṃ,
yassicchasīti yassa icchasi15 tassa idaṃ rajjaṃ ādiṃ katvā yaṃ icchasi
taṃ16 dadāhīti17.
     Evaṃ18 vatvā rājā deviyā sabbissariyaṃ adāsi, "iminā-
haṃ etissā guṇaṃ sarāpito19" ti paṇḍitassāpi mahantaṃ
issariyaṃ adāsi.
     Satthā imaṃ desanaṃ20 āharitvā21 jātakaṃ samodhānesi: (Sacca-
pariyosāne ubho pi22 jayampatikā sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu) "Tadā
jayampatikā va etarahi jayampatikā, paṇḍitāmacco pana aham evā"
'ti. Godhajātakaṃ23.

--------------------------------------------------------------------------
1 Bi taṇhāsmetaṃ, Bd tasmāsinehaṃ.
2 Bid add virattacitteneva.
3 Cks add na.
4 Bi mudurukkhaṃ, Bd dumaṃ rukkhaṃ.
5 Bd dharitaṃ.
6 Cks -ga.
7 Ck repeats kathente.
8 Bid omit yeva.
9 Ck -si, Cs lakkhesi, Bid sallakkhemi.
10 Bid sallakkhetvā.
11 Cs mama pa-, Bid mama apa-.
12 Bid tuyhameva.
13 Cks khantiye, Bi khattiyo, Bd khattiya.
14 Bid dadāmīti.
15 Cs icchi.
16 Cks ta.
17 Cks dādāhīti; Bi yassicchasīti yassa idaṃ rajja ādikatvā yaṃ taṃ
pacchasi taṃ vadāmi ti, Bd - - - yassa idaṃ rajjaṃ ādikatvā taṃ
tvaṃ icchasi taṃ dadāmīti.
18 Bid evañca pana.
19 Cks sarito.
20 Bid dhammade-.
21 Bid add saccāni pakāsetvā.
22 Bid omit pi.
23 Bid add tatiyaṃ.

[page 110]
110 IV. Catukkanipāta. 4. Kokilavagga. (34.)

                      4. Rājovādajātaka.
     Gavañce taramānānan ti. Idaṃ Satthā Jetavane vi-
haranto rājovādam ārabbha kathesi. Vatthuṃ Tesakuṇajātake vitthā-
rato1 āvibhavissati. Idha pana Satthā "mahārāja, porāṇakarājāno pi
paṇḍitānaṃ kathaṃ sutvā dhammena rajjaṃ kāretvā2 saggapadaṃ3
pūrayamānā gamiṃsū" 'ti vatvā rañño yācito atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto sikkhita-
sabbasippo isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca samāpattiyo ca
nibbattetvā4 ramaṇīye Himavantapadese5 vanamūlaphalāhāro
vihāsi. Tadā rājā aguṇapariyesako hutvā "atthi nu kho6 koci
aguṇaṃ kathento" ti pariyesanto antojane ca bahijane ca7
antonagare ca bahinagare ca8 kañci attano avaṇṇavādiṃ adisvā
"janapade kathan ti9" aññātakavesena10 janapadaṃ cari. Ta-
trāpi avaṇṇavādiṃ apassanto attano guṇakatham eva sutvā
"Himavantapadese5 nu11 kathan ti12" araññaṃ pavisitvā ca-
ranto13 Bodhisattassa assamaṃ patvā taṃ abhivādetvā kata-
paṭisanthāro ekamantaṃ nisīdi. Tadā Bodhisatto araññato
paripakkāni nigrodhaphalāni14 āharitvā bhuñjati15, tāni honti
madhurāni ojavantāni sakkharacuṇṇasadisāni16. So rājānam
pi āmantetvā "idaṃ17 mahāpuñña nigrodhapakkaṃ18 khāditvā
pānīyaṃ pivā" 'ti19 āha. Rājā tathā katvā Bodhisattaṃ puc-
chi: "kin nu kho bhante20 idaṃ17 nigrodhapakkaṃ21 ativiya
madhuran" ti. "Mahāpuñña, nūna22 rājā dhammena samena
rajjaṃ kāreti23, tena taṃ madhuran" ti. "Rañño adhammi-

--------------------------------------------------------------------------
4. Cfr. Ten Jātakas p. 107.
1 Cs vitthāritato, Bi omits vitthāraṭo.
2 Bid kārento.
3 Bid saggapūraṃ.
4 Cks nibbattitvā, Bid nippattitvā.
5 Bid -ppa-.
6 Bid add me.
7 Cs omits bahijane ca, Bid omit antojane ca bahijane ca.
8 Cs Bi omit bahinagare ca.
9 Bd kathantīti.
10 Cks aññatarave-.
11 Bid kinnu.
12 Bi kathentīti, Bd kathetīti.
13 Bid vica-.
14 Cks -pattāni.
15 Bid paribhu-.
16 Ck sakkara-, Cs sakkara- corr. to sakkhara-, Bid sakkāra-.
17 Bid imaṃ.
18 Cks -pattaṃ, Bi -pakkalaṃ, Bd -pakkaphalaṃ.
19 Ck pivati, Cs pivitvā, Bd pivāhiti.
20 Bid omit bhante.
21 Cks -pattaṃ.
22 Bd nuna, Bi nu, Cs nanu.
23 Bid -si.

[page 111]
4. Rājovādajātaka. (334.) 111
kakāle amadhuran nu kho bhante hotīti". "Āma mahāpuñña
rājusu adhammikesu telamadhuphāṇitādīni pi vanamūlaphalā-
phalāni pi2 amadhurāni honti nirojāni, na kevalaṃ etāni, sa-
kalam pi raṭṭhaṃ nirojaṃ hoti kasaṭaṃ3, tesu pana dhammi-
kesu tāni pi4 madhurāni honti ojavantāni, sakalam pi raṭṭhaṃ
ojavantam eva hotīti5". Rājā "evaṃ bhavissati bhante" ti
attano rājabhāvaṃ ajānāpetvā va Bodhisattaṃ vanditvā Bārā-
ṇasiṃ gantvā "tāpasassa vacanaṃ vīmaṃsissāmīti" adhammena
rajjaṃ kāretvā "idāni jānissāmīti" kiñci kālaṃ vītināmetvā
puna tattha gantvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Bodhisatto pi
'ssa tath'; eva vatvā nigrodhapakkaṃ6 adāsi, taṃ tassa titta-
rasaṃ7 ahosi. Atha naṃ8 "nīrasan" ti saha kheḷena9 chaḍ-
ḍetvā10 "tittakaṃ11 bhante" ti āha. Bodhisatto "mahāpuñña,
nūna rājā adhammiko bhavissati, rājūnaṃ12 hi adhammikakāle
araññe phalāphale13 ādiṃ katvā sabbaṃ14 nīrasaṃ15 nirojaṃ
hotīti16" vatvā imā gāthā abhāsi:

  Ja_IV,4.4(=334).1: Gavañ ce taramānānaṃ jimhaṃ gacchati puṅgavo
                    sabbā tā jimhaṃ gacchanti nette jimhagate sati. || Ja_IV:133 ||


  Ja_IV,4.4(=334).2: Evam eva manussesu yo hoti seṭṭhasammato
                    so ce adhammaṃ17 carati pag eva itarā pajā,
                    sabbaṃ raṭṭhaṃ dukkhaṃ18 seti rājā ce hoti adhammiko. || Ja_IV:134 ||


  Ja_IV,4.4(=334).3: Gavañ ce taramānānaṃ ujuṃ gacchati puṅgavo
                    sabbā tā19 ujuṃ gacchanti20 nette ujuṃgate21 sati. || Ja_IV:135 ||


  Ja_IV,4.4(=334).4: Evam eva manussesu yo hoti seṭṭhasammato
                    so ce pi22 dhammaṃ carati pag eva itarā pajā,
                    sabbaṃ raṭṭhaṃ sukhaṃ seti rājā ce hoti dhammiko ti. || Ja_IV:136 ||


--------------------------------------------------------------------------
1 Ck hohīti, Cs hohīti corr. to hotīti.
2 Ck api, Bid omit pi.
3 Bid omit kasaṭaṃ.
4 Bid sabbāni tāni.
5 Cks honti ojavantam eva hotīti.
6 Cks -pattam.
7 Bi tittikarasaṃ, Bd tittakarasaṃ.
8 Bid so amadhuraṃ in the place of atha naṃ.
9 Ck Bid -lena, Cs -lena corr. to -ḷena.
10 Bid chaṭetvā.
11 Cks Bi titti-.
12 Cks -nam.
13 Bid -laṃ.
14 Bid add amadhuraṃ.
15 Bi omits nīrasaṃ.
16 Bid nirojanti.
17 Ck -añ.
18 Ck dukaṃ, Cs sukhaṃ.
19 Ck taṃ, Bid gāvī.
20 Bid yanti.
21 cfr. Senart, Kacc. p. 46; Cks ujugate.
22 Bi va, Cks omit pi.

[page 112]
112 IV. Catukkanipāta. 4. Kokilavagga. (34.)
     Tattha gavan ti gunnaṃ1, taramānānan ti nādī2 uttarantīnaṃ3, jim-
han ti jimhaṃ kuṭilaṃ, nette ti nāyake gahetvā gacchante gavajeṭṭhake4
usabhe5, pageva itarā payā ti itare sattā puretaram eva adhammaṃ carantīti
attho, dukkhaṃ6 setīti na kevalaṃ seti7 catūsu pi iriyāpathesu dukkham
eva vindati, adhammiko ti yadi rājā chandādiagativasena8 adhammiko hoti,
sukhaṃ setīti sace rājā agatigamanaṃ pahāya dhammiko hoti sabbaṃ raṭ-
ṭhaṃ catūsu iriyāpathesu sukhappattam9 eva hotīti.
     Rājā Bodhisattassa dhammaṃ sutvā attano rājabhāvaṃ
jānāpetvā "bhante pubbe nigrodhapakkaṃ10 aham eva madhu-
raṃ katvā tittakaṃ11 akāsiṃ, idāni pana12 madhuraṃ karis-
sāmīti" Bodhisattaṃ vanditvā gantvā dhammena rajjaṃ kārento
sabbaṃ paṭipākatikaṃ akāsi.
     Satthā imaṃ desanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā rājā
Ānando ahosi, tāpaso pana aham evā" 'ti. Rājovādajātakaṃ13.

                      5. Jambukajātaka.
     Brahā pavaddhakāyo14 so ti. Idaṃ Satthā Veḷuvane15
viharanto Devadattassa Sugatālayakaraṇaṃ16 ārabbha kathesi.
Vatthuṃ heṭṭhā vitthāritam eva. Ayaṃ pan'; ettha saṃkhepo: Sat-
thārā "Sāriputta Devadatto tumhe disvā kiṃ akāsīti" vutte thero
āha: "bhante tumhākaṃ anukaronto mama hatthe vījaniṃ17 datvā
nipajji, atha naṃ Kokāliko ure jannunā18 pahari19, iti so tumhākaṃ
anukaronto dukkhaṃ20 anubhavīti21". Taṃ sutvā Satthā "na22
Sāriputta Devadatto idān'; eva mama23 anukaronto dukkhaṃ20 anu-
bhosi24 pubbe pi25 anubhosi yevā" 'ti vatvā therena26 yācito
atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto sīhayoniyaṃ nibbattitvā Himavantaguhāya27 va-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bi guṇaṃ.
2 Cks nadīnaṃ
3 Bid otarantānaṃ.
4 Bid -ko.
5 Bid -bho, and add puṅgavo.
6 Ck dukhaṃ, Cs sukhaṃ.
7 Bid kevalameva, omitting seti.
8 Bid agatigamanavasena.
9 Bid sukham.
10 Cks -pattaṃ.
11 Bi titti-.
12 Bid omit pana.
13 Bid add catutthaṃ.
14 Bid pavaḍha-.
15 Bid jetavane.
16 Bid -layaṃ, omitting karuṇaṃ.
17 Bid bījaniṃ, Cks vījanīyaṃ.
18 Bi jaṇuna, Bd jaṇṇuna.
19 Cks -rati.
20 Cks -am.
21 Cs -bhavati, Bid -bhotīti.
22 Bid add kho.
23 Bid add kiriyaṃ.
24 Bid -ti.
25 Bid pesa.
26 Bid tena.
27 Bid -te-.

[page 113]
5. Jambukajātaka. (335.) 113
santo ekadivasaṃ mahisaṃ vadhitvā1 khāditvā pānīyaṃ pivi-
tvā2 āgacchati3. Eko sigālo taṃ disvā palāyituṃ asakkonto
udarena4 nipajji "kiṃ jambukā" 'ti5 vutte "upaṭṭhahissāmi taṃ
bhante" ti āha. Sīho "tena hi ehīti" taṃ attano vasanaṭṭhā-
naṃ netvā divase divase maṃsaṃ āharitvā poseti6. Tassa
sīhavighāsena thūlasarīraṃ7 pattass'; ekadivasaṃ māno uppajji.
So sīhaṃ upasaṃkamitvā āha: "ahaṃ sāmi niccakālaṃ tum-
hākaṃ palibodho, tumhe niccaṃ maṃsaṃ āharitvā maṃ po-
setha, ajja tumhe idh'; eva hotha, ahaṃ ekaṃ vāraṇaṃ vadhi-
tvā maṃsaṃ khāditvā tumhākaṃ8 āharissāmīti". Sīho "mā
te jambuka etaṃ rucci, na tvaṃ vāraṇaṃ vadhitvā maṃsaṃ9
khādakayoniyaṃ nibbatto, ahaṃ te vāraṇaṃ vadhitvā va das-
sāmi, vāraṇo nāma mahākāyo10, mā vilomaṃ11 gaṇhi, mama
vacanaṃ karohīti" vatvā paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_IV,4.5(=335).1: Brahā pavaddhakāyo12 so dīghadāṭho hi jambuka,
                    na tvaṃ tamhi13 kule jāto yattha gaṇhanti kuñjaran ti. || Ja_IV:137 ||


     Tattha brahā ti mahanto, pavaddhakāyo12 ti uddhauggatakāyo14,
dīghadāṭho ti dīghadanto, tehi dantehi tumhādise paharitvā jīvitakkhayaṃ
pāpeti, yatthā 'ti yasmiṃ kule15 jātā mattavāraṇe gaṇhanti tvaṃ tattha na16
jāto, sigālakule pana17 jāto18 ti attho.
     Sigālo sīhena vārito yeva19 guhato20 nikkhamitvā tikkhat-
tuṃ hukku hukkū21 'ti sigālikaṃ nādaṃ22 naditvā gantvā23
pabbatapādaṃ olokento ekaṃ kālavāraṇaṃ24 pabbatapāde25
gacchantaṃ26 disvā ullaṃghitvā27 "tassa kumbhe patitāmīti"
parivattitvā pādamūle pati. Vāraṇo purimapādaṃ ukkhipitvā
tassa matthake patiṭṭhapesi28, sīsaṃ bhijjitvā29 cuṇṇaṃ30

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid add maṃsaṃ.
2 Bid add guhaṃ.
3 Bi gacchati.
4 Bid urena.
5 Bid add ca.
6 Bid -sesi.
7 Bid -rataṃ.
8 Bid add pi.
9 Bd maṃsa.
10 Bid add pavaḍhakāyo.
11 Bid vāraṇaṃ.
12 Bid pavaḍha-.
13 Bid tattha.
14 Bid uddhaṃ-.
15 Bid sīhakule.
16 Bid na tattha.
17 Bid pi.
18 Bi add si.
19 Cks vārente vārente in the place of vārito yeva.
20 Bid guhā.
21 Bid hukkā hukkā.
22 Bid sigālanādaṃ, Cks omit nādaṃ.
23 Bid pabbatakuṭe ṭhito in the place of gantvā.
24 so all four MSS.
25 Bd -dena.
26 Bid āg-.
27 Cks ullaṃghetvā, Bid ullaghitvā.
28 Cs -ṭṭhā-.
29 Bid bhinḍitvā.
30 Bid cuṇṇavicuṇṇaṃ, Cs cuṇṇaṃ corr. to cuṇṇavicuṇṇaṃ.

[page 114]
114 IV. Catukkanipāta. 4. Kokilavagga. (34.)
jātaṃ. So tatth'; eva anutthunanto sayi. Vāraṇo kuñcanādaṃ1
karonto pakkāmi. Bodhisatto gantvā pabbatamatthake ṭhito
taṃ vināsappattaṃ disvā "attano mānaṃ nissāya naṭṭho sigālo"
ti tisso gāthā abhāsi:

  Ja_IV,4.5(=335).2: Asīho sīhamānena yo attānaṃ vikubbati
                    kutthuṃ2 va3 gajam āsajja seti4 bhumyā5 anutthunaṃ. || Ja_IV:138 ||


  Ja_IV,4.5(=335).3: Yasassino uttamapuggalassa
                    sañjātakkhandhassa mahabbalassa
                    asamekkhiya thāmabalūpapattiṃ6
                    sa7 seti nāgena hato va8 jambuko. || Ja_IV:139 ||


  Ja_IV,4.5(=335).4: Yo9 c'; īdha10 kammaṃ kurute pamāya
                    thāmabalaṃ attani saṃviditvā
                    japena11 mantena subhāsitena
                    parikkhavā so vipulaṃ jinātīti. || Ja_IV:140 ||


     Tattha vikubbatīti parivatteti, kutthuṃ12 vā 'ti sigālo viya, anut-
thunan ti nitthunanto13, idaṃ vuttaṃ hoti: yathā ayaṃ kutthu14 mahantaṃ
gajaṃ15 patvā anutthunanto bhūmiyaṃ seti evaṃ yo16 añño pi dubbalo ba-
lavatā viggahaṃ karoti so pi evarūpo va hotīti, yasassino ti issariyavato,
uttamapuggalassā 'ti kāyabalena ca ñāṇabalena ca uttamapuggalassa, sañ-
jātakhandhassā 'ti susaṇṭhitamahākhandhassa17, mahabbalassā18 'ti ma-
hāthāmassa, thāmabalūpapattin19 ti evarūpassa sīhassa thāmasaṃkhātaṃ
balañ c'; eva sīhajātisaṃkhātaṃ upapattiñ21 ca ajānitvā, kāyathāmañ ca
ñāṇabalañ ca sīhaupapattiñ ca ajānitvā ti attho, sa setīti attānaṃ
pi tena sadisaṃ22 maññamāno ayaṃ jambuko nāgena hato matasayanaṃ
seti, pamāyā 'ti paminitvā upaparikkhitvā, pamānā23 ti pi pāṭho attano pa-
māṇaṃ gahetvā yo attano pamāṇena kammaṃ kurute24 ti attho, thāmabalan
ti thāmasaṃkhātaṃ kāyabalaṃ thāmañ25 ca ñāṇabalañ cā 'ti pi26 attho, japenā27
'ti japena27 ajjhenenā 'ti attho, mantenā 'ti aññehi paṇḍitehi saddhiṃ sam-
mantetvā karaṇena, subhāsitenā 'ti saccādiguṇayuttena anavajjavacanena,

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid koñca-.
2 Cs katthuṃ, Bi kuṇḍa, Bd kuṇa.
3 Bid vā
4 Bd sayi.
5 Ck bhumya, Cs -ya corr. to -yā, Bd bhūmā.
6 Ck -khaluppattiṃ, Cs -khalappattiṃ corr. to -balūpapattiṃ?
Bi pathamabaluppapatti, Bd -baluppattiṃ.
7 Bi so, Bd omits sa.
8 Bid yaṃ.
9 Cs so.
10 Cs vidha corr. to vīdha, Bd jīva.
11 Bi jampena, Bd jappena.
12 Cs katthuṃ, Bi kuṇtha, Bd kuṇḍa.
13 Ck tittanattho, Bid anutthunanto.
14 Bi kuṇtho, Bd kuṇḍo.
15 Bid vedanaṃ
16 Cks so, Bd omits yo.
17 Bid supatiṭhita-.
18 Cks mahāba-.
19 Cks Bd -baluppattin, Bi -baluppapattin.
20 Cks uppattiñ.
21 Cks sīhuppattiñ.
22 Cks tenā sadisaṃ, Bid attānaṃ sīhena sadisaṃ.
23 Cs pamāna corr. to pamāṇā.
24 Bid kurumānenā.
25 Bid kāyathā-.
26 Bid omit pi.
27 japp-.

[page 115]
6. Brahāchattajātaka. (336.) 115
parikkhavā ti parikkhāsampanno, so vipulaṃ jinātīti so1 evarūpo hoti2,
yaṃ kiñci kammaṃ kurumāno attano thāmañ ca balañ ca ñatvā japamantava-
sena3 paricchinditvā subhāsitaṃ bhāsanto karoti, so vipulaṃ mahantaṃ atthaṃ
jināti no parajjhatīti4.
     Evaṃ Bodhisatto imāhi5 gāthāhi imasmiṃ loke kattabba-
yuttakaṃ kammaṃ kathesīti.
     Satthā imaṃ desanaṃ6 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
sigālo Devadatto ahosi, sīho7 aham evā" 'ti. Jambukajātakaṃ8.

                      6. Brahāchattajātaka.
     Tiṇaṃ tiṇan ti lapasīti. Idaṃ Satthā Jetavane vi-
haranto ekaṃ9 kuhakaṃ10 ārabbha kathesi. Paccuppannavatthuṃ
kathitam eva.
     Atīte pana Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kā-
rente Bodhisatto tassa atthadhammānusāsako amacco
ahosi. Bārāṇasirājā mahatiyā senāya Kosalarājānaṃ abbhug-
gantvā Sāvatthiṃ patvā11 yuddhena12 nagaraṃ pavisitvā rājā-
naṃ gaṇhi. Kosalarañño pana putto Chatto13 nāma kumāro
atthi, so aññātakavesena nikkhamitvā Takkasilaṃ gantvā tayo
vede aṭṭhārasañ ca14 sippāni uggaṇhitvā Takkasilato nik-
khami15, sabbasamayasippāni sikkhanto ekaṃ paccantagāma-
kaṃ16 pāpuṇi. Taṃ nissāya pañcasatatāpasā araññe paṇṇa-
sālāsu vasanti. Kumāro te upasaṃkamitvā "imesaṃ17 pi san-
tike kiñci sikkhissāmīti" pabbajitvā yaṃ18 te jānanti taṃ
sabbaṃ uggaṇhi19. So aparabhāge gaṇasatthā jāto. Ath'
ekadivasaṃ isigaṇaṃ āmantetvā "mārisā kasmā Majjhimadesaṃ
na gacchathā" 'ti pucchi. "Mārisa, Majjhimadese manussā

--------------------------------------------------------------------------
1 Bd yo, Bi omits so.
2 Bid ahosi.
3 Bid jappa-.
4 Cks parajjatīti, Bi parihāyatīti.
5 Bid add tīhi.
6 Bid dhammade-.
7 Bid add pana.
8 Bid add pañcamaṃ.
9 Bid omit ekaṃ.
10 Ck kuṭumbakaṃ, Bid add bhikkhuṃ.
11 Bid sāvatthiyaṃ, omitting patvā.
12 Bid mahāyuddhena.
13 Ck catto, Cs jātto, Bi aho.
14 Bid aṭhārasa, omitting ca.
15 Bid nikkhamma.
16 Bid -gāmaṃ.
17 Bid add pi.
18 Cs yan.
19 Bid -hitvā.

[page 116]
116 IV. Catukkanipāta. 4. Kokilavagga. (34.)
nāma paṇḍitā, te pañhaṃ pucchanti1 anumodanaṃ kārenti
maṅgalaṃ bhaṇāpenti asakkonte2 garahanti3, mayaṃ tena bha-
yena na gacchāmā" 'ti. "Mā tumhe4 bhāyatha, aham etaṃ
sabbaṃ karissāmīti". "Tena hi gacchāmā" 'ti sabbe attano
parikkhāraṃ5 vividhaṃ6 ādāya anupubbena Bārāṇasiṃ pattā7.
Bārāṇasirājāpi Kosalarajjaṃ attano hatthagataṃ katvā tattha
rājayutte8 ṭhapetvā sayaṃ tattha vijjamānakaṃ9 dhanaṃ ga-
hetvā Bārāṇasiṃ patvā10 uyyāne lohacāṭiyo pūrāpetvā nida-
hitvā tasmiṃ samaye Bārāṇasiyam eva vasati. Atha te isayo
rājuyyāne rattiṃ vasitvā punadivase nagaraṃ bhikkhāya pavi-
sitvā rājadvāraṃ11 agamaṃsu. Rājā tesaṃ iriyāpathe12 pasī-
ditvā pakkosāpetvā mahātale nisīdāpetvā13 yāgukhajjakaṃ datvā
yāva bhattakālā taṃ taṃ pañhaṃ pucchi. Chatto14 rañño
cittaṃ ārādhento sabbapañhe vissajjetvā bhattakiccāvasāne pi
vicitraṃ15 anumodanaṃ akāsi16. Rājā suṭṭhutaraṃ pasanno
paṭiññaṃ gahetvā sabbe pi te uyyāne vāsesi17. Chatto ni-
dhiuddharaṇamantaṃ jānāti, so tattha vasanto "kahan nu kho
iminā mama pitu santakaṃ dhanaṃ nihitan" ti18 mantaṃ pari-
vattetvā19 olokento uyyāne nihitabhāvaṃ20 ñatvā "idaṃ ga-
hetvā mama rajjaṃ gahessāmīti21" cintetvā tāpase āmantetvā
"mārisā, ahaṃ Kosalarañño putto, Bārāṇasiraññā amhākaṃ
rajje gahite aññātakavesena nikkhamitvā ettakaṃ kālaṃ attano
jīvitaṃ anurakkhiṃ, idāni me kulasantakaṃ dhanaṃ laddhaṃ,
ahaṃ etaṃ22 ādāya gantvā attano rajjaṃ gahessāmi23, tumhe
kiṃ karissathā" 'ti āha. "Mayam pi tayā va saddhiṃ gamis-
sāmā" 'ti. So "sādhū" 'ti24 mahante cammapasibbake kāretvā
rattibhāge bhūmiṃ khaṇitvā25 dhanacāṭiyo uddharitvā pasibba-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid pucchissanti.
2 Ck Bi -to.
3 Bid garahissanti.
4 Bd tumhe mā, Cs omits mā.
5 Cks khāriṃ.
6 Cks -dham.
7 Bid patvā.
8 Bi rājāyutte, Bd rājāputte.
9 Bid -naṃ.
10 Bid gantvā.
11 Cks -ram.
12 Bid -thesu.
13 Bid add isinaṃ.
14 Bi adds va, Bd ca.
15 Bid vividhaṃ.
16 Bid katvā.
17 Bid vāsāpesi.
18 Bi nidahatīti, Bd nidahitanti.
19 Cs parivāretvā, Bid parivattitvā.
20 Bid nidahita-.
21 Bid gaṇhissāmīti.
22 Cks etam.
23 Cs -mīti corr. to -mī, Bid ganhissāmīti.
24 Bid add mantetvā.
25 Ck khani-, Cs -ni- corr. to -ṇi-.

[page 117]
6. Brahāchattajātaka. (336.) 117
kesu dhanaṃ1 pakkhipitvā cāṭiyo tiṇassa pūrāpetvā pañca isi-
satāni aññe ca manusse dhanaṃ gāhāpetvā palāyitvā Sā
vatthiṃ gantvā sabbe rājayutte2 gāhāpetvā rajjaṃ gahetvā pā-
kāraṭṭālakādipaṭisaṃkharaṇaṃ3 kāretvā4 puna sapattaraññā
yuddhena agahetabbaṃ katvā nagaraṃ5 ajjhāvasi. Bārāṇasi-
rañño pi "tāpasā uyyānato dhanaṃ gahetvā palātā" ti āro-
cayiṃsu. So uyyānaṃ gantvā cāṭiyo vivarāpetvā tiṇaṃ eva
passi, tassa dhanaṃ nissāya mahanto soko uppajji. So na-
garaṃ gantvā "tiṇaṃ tiṇan" ti vippalapanto carati6, nāssa
koci sokaṃ nibbāpetuṃ sakkoti7. Bodhisatto cintesi: "rañño8
mahanto soko, vippalapanto9 carati, ṭhapetvā kho pana maṃ10
nāssa11 añño koci sokaṃ vinodetuṃ samattho" ti12. "Nisso-
kaṃ naṃ13 karissāmīti" so ekadivasaṃ tena saddhiṃ sukha-
nisinno tassa vippalapanakāle14 paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_IV,4.6(=336).1: Tiṇaṃ tiṇan ti lapasi, ko nu te tiṇam āhari,
                    kin nu te tiṇakicc'; atthi15, tiṇam eva pabhāsasīti. || Ja_IV:141 ||


     Tattha kinnu te tiṇakiccatthīti16 kin nu tava tiṇakiccaṃ kātabbam
atthīti, tiṇameva pabhāsasīti tvaṃ hi kevalaṃ tiṇaṃ tiṇan ti tiṇam eva
pabhāsasi, asukatiṇaṃ17 nāmā 'ti na kathesi, nāmaṃ tāv'; assa kathehi18, asu-
katiṇaṃ17 nāmā 'ti mayaṃ19 te20 āharissāma, atha pana te tiṇen'; attho n'
atthi, nikkāraṇaṃ mā vippalapīti21.
     Rājā taṃ sutvā22 dutiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,4.6(=336).2: Idhāgamā brahmacārī brahā Chatto bahussuto,
                    so me23 sabbaṃ samādāya tiṇaṃ nikkhippa gacchatīti. || Ja_IV:142 ||


     Tattha brahā ti dīgho, Chatto ti tassa24 nāmaṃ, sabbaṃ samādāyā
'ti sabbaṃ dhanaṃ gahetvā, tiṇaṃ nikkhippa gacchatīti cāṭisu25 tiṇaṃ
pakkhipitvā26 gato ti dassento evam āha:

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid omit dhanaṃ.
2 Bid rājaputte.
3 Bid -kādisabbaṃpa-.
4 Bid kārāpetvā.
5 Bid -re.
6 Bi vilapanto pi carati, Bd vilapantī vicarati.
7 Cks sakkoci.
8 Bid rājā.
9 Bi vilapanto.
10 Ck man.
11 Bid imassa.
12 Bid nāma natthi in the place of ti.
13 Bid kātuṃ in the place of naṃ.
14 Bi vilapallantakāle, Bd vilapanta-.
15 Cs tiṇakiccanti.
16 Cs -kiccaṃtīti.
17 Cks -ṇan.
18 Ck kathehi corr. to kathesi.
19 Ck mayan.
20 Bid vo.
21 Bi -pasāti, Bd -pasīti.
22 Bid taṃ sutvā rājā.
23 Bi ce, Bd ve.
24 Bid tasseva.
25 so all four MSS.
26 Bid nikkhi-

[page 118]
118 IV. Catukkanipāta. 4. Kokilavagga. (34.)
Taṃ sutvā Bodhisatto tatiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,4.6(=336).3: Ev'; etaṃ1 hoti kattabbaṃ appena bahum icchatā:
                    sabbaṃ sakassa ādānaṃ anādānaṃ2 tiṇassa cā3 'ti. || Ja_IV:143 ||


     Tass'; attho: appena tiṇena bahudhanaṃ4 icchatā evaṃ etaṃ kattabbaṃ
hoti, yadidaṃ pitu santakattā sakassa dhanassa sabbaṃ ādānaṃ agayhūpakassa5
tiṇassa ca6 anādānaṃ, iti mahārāja so brahā Chatto gahetabbayuttakaṃ attano
pitu santakaṃ dhanaṃ gahetvā agahetabbayuttakaṃ tiṇaṃ cāṭisu7 pakkhipitvā
gato, tattha kā paridevanā ti.
     Taṃ sutvā rājā catutthaṃ gātham āha:

  Ja_IV,4.6(=336).4: Sīlavanto na kubbanti, bālo sīlāni kubbati,
                    aniccasīlaṃ dussīlaṃ, kiṃ paṇḍiccaṃ karissatīti. || Ja_IV:144 ||


     Tattha sīlavanto tiye sīlasampannābrahmacārayo8 te evarūpaṃ na kubbanti,
bālo sīlani kubbatīti bālo pana durācāro evarūpāni attano {anācārasaṃkhā-
tāni}9 karoti, aniccasīlan ti adhuvena dīgharattaṃ appavattena10 sīlena sa-
mannāgataṃ, dussīlyan ti dussīlaṃ11, kiṃ paṇḍiccaṃ karissatīti eva-
rūpaṃ puggalaṃ bāhusaccaparibhāvitaṃ12 paṇḍiccaṃ kiṃ karissati kiṃ sampā-
dessati13, kiṃ nipphattim14 ev'; assa karissatīti.
     Taṃ garahanto vatvā tāya Bodhisattassa kathāya15 nis-
soko hutvā dhammena rajjaṃ kāresi.
     Satthā imaṃ desanaṃ16 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
brahā Chatto kuhakabhikkhu ahosi, paṇḍitāmacco pana aham evā"
ti. Brahāchattajātakaṃ17.

                      7. Pīṭhajātaka.
     Na te pīṭhan ti. Idaṃ Satthā Jetavane viharanto añña-
taraṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi. So kira janapadato Jetavanaṃ
gantvā pattacīvaraṃ paṭisāmetvā Satthāraṃ vanditvā sāmaṇeradahare
pucchi: "āvuso Sāvatthiyaṃ18 āgantukabhikkhūnaṃ ke19 upakārakā"

--------------------------------------------------------------------------
1 Bi eso, Cks evekaṃ.
2 Cs -nan.
3 Ck mā, Cs vā, Bid add tattha kā paridevanā.
4 Ck bahuṃ-.
5 Bi anogeyhapakassa, Bd agaṇisakassa.
6 Cks omit ca.
7 so all four MSS.
8 Bi -cariyā, Bd -cāriyo.
9 Bd adds silāni.
10 Cs appamattena corr. to appavattena, Bid appamattena.
11 Cks dussīlyaṃ.
12 Bid -saccaṃ-.
13 Bid omit kiṃ.
14 Bid nippattim, Cks vipattim.
15 Bid gāthāya.
16 Bid dhammade-.
17 Bid add chaṭaṃ.
18 Bid -tthi.
19 Ck keke, Cs Bi kete.

[page 119]
7. Pīṭhajātaka. (337.) 119
ti. "Āvuso Anāthapiṇḍiko nāma mahāseṭṭhi, Visākhā nāma mahā-
upāsikā ti, ete bhikkhusaṃghassa upakārakā mātāpitiṭṭhāniyā1" ti.
So "sādhū" 'ti punadivase pāto va ekabhikkhussa pi apaviṭṭhakāle
Anāthapiṇḍikassa gharadvāraṃ agamāsi. Taṃ avelāya2 gatattā3 koci
na olokesi. So tato kiñci alabhitvā Visākhāya gharadvāraṃ gato.
Tatrāpi atipag'; eva4 gatattā kiñci na labhi5. So tattha tattha6 cari-
tvā7 puna gacchanto8 yāguyā niṭṭhitāya gato. Puna pi tattha tattha
caritvā7 bhatte9 niṭṭhite gato. So vihāraṃ gantvā "dve pi kulāni
assaddhāni appasannān'; eva, ime bhikkhū ‘saddhāni pasannānīti'; ka-
thentīti" tāni10 kulāni11 paribhavanto12 carati. Ath'; ekadivasaṃ
dhammasabhāyaṃ13 kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ: "āvuso, asuko kira jāna-
pado bhikkhu atikālass'; eva kuladvāraṃ gato, bhikkhaṃ alabhitvā14
kulāni paribhavanto caratīti". Satthā āgantvā "kāya nu 'ttha bhik-
khave etarahi kathāya sannisinnā" ti pucchitvā "imāyā nāmā" 'ti
vutte taṃ15 pakkosāpetvā "saccaṃ kirā16" 'ti pucchitvā "saccaṃ
bhante" ti vutte "kasmā tvaṃ17 bhikkhu kujjhasi, pubbe anuppanne
Buddhe tāpasāpi tāva kuladvāraṃ gatā18 bhikkhaṃ alabhitvā na
kujjhiṃsū" 'ti vatvā atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto Takka-
silāyaṃ sabbasippāni sikkhitvā aparabhāge tāpasapabbajjaṃ
pabbajito19. So Himavante ciraṃ vasitvā loṇambilasevanat-
thāya Bārāṇasiṃ20 patvā uyyāne vasitvā punadivase nagaraṃ
bhikkhāya pāvisi. Tadā Bārāṇasi-seṭṭhi saddho hoti pasanno.
Bodhisatto "kataraṃ kulagharaṃ saddhan" ti pucchitvā "seṭ-
ṭhigharan21" ti sutvā seṭṭhino gharadvāraṃ agamāsi. Tasmiṃ
khaṇe seṭṭhi rājupaṭṭhānaṃ gato. Manussāpi taṃ22 na pas-
siṃsu. So nivattitvā gacchati. Atha naṃ seṭṭhi rājakulā23

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid -pituṭhā-.
2 Bid ativelāya, Cs -ya corr. to -yā.
3 Ck hatattā, Bi tatthā.
4 Cks evaṃ, Bi omits va.
5 Bid labhati.
6 Bi tassatattha, Cs omits one tattha.
7 Bid vica-.
8 Bi punāga-, Bd puna āga-.
9 Cks bhante.
10 Bi kāni tāni, Bd kiṃnitāni.
11 Bi adds hi, Bd ti.
12 Bd paribhāsanto.
13 Bid add bhikkhū.
14 Bid na labhati in the place of alabhitvā.
15 Bid add bhikkhuṃ.
16 Bid kira bhikkhū.
17 Bid omit tvaṃ.
18 Bid gantvā.
19 Bid pabbaji.
20 Cks -sim.
21 Bid seṭhino gharan
22 Bid naṃ.
23 Bid -lato.

[page 120]
120 IV. Catukkanipāta. 4. Kokilavagga. (34.)
nivattanto1 disvā vanditvā bhikkhābhājanaṃ gahetvā gharaṃ2
netvā nisīdāpetvā pādadhovanamakkhaṇayāgukhajjakādīhi3
santappetvā antarābhatte kiñci kiñci kāraṇaṃ pucchitvā katta-
bhattakiccaṃ vanditvā ekamantaṃ nisinno "bhante amhākaṃ
gharadvāraṃ4 āgatā nāma yācakā vā dhammikasamaṇabrāh-
maṇā vā sakkārasammānaṃ alabhitvā gatapubbā nāma n'; atthi,
tumhe pan'; ajja5 amhākaṃ dārakehi adiṭṭhattā āsanaṃ vā
pānīyaṃ vā pādadhovanaṃ vā yāgubhattaṃ vā alabhitvā va
gatā, ayaṃ amhākaṃ doso, tan no6 khamituṃ vaṭṭatīti" vatvā
paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_IV,4.7(=337).1: Na te pīṭham adāsimha na pānaṃ na pi bhojanaṃ,
                    brahmacāri7 khamassu me, etaṃ passāmi accayan ti. || Ja_IV:145 ||


     Tattha na te pīṭhamadāsimhā 'ti pīṭham pi te na dadāsimha8.
     Taṃ sutvā Bodhisatto dutiyaṃ gatham āha:

  Ja_IV,4.7(=337).2: N'; evābhisajjāmi na cāpi kuppe,
                    na cāpi9 me appiyam āsi kiñci,
                    atho pi me āsi manovitakko:
                    etādiso nūna kulassa dhammo ti. || Ja_IV:146 ||


     Tattha nevābhisajjāmīti n'; eva laggāmi, etādiso ti imassa kulassa
etādiso nūna bhāvo10, adāyakavaṃso11 esa12 bhavissatīti evam13 me mano-
vitakko uppanno.
     Taṃ sutvā seṭṭhi itarā dve gāthā abhāsi:

  Ja_IV,4.7(=337).3: Es'; asmākaṃ kule dhammo pitupitāmaho sadā: (cfr. II 356|6)
                    āsanaṃ udakaṃ pajjaṃ14 sabb'; etaṃ nipadāmase. || Ja_IV:147 ||


  Ja_IV,4.7(=337).4: Es'; asmākaṃ kule dhammo pitupitāmaho sadā,
                    sakkacca15 taṃ16 upaṭṭhahāma17 uttamaṃ viya ñātakan ti. || Ja_IV:148 ||


--------------------------------------------------------------------------
1 Bid nikkhamanto.
2 Bid gharadvāraṃ.
3 Bid -dhovanatelamakkhaṇa-.
4 Bid -re.
5 Cs pana ajja, Bid pana, omitting ajja.
6 Cs tante, Bid taṃ no.
7 Ck -riṃ, Bd -rī.
8 Bi dāyimha, Bd dāpayimha.
9 Cks vāpi.
10 Bid sabhāvo.
11 Ck ādā-, Bi na adā-, Bd ariyavaṃso.
12 Bi ekasa.
13 Bid evaṃ.
14 Bid majjaṃ.
15 Cs sakkao corr. to sakkaccaṃ, Bi sakkaccaṃ, Bd saccaṃ.
16 Bid omit taṃ.
17 Bid upatiṭhāma.

[page 121]
8. Thusajātaka. (338.) 121
     Tattha dhammo ti sabhāvo, pitapitāmaho ti pitunnañ1 ca pitā-
mahānañ ca santako, udakan ti pādadhovanaudakaṃ, pajjan2 ti pādamak-
khaṇaṃ3, sabbetan ti sabbaṃ etaṃ, nipadāmase ti nikārapakārā upasaggā
dāmase ti attho, pamādā4 ti vuttaṃ hoti, iminā yāva sattamā kulaparivaṭṭā
dāyakavaṃso va5 amhākaṃ vaṃso ti dasseti, uttamaṃ viya ñātakan ti
mātaraṃ viya ca6 pitaraṃ viya ca mayaṃ dhammikaṃ7 samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ
vā disvā sakkaccaṃ sahatthena upaṭṭhahāmā 'ti attho.
     Bodhisatto pana katipāhaṃ Bārāṇasiseṭṭhino dhammaṃ
desento tattha vasitvā puna Himavantam eva gantvā abhiññā
ca samāpattiyo ca nibbattesi8.
     Satthā imaṃ desanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samo-
dhānesi: (Saccapariyosāne so9 bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi) "Tadā
Bārāṇasiseṭṭhi Ānando ahosi10, tāpaso11 aham evā" 'ti. Pīṭha-
jātakaṃ12.

                      8. Thusajātaka.
     Viditaṃ thusan ti. Idaṃ Satthā Veḷuvane viharanto
Ajātasattukumāraṃ13 ārabbha kathesi. Tasmiṃ kira mātukuc-
chigate tassa mātu Kosalarājadhītāya Bimbisārarañño dakkhiṇajannu-
lohitaṃ pivanadohaḷo uppajjitvā thaddho14 ahosi. Sā paricārikāhi
pucchitā tāsaṃ tam atthaṃ arocesi. Rājāpi sutvā nemittike15 pakko-
sāpetvā "deviyā kira evarūpo dohaḷo uppanno, tassa16 kā nipphattīti17"
pucchi. Nemittakā "deviyā kucchismiṃ18 nibbatto19 satto tumhe
māretvā rajjaṃ gaṇhissatīti" āhaṃsu. Rājā "sace20 mama putto maṃ
māretvā rajjaṃ gaṇhissati ko ettha doso" ti dakkhiṇajannuṃ21 sat-
thena phālāpetvā22 lohitaṃ suvaṇṇataṭṭakena23 gāhāpetvā deviyā pā-
yesi. Sā cintesi: "sace mama kucchiyaṃ nibbatto putto pitaraṃ
māressati kiṃ24 me tenā" 'ti sā gabbhapātanatthaṃ25 kucchiṃ mad-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid pitū-.
2 Bi majhan, Bd majjan.
3 Bid -ṇatelaṃ.
4 so Cks for padāmā? Bid paraṃ dadāmā.
5 Bd ca, Bi omits va.
6 Bid omit ca.
7 Cks Bd -ka.
8 Bi nippattitvā, Bd nippattetvā, both add brahmalokaparāyano ahosi.
9 Bd omits so.
10 satthā - - - ahosi wanting in Bi.
11 Bid add pana.
12 Bi piṇḍa-, Bd pita-, both add sattamaṃ.
13 Bid -sattuṃ, Cks -ram.
14 Bi bandho, Bd uppanno in the place of uppajjitvā thaddho.
15 Bid -ttake.
16 Bd tassā.
17 all four MSS. nippa-.
18 Bid -imhi.
19 Bid -tta.
20 Bid add esa.
21 Cks -jattuṃ, Bid -jāṇuṃ.
22 phalāp-, Cs phalāp- corr. to phā-, Bid phāletvā.
23 Ck -taṇḍakena, Cs -taddhakena, Bi -vaṭṭakena.
24 Bid kiṃ.
25 Bid -naṃ.

[page 122]
122 IV. Catukkanipāta. 4. Kokilavagga. (34.)
dāpeti1 sedāpeti2. Rājā ñatvā taṃ pakkosāpetvā "bhadde, mayhaṃ
kira putto maṃ māretvā rajjaṃ gaṇhissati3, na kho panāhaṃ ajarā-
maro, puttamukhaṃ me passituṃ4 dehi, mā ito pabhuti evarūpaṃ
kammaṃ5 akāsīti" āha. Sā tato paṭṭhāya uyyānaṃ gantvā kucchiṃ
maddāpeti1. Rājā ñatvā tato paṭṭhāya uyyānagamanaṃ6 nivāresi.
Sā paripakkagabbhā7 puttaṃ vijāyi. Nāmagahaṇadivase c'; assa
ajātass'; eva8 pitusattubhāvato Ajātasattukumāro9 tv-eva nāmam ka-
riṃsu10. Tasmiṃ kumāraparihārena vaḍḍhante11 Satthā ekadivasaṃ
pañcasatabhikkhuparivuto rañño nivesanaṃ gantvā nisīdi12. Rājā
Buddha-pamukhaṃ bhikkhusaṃghaṃ paṇītena khādaniyena13 bhojani-
yena parivisitvā Satthāraṃ vanditvā dhammaṃ suṇanto nisīdi. Tas-
miṃ khaṇe kumāraṃ maṇḍetvā rañño adaṃsu. Rājā balavasinehen'
eva14 puttaṃ gahetvā ūrumhi nisīdāpetvā puttagatena pemena puttam
eva mamāyanto dhammaṃ na15 suṇāti. Satthā tassa pamādaṃ16 ñatvā
"mahārāja pubbe rājāno putte āsaṃkamānā paṭicchanne kāretvā ‘am-
hākaṃ accayena nīharitvā rajje patiṭṭhāpeyyāthā'; 'ti āṇāpesun" ti
vatvā tena yācito atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto Takkasilāyaṃ disāpāmokkho ācariyo hutvā bahū
rājakumāre ca brāhmaṇakumāre ca sippaṃ vācesi. Bārāṇasi-
rañño pi putto soḷasavassakāle tassa santikaṃ gantvā tayo
vede17 sabbasippāni ca uggaṇhitvā paripuṇṇasippo ācariyaṃ
āpucchi. Acariyo aṅgavijjāvasena taṃ olokento "imassa put-
taṃ nissāya antarāyo paññāyati18, tam ahaṃ attano ānubhāvena
harissāmīti19" cintetvā catasso gāthā bandhitvā rājakumārassa
adāsi evañ ca pana vadesi20: "tāta, {paṭhamaṃ} gātham rajje
patiṭṭhāya tava puttassa soḷasavassakāle bhattaṃ bhuñjanto21
vadeyyāsi, dutiyaṃ mahāupaṭṭhānakāle, tatiyaṃ pāsādaṃ22
abhirūhamāno sopānasīse ṭhatvā, catutthaṃ vāsaghare23 siri-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid -si.
2 Bi bhesajjaṃ tāpesi, Bd bhṭāpeti.
3 Bid -tīti.
4 Bid passituṃ me.
5 Cks kammam.
6 Bid -naṃga-.
7 Cks -kkāga-, Bi ṇaṃ puṇṇagabbhaṃ, Bd paripuṇṇagabbhā.
8 Bd jātasseva.
9 Bid omit kumāro.
10 Bid nāmamakaṃsu.
11 Cks vaḍḍhento, Bd vaḍhante.
12 tasmiṃ - - - nisīdi wanting in Bi.
13 Bid -niya.
14 Bid -sinnehena.
15 Bid na dhammaṃ.
16 Bid -dabhāvaṃ.
17 Bid add ca.
18 Bid -yissati.
19 Bd niha-.
20 Bi pana taṃ ṭhapesi, Bd pana taṃ vavatthapesi.
21 Bi add va.
22 Cks -dam.
23 Bid sayana.

[page 123]
8. Thusajātaka. (338.) 123
gabbaṃ pavisanto ummāre ṭhatvā" ti. So "sādhū" 'ti sam-
paticchitvā ācariyaṃ vanditvā gato1, uparajje2 patiṭṭhāya pitu
accayena rajje patiṭṭhāsi. Tassa putto soḷasavassakāle rañño
uyyānakīḷādīnaṃ atthāya nikkhamantassa sirivibhavaṃ3 disvā
pitaraṃ4 māretvā5 rajjaṃ gahetukāmo hutvā attano upaṭṭhā-
kānaṃ kathesi. Te "sādhu deva, mahallakakāle laddhena
issariyena ko6 attho, yena kenaci upāyena rājānaṃ māretvā
rajjaṃ gaṇhituṃ vaṭṭatīti" vadiṃsu. Kumāro "visaṃ khādā-
petvā māressāmīti" pitarā saddhiṃ sāyamāsaṃ bhuñjanto
visaṃ gahetvā7 nisīdi. Rājā bhattapātiyaṃ bhatte8 āraddhe
yeva paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_IV,4.8(=338).1: Viditaṃ thusaṃ undurānaṃ, viditaṃ pana taṇḍulaṃ,
                    thusaṃ thusaṃ vivajjetvā taṇḍulaṃ pana khādare ti. || Ja_IV:149 ||


     Tattha viditan ti kāḷavaddale9 pi andhakāre undurānaṃ thuso thusa-
bhāvena taṇḍulo10 ca taṇḍulabhāvena vidito pākaṭo yeva11, idha pana liṅgavi-
pallāsavasena12 thusaṃ viditaṃ taṇḍulan ti vuttaṃ, khādare ti thusaṃ vaj-
jetvā taṇḍulam eva khādanti, idaṃ vuttaṃ hoti: tāta kumāra yathā undurānaṃ
andhakāre pi thuso thusabhāvena taṇḍulo taṇḍulabhāvena pākaṭo te thusaṃ
vajjetvā taṇḍulam eva khādanti evam evaṃ mama pi tava visaṃ gahetvā ni-
sinnabhāvo pākaṭo ti.
     Kumāro "ñāto 'mhīti" bhīto bhattapātiyaṃ visaṃ upane-
tuṃ13 avisahitvā uṭṭhāya rājānaṃ vanditvā gato14. So15 tam
atthaṃ attano upaṭṭhākānaṃ ārocetvā "ajja tāv'; amhi ñāto,
idāni kathaṃ māressāmīti" pucchi. Te tato paṭṭhāya uyyāne
paṭicchannā hutvā nikaṇṇikavasena16 mantayamānā "atth'; eko
upāyo, khaggaṃ sannayhitvā17 mahāupaṭṭhānaṃ18 gatakāle
amaccānaṃ antare ṭhatvā rañño pamattabhāvaṃ ñatvā khag-
gena paharitvā māretuṃ vaṭṭatīti" vavatthapesuṃ. Kumāro
"sādhū" 'ti sampaṭicchitvā mahāupaṭṭhānakāle19 sannaddha-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid tato.
2 Bid op-.
3 Cks -vañca.
4 Cks -ram.
5 Cks māressāmi.
6 Cks omit ko.
7 Bid add na.
8 Bi bhuddena, Bd bhutte
9 Bi kālabaddaṃle, Bd kāle vikāle.
10 Cks -le, Bd -lā.
11 Bid omit yeva.
12 Bid -llāsena.
13 Bid pātetuṃ.
14 Bid tato palāyi.
15 Bid omit so.
16 Ck nikaṇaka-, Cs kanaka- corr. to nikaṇṇika-, Bid nikk-.
17 Cks sannihitvā, Bi sanhayitvā.
18 Bid -na.
19 Cks -ṭṭhākakāle, Bi upaṭhānaṃkā-.

[page 124]
124 IV. Catukkanipāta. 4. Kokilakavagga. (34.)
khaggo1 gantvā ito c'; ito ca2 rañño paharaṇokāsaṃ upadhā-
resi3. Tasmiṃ khaṇe rājā dutiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,4.8(=338).2: Yā4 mantaṇā5 araññasmiṃ yā ca gāme nikaṇṇikā6
                    yañ7 c'; etaṃ iti c'; īti ca8 etam pi viditaṃ mayā ti. || Ja_IV:150 ||


     Tattha araññasmin ti uyyāne, nikaṇṇikā9 ti kaṇṇamūle mantaṇā10,
yañ11 cetaṃ12 iti cīti cā13 'ti yañ ca etaṃ idāni mama paharaṇokāsapari-
yesanaṃ14, idaṃ vuttaṃ hoti: tāta kumāra, yā esā tava attano upaṭṭhākehi
saddhiṃ uyyāne ca gāme ca nikaṇṇikā15 mantaṇā16 yañ c'; etaṃ idāni mama
maraṇatthāya17 iti c'; īti ca18 kāraṇaṃ19 etam pi20 sabbaṃ mayā ñātan ti.
     Kumāro "jānāti me veribhāvaṃ pitā" ti21 palāyitvā upaṭ-
ṭhākānaṃ ārocesi. Te sattaṭṭhadivase atikkamitvā "kumāra
na te pitā21 veribhāvaṃ jānāti, takkamattena tvaṃ evaṃ-
saññī ahosi, mārehi nan" ti vadiṃsu. So ekadivasaṃ khaggaṃ
gahetvā sopānamatthake22 gabbhe aṭṭhāsi. Rājā sopānamat-
thake22 ṭhito tatiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,4.8(=338).3: Dhammena kira jātassa pitā puttassa makkaṭo
                    daharass'; eva santassa dantehi phalam acchidā23 ti. || Ja_IV:151 ||


     Tattha dhammenā 'ti sabhāvena, puttassa makkaṭo ti pitā makkaṭo
puttassa makkaṭapotassa24, idaṃ vuttaṃ hoti: yathā araññe jāto makkaṭo attano
yūthapariharaṇaṃ āsaṃkanto taruṇassa makkaṭapotakassa24 dantehi phalaṃ
chinditvā purisabhāvaṃ nāseti tathā tava pi25 atirajjakāmassa phalāni uppā-
ṭetvā26 purisabhāvaṃ nāsessāmīti.
     Kumāro "gaṇhāpetukāmo maṃ pitā" ti bhīto palāyitvā
"pitarā maṃ27 santajjito" ti upaṭṭhākānaṃ ārocesi. Te ad-
dhamāsamatte28 vītivatte "kumāra, sace taṃ rājā jāneyya
ettakaṃ kālaṃ nādhivāseyya, takkamattena tayā kathitaṃ29,

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid add hutvā.
2 Cks ito ci.
3 Bid -ti.
4 Cks sā.
5 Bid -nā.
6 Cs nikanni- corr. to nikaṇṇi-, Bd nikk-, Bi nikkammikā.
7 Cks yā.
8 Bi iti cinti ca, Bd iti cintitaṃ.
9 Ck -kanni-, Bi nikk-.
10 Ck mantāṇṇā, Cs mantānna corr. to mantāṇṇā, Bid mantanā.
11 Cks ya.
12 Ck cenaṃ, Cs cenaṃ corr. to cetaṃ, Bi cetabbaṃ.
13 Bi ti cinti ta, Bd iti cintitaṃ.
14 Bi -kāsampa-, Bd -kāsaṃ pa-.
15 Bid nikk-.
16 Ck Bid -nā.
17 Bi haraṇattāya, paharaṇatthāya.
18 Bid iti cintitaṃ.
19 Bi omits kāraṇaṃ.
20 Cks -vam, Bid etaṃ, omitting pi.
21 Bid add tato.
21 Bid pitā na te.
22 Cs -na- corr. to -ṇa-, Bid -ṇa-.
23 Bid acchindā.
24 Bid -takassa.
25 Bid tvaṃ in the place of tavapi.
26 Bid uppātāpetvā.
27 so Ck Bid instead of haṃ? Cs pitarampi.
28 Bid aḍha-.
29 Cks -tanti.

[page 125]
8. Thusajātaka. (338.) 125
mārehi nan" ti vadiṃsu. So ekadivasaṃ khaggaṃ gahetvā
uparipāsāde sirisayanaṃ pavisitvā "āgacchantam eva naṃ
paharissāmīti1" heṭṭhā pallaṃke nipajji2. Rājā bhuttasāya-
māso parijanaṃ uyyojetvā "nipajjissāmīti" sirigabbhaṃ pavi-
sitvā3 ummāre ṭhatvā catutthaṃ gātham āha:

  Ja_IV,4.8(=338).4: Yam etaṃ parisappasi ajā kāṇā4 va sāsape
                    yo p'; āyaṃ heṭṭhato seti etam pi viditaṃ5 mayā ti. || Ja_IV:152 ||


     Tattha parisappasīti6 bhayena ito c'; ito ca hosi7 sāsape ti sāsa-
pakkhette, yo pāyan ti yo pi ayaṃ, idaṃ vuttaṃ hoti: yam pi etaṃ8 sāsa-
pavanaṃ9 paviṭṭhakāṇaeḷako10 viya bhayena ito c'; ito ca saṃsappasi paṭhamaṃ
visaṃ gahetvā11 āgato si12 dutiyaṃ khaggena paharitukāmo hutvā āgato si
tatiyaṃ khaggaṃ ādāya sopānamatthake13 ṭhatvā14 aṭṭhāsi idāni maṃ15 māres-
sāmīti heṭṭhā sayane nipanno si sabbam etaṃ jānāmi, na taṃ16 idāni lajjāmi17,
gahetvā rājāṇaṃ kāremīti18, evaṃ tassa ajānantass'; eva sā gāthā taṃ19
atthaṃ20 dīpeti21.
     Kumāro "ñāto 'mhi pitarā, idāni maṃ nāsessatīti" bha-
yappatto22 heṭṭhā sayanā nikkhamitvā khaggaṃ rañño pāda-
mūle chaḍḍetvā23 "khamāhi me devā" 'ti pādamūle udarena24
nipajji. Rājā "na mayhaṃ koci25 kammaṃ jānātīti tvaṃ cin-
tesīti" taṃ tajjetvā saṃkhalikabandhanena bandhāpetvā kāra-
ṇagharaṃ26 pavesetvā27 ārakkhaṃ ṭhapesi. Tadā rājā Bodhi-
sattassa guṇaṃ sallakkhesi. Tato28 aparabhāge kālam akāsi.
Tassa sarīrakiccaṃ katvā kumāraṃ bandhanāgārā nīharitvā
rajje patiṭṭhāpesuṃ.
     Satthā imaṃ desanaṃ29 āharitvā "evaṃ mahārāja porāṇaka-
rājāno āsaṃkitabbayuttakaṃ āsaṃkantīti" imaṃ30 kāraṇaṃ kathesi,

--------------------------------------------------------------------------
1 Cs pari- corr. to pahari-, Bid māressāmi.
2 Bid nisīdi.
3 Bid -santo.
4 Bi ajakāro, Bd ajjakāro.
5 Ck -tam.
6 Cks -tīti.
7 Bi sappesi, Bd sappeti.
8 Bi yathā pīyanti. etaṃ tvaṃ, Bd yaṃ pi etaṃ tvaṃ.
9 Cks -na, Bi sāsapānaṃ.
10 Ck -kāna elako, Bi -kāle eḷako, Bd -kā elakā.
11 Cks add kā.
12 Bi ālamāsi, Bd agamāsi.
13 Cs -na- corr. to -ṇa-, Bid -ṇa-.
14 Bid omit ṭhatvā.
15 Cks mam, Bi taṃ.
16 Bid tvaṃ.
17 Bid visajjāmi.
18 Bid kārāpessāmiti.
19 Ck Bid repeat taṃ.
20 Bd repeats atthaṃ.
21 Cks dīpenti.
22 Bi adds se, Bd so.
23 Bid chaṭṭetvā.
24 Bid urena.
25 Cks keci.
26 Ck kāraṇatthagharaṃ, Cs kāraṇatthagha- corr. to kāraṇagha-,
Bid bandhanāgharaṃ.
27 Bid pavesāpetvā.
28 Bid so.
29 Bid dhammade-.
30 Cs idaṃ.

[page 126]
126 IV. Catukkanipāta. 4. Kokilakavagga. (34.)
evaṃ kathento pi rājā n'; eva sallakkhesi. Satthā1 jātakaṃ samo-
dhānesi: "Tadā Takkasilāyaṃ disāpāmokkho ācariyo aham evā2" 'ti.
Thusajātakaṃ3.

                      9. Bāverujātaka.
     Adassanena morassā 'ti. Idaṃ Satthā Jetavane vi-
haranto hatalābhasakkāre titthiye ārabbha kathesi. Titthiyā hi
anuppanne Buddhe lābhino ahesuṃ uppanne pana4 hatalābhasakkārā
suriyuggamane khajjopanakā viya jātā. Tesaṃ5 pavattiṃ ārabbha6
dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ. Satthā āgantvā "kāya nu
'ttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnā" ti pucchitvā "imāya
nāmā" 'ti vutte "na bhikkhave idān'; eva pubbe pi yāva guṇavantā
na uppajjanti tāva nigguṇā lābhaggayasaggappattā7 ahesuṃ, guṇa-
vantesu pana uppannesu nigguṇā hatalābhasakkārā jātā" ti vatvā
atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjam kārente
Bodhisatto morayoniyaṃ nibbattitvā vuddhim8 anvāya so-
bhaggappatto araññe vicari. Tadā ekacce vāṇijā disākākaṃ
gahetvā nāvāya Bāveruraṭṭhaṃ agamaṃsu9. Tasmiṃ10 kira
kāle Bāveruraṭṭhe sakuṇā nāma n'; atthi. Āgatāgatā11 raṭṭha-
vāsino taṃ kūpagge12 nisinnaṃ disvā "passath'; imassa chavi-
vaṇṇaṃ galapariyosānaṃ mukhatuṇḍakaṃ maṇiguḷakasadisāni13
akkhīnīti" kākam eva pasaṃsitvā te vāṇijake14 āhaṃsu: "imaṃ
ayyo15 sakuṇaṃ amhākaṃ detha16, amhākaṃ hi17 iminā attho18,
tumhe attano raṭṭhe aññaṃ labhissathā" 'ti. "Tena hi mū-
lena19 gaṇhathā" 'ti. "Kahāpaṇena20 no dethā" 'ti. "Na

--------------------------------------------------------------------------
1 Bi omits evaṃ mahārāja - - - satthā.
2 Bid eva sammāsambuddho.
3 Bid add aṭhamaṃ.
9. CfrṂinayeff in Melanges Asiatiques tires du Bulletin de l'Acad.
de St. Petersbourg. Tom. VI.p. 591. (Cp).
4 Bid add buddhe.
5 Bid add taṃ.
6 Bid add bhikkhū.
7 Cs omits yasagga.
8 Bid vuḍhiṃ.
9 Bid āg-.
10 Csp add ca.
11 Cks -te.
12 Bi sakuṇapacchike, Bd pañcare.
13 Ck -gulaka-, Cs -gulaka- corr. to -guḷaka-, Bd maṇigulasadisāni,
Bi maṇikuṇḍalasa-.
14 Ckp vāni-, Cs vāni- corr. to vāṇi-.
15 Cs ayye, Cp Bid ayya.
16 Cksp dethāti.
17 Ck -kamhi, Cs -kammi, Cp -kampi.
18 Cksp add ti.
19 Bi -lehi.
20 Bd pañcakahā-.

[page 127]
9. Bāverujātaka. (339.) 127
demā" 'ti. Anupubbena vaḍḍhetvā "satena dethā" 'ti vutte
"amhākaṃ esa bahūpakāro, tumhehi pana saddhiṃ mettī1
hotū" ti kahāpaṇasataṃ gahetvā adaṃsu. Te taṃ gahetvā2
suvaṇṇapañjare pakkhipitvā nānappakārena macchamaṃsena
c'; eva3 phalāphalena4 ca paṭijaggiṃsu. Aññesaṃ sakuṇānaṃ
avijjamānaṭṭhāne5 dasahi asaddhammehi samannāgato kāko
lābhaggayasaggappatto ahosi. Punavāre te vāṇijā ekaṃ ma-
yūrarājānaṃ6 gahetvā yathā accharāsaddena7 vassati8 pāṇip-
pahārasaddena9 naccati evaṃ sikkhāpetvā Bāveruraṭṭhaṃ
agamaṃsu. So mahājane sannipatite nāvāya dhure ṭhatvā
pakkhe vidhūnitvā10 madhurassaraṃ nicchāretvā nacci. Ma-
nussā taṃ disvā somanassajātā "etaṃ ayyo11 sobhaggappat-
taṃ12 susikkhitasakuṇarājānaṃ13 amhākaṃ dethā" 'ti āhaṃsu.
"Amhehi {paṭhamaṃ} kāko ānīto, taṃ gaṇhittha, idāni etaṃ
morarājānaṃ ānāyimha, etam14 pi yācatha, tumhākaṃ raṭṭhe
sakuṇānaṃ15 nāma gahetvā āgantuṃ na sakkā16" ti. "Hotu
ayyo17, attano raṭṭhe aññaṃ labhissatha, imaṃ no de-
thā" 'ti mūlaṃ vaḍḍhetvā sahassena gaṇhiṃsu. Atha naṃ
sattaratanavicitte pañjare ṭhapetvā macchamaṃsaphalāphalehi
c'; eva madhulājasakkharāpānakādīhi ca paṭijaggiṃsu. Ma-
yūrarājā lābhaggayasaggappatto jāto. Tassāgatakālato paṭ-
ṭhāya kākassa lābhasakkāro parihāyi, koci18 naṃ oloketum
pi19 na icchati20. Kāko khādaniyabhojaniyaṃ alabhāmāno
kākā 'ti vassanto gantvā ukkārabhūmiyaṃ otari.
     Satthā dve vatthūni ghaṭetvā abhisambuddho hutvā imā gāthā
abhāsi:

--------------------------------------------------------------------------
1 Cksp mettiṃ, Bid metti.
2 Bd netvā.
3 Bid omit ceva.
4 Bid -lehi.
5 Cp -ne ṭhāne.
6 Bid morarā-
7 Cs -ra-.
8 Cks naccati vassati.
9 Cks pāni-.
10 Ck vīdhu-, Cp vidhu-, Bi vadhū-, Bd pakkhāranitvā.
11 Bid ayyā.
12 Ck -tto, Cs -tto corr. to -ttaṃ.
13 Bid -taṃsa-.
14 Ckp evam, Cs evam corr. to etam.
15 Bi -ṇā, Cks -ṇānaṃ.
16 Bid sakkotī.
17 Cs ayye, Bd ayyā.
18 Bid add pi.
19 Bid -tuṃ, omitting pi.
20 Ck icchiti, Bid icchi.

[page 128]
128 IV. Catukkanipāta. 4. Kokilavagga. (34.)

  Ja_IV,4.9(=339).1: Adassanena morassa sikhino mañjubhāṇino
                    kākaṃ tattha apūjesuṃ maṃsena ca phalena ca. || Ja_IV:153 ||


  Ja_IV,4.9(=339).2: Yadā ca sarasampanno moro Bāverum āgamā
                    atha lābho ca sakkāro vāyasassa ahāyatha1. || Ja_IV:154 ||


  Ja_IV,4.9(=339).3: Yāva n'; uppajjati Buddho dhammarājā pabhaṃkaro
                    tāva aññe apūjesuṃ puthū2 samaṇabrāhmaṇe. || Ja_IV:155 ||


  Ja_IV,4.9(=339).4: Yadā ca sarasampanno Buddho dhammam adesayi
                    atha lābho ca sakkāro titthiyānaṃ ahāyathā1 ti. || Ja_IV:156 ||


     Tattha sikhino3 ti sikhāya samannāgatassa, mañjubhāṇino ti ma-
dhurasarassa, apūjesun ti pūjayiṃsu4, tattha5 phalena cā 'ti nānappa-
kārena6 phalāphalena ca7, Bāverumāgato ti8 Bāveruraṭṭhaṃ9 āgato, Bāverun
ti pi pāṭho, ahāyathā ti parihīno10, dhammarājā ti navahi lokuttara-
dhammehi parisaṃ rañjetīti dhammarājā, pabhaṃkaro ti sattalokasaṃkhāra-
lokesu11 ālokassa katattā12, sarasampanno ti brahmassarena samannāgato,
dhammamadesayīti catusaccadhammaṃ pakāsesīti13.
     Imā catasso gāthā bhāsitvā14 jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
kāko Nigaṇṭho Nāthaputto15 ahosi, morarājā16 aham evā17" 'ti.
Bāverujātakaṃ18.

                      10. Visayhajātaka.
     Adāsi dānānīti. Idaṃ Satthā Jetavane viharanto Anā-
thapiṇḍikaṃ ārabbha kathesi. Vatthuṃ heṭṭhā Khadiraṅgārajātake19
vitthāritam eva. Idha pana Satthā Anāthapiṇḍikaṃ āmantetvā "po-
rāṇakapaṇḍitā20 gahapati ‘dānaṃ mā adāsīti21'; ākāse ṭhatvā vāren-
taṃ Sakkaṃ devarājānaṃ22 paṭibāhitvā dānaṃ dadiṃsu23 yevā" ti
vatvā tena yācito atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto asītikoṭidhanavibhavo24 Visayho25 nāma seṭṭhi

--------------------------------------------------------------------------
1 Ck abhā-, Cs abhā- corr. to ahā-.
2 Csp Bd puthu.
3 vāyasassa - - - sikhino wanting in Bi.
4 Bid apū-.
5 Bid add maṃsena ca.
6 Bid add maṃsena; Ckp -kārakena.
7 Cks ma.
8 Cks gamā si in the place of bāverumāgato ti.
9 Bid -raṭhe.
10 Cs -ne, Bd -nā.
11 Bi sattaokāsalokasaṅkhāralokesu, Bd sattaloka
saṅkhāralokaokāsalokesu.
12 Bi adds yā pabhaṅkaro, Bd pabhaṅkaro.
13 Bid -tīti, Ck -sī iti, Cs -si iti.
14 Bid -setvā.
15 Bi nada-, Bd nāṭa-.
16 Bi moro-, Bid add pana.
17 Bid eva sammāsambuddho.
18 Bid add navamaṃ.
19 Bid khadiraṅgajā-.
20 Bid -tāpi.
21 Bid dānaṃ adaṃsūti vatvā.
22 Bid devānamindaṃ.
23 Bid adaṃsu.
24 Cs Bid omit dhana.
25 Bi viseyyo.

[page 129]
10. Visayhajātaka. (340.) 129
hutvā pañcahi sīlehi samannāgato dānajjhāsayo dānābhirato
ahosi. So catūsu nagaradvāresu nagaramajjhe nivesanadvāre ti1
chasu ṭhānesu dānasālā2 kāretvā3 dānaṃ pavattesi, divase di-
vase chasatasahassāni nikkhamanti4, Bodhisattassa ca yāca-
kānañ5 ca ekasadisam6 eva bhattaṃ hoti. Tassa Jambudīpaṃ
unnaṃgalaṃ katvā dānaṃ dadato dānānubhāvena Sakkabha-
vanaṃ7 kampi, devarañño paṇḍukambalasilāsanaṃ uṇhākāraṃ
dassesi. Sakko "ko nu kho maṃ ṭhānā cāvetukāmo" ti upa-
dhārento mahāseṭṭhiṃ disvā "ayaṃ Visayho8 ativiya pattha-
ritvā sakala-Jambudīpaṃ unnaṃgalaṃ katvā9 dānaṃ deti,
iminā dānena maṃ10 cāvetvā sayaṃ Sakko bhavissati maññe,
dhanam assa nāsetvā etaṃ daliddaṃ11 katvā yathā dānaṃ na
deti tathāssa kāressāmīti12" cintetvā sabbaṃ13 dhanadhañ-
ñaṃ14 telamadhuphāṇitādiṃ15 antamaso dāsakammakaraporisam
pi antaradhāpesi16. Dānavyāvaṭā āgantvā "sāmi dānaggaṃ
pacchannaṃ17, thapitaṭhapitaṭṭhāne kiñci na passāmā" 'ti
ārocayiṃsu. "Ito paribbayaṃ āharatha, mā dānaṃ pacchindathā"
'ti bhariyaṃ pakkosāpetvā "bhadde dānaṃ pavattāpehīti" āha.
Sā sakalagehaṃ18 vicinitvā aḍḍhamāsakamattam pi adisvā
"ayya, amhākaṃ nivatthavatthaṃ19 ṭhapetvā aññaṃ kiñci na
passāmi, sakalagehaṃ tucchan" ti āha. Sattaratanagabbhesu
dvāraṃ vivarāpetvā na kiñci addasaṃsu20, seṭṭhiñ ca bhariyañ
ca ṭhapetvā aññe21 dāsakammakarāpi22 na paññāyiṃsu. Puna
Mahāsatto bhariyaṃ āmantetvā "bhadde, na sakkā dānaṃ
pacchindituṃ, sakalanivesanaṃ vicinitvā kiñci upadhārehīti"
āha. Tasmiṃ khaṇe eko tiṇahārako asitañ c'; eva kājañ ca
tiṇabandhanarajjuñ ca dvārantare chaḍḍetvā palāyi. Seṭṭhi-
bhariyā naṃ23 disvā "sāmi imaṃ ṭhapetvā aññaṃ na passā-

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks omit ti, Bid attanodvāre ti.
2 Bid -lāyo.
3 Bd kārāpetvā.
4 Bid nikkhamitvā adāsi.
5 Bid vaṇibhakayā-
6 Ck ekadivasam
7 Bid sakkabha-.
8 Bi vesegho.
9 Bid kārento.
10 Ck mañ.
11 Cs dali- corr. to dali-.
12 Bid tathā karissāmīti.
13 Cs Bid sabba.
14 Bid -ñña.
15 Ck talaṃ-, Bid -tasakkarādīni.
16 Bid add tadā.
17 Bd pacchi-.
18 Cs sakagehaṃ, Bi sakagehi, Bd sakalagehe.
19 Ck nivatta-, Bi nivattavattaṃ, Bd nivatthavattaṃ.
20 Bi addesa, Bd addassa.
21 Cks añño.
22 Bid -karadāsāpi
23 Bid taṃ.

[page 130]
130 IV. Catukkanipāta. 4. Kokilavagga. (34.)
mīti" āharitvā adāsi. Mahāsatto "bhadde, mayā ettakaṃ
kālaṃ tiṇaṃ nāma na lāyitapubbaṃ1, ajja pana tiṇaṃ lāyitvā
āharitvā vikkiṇitvā yathānucchavikam dānaṃ dassāmīti" dānu-
pacchedabhayena2 asitañ c'; eva kājañ ca rajjuñ ca gahetvā
nagarā nikkhamma3 tiṇavatthuṃ4 gantvā tiṇaṃ lāyitvā "eko5
amhākaṃ bhavissati, ekena6 dānaṃ dassāmīti" dve tiṇakalāpe
bandhitvā kāje7 laggetvā8 ādāya gantvā nagaradvāre vikiṇitvā
māsake gahetvā9 ekaṃ koṭṭhāsaṃ yācakānaṃ adāsi. Yācakā
bahū, tesaṃ "mayham pi dehi10, mayham pi dehīti" vadantānaṃ
itaram pi koṭṭhāsaṃ datvā taṃ11 divasaṃ saddhiṃ bhariyāya
anāhāro vītināmesi. Iminā niyāmena cha divasā vītivattā.
Ath'; assa sattame divase tiṇaṃ āharamānassa sattāhaṃ nirāhā-
rassa pakatisukhumālassa12 nalāṭe13 suriyātapena pahaṭamatte14
akkhīni bhamiṃsu. So satiṃ paccupaṭṭhāpetuṃ15 asakkonto
tiṇaṃ avattharitvā pati16. Sakko tassa kiriyaṃ upadhāra-
yamāno17 vicarati18. So19 taṃ khaṇaṃ20 āgantvā ākāse ṭhatvā
paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_IV,4.10(=340).1: Adāsi dānāni pure21 Visayha,
                    dadato ca22 te khayadhammo ahosi,
                    itoparañ23 ce na dadeyya dānaṃ
                    tiṭṭheyyuṃ te saṃñamantassa24 bhogā ti. || Ja_IV:157 ||


     Tass'; attho: ambho Visayha, tvaṃ ito pubbe tava gehe dhane vijjamāne
sakala-Jambudīpaṃ25 unnaṃgalaṃ katvā26 dānaṃ adāsi, tassa ca evaṃ27 da-
dato bhogānañ ca khayadhammo khayabhāvo28 ahosi, sabbam sāpateyyaṃ khī-
ṇaṃ, itoparañ29 ce pi30 dānaṃ na31 dadeyyāsi32 tava saṃñamantassa33 bhogā tath'

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks lāyitabbaṃ.
2 Bi -pacchedana-, Bd -pacchadana-.
3 Bd -mitvā.
4 Bd tiṇabhūmi.
5 Bd ettakaṃ.
6 Bd ettakaṃ.
7 Cks kāce.
8 Cks Bi laggitvā.
9 Bd labhitvā; nagarā---gahetvā wanting in Bi.
10 Bid omit tesaṃ mahampi dehi.
11 Cks omit taṃ.
12 Bid atisukhu-.
13 Bi -te, Cks -ṭena.
14 Bi -ttena, Bd -tamattena.
15 Cks -tum.
16 Bid add atha.
17 Bid -ri-.
18 Bid -ranto.
19 Bi sakko.
20 Bid khaṇaññeva.
21 Bid pubbe.
22 Bid va.
23 Cks -raṃ.
24 Bid saṃya-.
25 Ck -pa, Cs -pe.
26 Bid karitvā.
27 Cs cevaṃ, Ck ce evaṃ.
28 Bid khayasabhāvo.
29 Bid -raṃ.
30 Bid add tvaṃ.
31 Cks omit na.
32 Bid dānaṃ dadeyya kassaci kiñci na dadeyyāsi.
33 Bid saṃyamantassa, and add adadantassa.

[page 131]
10. Visayhajātaka. (340.) 131
eva tiṭṭheyyuṃ, ito paṭṭhāya na dassāmīti1 mayhaṃ paṭiññaṃ dehi, ahaṃ te
bhoge dassessan2 ti.
     Mahāsatto tassa vacanaṃ sutvā "ko si tvan" ti āha.
"Sakko 'ham asmīti". Bodhisatto3 "Sakko nāma sayaṃ dā-
naṃ datvā sīlaṃ samādiyitvā4 uposathakammaṃ katvā satta
vatapadāni5 pūretvā Sakkattaṃ patto6, tvaṃ pana attano7
issariyakārakaṃ8 dānaṃ vāresi, anariyaṃ vata karosīti" vatvā
tisso gāthā abhāsi:

  Ja_IV,4.10(=340).2: Anariyam ariyena sahassanetta
                    suduggatenāpi akiccam āhu,
                    mā vo9 dhanan taṃ10 ahuvā janinda11
                    yambhogahetu12 vijahemu saddhaṃ. || Ja_IV:158 ||


  Ja_IV,4.10(=340).3: Yena eko ratho yāti yāti tenāparo13 ratho,
                    porāṇaṃ nihitaṃ14 vaḍḍhaṃ15 vaḍḍhataṃ ñeva16 Vāsava. || Ja_IV:159 ||


  Ja_IV,4.10(=340).4: Yadi hessati dassāma, asante kiṃ dadāmase,
                    evaṃ bhūtāpi dassāma, mā dānaṃ pamadamhase17 ti. || Ja_IV:160 ||


     Tattha anariyan ti lāmakaṃ pāpakammaṃ, ariyenā18 'ti parisuddhā-
cārena ācārāriyena19, suduggatenāpīti sudaliddenāpi20, akiccamāhū ti
akattabban ti21 Buddhādayo ariyā vadanti, tvaṃ pana maṃ22 anariyamaggaṃ
āropesīti23 adhippāyo, vo24 ti nipātamattaṃ yambhogahetū25 'ti yassa dha-
nassa paribhuñjanahetu mayaṃ dānasaddhaṃ26 vijahemu pariccajeyyāma taṃ
no dhanam eva mā ahu na no tena dhanena attho ti dīpeti, ratho ti yaṃ kiñci
yānaṃ, idaṃ vuttaṃ hoti: yena maggena eko ratho yāti añño pi ratho yāti27,
rathassa gatamaggo28 eso ti ten'; eva maggena yāti, porāṇaṃ nihitaṃ vaḍ-
ḍhan29 ti yaṃ mayā pubbe nihitaṃ vaḍḍhaṃ30 taṃ mayi dharante31
yeva mā tiṭṭhatū32 'ti attho, evaṃ bhūtā ti evaṃ tiṇahārahabhūtāpi

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid add tvaṃ.
2 Bid dassassāmi.
3 Bid add tassa vacanaṃ sutvā sakka.
4 Bid -dayi-.
5 Ck vatapādāni, Bi vattapādāni, Bd vattapadāni.
6 Bi sakkattappatto, Bd -ttampatto.
7 Bid adda ca.
8 Bid -raṇaṃ.
9 Ck ve, Cs no corr. to vo, Bi omits vo, Bd kho.
10 Ck danattaṃ, Cs dhanantā.
11 Bid devarāja.
12 Bi yaṃ-, Bd yaṃbhogahetū, Cks -tu corr. to -tuṃ.
13 Bid tenaparo.
14 Bi -ta.
15 Bid vattaṃ.
16 Bid vattaṃtaññeva.
17 pamadumhasa, Bd mamamhase.
18 Cks anari-.
19 Bi omits ācāra, Bd omits ācārāriyena.
20 Cs -li- corr. to -ḷi-.
21 Cks akattabbāṇīti-.
22 Ck maggaṃ, Cs maggaṃ corr. to maṃ.
23 Bid ārocāpesīti.
24 Bi te, Bd kho.
25 Bid omit yam.
26 Bid dānaṃ-.
27 Cks omit yāti.
28 Ck omits gata.
29 Bid vattan.
30 Cks vaḍḍhan, Bid vattaṃ.
31 Ck dhārento, Cks add vaḍḍhantu.
32 Bid yeva tumhe ca mā tiṭhathā.

[page 132]
132 IV. Catukkanipāta. 5. Cullakuṇālavagga. (35.)
yāva jīvāma tāva1 dassāma yeva, kiṃkāraṇā: mā dānaṃ pamadamhase2
adanto3 hi dānaṃ pamajjati nāma na sarati na sallakkheti4, ahaṃ5 pana
jīvamāno dānaṃ pamussituṃ6 na icchāmi, tasmā7 dassāmi yevā 'ti dīpeti.
     Sakko taṃ paṭibāhituṃ asakkonto "kimatthāya dānaṃ
dadāsīti8" pucchi9. "N'; eva Sakkattaṃ na Brahmattaṃ pat-
thayamāno sabbaññutaṃ patthento panāhaṃ dadāmīti10".
Sakko tassa vacanaṃ sutvā tuṭṭho hatthena piṭṭhiṃ parimajji.
Bodhisattassa taṃ khaṇaṃ ñeva paribhuttamattass'; eva sa-
kalasarīraṃ11 paripūri. Sakkānubhāvena pan'; assa12 sabbo13
vibhavaparicchedo paṭipākatiko va ahosi. Sakko "mahāseṭṭhi
tvaṃ ito paṭṭhāya divase divase dvādasasatasahassāni vissaj-
jento dānaṃ dehīti14" tassa gehe aparimāṇaṃ dhanaṃ katvā
taṃ uyyojetvā sakaṭṭhānam eva gato.
     Satthā imaṃ desanaṃ15 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
seṭṭhibhariyā Rāhulamātā ahosi, Visayho16 aham evā17" 'ti. Vi-
sayhajātakaṃ18. Kokilavaggo catuttho.

5. CULLAKUṆĀLAVAGGA.

                      1. Kaṇḍarijātaka.
     Narānaṃ19 ārāmakarāsū20 'ti. Imassa jātakassa vitthāra-
kathā Kuṇālajātake21 āvibhavissatīti. Kaṇḍarijātakaṃ22.

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid add taṃ.
2 Bid add ti.
3 Bi adidanto, Bd adadanto.
4 Bid add yeva.
5 Cks aham.
6 Bid samu-.
7 Bid add dānaṃ.
8 Bid adāsīti.
9 Bid adds bodhisatto.
10 Bid add āha.
11 Cks -ram.
12 Bid cassa in the place of panassa.
13 Cks sabbe.
14 Bid dadāhiti.
15 Bid dhammade-.
16 Bid add pana seṭhi.
17 Bid eva sammāsambuddho.
18 Bid add dasamaṃ.
19 Bi navamaṃ, Bd nagamaṃ.
20 Bid ārāmaṃ karassu.
21 Bi kaṇḍāla-, Bd kuṇḍala-.
22 Bi takkārika-, both add paṭhamaṃ.

[page 133]
2. Vānarajātaka. (342.) 133

                      2. Vānarajātaka.
     Asakkhiṃ1 vata attānan ti. Idaṃ Satthā Veḷuvane
viharanto Devadattassa vadhāya parisakkanaṃ2 ārabbha
kathesi. Vatthuṃ heṭṭhā3 vitthāritam eva4.
     Atīte pana5 Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kā-
rente Bodhisatto Himavantapadese6 kapiyoniyaṃ nibbat-
titvā vayappatto Gaṅgātīre vasi. Ath'; ekā anto Gaṅgāya7
suṃsumārī Bodhisattassa hadayamaṃse dohaḷaṃ uppādetvā
suṃsumārassa kathesi. So "Bodhisattaṃ udake nimujjāpetvā
māretvā hadayamaṃsaṃ gahetvā suṃsumāriyā dassāmīti" cin-
tetvā Mahāsattaṃ āha: "ehi samma, antaradīpake phalāphale
khādituṃ gacchāmā" 'ti. "Ahaṃ kathaṃ8 gamissāmīti" āha.
"Taṃ mama piṭṭhiyaṃ nisīdāpetvā nessāmīti". So tassa cittaṃ
ajānanto laṃghitvā piṭṭhiyaṃ nisīdi. Suṃsumāro thokaṃ gantvā
nimujjituṃ ārabhi9. Atha naṃ vānaro "kiṃ10 bho maṃ udake
nimujjāpesīti" āha. "Ahaṃ taṃ māretvā tava hadayamaṃ-
saṃ mama bhariyāya dassāmīti". "Dandha tvaṃ mama ha-
dayamaṃsaṃ ure11 ti maññasīti". "Atha kahan12 te ṭha-
pitan" ti. "Etaṃ udumbare olambantaṃ na passasīti". "Pas-
sāmi, dassasi pana me" ti āha. "Āma dassāmīti". Suṃ-
sumāro dandhatāya taṃ gahetvā nadītīre udumbaramūlaṃ
gato. Bodhisatto tassa piṭṭhito laṃghitvā udumbararukkhe ni-
sinno imā gāthā abhāsi:

  Ja_IV,5.2(=342).1: Asakkhiṃ1 vata attānaṃ uṭṭhātum udakā thalaṃ,
                    idān'; āhaṃ puna tuyhaṃ vasaṃ gacchāmi vārija?. || Ja_IV:161 ||


  Ja_IV,5.2(=342).2: Alam etehi ambehi13 jambūhi panasehi ca
                    yāni pāraṃ samuddassa, varaṃ14 mayhaṃ udumbaro. || Ja_IV:162 ||


  Ja_IV,5.2(=342).3: Yo ca uppatitaṃ atthaṃ na khippam anubujjhati
                    amittavasam anveti, pacchā ca-m-anutappati15. || Ja_IV:163 ||


--------------------------------------------------------------------------
2. Cfr. I p. 278, II p. 158,206.
1 Bid -i.
2 Cks -nam.
3 Cks omit heṭṭhā.
4 Bid add atītaṃ āhari.
5 Bid omit pana.
6 Bid -ppa-.
7 Bid -yaṃ.
8 Bid add samma
9 Bid ārabbhi.
10 Cks kim, Bid kiṃkāraṇā.
11 Bid ure atthi.
12 Bid kahaṃ.
13 Cks Bi amhehi, Bd sabbehi.
14 Ck varam.
15 Bid ca anu-

[page 134]
134 IV. Catukkanipāta. 5. Cullakuṇālavagga. (35.)

  Ja_IV,5.2(=342).4: Yo ca uppatitaṃ atthaṃ khippam eva nibodhati
                    muccate sattusambādhā, na ca pacchānutappatīti. || Ja_IV:164 ||


     Tattha asakkhiṃ1 vatā 'ti samattho vata ahosiṃ1, uṭṭhātun ti ud-
dharitum, vārijā 'ti suṃsumāraṃ ālapati, yāni pāraṃ samuddassā 'ti
Gaṅgaṃ2 samuddanāmena ālapanto yāni samuddassa pāraṃ gantvā khāditabbāni
alaṃ tehīti3 vadati, pacchā camanutappatīti4 uppannaṃ atthaṃ khippaṃ
ajānanto amittavasaṃ5 gacchati6, pacchā ca anutappatīti.
     Iti so catūhi gāthāhi lokikakiccānaṃ7 nipphattikāraṇaṃ
kathetvā vanasaṇḍam eva pāvisi.
     Satthā imaṃ desanaṃ8 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
suṃsumāro Devadatto ahosi, vānaro aham evā" 'ti. Vānarajātakaṃ9.

                      3. Kuntanijātaka.
     Avasimha tavāgāre ti. Idaṃ Satthā Jetavane viharanto
Kosalarañño gehe nivutthaṃ kuntanisakuṇikaṃ10 ārabbha kathesi.
Sā kira rañño dūteyyahārikā11, dve potakāpi 'ssā atthi. Rājā taṃ
sakunikaṃ ekassa rañño paṇṇaṃ gāhāpetvā pesesi. Tassā gatakāle
rājakule dārakā te sakuṇapotake hatthehi parimaddantā12 māresuṃ.
Sā āgantvā te potake13 apassantī "kena me puttakā14 māritā" ti
pucchi. "Asukena ca asukena cā" 'ti. Tasmiñ15 ca kāle rājakule
posāvanikavyaggho16 atthi kakkhalo pharuso, bandhanabalena tiṭṭhati.
Atha te dārakā naṃ17 vyaggham dassanāya18 agamaṃsu19. Sāpi
sakuṇikā tehi saddhiṃ gantvā "yathā imehi mama puttakā hatā20
tath'; eva te21 karissāmīti" te dārake gahetvā vyagghassa22 pādamūle
khipi. Vyaggho murumurāpetvā23 khādi. Sā "idāni me manoratho
puṇṇo24" ti uppatitvā Himavantam eva gatā. Taṃ kāraṇaṃ sutvā25
dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ: "āvuso rājakule kira kun-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid -i.
2 Ck gaṃgā, Cs gaṅgāya, Bi pāraṃ, Bd gaṅgā.
3 Cks khāditabbattā ti ālapantehīti.
4 Bid ca anu-.
5 Bid amittānaṃ va-.
6 Bid upagacchati.
7 Bid lokassakic-.
8 Bid dhammade-.
9 Bd bāna--dutiyaṃ, Bi omits the like.
10 Ck kuntaṇi-, Bi kantini-, Bd kuntini-.
11 Bid add ahosi.
12 Cks paṭi-.
13 Cks mate.
14 Cks putte.
15 Cks Bd tasmiṃ, Bi tasmī.
16 Cks posānika, Bid posāvaniyabyaggho.
17 Bid omit naṃ.
18 Bid -natthbya.
19 Bid āg-.
20 Bid māritā.
21 Bid ne.
22 Bid byaggha.
23 Cs murumurupetvā, Bi murāpetvā, Bd muruṃmurāpetvā.
24 Ck putto, Bd paripuṇṇo
25 Bid add bhikkhū.

[page 135]
3. Kuntanijātaka. (343.) 135
tinī1, yehi 'ssā potakā2 māritā te dārake vyagghassa purato3 pā-
tetvā4 mārāpetvā5 palātā6" ti. Satthā āgantvā "kayā nu 'ttha bhik-
khave etarahi kathāya sannisinnā" ti pucchitvā "imāya nāmā" 'ti
vutte "na bhikkhave idān'; eva pubbe p'; esā attano potaghātake
ghātāpesi yevā7" 'ti vatvā8 atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Bodhisatto dhammena samena
rajjaṃ kāreti9. Tassa nivesane ekā kuntanī10 dūteyyahārikā
ti sabbaṃ purimasadisam eva. Ayaṃ pana viseso: Ayam11
vyagghena dārake mārāpetvā cintesi: "idāni na sakkā mayā
idha vasituṃ, gamissāmi, gacchantī12 ca13 rañño na anāro-
cetvā14 gamissāmi, ārocetvā va gamissāmīti" sā rājānaṃ upa-
saṃkamitvā vanditvā ekamantaṃ ṭhitā "sāmi tumhākaṃ15 pa-
mādena mama puttake dārakā māresuṃ, ahaṃ kodhavasikā
hutvā16 dārake patimāresiṃ, idāni mayā idha17 vasituṃ na
sakkā" ti vatvā paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_IV,5.3(=343).1: Avasimha tavāgāre niccaṃ18 sakkatapūjitā,
                    tvam eva dānim akara19, handa rāja vajām'; ahan ti. || Ja_IV:165 ||


     Tattha tvameva dānimakarā 'ti maṃ paṇṇaṃ gāhāpetvā pesetvā
attano pamādena mama piyaputtake ārakkhanto tvañ ñeva idāni etaṃ mama
gamanakāraṇaṃ20 akari, handā 'ti vavassaggatthe21 nipāto, rājā 'ti Bodhi-
sattaṃ ālapati, vajāmahan ti gacchāmi ahaṃ.
     Taṃ sutvā rājā dutiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,5.3(=343).2: Yo ve kate patikate kibbise patikibbise
                    evaṃ22 taṃ sammatī23 veraṃ vasakuntani24 mā gamā ti. || Ja_IV:166 ||


     Tass'; attho: yo puggalo parena kate kibbise attano puttamāraṇādike dā-
ruṇakamme kate puna attanā25 tassa puggalassa patikibbise kate26 pati-

--------------------------------------------------------------------------
1 Cs -ni corr. to -ṇi.
2 Bi kira asukā nāma kantinilagā hissā potake, Bd kira asukā nāma
kuntiniyā potakā yehi.
3 Bid pādamāle.
4 Bi khirapetvā, Bd khipitvā.
5 Bi māretvā.
6 Bi himavantameva gatā, Bd himavantaṃ gatā.
7 Bi attano poṭake ghātake pārake gahetvā byagghassa pātamūle
khipitā himavantameva gatā, Bd a. potake dārake gahetvā b.
pādakhipitvā h. g.
8 Bd adds tehi yācito.
9 Bid -si.
10 Ck -ṇi, Cs -ni corr. to -ṇi.
11 Bid add kuntini.
12 Cks -tīti.
13 Bid add pana.
14 Bid anārocetvā na.
15 Bid add pesetvā.
16 Bi adds vete, Bd to.
17 Cks Bi omits idha.
18 Cs nicca.
19 Bid -ri.
20 Bid domanassakā-.
21 Bid upasaggatthe.
22 Cks evan.
23 Cs Bid -ti.
24 Ck kuṇtaṇi, Cs kuntaṇi.
25 Bid -no.
26 Cks patikate patikibbise.

[page 136]
136 IV. Catukkanipāta. 5. Cullakuṇālavagga. (35.)
kataṃ mayā tassā 'ti jānāti, evaṃ1 taṃ sammatī2 veraṃ3 ettakena taṃ veraṃ
sammati vūpasantaṃ hoti, tasmā vasa kuntani4 mā gamā ti.
     Taṃ sutvā5 tatiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,5.3(=343).3: Na katassa ca kattā ca mettī6 sandhīyate7 puna,
                    hadayaṃ8 nānujānāti, gacchañ ñeva rathesabhā 'ti. || Ja_IV:167 ||


     Tattha na katassa ca kattā cā 'ti katassa ca abhibhūtassa9 upapīḷi-
tassa10 puggalassa idāni vibhattivipariṇāmaṃ11 katvā yo kattā ca tassa12
cā 'ti imesaṃ dvinnaṃ puggalānaṃ puna13 mittabhāvo nāma na sandhīyati
na ghaṭīyatīti attho, hadayaṃ nānujānātīti tena kāraṇena mama hada-
yaṃ idhavāsaṃ14 nānujānāti15, gacchaññeva rathesabhā 'ti tasmā ahaṃ
mahārāja gamissāmi yevā 'ti.
     Taṃ sutvā rājā catutthaṃ gātham āha:

  Ja_IV,5.3(=343).4: Katassa c'; eva kattā ca mettī16 sandhīyate17 puna
                    dhīrānaṃ no ca bālānaṃ, vasa kuntani18 mā gamā ti. || Ja_IV:168 ||


     Tass'; attho: katassa c'; eva19 puggalassa yo ca kattā tassa mettī20 san-
dhīyate21 puna, sā puna22 dhīrānaṃ no ca bālānaṃ, dhīrānaṃ hi metti23
bhinnāpi puna ghaṭīyati24, bālānaṃ pana sakiṃ bhinnā bhinnā va hoti25, tasmā
vasa kuntani26 mā gamā ti.
     Sakuṇikā "evaṃ sante pi na sakkā mayā idha27 vasituṃ
sāmīti" rājānaṃ vanditvā uppatitvā Himavantam eva gatā.
     Satthā imaṃ desanaṃ28 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
kuntanī29 yeva etarahi kuntanī30 ahosi, Bārāṇasirājā pana aham
evā" 'ti. Kuntanijātakaṃ31.

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks evan.
2 Cs Bid -ti.
3 Bid veranti.
4 Ck kaṇtaṇim, Cs kuntaṇim.
5 Bid add kuntinī.
6 Cs metti, Bid mitti.
7 Ck sandiyyate, Cs sandhīyyate, Bid sandhiyate.
8 Cks -yan.
9 Bid add ca.
10 Bid -pilentassa.
11 Cks vibhavanti-.
12 Bd yo katassā ca akatassā.
13 Bid omit puna.
14 Cks -san.
15 Bid add naruccati.
16 Bid mitti.
17 Ck sandiyyate, Bid sandhiyate.
18 Ck -kuṇtani, Cs -kuntani corr. to -ṇi, Bi -kuntini, Bd -kuntinī.
19 Bid omit ceva.
20 Bi mittaṃ, Bd mitti.
21 Bi sandhāyate, Bd sandhiyate.
22 in Cs puṇa is blotted out, Bid pana.
23 Bid mitti.
24 Bid -ṭi-.
25 Cks ca honti.
26 Cks -kuntaṇim, Bi -kuntānam, Bd -kuntinīm.
27 Cks omit idha.
28 Bid dhammade-.
29 Ck kuṇtaṇi, Cs kuntaṇi, Bi kuntini, Bd kuntinī.
30 Cks kuntaṇī, Bi kuntini, Bd kuntīnī.
31 Cs kuntanī corr. to -ṇi, Bid kuntini-, and add tatiyaṃ.

[page 137]
4. Ambacorajātaka. (344). 137

                      4. Ambacorajātaka.
     Yo nīliyaṃ1 maṇḍayatīti. Idaṃ Satthā Jetavane vi-
haranto ekaṃ ambagopakatheraṃ2 ārabbha kathesi. So kira
mahallakakāle pabbajitvā3 Jetavana-paccante ambavane paṇṇasālaṃ
kāretvā ambarukkhato patitāni ambapakkāni khādanto vicarati, attano
sambandhamanussānam pi deti. Tasmiṃ bhikkhācāraṃ paviṭṭhe am-
bacorakā ambāni pātetvā khāditvā ca gahetvā gacchanti. Tasmiṃ
khaṇe catasso seṭṭhidhītaro Aciravatiyā nahātvā4 vicarantiyo taṃ
ambavanaṃ pavisiṃsu. Mahallako āgantvā tā disvā "tumhehi me
ambāni khāditānīti" āha. "Bhante, amhe idāni5 āgatā, na tumhākaṃ
ambāni khādāmā" 'ti. "Tena hi sapathaṃ karothā" 'ti. "Karoma
bhante" ti sapathaṃ6 kariṃsu. Mahallako tā hi7 sapathaṃ kāretvā8
lajjāpetvā vissajjesi. Tassa taṃ kiriyaṃ sutvā bhikkhū dhamma-
sabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ: "āvuso asuko kira9 mahallako
attano vasanakāmbavanaṃ10 paviṭṭhaseṭṭhidhītaro11 sapathaṃ kāretvā
lajjāpetvā vissajjesīti. Satthā āgantvā "kāya nu 'ttha bhikkhave
etarahi kathāya sannisinnā" ti pucchitvā "imāya nāmā" 'ti vutte "na
bhikkhave idān'; eva pubbe p'; esa ambagopako hutvā ekā12 seṭṭhi-
dhītaro sapathaṃ kāretvā lajjāpetvā vissajjīti13 vatvā atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto Sakkattaṃ kāresi. Tadā eko14 kūṭajaṭilo Bā-
rāṇasiṃ upanissāya nadītīre ambavane paṇṇasālaṃ māpetvā
ambāni rakkhanto15 patitāni ambapakkāni khādanto samban-
dhamanussānam pi dadanto16 nānappakārena micchājīvena jīvi-
kaṃ kappento viharati17. Tadā Sakko devarājā "ke18 nu kho
manussaloke mātāpitaro upaṭṭhahanti kule jeṭṭhāpacāyikakam-
maṃ karonti dānaṃ denti sīlaṃ rakkhanti uposathakammaṃ
karonti, ke pabbajitvā samaṇadhammesu yuttapayuttā viharanti,
ke anācāraṃ carantīti19" lokaṃ volokento imaṃ20 ambago-

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks nilī-, Bid nili-.
2 Cs -kaṃ-, Bid -kattheraṃ.
3 Cs -jito.
4 Bid nhāyitvā.
5 Bid -neva.
6 Ck -thā, Cs -thaṃ corr. to -thā.
7 Bi tāva, Bd tāsaṃ.
8 Ck karonto, Cs karontā corr. to -to.
9 Bid nāma.
10 Bid -kaṃ-.
11 Bid paviṭhā-.
12 Bid catasso.
13 Bid visajjāpesiti.
14 Bid omit eko.
15 Bid add ambarukkhato.
16 Bi danto, Bd dento.
17 Bid vicarati.
18 Ck kena, Cs ke corr. to kena.
19 Bid karontīti.
20 Bi idaṃ. Bd omits imaṃ.

[page 138]
138 IV. Catukkanipāta. 5. Cullakuṇālavagga. (35.)
pakaṃ anācāraṃ jaṭilaṃ1 disvā "ayaṃ kūṭajaṭilo kasiṇapari-
kammādiṃ attano samaṇadhammaṃ pahāya ambavanaṃ rak-
khanto vicarati, saṃvejessāmi nan" ti tassa gāmaṃ bhikkhāya
paviṭṭhakāle attano ānubhāvena ambe pātetvā corehi vilutte2
viya akāsi. Tadā Bārāṇasito catasso seṭṭhidhītaro taṃ am-
bavanaṃ pavisiṃsu. Kūṭajaṭilo tā disvā "tumhehi3 ambāni
khāditānīti" palibuddhi. "Bhante, mayaṃ idāni āgatā, na te
ambāni khādimhā4" 'ti. "Tena hi sapathaṃ karothā" 'ti5.
"Katvā puna6 gantuṃ labhissāma bhante" ti. "Āma labhis-
sathā" 'ti. "Sādhu bhante" ti tāsaṃ7 jeṭṭhikā sapathaṃ ka-
rontī paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_IV,5.4(=344).1: Yo nīliyaṃ8 maṇḍayati saṇḍāsena vihaññati
                    tassa sā vasam anvetu yā te ambe9 avāharīti. || Ja_IV:169 ||


     Tass'; attho: yo puriso palitāni kālavaṇṇakaraṇatthāya tiphalādīhi10 yoje-
tvā11 kataṃ nīliyakaṃ12 maṇḍayati nīlakesantare13 ca uṭṭhitaṃ14 uddharanto
saṇḍāsena vihaññati kilamati tassa evarūpassa mahallakassa sā vasaṃ anvetu
tathārūpaṃ patiṃ16 labhatu yā te ambe avāharīti.
     Tāpaso "tvaṃ ekamantaṃ tiṭṭhā17" 'ti vatvā dutiyaṃ seṭ-
ṭhidhītaraṃ kāresi. Sā dutiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,5.4(=344).2: Vīsaṃ vā paṇṇuvīsaṃ18 vā ūnatiṃsaṃ va19 jātiyā
                    tādisā patiṃ mā laddhā20 yā te ambe avāharīti. || Ja_IV:170 ||


Tass'; attho: nāriyo nāma pannarasasoḷasavassakāle purisānaṃ piyā honti,
yā pana tava ambāni avāhari sā evarūpe yobbane patiṃ alabhitvā jātiyā vīsaṃ
vā pañcavīsaṃ. vā21 ekena dvīhi ūnatāya ūnatiṃsaṃ22 vā vassāni patvā tādisā
paripakkavayā hutvāpi patiṃ mā latthā23 ti.
     Tāya pi sapathaṃ katvā ekamantaṃ ṭhitāya tatiyā tati-
yaṃ gātham āha:

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid kūṭajaṭilaṃ.
2 Bid vilumpanto.
3 Bid add me.
4 Cks khāditamhā, Bid khādamhā.
5 Bd adds sapathaṃ
6 Bid ca pana.
7 Bid tāsu
8 Cks nilī-, Bi nilaṃ, Bd niliyaṃ.
9 Cks amba.
10 Ck phalā-, Bd niphalā-.
11 Bid omit yojetvā.
12 Cks nilī- Bid nilikaṃ
13 Cs Bid nila-.
14 Bi adds phalitaṃ, Bd pa-.
15 Bid omit sā.
16 Bi paṭi, Bd pati.
17 Bid tiṭhāhi.
18 Bid pañcavisaṃ.
19 Bid vā.
20 all four MSS. pati mā laddhā.
21 Bid vīsaṃ vā patvā ekavisaṃ vā.
22 Bi unāva aya tiṃsaṃ, Bd unatīsaṃ, omitting ūnatāya.
23 Cks patimalatthā, Bid pati mā laddhā.

[page 139]
5. Gajakumbhajātaka. (345.) 139

  Ja_IV,5.4(=344).3: Dīghaṃ gacchatu addhānaṃ ekikā abhisāriyā
                    saṃkete patiṃ mā1 addasa2 yā te ambe avāharīti. || Ja_IV:171 ||


     Tass'; attho: yā te ambe avāhari sā patiṃ patthayamānā tassa santikaṃ
abhisaraṇatāya abhisāriyā4 nāma hutvā ekā4 adutiyā gāvutaddhagāvutamattaṃ5
dīghaṃ addhānaṃ gacchatu6 gantvāpi ca tasmiṃ asukaṭṭhānaṃ nāma āgacchey-
yāsīti kate saṃkete patiṃ mā addasā 'ti.
     Tāya pi sapathaṃ katvā ekamantaṃ ṭhitāya catutthā
catutthaṃ gātham āha:

  Ja_IV,5.4(=344).4: Alaṃkatā suvasanā mālinī candanussadā
                    ekikā sayane sayatu yā te ambe avāharīti. || Ja_IV:172 ||


     Sā uttānatthā yeva.
     Tāpaso "tumhehi bhāriyā7 sapathā katā, aññehi ambā
khāditā8 bhavissanti, gacchatha dāni tumhe" ti tā uyyojesi.
Sakko bheravarūpārammaṇaṃ dassetvā kūṭatāpasaṃ tato
palāpesi.
     Satthā imaṃ desanaṃ9 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
kūṭajaṭilo ayaṃ ambagopako mahallako10 ahosi, catasso setthidhī-
taro etā yeva, Sakko pana aham evā11" 'ti. Ambacorajātakaṃ12.

                      5. Gajakumbhajātaka.
     Vanaṃ yadaggi dahatīti13. Idaṃ Satthā Jetavane
viharanto ekaṃ alasabhikkhuṃ ārabbha kathesi. So kira Sāvatthi-
vāsī14 kulaputto sāsane uraṃ datvā pabbajitvāpi alaso ahosi uddesa-
paripucchāyonisomanasikāravattapaṭivattādiparibāhiro15 nīvaraṇābhibhūto,
nisinnaṭṭhānādīsu tath'; eva16 hoti. Tassa taṃ ālasiyabhāvaṃ ārab-
bha17 dhammasabhāyaṃ katham samuṭṭhāpesuṃ: "āvuso asuko nāma18
evarūpe niyyānikasāsane pabbajitvā ālasiyo kusīto nīvaraṇābhibhūto

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks -pati mā, Bid -te pati mā.
2 Bi adda, Bd ddasa.
3 Cks -sa-.
4 Bid ekikā.
5 Bi gāvutaṃ dvaṃ gā-, Bd gāvutadviga-.
6 Cks gacchantu.
7 Bid atibhā-.
8 Bid ambāni khāditāni.
9 Bid dhammade-.
10 Bid omit mahallako.
11 Bid eva sammā sambuddho.
12 Bid ambajātakaṃ catutthaṃ. 5. Feer in Journ. Asiat. 1874 T. 4
p. 365.
13 Cks ḍahasīti, Bi hadatīti.
14 Cks -i, Bi -aṃ.
15 Bip -paṭivattādīnipa-, Bd -pativattādipa-, Cks -paṭivattānipa-.
16 Bid tathā eva.
17 Bidp add bhikkhū.
18 Bid add bhikkhu.

[page 140]
140 IV. Catukkanipāta. 5. Cullakuṇālavagga. (35.)
viharatīti". Satthā āgantvā "kāya nu 'ttha bhikkhave etarahi ka-
thāya sannisinnā" ti pucchitvā "imāya nāmā" 'ti vutte "na bhik-
khave idān'; eva pubbe pi so1 ālasiko yevā" 'ti vatvā atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto tassa amaccaratanaṃ2 ahosi. Bārāṇasirājā āla-
siyajātiko ahosi. Bodhisatto "rājānaṃ bodhessāmīti3" ekaṃ
upāyaṃ4 upadhārento carati5. Ath'; ekadivasaṃ rājā uyyānaṃ
gantvā amaccaparivuto6 tattha vicaranto ekaṃ gajakumbhaṃ7
ālasiyaṃ passi. Tathārūpā kira ālasiyā sakaladivasaṃ gac-
chantāpi8 ekaṅguladvaṅgulamattam9 eva gacchanti10. Rājā
{taṃ} disvā "vayassa ko nām'; eso" ti11 pucchi. Bodhisatto12
"gajakumbho7 nām'; esa mahārāja ālasiyo13, evarūpo14 hi sa-
kaladivasaṃ gacchanto15 pi ekaṅguladvaṅgulamattam eva gac-
chatīti16" vatvā tena saddhiṃ sallapanto17 "ambho gajakum-
bha7, tumhākaṃ18 dandhagamanaṃ, imasmiṃ araññe dāvag-
gimhi uṭṭhite kiṃ karothā" 'ti vatvā paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_IV,5.5(=345).1: Vanaṃ yad'; aggi dahati pāvako kaṇhavattanī19
                    kathaṃ karosi pacalaka evaṃ dandhaparakkamo ti. || Ja_IV:173 ||


     Tattha yadaggīti yadā aggi, pāvako kaṇhavattanīti aggino va20
vevacanāni21, pacalakā 'ti taṃ ālapati, so hi calanto calanto gacchati, niccaṃ
vā pacalāyati, tasmā pacalako ti vuccati, dandhaparakkamo ti garuviriyo22.
     Taṃ sutvā gajakumbho7 dutiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,5.5(=345).2: Bahūni rukkhacchiddāni pathavyā vivarāni ca,
                    tāni ce nābhisambhoma hoti no kālapariyāyo ti. || Ja_IV:174 ||


     Tass'; attho: paṇḍita, amhākaṃ ito uttarigamanaṃ nāma n'; atthi imas-
miṃ pana araññe rukkhacchiddāni ca puthuvivivarāni23 ca bahūni, yadi24 tāni
na pāpuṇāma hoti no kālapariyāyo ti maraṇam eva no hotīti.

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid pesa.
2 Bidp amaccaṭhānaṃ
3 Bidp pabo-
4 Bidp upamaṃ.
5 Bidp vica-.
6 Bidp amaccagaṇapa-
7 Bidp rājaku-.
8 Bip Cks -to pi.
9 Cs Bi -ttaṃ.
10 Cks Bp gacchati, Bi gacchatīti.
11 Bidp add bodhisattaṃ.
12 Bidp mahāsatto.
13 Cs al-.
14 Cks -pā.
15 Cks -tā.
16 Cks gacchantīti.
17 Bidp -pento.
18 Cks kumbhākaṃ.
19 Ck -vattatī, Cs -vattani, Bi -vattini.
20 Bidp omit va
21 Bidp -canaṃ.
22 Ck guru-.
23 Ck puthuvivī-, Cs puthuvivarāni, Bidp pathavīvi-.
24 Bid yadā.

[page 141]
6. Kesavajātaka. (346.) 141
     Taṃ sutvā Bodhisatto itarā dve gāthā abhāsi:

  Ja_IV,5.5(=345).3: Yo dandhakāle tarati taraṇīye ca1 dandhati
                    sukkhapaṇṇaṃ va akkamma2 atthaṃ bhañjati3 attano. || Ja_IV:175 ||


  Ja_IV,5.5(=345).4: Yo dandhakāle dandhati taraṇīye ca1 tārayi
                    sasīva rattiṃ vibhajaṃ tass'; attho paripūratīti. || Ja_IV:176 ||


     Tattha dandhakāle ti tesaṃ tesaṃ kammānaṃ saṇikaṃ4 kattabbakāle,
taratīti turito5 vegena tāni kammāni karoti, sukkhapaṇṇaṃ vā 'ti yathā
vātātapasukkhaṃ6 tālapaṇṇaṃ balavā puriso akkamitvā bhañjeyya7 tatth'; eva8
cuṇṇavicuṇṇaṃ9 kareyya10 evaṃ so attano atthaṃ vaḍḍhiṃ11 bhañjati12, dan-
dhatīti13 dandhāyati dandhakātabbakammāni14 dandham eva karoti, tāra-
yīti15 tarati16 turitaṃ kātabbāni kammāni turito va karoti, sasīva rattiṃ
vibhajan ti yathā navacando17 ayaṃ juṇhapakkharattito18 rattiṃ19 vibha-
janto divase divase paripūrati20 evaṃ tassa purisassa attho paripūratīti20
vuttaṃ hoti.
     Rājā Bodhisattassa vacanaṃ {sutvā} tato paṭṭhāya ana-
laso jāto.
     Satthā imaṃ desanaṃ21 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
gajakumbho22 alasabhikkhu23 ahosi, paṇḍitāmacco24 pana aham evā"
'ti. Gajakumbhajātakaṃ25.

                      6. Kesavajātaka.
     Manussindaṃ jahitvānā 'ti. Idaṃ Satthā Jetavane vi-
haranto vissāsabhojanaṃ26 ārabbha kathesi. Anāthapiṇḍikassa
kira gehe pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ nibaddhabhattaṃ hoti, gehaṃ

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks Bp va.
2 Bi aggama? Bd akkama.
3 Cks bhajati.
4 Ck Bd sani-, Cs sani- corr. to saṇi-.
5 Bidp turitaturito.
6 Ck yathā vātā tapaṃ-, Bi yathā vā tathāsukkhaṃ, Bd yathā vā
tathā vā sukkhaṃ, Bp yathā vā tathā vā sukkha.
7 Cks bhajeyya, Bi bhaññeyya? Bp bhañje.
8 Cks tatthava.
9 Cks cuṇṇacuṇṇaṃ, Bi omits cuṇṇa.
10 Bi kareyyuṃ, Bd kāreyya.
11 Ck avaḍḍhiṃ, Cs vaḍḍhi, Bi vuḍhita, Bdp vuḍhiṃ.
12 Bi bhañceti, Bdp bhañjeti.
13 Cks dandhe, Bi dandhetīti.
14 Ck dandhaṃ-, Bip dandhaṃkātabbāni kammāni, Bd dandhakātabbāni k.
15 Cks tārayatīti.
16 Bidp turita.
17 Bidp nabhaṃ-.
18 Bidp omit rattito.
19 Bi adds jotiyamāno kālamakkharatti, Bd j. kālapakkharattito ratti,
Bp jotayamāno kālapakkharattito rattiṃ.
20 Cks -pūreti
21 Bidp dhammade-.
22 Bidp rājakumbho.
23 Bi ālasiya-, Bd alasiya-.
24 Bid -tām-.
25 Bp rāja-, Bid rājapañcamaṃ.
26 Cks -naṃ.

[page 142]
142 IV. Catukkanipāta. 5. Cullakuṇālavagga. (35.)
niccakālaṃ bhikkhusaṃghassa opānabhūtaṃ kāsāvappajjotaṃ isivāta-
parivātaṃ1. Ath'; ekadivasaṃ rājā nagaraṃ padakkhiṇaṃ karonto
seṭṭhino nivesane bhikkhusaṃghaṃ disvā "aham pi ariyasaṃghassa
nibaddhaṃ bhikkhaṃ dassāmīti" vihāraṃ gantvā Satthāraṃ vanditvā
pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ nibaddhaṃ bhikkhaṃ paṭṭhapesi. Tato
paṭṭhāya rājanivesane nibaddhaṃ bhikkhaṃ dīyatīti2, vassikagandha-
sālibhojanaṃ3 paṇītaṃ, vissāsena pana4 sinehena sahatthā dāyakā
n'; atthi, rājayuttā dāpenti5 bhattaṃ6, bhikkhū nisīditvā bhuñjituṃ
na icchanti, nānaggarasaṃ bhattaṃ gahetvā attano upaṭṭhānakulaṃ7
gantvā taṃ bhattaṃ tesaṃ datvā tehi dinnaṃ8 lūkhaṃ vā paṇītaṃ
vā bhuñjanti9. Ath'; ekadivasaṃ rañño bahuṃ phalāphalaṃ āha-
riṃsu. Rājā "saṃghassa dethā" 'ti āha. Manussā bhattaggaṃ
gantvā "ekabhikkhu pi10 n'; atthīti" rañño ārocesuṃ. "Nanu velā-
yam eva tāvā11" 'ti. "{Āma} velā, {bhikkhū} pana tumhākaṃ gehe
bhattaṃ gahetvā attano12 vissāsikaupaṭṭhākānam13 gehaṃ gantvā taṃ
bhattaṃ14 datvā tehi dinnaṃ lūkhaṃ vā paṇītaṃ vā bhuñjantīti".
Rājā "amhākaṃ bhattaṃ paṇītaṃ, kena nu kho kāraṇena abhutvā
aññaṃ bhuñjantīti, Satthāraṃ pucchissāmīti" cintetvā vihāraṃ gantvā15
Satthāraṃ pucchi. Satthā "mahārāja, bhojanaṃ nāma vissāsapara-
maṃ, tumhākaṃ gehe vissāsaṃ paccupaṭṭhāpetvā sinehena dāyakānaṃ
abhāvā bhikkhū bhattaṃ gahetvā attano12 vissāsikaṭṭhāne paribhuñ-
janti16, mahārāja vissāsasadiso añño raso nāma n'; atthi, avissāsikena
dinnaṃ catumadhuram pi17 vissāsikena dinnaṃ sāmākabhattaṃ18 na
agghati, porāṇakapaṇḍitāpi roge uppanne19 raññā pañca20 vejjakulāni
gahetvā bhesajje kārite pi roge avūpasamamāne21 vissāsikānaṃ santikaṃ
gantvā aloṇikaṃ nīvārasāmākayāguñ22 c'; eva udakamattasittāloṇika-
paṇṇañ ca paribhuñjitvā nīrogā23 jātā" ti vatvā tena yācito
atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto Kāsiraṭṭhe brāhmaṇakule nibbatti24 Kappa-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid -paṭi-.
2 Ck diyya-, Bi diya-, Bd dāya-.
3 Bid -kaṃgan-.
4 Bd puna.
5 Bi -yutte dāpesi.
6 Bid omit bhattaṃ
7 Ck -kalaṃ, Bi -gālaṃ, Bd upathākakūlaṃ.
8 Bid add bhattaṃ.
9 Cks -tīti.
10 Bi ekaṃ ekaṃ bhikkhuṃ pi adisvā, Bd ekaṃ bh. pi a. in the place of
ekabhikkhu pi.
11 Bid velayeva tātā.
12 Bid repeat attano.
13 Bi visāsikānaṃ gehaṃ upa-, Bd visāsikānaṃ upa-.
14 Bi omits t. bh., Bid add tesaṃ.
15 Bid add vanditvā.
16 Ck -jāti, Cs -jati.
17 Bid add hi.
18 Bi ṭakapatta, Bd ṭākamattaṃ.
19 Ck adds na.
20 Cks pañcā.
21 Bid avūpasante.
22 Cs Bid ni-.
23 all four MSS. ni-.
24 Cs Bid -ttitvā.

[page 143]
6. Kesavajātaka. (346.) 143
kumāro ti 'ssa nāmaṃ ahaṃsu. So vayappatto Takkasilāyaṃ
sabbasippāni uggaṇhitvā aparabhāge isipabbajjaṃ pabbaji.
Tadā Kesavo1 nāma tāpaso pañcahi tāpasasatehi parivuto ga-
ṇasatthā hutvā Himavante vasati. Bodhisatto tassa santikaṃ
gantvā pañcannaṃ antevāsikasatānaṃ jeṭṭhantevāsiko hutvā
vihāsi, Kesavatāpasassa3 hitajjhāsayo sasneho3. Te añña-
maññaṃ ativissāsikā4 ahesuṃ. Aparabhāge Kesavo te tāpase
ādāya loṇambilasevanatthāya5 Bārāṇasiṃ patvā rājuyyāne va-
sitvā punadivase nagaraṃ bhikkhāya pavisitvā rājadvāraṃ
agamāsi. Rājā isigaṇaṃ disvā pakkosāpetvā attano nivesane
bhojetvā paṭiññaṃ gahetvā uyyāne vasāpesi. Atha vassāratte
atīte7 Kesavo rājānam āpucchi8. Rājā "bhante, tumhe ma-
hallakā, amhe tāva upanissāya vasatha, daharatāpase Hima-
vantaṃ pesethā" 'ti āha. So "sādhū" 'ti jeṭṭhantevāsinā9
saddhiṃ te Himavantaṃ pesetvā sayaṃ ekako va ohīyi.
Kappo10 Himavantaṃ gantvā tāpasehi saddhiṃ vasi. Kesavo
Kappena vinā vasanto ukkaṇṭhitvā taṃ daṭṭhukāmo hutvā
niddaṃ na labhi, tassa niddaṃ alabhamānassa11 na sammā
āhāro12 pariṇāmaṃ gacchati13, lohitapakkhandikā ahosi, bāḷhā ve-
danā vattanti. Rājā pañca vejjakulāni gahetvā tāpasaṃ paṭijaggi,
rogo na14 vūpasammati. Tāpaso rājānaṃ āha: "mahārāja kiṃ
mayhaṃ maraṇaṃ icchatha udāhu ārogabhāvan" ti. "Āroga-
bhāvaṃ bhante" ti. "Tena hi maṃ Himavantaṃ pesethā"
'ti. "Sādhu bhante" ti, rājā Nāradaṃ nāma amaccaṃ15
"bhadantaṃ gahetvā vanacarakehi17 saddhiṃ Himavantaṃ yā-
hīti" pesesi. Nārado taṃ17 tattha netvā paccāgamāsi. Ke-
savassāpi Kappe diṭṭhamatte yeva cetasikarogo18 vūpasanto,
ukkaṇṭhikā paṭippassaddhā. Ath'; assa Kappo aloṇena19

--------------------------------------------------------------------------
1 Ck -mo, Cs -co corr. to -vo.
2 Bid kesavo tāpeso naṃ.
3 Bid sineho.
4 Bid ativiya vi-.
5 Bid add manussapathaṃ gantvā.
6 Bid anto.
7 Bid atikkante.
8 Bid -itvā.
9 Bid -vāsikena.
10 Bid add pi.
11 Bid alabhantassa.
12 Bi s. ā. na, Bd sabbā āhāro na.
13 Ck parināmi, Cs parināmi corr. to -ṇāmi.
14 Cks neva.
15 Bid add pakkosāpetvā nārada amhākaṃ.
16 Bid -ri-.
17 Bid omit taṃ.
18 Bid cetasirogo.
19 Bid -ṇakena.

[page 144]
144 IV. Catukkanipāta. 5. Cullakuṇālavagga. (35.)
adhūpanena udakena sittapaṇṇena1 saddhiṃ sāmākanīvāra-
yāguṃ adāsi, tassa taṃ khaṇañ ñeva lohitapakkhandikā paṭip-
passambhi. Puna rājā Nāradaṃ pesesi: "gaccha Kesavatā-
pasassa pavattiṃ jānāhīti". So āgantvā2 taṃ ārogaṃ disvā
"bhante Bārāṇasirājā pañca vejjakulāni gahetvā paṭijagganto
tumhe āroge kātuṃ nāsakkhi, kathaṃ vo3 Kappo paṭijaggīti"
vatvā paṭhamaṃ {gātham} āha:

  Ja_IV,5.6(=346).1: Manussindaṃ jahitvāna sabbakāmasamiddhinaṃ (Dhp. p.215.)
                    kathan nu bhagavā Kesī Kappassa ramati assame ti. || Ja_IV:177 ||


     Tattha manussindan ti manussānaṃ indaṃ Bārāṇasirājānaṃ, kathan
nu bhagavā Kesīti kena nu kho upāyena4 ayaṃ amhākaṃ bhagavā Kesava-
tāpaso5 Kappassa assame ramatīti evaṃ aññena6 saddhiṃ sallapanto viya
Kesavassa abhiratikāraṇaṃ7 pucchi.
     Taṃ sutvā Kesavo dutiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,5.6(=346).2: Sādūni ramaṇīyāni santi rakkhā8 manoramā,
                    subhāsitāni Kappassa Nārada ramayanti man ti. || Ja_IV:178 ||


     Tattha santi rakkhā9 ti rukkhā, pāliyaṃ10 pāna rukkhā11 t'; eva12 likhi-
taṃ, subhāsitānīti13 Kappena kathitāni subhasitāni ca14 ramayanti man15
ti attho.
     Evañ ca pana vatvā "evaṃ maṃ abhiramāpento Kappo
aloṇādhūpanaudakasittapaṇṇamissaṃ16 sāmākanīvārayāguṃ
pāyesi, tāya me sarīravyādhi17 samito18 ti19 nīrogo20 jāto 'mhīti"
āha. Taṃ sutvā Nārado tatiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,5.6(=346).3: Sālīnaṃ odanaṃ bhuñje suciṃ21 maṃsūpasecanaṃ,
                    kathaṃ sāmākanīvāraṃ22 aloṇaṃ23 chādayanti24 tan ti. || Ja_IV:179 ||


--------------------------------------------------------------------------
1 Ck nisinnāpaṇṇona, Cs sinnāpanne corr. to -paṇṇena.
2 Bid gantvā.
3 Bid te.
4 Cks kena nupāyena.
5 Bid kesitā-.
6 Bid aññehi.
7 Cs -ramatikā- corr. to -ramakā-, Bi -ramatikā-, Bd -ramanakā-
8 Cks Bi rukkhā.
9 Bi rakkā, Cks rukkhā.
10 Cs -li- corr to -ḷi-, Bd -ḷi-.
11 so all four MSS.
12 Bid tveva.
13 Cks subhānīti.
14 Bi omits ca.
15 Bi maṃ ramayantī, Bd omits maṃ.
16 Cks -sinnapaṇṇa-, Bid aloṇakaṃ adhūpanaṃ udakasittaṃ-.
17 Bid sarīre byādhi.
18 Bid vūpasamito.
19 Bid omit ti.
20 Ck ni-, Cs niroge, Bid aro-.
21 Cs sucī corr. to suci, Bid suci
22 Cks -rā.
23 Ck alo, Cs aloṇa.
24 Cks cchā-, Bd sāda-.

[page 145]
7. Ayakūṭajātaka. (347.) 145
     Tattha bhuñje ti bhuñji1 ayam eva vā pāṭho, chādayantīti chādayati2
pīṇeti toseti, gāthābandhasukhatthaṃ pana anunāsiko kato, idaṃ vuttaṃ hoti:
so3 tvaṃ suciṃ maṃsūpasecanaṃ rājakule rājārahaṃ sālibhattaṃ bhuñji4,
taṃ5 katham idaṃ sāmākanīvāraṃ6 aloṇaṃ7 pīṇesi tosesi, kathaṃ te etaṃ
ruccatīti.
     Taṃ sutvā Kesavo catutthaṃ gātham āha:

  Ja_IV,5.6(=346).4: Asāduṃ yadi vā sāduṃ appaṃ vā yadi vā bahuṃ
                    vissattho yattha bhuñjeyya vissāsaparamā rasā ti. || Ja_IV:180 ||


     Tattha yadi vā sādun ti yadi vā asāduṃ8, vissattho ti nirāsaṃko vissā-
sappatto9 hutvā, yattha bhuñjeyyā ti yasmiṃ nivesane evaṃ bhuñjeyya
tattha evaṃ bhuttaṃ yaṃ kiñci bhojanaṃ sādum eva, kasmā: yasmā vissāsa-
paramā rasā, vissāso10 paramo uttamo etesan ti vissāsaparamā rasā ti, vissāsa-
rasasadiso11 hi12 raso nāma n'; atthi, avissāsikena13 dinnaṃ catumadhuram pi
vissāsikena dinnaṃ ambilakañjiyaṃ14 nāgghatīti15.
     Nārado tassa vacanaṃ sutvā rañño santikaṃ gantvā "Ke-
savo idaṃ nāma kathesīti" ācikkhi.
     Satthā imaṃ desanaṃ16 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
rājā Ānando ahosi, Nārado Sāriputto, Kesavo Bakabrahmā17, Kappo18
aham evā" 'ti. Kesavajātakaṃ19.

                      7. Ayakūṭajātaka.
     Sabbāyasan ti. Idaṃ Satthā Jetavane viharanto lo-
katthacariyaṃ ārabbha kathesi. Vatthuṃ Mahākaṇhajātake
āvibhavissati.
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto tassa aggamahesiyā kucchismiṃ20 nibbattitvā
vayappatto uggahitasabbasippo pitu accayena rajje patiṭṭhāya
dhammena rajjaṃ kāresi. Tadā manussā devamaṅgalikā hutvā

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid bhuñjasi.
2 Ck -tī, Bi chāayanti, Bd sādiyanti tanti sādayati.
3 Bid yo.
4 Bid bhañjasi.
5 Cs taṃ corr. to tuṃ, Bi tattha.
6 Cks Bid -ni-.
7 Bid -ṇakaṃ.
8 so Cks; Bid yadi vā sāduṃ, omitting ti yadi vā asāduṃ.
9 Bid visāsasampayutto.
10 Bid add pana.
11 Bid omit rasa.
12 Bid add añño.
13 Bid add hi.
14 Bid -kañcikaṃ.
15 Bi na ag-, Bd anag-.
16 Bid dhammade-.
17 Bid bakamahābrahmā.
18 Bid add pana.
19 Bi adds chaṭhamaṃ, Bd chaṭhaṃ.
20 Bid -imhi.

[page 146]
146 IV. Catukkanipāta. 5. Cullakuṇālavagga. (35.)
bahuajeḷakādayo māretvā devatānaṃ balikammaṃ karonti.
Bodhisatto "pāṇo na hantabbo" ti bheriñ carāpesi. Yakkhā
balikammaṃ alabhamānā Bodhisattassa kujjhitvā Himavante
yakkhasamāgamaṃ katvā Bodhisattassa māraṇatthāya ekaṃ
kakkhalaṃ1 yakkhaṃ pesesuṃ. So kaṇṇikamattaṃ mahantaṃ
ādittaṃ ayakūṭaṃ gahetvā "iminā naṃ paharitvā māressāmīti"
āgantvā majjhimayāmasamanantare Bodhisattassa sayanamat-
thake aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe Sakkassa āsanaṃ2 uṇhākāraṃ
dassesi. So āvajjamāno taṃ3 kāraṇaṃ ñatvā Inda-vajiraṃ
ādāya āgantvā yakkhassa upari aṭṭhāsi. Bodhisatto yakkhaṃ
disvā "kiṃ nu kho esa maṃ rakkhamāno ṭhito udāhu māre-
tukāmo" ti tena saddhiṃ sallapanto4 paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_IV,5.7(=347).1: Sabbāyasaṃ kūṭam atippamāṇaṃ
                    paggayha so tiṭṭhati antalikkhe,
                    rakkhāya me tvaṃ vihito nu 's'; ajja5
                    udāhu me cetayase vadhāyā 'ti. || Ja_IV:181 ||


     Tattha vihito nu sajjā ti vihito nu asi ajja.
     Bodhisatto pana yakkham eva passati na Sakkaṃ, yakkho
Sakkassa bhayena Bodhisattaṃ paharituṃ na sakkoti. So
Bodhisattassa kathaṃ sutvā "mahārāja, nāhan tava ārakkhat-
thāya6 ṭhito, iminā pana jalitena ayakūṭena paharitvā taṃ
māressāmīti āgato 'mhi, Sakkassa bhayena paharituṃ na sak-
komīti" etam atthaṃ dīpento dutiyaṃ gātham āha:

  Ja_IV,5.7(=347).2: Dūto 'haṃ rājā idha rakkhasānaṃ,
                    vadhāya tuyhaṃ pahito 'ham asmi,
                    Indo ca taṃ rakkhati devarājā,
                    ten'; uttamaṅgaṃ na hi phālayāmīti7. || Ja_IV:182 ||


     Taṃ sutvā Bodhisatto itarā dve gāthā abhāsi:

  Ja_IV,5.7(=347).3: Sace ca8 maṃ rakkhati devarājā
                    devānam indo Maghavā Sujampati


--------------------------------------------------------------------------
1 Bid add pharussaṃ.
2 Bid bhavanaṃ.
3 Bi imaṃ, Bd idaṃ.
4 Bid -pento.
5 Bi nu ajja.
6 Bid rakkhanatthāya.
7 Cks pā-, Bi taṃ muttamaṅgaṃ tena phālissāmi,
Bd tenuttamaṅga tena phālessāmīti.
8 Cs va.

[page 147]
8. Araññajātaka. (348.) 147
                    kāmam pisācā vinadantu1 sabbe,
                    na santase rakkhasiyā pajāya. || Ja_IV:183 ||


  Ja_IV,5.7(=347).4: Kāmaṃ kandantu kumbhaṇḍā sabbe paṃsupisācakā,
                    nālaṃ pisācā yuddhāya, mahatī sā vihesikā ti. || Ja_IV:184 ||


     Tattha rakkhasiyā pajāyā 'ti rakkhasasaṃkhātāya2 pajāya, rakkhasa-
sattānan ti attho, kumbhaṇḍā ti kumbhamattarahassaṃgā3 mahodarā yak-
khā, paṃsupisācakā ti saṃkārādhānapisācā4, nālan ti pisācā nāma mayā
saddhiṃ yuddhāya na samatthā, mahatī5 sā vihesikā ti yaṃ pun'; ete yak-
khā sannipatitvā vihesikaṃ6 dassenti7 mahatī vihesikā6 bhāyanākāradassana-
mattam8 eva mayhaṃ, na panāhaṃ9 bhāyāmīti attho.
     Sakko yakkhaṃ palāpetvā Mahāsattaṃ ovaditvā "mā
bhāyi mahārāja, ito paṭṭhāya tava rakkhāma, mā bhāyitthā10"
ti11 vatvā sakaṭṭhānaṃ eva gato.
     Satthā imaṃ desanaṃ2 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
Sakko Anuruddho ahosi, Bārāṇasirājā pana aham evā" 'ti. Aya-
kūṭajātakaṃ13.

                      8. Araññajātaka.
     Araññā gāmam āgammā 'ti, Idaṃ Satthā Jetavane vi-
haranto thullakumārikapalobhanaṃ ārabbha kathesi. Vatthuṃ
Cullanāradakassapajātake14 āvibhavissati15.
     Atīte pana16 Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kā-
rente Bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto
Takkasilāyaṃ uggahitasabbasippo17 bhariyāya kālakatāya
puttaṃ gahetvā isipabbajjaṃ pabbajitvā Himavante vasanto
puttaṃ assamapade ṭhapetvā phalāphalatthāya gacchati. Tadā
coresu paccantagāmaṃ paharitvā karamare18 gahetvā gacchan-
tesu ekā kumārikā palāyitvā taṃ assamapadaṃ patvā tāpasa-

--------------------------------------------------------------------------
1 Cs Bd pisācāmina-, Ck pisañcāmina-
2 Bid rakkhasi-.
3 Cks kumbhaṇḍamatta-.
4 Bid saṃkāraṭhāne-.
5 all four MSS. -ti.
6 Bid vibhe-.
7 Bid add sā.
8 Bid bhayakāraṇada-.
9 Bid nāhaṃ
10 Ck mā yattā, Cs mā yantā, Bi mā bhāpa.
11 Bi tā.
12 Bid dhammade-.
13 Bid add sattamaṃ.
14 Bi cūḷa-, Bd cūla-.
15 Bid add atītaṃ āhari.
16 Bid omit pana.
17 Bid omit sabba.
18 Bid kumārike.

[page 148]
148 IV. Catukkanipāta. 5. Cullakuṇālavagga. (35.)
kumārakaṃ palobhetvā sīlavināsaṃ pāpetvā "ehi gacchāmā" 'ti
āha. "Pitā tāva me āgacchatu, taṃ passitvā1 gamissāmīti".
"Tena hi disvā āgacchā" 'ti nikkhamitvā antarāmagge nisīdi.
Tāpasakumāro pitari āgate paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_IV,5.8(=348).1: Araññā gāmam āgamma kiṃsīlaṃ kiṃvataṃ ahaṃ
                    purisaṃ tāta seveyyaṃ, tam me akkhāhi pucchito ti. || Ja_IV:185 ||


     Tattha araññā gāmamāgammā ti tāta ahaṃ ito araññato manussa-
pathaṃ vasanatthāya gato vasanagāmaṃ patvā2.
     Ath'; assa pitā ovādaṃ dento tisso gāthā abhāsi:

  Ja_IV,5.8(=348).2: Yo taṃ vissāsaye3 tāta vissāsañ ca khameyya te
                    sussūsī ca titikkhī4 ca taṃ bhajehi5 ito gato. || Ja_IV:186 ||


  Ja_IV,5.8(=348).3: Yassa kāyena vācāya manasā n'; atthi dukkataṃ6
                    urasīva patiṭṭhāya taṃ bhajehi7 ito gato. || Ja_IV:187 ||


  Ja_IV,5.8(=348).4: Haliddirāgaṃ kapicittaṃ purisaṃ rāgavirāginaṃ
                    tādisaṃ tāta mā sevi nimmanussam pi ce8 siyā ti. || Ja_IV:188 ||


     Tattha yo taṃ vissāsaye9 ti yo10 puriso taṃ vissāseyya11 na pari-
saṃkeyya, vissāsañca khameyya te ti yo ca attani kayiramānaṃ12 tava
vissāsaṃ pana yaṃ nirāsaṃko taṃ khameyya, sussūsīti yo ca tava vissāsa-
vacanaṃ sotum icchati, titikkhīti13 yo ca tayā kataṃ aparādhaṃ khamati,
taṃ bhajehīti14 taṃ purisaṃ bhajeyyāsi payirupāseyyāsi, urasīva patiṭ-
ṭhāyā 'ti yathā tassa urasi patiṭṭhāya vaḍḍhanto15 tvam pi tādiso urasi pati-
taputto16 viya hutvā evarūpaṃ purisaṃ bhajeyyāsīti attho, haliddirāgan ti
haliddirāgasadisaṃ athiracittaṃ17, kapicittan ti lahuparivattitāya18 makkaṭa-
cittaṃ, rāgavirāginan ti muhutten'; eva rajjanavirajjanasabhāvaṃ, nimma-
nussam pi ce siyā ti sace pi sakala-Jambudīpatale19 kāyaduccaritādirahi-
tassa20 manussassa abhāvena nimmanussaṃ siyā tathāpi tāta tādisaṃ lahucittaṃ
mā sevi, sabbam21 pi manussapathaṃ vicinitvā heṭṭhāvuttaguṇasampannam eva
purisaṃ22 seveyyāsīti23 attho.

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid add va.
2 Bid add kiṃ karomīti.
3 Ck vissase, Cs vissāse, Bi visā, Bd visāsaye.
4 Bid -kkhi, Cks -kkhā.
5 Bi bhājesi, Bd bhajeyya.
6 Bid -ṭaṃ.
7 Bid bhajeyya.
8 Cs ve.
9 Cks vissase, Bid visāsaye.
10 Cks so.
11 Bi visesayye, Bd visāseyya.
12 Bid -ne.
13 Bi titikkhatīti, Cs titikkhāti corr. to -kkhati, Ck titikkhāti.
14 Bid bhajeyyāti.
15 Cs vaḍḍhe-, Bid vaḍhito orasaputto.
16 Bid patiṭhita-.
17 Ck atira- corr. to athira-, Bi atira-, Bd athīra-.
18 Cs -kāya.
19 Bid sakalaṃ--talaṃ.
20 Bid -divira-.
21 Cks sevitabbam, Bid sevisabbaṃ.
22 Bid omit purisaṃ.
23 Bid bhajeyyāsīti.

[page 149]
9. Sandhibhedajātaka. (349.) 149
     Taṃ sutvā tāpasakumāro "ahaṃ tāta imehi guṇehi saman-
nāgataṃ purisaṃ kattha labhissāmi, na gacchāmi, tumhākaṃ
ñeva santike vasissāmīti" vatvā nivatti. Ath'; assa pitā kasiṇa-
parikammaṃ ācikkhi. Ubho pi aparihīnajjhānā Brahmaloka-
parāyanā ahesuṃ.
     Satthā imaṃ desanaṃ1 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
putto ca kumārikā ca ete yeva ahesuṃ2, tāpaso aham evā3" 'ti.
Araññajātakaṃ4.

                      9. Sandhibhedajātaka.
     N'; eva itthīsu sāmaññan ti. Idaṃ Satthā Jetavane
viharanto pesuññasikkhāpadaṃ ārabbha kathesi, Ekasmiṃ hi
samaye Satthā "chabbaggiyā bhikkhū pesuññaṃ upasaṃharantīti'
sutvā te pakkosāpetvā "saccaṃ kira tumhe bhikkhave bhikkhūnaṃ
bhaṇḍanajātānaṃ kalahajātānaṃ vivādam āpannānaṃ5 pesuññaṃ upa-
saṃharatha, tena anuppannāni c'; eva bhaṇḍanāni uppajjanti uppan-
nāni ca6 bhiyyobhāvāya saṃvattantīti" pucchitvā "saccan" ti vutte
te bhikkhū garahitvā "bhikkhave, pisunā7 vācā nāma tikhiṇāsippahā-
rasadisā8, daḷho pi vissāso tāya khippaṃ bhijjati, tañ ca pana ga-
hetvā attano mettiṃ bhindanakajano9 sīhausabhasadiso hotīti" vatvā
atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto tassa putto hutvā10 Takkasilāyaṃ uggahitasippo
pitu accayena dhammena rajjaṃ kāresi. Tadā eko gopālako
araññe gokulesu gāvo11 paṭijaggitvā āgacchanto ekaṃ gabbhiniṃ
asallakkhetvā pahāya āgato. Tassā ekāya sīhiyā12 saddhiṃ vissāso
uppajji. Tā13 ubho pi daḷhamittā hutvā ekato pi caranti14.
Athāparabhāge gāvī vacchakaṃ sīhī sīhapotakaṃ vijāyi. Te
ubho pi janā kulehi āgatamettiyā15 daḷhamittā hutvā ekato

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid dhammade-.
2 Bid add pitāmahā.
3 Bid eva sammāsambuddho.
4 Bid add aṭhamaṃ.
5 Bid vivādāpannānaṃ.
6 Cks omit ca.
7 Cs -nā corr. to -ṇā, Bid -ṇa.
8 Ck -nā-, Cs -ṇā-, Bid ṇasattipahāra-.
9 Bi mitti bhindaka-, Bd mittiṃ bhindanto.
10 Bid add vayappatto.
11 Bid gāve.
12 Cks ekā, Bi ekāleyo Bd ekāyeva.
13 Bi tvā, Cs has added tā.
14 Bid vica.
15 Bid -mittiyā.

[page 150]
150 IV. Catukkanipāta. 4. Cullakuṇalavagga. (35.)
vicaranti. Ath'; eko vanacarako tesaṃ vissāsaṃ disvā araññe
uppajjanakabhaṇḍaṃ ādāya Bārāṇasiṃ1 gantvā rañño2 datvā
"api te samma kiñci araññe acchariyaṃ diṭṭhapubban" ti
raññā puṭṭho "deva, aññaṃ kiñci na passāmi3, ekaṃ pana
sīhañ ca usabhañ ca aññamaññaṃ vissāsike4 ekato carante5
addasan6" ti āha. "Tesaṃ7 tatiye uppanne bhayaṃ bhavissati,
yadā tesaṃ tatiyaṃ passasi atha me ācikkheyyāsīti". "Sādhu8
devā" 'ti. Vanacarake9 Bārāṇasiṃ10 gate eko sigālo sīhañ ca
usabhañ ca upaṭṭhahi. Vanacarako araññaṃ gantvā taṃ disvā
"tatiyassa uppannabhāvaṃ rañño kathessāmīti" nagaraṃ gato.
Sigālo pi cintesi: "mayā ṭhapetvā sīhamaṃsañ ca usabha-
maṃsañ ca aññaṃ akhāditapubbaṃ nāma n'; atthi, ime bhin-
ditvā imesaṃ maṃsaṃ khādissāmīti" so "ayaṃ taṃ evaṃ va-
datīti" ubho pi te11 aññamaññaṃ bhinditvā nacirass'; eva ka-
lahaṃ katvā12 maraṇākārappatte13 akāsi. Vanacarako pi gantvā
rañño "tesaṃ deva tatiyo uppanno" ti āha. "Ko so14" ti.
"Sigālo devā" ti. Rājā "ubho pi te15 bhinditvā mārāpessati,
mayaṃ tesaṃ matakāle sampāpuṇissāmā" 'ti vatvā rathaṃ
abhiruyha vanacarakadesitena maggena16 gacchanto tesu añña-
maññaṃ kalahaṃ katvā jīvitakkhayaṃ pattesu sampāpuṇi.
Sigālo17 tuṭṭhahaṭṭho18 ekavāraṃ sīhassa maṃsaṃ khādati
ekavāraṃ usabhassa19. Rājā te ubho pi jīvitakkhayaṃ patte20
disvā rathe ṭhito va21 sārathinā saddhiṃ sallapanto22 imā
gāthā abhāsi:

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks -siyam, Bd -sī, Bi -si.
2 Ck raṃñe, Cs araññe corr. to rañño, Bi araññe.
3 Cks -mīti.
4 Bi visāsi katvā, Bd visāsike katvā.
5 Ck -to, Cs vamaranto, Bd vicarante, Bi vanaṃ carante.
6 Bd -sin.
7 Bid ete-.
8 Bid so sādhu.
9 Bid add pana.
10 Bi sī, Bd -siyaṃ.
11 Bid mitte in the place of pite.
12 Bid kāretvā.
13 Cks Bi -ṇa-.
14 Bi eko, Bd eso.
15 Bd mitte in the place of pite, Bi omits pite.
16 Ck -desitakena-, Bi vanacarikena maggadesitena,
Bd vanacarikena maggadesikena, Cs vanacarakena maggena
corr. to vanacarakadesitamaggena.
17 Bid add pana.
18 Bid haṭha tuṭho.
19 Bid add maṃsaṃ khādati.
20 Bid -yappatte.
21 Ck omits va.
22 Bid -pento.

[page 151]
9. Sandhibhedajātaka. (349.) 151

  Ja_IV,5.9(=349).1: N'; eva itthīsu sāmaññaṃ
                    na pi bhakkhesu sārathi1,
                    ath'; assa sandhibhedassa
                    passa yāva sucintitaṃ. || Ja_IV:189 ||


  Ja_IV,5.9(=349).2: Asi tikkho va maṃsamhi2
                    pesuññaṃ parivattati
                    yatth'; ūsabhañ ca sīhañ ca
                    bhakkhayanti migādhamā. || Ja_IV:190 ||


  Ja_IV,5.9(=349).3: Imaṃ so sayanaṃ seti
                    ya-y-imaṃ3 passasi4 sārathi
                    yo vācaṃ sandhibhedassa
                    pisunassa nibodhati. || Ja_IV:191 ||


  Ja_IV,5.9(=349).4: Te janā sukham edhanti
                    narā saggagatā-r-iva
                    ye5 vācaṃ sandhibhedassa
                    nāvabodhanti sārathīti. || Ja_IV:192 ||


     Tattha n'; eva itthīsū 'ti samma sārathi imesaṃ dvinnaṃ janānaṃ n'
eva itthisu6 sāmaññaṃ atthi na bhakkhesu pi7, aññam eva hi itthiṃ sīho se-
vati aññaṃ usabho, aññaṃ ca bhakkhaṃ sīho khādati aññaṃ8 usabho ti attho,
ath'; assā 'ti evaṃ kalahakāraṇe avijjamāne pi atha imassa mittasandhibheda-
kassa duṭṭhasigālassa ubhinnaṃ maṃsaṃ khādissāmīti cintetvā ime mārentassa,
passa yāva taṃ cintitaṃ jātaṃ, sucintitan ti9 adhippāyo, yatthā 'ti yasmiṃ
pesuññe parivattamāne usabhañ ca sīhañ ca migādhamā sigālā khādanti, taṃ
pesuññaṃ maṃsamhi10 tikhiṇāsi11 viya mittabhāvaṃ chindantam eva pari-
vattatīti dīpeti, yayimaṃ12 passasīti13 samma sārathi yaṃ imaṃ passasi
imesaṃ dvinnaṃ matasayanaṃ14 añño pi yo puggalo sandhibhedassa pisunassa
pisunavācaṃ nibodhati gaṇhati so imaṃ sayanaṃ seti evam evaṃ15 maratīti16
dasseti, sukham edhantīti sukhaṃ vindanti labhanti, narā saggagatārivā
'ti saggaṃ gatā dibbabhogasamaṅgino narā viya te17 sukhaṃ vindanti, nāva-

--------------------------------------------------------------------------
1 Ck kārati, Cs kārathi corr. to kārati.
2 Cks -saṃhi.
3 Cks yay iva, Bd yaṃ yimaṃ.
4 Bd passi.
5 Cks yo.
6 so all four MSS.
7 Cks omit su pi.
8 Cks add ca.
9 Bi yāva sucintitaṃ jātan ti, Bd yāva sucintitaṃ taṃ jātaṃ ti.
10 Bi maṃsaṃ pi, Cks maṃsaṃhi.
11 Bid -ṇa asi.
12 Bid yaṃ yimaṃ.
13 Ck passatīti, Bd passiti.
14 Bi -sayaṃ, Bd -sayana.
15 Bid eva.
16 Cs evamevaṃ mariti corr. to evamevampīti.
17 Bid omit te.

[page 152]
152 IV. Catukkanipāta. 5. Cullakupālavagga. (35.)
bodhantīti na sārato1 paccenti2, tādisaṃ vata3 vacanaṃ sutvā codetvā
vāretvā4 mettiṃ5 abhinditvā pakatikā va hontīti.
     Rājā imā gāthā bhāsitvā sīhassa kesaracammanakhadāṭhā6
gāhāpetvā nagaram eva gato.
     Satthā imaṃ desanaṃ7 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
rājā8 aham eva ahosin9" ti. Sandhibhedajātakaṃ10.

                      10. Devatāpañhajātaka.
     Hanti hatthehi pādehīti. Ayaṃ devatāpucchā Ummagga-
jātake āvibhavissati. Devatāpañhajātakaṃ11. Cullakuṇāla-
vaggo12 pañcamo. Catukkanipātavaṇṇanā niṭṭhitā13.

--------------------------------------------------------------------------
1 Bi na rato.
2 Cks paccanti.
3 Bid pana.
4 Bid sāretvā.
5 Bd mittim, Bi omits mettiṃ.
6 Bi -dādhā, Bd dādhe.
7 Bid dhammade-.
8 Bid bārāṇasirājā.
9 Bid sammāsambuddho in the place of ahosin.
10 Cs Bi -bhedakajā-, Bid add navamaṃ.
11 Cks omit devatāpañhajātakaṃ, Bid add dasamaṃ.
12 Bid cūḷakuṇḍāla-.
13 Ck omits catukka---tā, Bid add pañcavagga paṭimaṇḍitaṃ
catukkanipātajātakaṃ niṭhitaṃ.

[page 153]
153
V. PAÑCANIPĀTA.

1. MAṆIKUṆḌALAVAGGA.

                      1. Maṇikuṇḍalajātaka.
     Jīno1 rathassamaṇikuṇḍalā cā 'ti. Idaṃ Satthā Je-
tavane viharanto Kosalarañño antepure paduṭṭhāmaccaṃ ārabbha
kathesi. Vatthuṃ heṭṭhā vitthāritam eva.
     Idhāpi Bodhisatto Bārāṇasiyaṃ2 rājā ahosi. Duṭṭhā-
macco Kosalarājānaṃ ānetvā Kāsirajjaṃ gāhāpetvā3 bandha-
nāgāre pāpesi4. Rājā5 jhānaṃ uppādetvā ākāse pallaṃke6
nisīdi. Corarañño sarīre ḍāho uppajji. So Bārāṇasirājānaṃ
upasaṃkamitvā paṭhamaṃ gātham aha:

  Ja_V,1.1(=351).1: Jīno7 rathassamaṇikuṇḍalā8 ca,
                    putte ca dāre ca tath'; eva jīno9,
                    sabbesu bhogesu asesitesu10
                    kasmā na santappasi11 sokakāle ti. || Ja_V:1 ||


     Tattha jīno9 rathassamaṇikuṇḍalā12 cā 'ti taṃ13 mahārāja14
rathañ ca asse15 ca maṇikuṇḍalāni ca jīno, rathe16 ca maṇikuṇḍale17 ti pi
pāṭho, asesitesū18 'ti na sesitesu19 nissesesū20 'ti attho21.

--------------------------------------------------------------------------
1 Ck Bd jino, Bi jinno.
2 Bid -ṇasī.
3 Bid add bārānassīrājānaṃ bandhāpetvā.
4 Bid khipāpesi.
5 Bd adds tasmiṃ.
6 Bid -kena.
7 Bi jinno, Bd jino.
8 Ck -lī, Cs -le.
9 Bid jinno.
10 Bid -kesu.
11 Ck saṃtha-, Cs santhappasi.
12 Cks -le.
13 Bid omit taṃ.
14 Bid add tvaṃ.
15 Bid assañ.
16 Cs jinojīnarathe, Bi jinnorathe, Bd jinojinnorathe.
17 Cks -lo, Bi -le cā.
18 Bid -kesū.
19 Bid mito nasesitesu.
20 Bi nisesu, Bd niravasesu.
21 Ck ahadvesu, Cs bhavesu instead of bhogesu?

[page 154]
154 V. Pañcanipāta. 1. Maṇikuṇḍalavagga. (36.)
     Taṃ sutvā Bodhisatto imā dve gāthā abhāsi:

  Ja_V,1.1(=351).2: Pubbe va maccaṃ vijahanti bhogā
                    macco ca ne1 pubbataraṃ jahāti,
                    asassatā bhogino kāmakāmi2,
                    tasmā na socām'; ahaṃ sokakāle. || Ja_V:2 ||


  Ja_V,1.1(=351).3: Udeti āpūrati2 veti cando,
                    atthaṃ tapetvāna3 paleti suriyo,
                    viditā mayā sattuka lokadhammā4,
                    tasmā na socām'; ahaṃ sokakāle ti. || Ja_V:3 ||


     Tattha pubbevamaccan ti maccaṃ bhogā5 pubbe va paṭhamataraṃ ñeva
vijahanti, macco vā te bhoge6 pubbataraṃ vijahati, kamakāmīti corarājānaṃ
ālapati, ambho kāme kāmayamāna7 kāmakāmi8 bhogino nāma loke asassatā,
bhogesu vā9 naṭṭhesu jīvamānā va abhogino honti, bhogaṃ vā10 pahāya sayaṃ11
nassanti, tasmā ahaṃ mahājanassa sokakāle pi na socāmīti attho, viditā mayā
sattuka lokadhammā12 ti corarājānaṃ ālapanto13 ambho sattuka14 mayā15
lābho alābho yaso ayaso ti ādayo lokadhammā viditā, yath'; eva hi cando udeti
pūrati ca puna ca khīyati yathā vā16 suriyo andhakāraṃ vidhamanto mahantaṃ
lokapadesaṃ17 tappetvāna18 puna sāyaṃ19 atthaṃ gacchati na dissati evam
evaṃ20 bhogā uppajjanti ca vinassanti ca, tattha kiṃ sokena, tasmā na socā-
mīti attho.
     Evaṃ Mahāsatto corarañño dhammaṃ desetvā21 idāni tass'
evācāraṃ22 parigaṇhanto:

  Ja_V,1.1(=351).4: Alaso gihī kāmabhogī nā sādhu, (Cfr. supra p.105.)
                    asaññato pabbajito na sādhu,
                    rājā na sādhu anisammakārī,
                    yo paṇḍito kodhano taṃ na sādhu. || Ja_V:4 ||


  Ja_V,1.1(=351).5: Nisamma khattiyo kayirā nānisamma disampati,
                    nisammakārino rāja23 yaso kitti ca vaḍḍhatīti āha. || Ja_V:5 ||


--------------------------------------------------------------------------
1 Bid dhane.
2 Cks -mī.
3 Ck attantape-, Cs atthantape-, Bi ataṃ ṭha-, Bd atthaṃ ṭha-.
4 Bid aṭhalodhammo.
5 Bid ti pubbeva maccaṃ vā bhogā vā.
6 Bid dhane bhoge vā in the place of te bhoge.
7 Bid -nā.
8 Bi kāmaṃ kāmaṃ, Bd kāmaṃ kāma.
9 Bd ca, Bi omits vā.
10 Bi bho ca, Bd bhoge ca.
11 Bid add vā.
12 Bi attaloka-, Bd satthuka-.
13 Bid -pento.
14 Bi aṭhappakārā, Bd satthuka.
15 Bid add loke.
16 Bid omit vā.
17 Bid -ppa-, Cks -san.
18 Bid kappetvāna.
19 Bd adds atthaṃ paleti.
20 Bd eva.
21 na puna sāyaṃ---desetva wanting in Bi.
22 Bid taññevacoraṃ.
23 Cks Bi rājā, Bd rañño.

[page 155]
2. Sujātajātaka. (352.) 155
     Imā pana dve gāthā heṭṭhā vitthāritā eva1.
     Bodhisattaṃ2 khamāpetvā rajjaṃ paṭicchāpetvā3 attano
janapadaṃ eva gato.
     Satthā imaṃ desanaṃ4 āharitvā jātakam samodhānesi; "Tadā
Kosalarājā Ānando ahosi, Bārāṇasirājā pana aham evā" 'ti. Maṇi-
kuṇḍalajātakaṃ5.

                      2. Sujātajātaka.
     Kinnu santaramāno vā 'ti. Idaṃ Satthā Jetavane vi-
haranto matapitikakuṭumbikaṃ6 ārabbha kathesi. So kira pitari
mate paridevamāno7 carati8, sokaṃ vinodetuṃ na sakkoti9. Satthā
tassa sotāpattiphalūpanissayaṃ disvā Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā
pacchāsamaṇaṃ ādāya10 gehaṃ gantvā paññattāsane nisinno taṃ
vanditvā nisinnaṃ11 "kiṃ upāsaka socasīti12" vatvā "āma bhante" ti
vutte "āvuso porāṇakapaṇḍitā paṇḍitānaṃ kathaṃ sutvā pitari kāla-
kate na sociṃsū" 'ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto kuṭumbikagehe nibbatti. Sujātakumāro13 ti
'ssa nāmaṃ kariṃsu. Tassa vayappattassa pitāmaho kālam
akāsi. Ath'; assa pitā pitu kālakiriyato14 paṭṭhāya sokasa-
mappito āḷāhanato15 aṭṭhīni {āharitvā} attano ārāme mattika-
thūpaṃ katvā tāni tattha nidahitvā gatagatavelāya16 thūpaṃ
pupphehi pūjetvā āvajjanto17 paridevati, n'; eva18 nahāyati19 na
vilimpati na bhuñjati na kammante vicāreti. Taṃ disvā Bo-
dhisatto "pitā me ayyakassa matakālato paṭṭhāya sokābhibhūto
carati, ṭhapetvā kho20 pana maṃ añño etaṃ saññāpetuṃ na
sakkoti, ekena naṃ21 upāyena nissokaṃ karissāmīti" bahina-

--------------------------------------------------------------------------
1 Ck -tāmeva, Cs Bi -tameva, Bd -tā yeva.
2 Bid corarājā bo-.
3 Bid -cchādetvā.
4 Bid dhammade-.
5 Bid add pathamaṃ.
2. Cfr. The Dasaratha-Jātaka p. 30; Jßī̀ñṬhiessen's Die Legende von
Kisāgotamī p.42.
6 Bid -pittikaṃku-.
7 Cks -ne.
8 Bid vicarati.
9 Bi asakkontena, Bd asakkoti in the place of na s.
10 Bid add tassa.
11 Cks panattāsane sannisinnaṃ, omitting nisinno taṃ vanditvā.
12 Cks socatīti.
13 Ck -to-?
14 Bid kālakatato.
15 Cks ālā-.
16 Bi gatā-.
17 Cks āvijjhanto.
18 Bid na.
19 Bid nhā-.
20 Bid omit kho.
21 Cs taṃ, Bid omit naṃ.

[page 156]
156 V. Pañcanipāta. 1. Maṇikuṇḍalavagga. (36.)
gare1 ekaṃ matagoṇaṃ disvā tiṇañ ca pānīyañ ca āharitvā tassa
purato katvā2 "khāda khāda, piva pivā" 'ti vadati3. Āgatā-
gatā naṃ4 disvā5 "samma Sujāta, kiṃ ummattako si, mata-
goṇassa tiṇodakaṃ desīti6" vadanti. So kiñci na7 paṭivadati.
Ath'; assa pitu santikaṃ gantvā "putto te ummattako jāto,
matagoṇassa tiṇodakaṃ detīti" āhaṃsu. Taṃ sutvā kuṭum-
bikassa pitusoko apagato puttasoko patiṭṭhito. So vegena
gantvā8 "nanu tvaṃ tāta Sujāta paṇḍito9, kiṃkāraṇā mata-
goṇassa tiṇodakaṃ desīti" vatvā dve gāthā abhāsi:

  Ja_V,1.2(=352).1: Kim nu santaramāno va lāyitvā haritaṃ tiṇaṃ
                    khāda khādā 'ti lapasi10 gatasattaṃ11 jaraggavaṃ. || Ja_V:6 ||


  Ja_V,1.2(=352).2: Na hi annena pānena mato goṇo samuṭṭhahe,
                    tañ12 ca tucchaṃ vilapasi yathā taṃ dummatī tathā ti. || Ja_V:7 ||


     Tattha santaramāno vā 'ti turito viya hutvā, lāyitvā ti lunitvā13,
lapasīti vippalapasi, gatasattaṃ14 jaraggavan ti gatajīvitaṃ jiṇṇaṃ15
goṇaṃ, yathā tan ettha tan ti nipātamattaṃ, yathā dummati appañño vippala-
peyya16 tathā tvaṃ tucchaṃ abhūtaṃ17 vippalapasīti18.
     Tato Bodhisatto dve gāthā abhāsi:

  Ja_V,1.2(=352).3: Tath'; eva tiṭṭhati sīsaṃ hatthapādā ca vāladhi,
                    sotā tath'; eva tiṭṭhanti19, maññe goṇo samuṭṭhahe. || Ja_V:8 ||


  Ja_V,1.2(=352).4: N'; ev'; ayyakassa sīsaṃ vā20 hatthapādā ca21 dissare,
                    rudaṃ mattikathūpasmiṃ22 nanu tvañ ñeva dummatīti. || Ja_V:9 ||


     Tattha tathevā 'ti yathā pubbe ṭhitaṃ tath'; eva tiṭṭhati, maññe ti etesaṃ
sīsādīnaṃ tath'; eva ṭhitattā ayaṃ goṇo samuṭṭhaheyyā 'ti maññāmi, nevayya-
kassā 'ti ayyakassa pana sīsaṃ vā20 hatthapādā vā20 na dissanti, piṭṭhipādā
vā na dissare ti pi pāṭho, nanu tvaññeva dummatīti ahaṃ tāva sīsādīni
passanto evaṃ karomi, tvaṃ pana na kiñci passasi, jhāpitaṭṭhānato aṭṭhīni āha-
ritvā thūpaṃ23 katvā paridevasi, iti maṃ paṭicca sataguṇena sahassaguṇena24
tvam eva25 dummatīti, bhijjanadhammā tāta saṃkhārā bhijjantīti26, tattha kā
paridevanā ti.

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid bahigāme.
2 Bid thapetvā.
3 Bid khādāhi pivāhīti āha.
4 Ck taṃ.
5 Bd adds kasmā.
6 Bid detīti.
7 Bid na kiñci.
8 Bi -nāgantvā.
9 Bi adds ti.
10 Bi khādavilapati, Bd khādātivilapati.
11 Ck -sataṃ, Cs -satthaṃ corr. to sattaṃ, Bid -santaṃ.
12 Bid tvañ.
13 Cs ḷu-, Bid luñci-.
14 Bid -santaṃ
15 Bi jinno, Bd jinna.
16 Bid vilapeyya.
17 Bid omit abbūtaṃ.
18 Bid vilapa.
19 Bi tiṭhati.
20 Bid ca.
21 Bid na.
22 Bi -kā-.
23 Bid mattikathū-.
24 Ck omits sahassa-, Bi adds nu, Bd nanu.
25 Bid tvaññeva.
26 Bid bhijjanti.

[page 157]
3. Dhonasākhajātaka. (353.) 157
     Taṃ sutvā Bodhitassa pitā "mama putto paṇḍito, idha-
lokaparalokakiccaṃ1 jānāti, mama saññāpanatthāya etaṃ
kammaṃ akāsīti" cintetvā "tāta Sujāta paṇḍita, ‘sabbe saṃ-
khārā aniccā'; ti me ñātaṃ2, ito paṭṭhāya na socissāmi3, pi-
tusokaharaṇaputtena4 nāma tādisena bhavitabban" ti vatvā
puttassa thutiṃ karonto5.

  Ja_V,1.2(=352).5: Ādittaṃ vata maṃ santaṃ6 ghatasittaṃ7 va pāvakaṃ8
                    vārinā viya9 osiñcaṃ10 sabbaṃ nibbāpaye11 daraṃ. || Ja_V:10 ||


  Ja_V,1.2(=352).6: Abbahi12 vata me sallaṃ yam āsi13 hadayanissitaṃ
                    yo me sokaparetassa pitusokaṃ apānudi. || Ja_V:11 ||


  Ja_V,1.2(=352).7: So 'haṃ14 abbūḷhasallo15 smi vītasoko anāvilo,
                    na socāmi na rodāmi tava sutvāna māṇava. (Cfr. Dhp. 96.) || Ja_V:12 ||


  Ja_V,1.2(=352).8: Evaṃ karonti sappaññā ye honti anukampakā16,
                    vinivattayanti17 sokamhā Sujāto pitaraṃ yathā ti. || Ja_V:13 ||


     Tattha nibbāpaye ti nibbāpayi, daran ti sokadarathaṃ18 Sujāto pi-
taraṃ yathā ti yathā ma ma putto Sujato maṃ pitaraṃ samānaṃ attano sap-
paññatāya sokamhā vinivattayi evaṃ19 aññe pi sappaññā sokamhā vinivattayantīti20.
     Satthā imaṃ desanaṃ21 āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ
samodhānesi: (Saccapariyosāne kuṭumbiko sotāpattiphale patiṭṭhahi)
"Tadā Sujāto aham evā" 'ti. Sujātajātakaṃ22.

                      3. Dhonasākhajātaka.
     Nayidaṃ niccaṃ bhavitabban ti. Idaṃ Satthā Bhaggesu
Suṃsumāragiriṃ nissāya Bhesakalāvane viharanto Bodhirāja-
kumāraṃ ārabbha kathesi. Bodhirājakumāro nāma Udenassa23 putto
tasmiṃ kāle Suṃsumāragire24 vasanto ekaṃ pariyodātasippaṃ vaḍ-
ḍhakiṃ pakkosāpetvā aññarājūhi25 asadisaṃ katvā Kokanadaṃ26 nāma

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid -loke kiccaṃ.
2 Bid saññātā.
3 Bid add ti.
4 Ck -kaṃha-.
5 Bid add āha.
6 Bi saṃ-.
7 Bd ghatā-.
8 Bd pāpakaṃ.
9 Bf vata.
10 Bid -ci.
11 Ck -yo.
12 Bi appuḷhi? Bd abbuḷhaṃ?
13 Cks sammāsi, Bi yamādīsī.
14 Bid svāhaṃ.
15 Ck abbulha-, Cs abbulha- corr. to abbuḷha-, Bi appuḷhaṃ?
Bd abbulha-.
16 Bid -kammakā.
17 Bid -vattanti.
18 Bid sokaṃ.
19 Cks add taṃ.
20 Bid add attho.
21 Bid dhammade-.
22 Bid add dutiyaṃ.
23 Bid add rañño.
24 Bid -giri.
25 Bid aññehi rā-.
26 cfr. Dhp. p.323; Bid -nudaṃ.

[page 158]
158 V. Pañcanipāta. 1. Maṇikuṇḍalavagga. (36.)
pāsādaṃ kārāpesi kāretvā ca pana "ayaṃ vaddhaki aññassāpi1 rañño
evarūpaṃ pāsādaṃ kāreyyā" 'ti maccharāyanto tassa akkhīni up-
pāṭesi2. Tena tassa3 akkhīni uppāṭitabhāvo4 bhikkhusaṃgho pākaṭo
jāto. Tasmā dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ: "āvuso Bo-
dhirājakumāro5 tathārūpassa vaḍḍhakino akkhīni uppāṭāpesi6, aho
kakkhalo pharuso sāhasiko" ti. Satthā āgantvā "kāya nu 'ttha
bhikkhave etarahi kathāya sannisinnā" ti pucchitvā "imāya nāmā"
'ti vutte "na bhikkhave idān'; eva pubbe p'; esa kakkhalo pharuso
sāhasiko va, na kevalañ ca idān'; eva pubbe p'; esa khattiyasahassānaṃ7
akkhīni uppāṭāpetvā6 māretvā tesaṃ maṃsena balikammaṃ kāresīti"
     vatvā atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto Takkasilāyaṃ disāpāmokkho ācariyo ahosi,
Jambudīpatale khattiyamāṇavā ca8 brāhmaṇamāṇavā ca tass'
eva santike sippaṃ uggaṇhiṃsu. Bārāṇasirañño pi putto Brah-
madattakumāro nāma tassa santike tayo vede uggaṇhi. So
pana pakatiyā9 kakkhalo pharuso sāhasiko10. Mahāsatto11 aṅ-
gavijjāvasena12 tassa kakkhalapharusasāhasikabhāvaṃ ñatvā
"tāta tvaṃ kakkhalo pharuso sāhasiko, pharusena nāma13 lad-
dhaṃ issariyaṃ aciraṭṭhitikaṃ hoti, so issariye vigate14 bhinna-
nāvo viya samudde patiṭṭhaṃ na labhati, tasmā mā evarūpo
ahosīti" taṃ ovadanto15 dve gāthā abhāsi:

  Ja_V,1.3(=353).1: Na-y-idaṃ niccaṃ bhavitabbaṃ Brahmadatta
                    khemaṃ subhikkhaṃ suhatā va kāye16,
                    atthaccaye17 mā hu18 sammūḷho
                    bhinnaplavo19 sāgarasseva majjhe. || Ja_V:14 ||


  Ja_V,1.3(=353).2: Yāni karoti puriso tāni attani passati (Cfrṣupra vol.II p.202.)
                    kalyāṇakāri20 kalyāṇaṃ pāpakāri ca21 pāpakaṃ,
                    yādisaṃ vapate22 bījaṃ tādisaṃ harate phalan ti. || Ja_V:15 ||


--------------------------------------------------------------------------
1 Cks aññamaññassāpi.
2 Bi uppātāpeti, Bd uppātāpesi.
3 Bid tenassa.
4 Bid uppātita-.
5 Bid add kira.
6 Bid -tā-.
7 Cks -ssaṃ, Bid -ssāni.
8 Bid omits ca.
9 Bid add pi.
10 Bid add ahosi.
11 Bid bodhisatto.
12 Bid -bhijjā-.
13 Bid pana.
14 Bid vinaṭhe.
15 Bid ovādento.
16 Bi sukhatāva-, Bd sukhabhāva-.
17 Ck atthaccayo, Cs accantaye, Bd atthañcaye, Bi attapaccaye.
18 Bd mā ahu.
19 Ck bhinnaphalavo, Cs -phalavo corr. to -plavo.
20 Bi -rī.
21 Ck vā?
22 Bid vappate.

[page 159]
3. Dhonasākhajātaka. (353.) 159
     Tattha suhatāvakāye1 ti tāta Brahmadatta yad etaṃ khemaṃ vā su-
bhikkhaṃ vā yā vā2 esā sukhitā3 kāye idaṃ sabbaṃ imesaṃ sattānaṃ niccaṃ
sabbakālam eva na bhavati, idaṃ pana aniccaṃ hutvā abhāvadhammaṃ, atthac-
caye4 ti so5 tvaṃ aniccatāvasena6 issariye vigate attano atthassa accayena
yathā nāma bhinnaplavo7 bhinnanāvo manusso sāgaramajjhe patiṭṭhaṃ alabhanto
sammūḷho hoti8 evaṃ mā ahu sammūḷho9, tāni attani10 passatīti tesaṃ
kammānaṃ phalaṃ vindanto tāni attani passati11 nāma.
     So ācariyaṃ vanditvā Bārāṇasiṃ gantvā pitu sippaṃ das-
setvā oparajje12 patiṭṭhāya pitu accayena rajjaṃ pāpuṇi. Tassa
Piṅgiyo13 nāma purohito ahosi kakkhaḷo14 pharuso15. So yasa-
lobhena16 cintesi: "yan nūnāhaṃ iminā raññā17 sakala-Jam-
budīpe sabbarājāno18 gāhāpeyyaṃ19, evaṃ esa ekarājā bhavis-
sati aham pi ekapurohito20" ti so21 rājānaṃ attano kathaṃ
gaṇhāpesi22. Rājā mahatiyā senāya23 nikkhamitvā ekassa
rañño nagaraṃ rundhitvā taṃ rājānaṃ gaṇhi. Eten'; eva upā-
yena24 sakala-Jambudīpe rajjaṃ gahetvā rājasahassaparivuto
"Takkasilāya25 rajjaṃ gahessāmīti26" agamāsi. bodhisatto
nagaraṃ paṭisaṃkharitvā27 parehi appadhaṃsiyaṃ28 akāsi.
Bārāṇasirājāpi Gaṅgātīre29 mahato nigrodharukkhassa mūle
sāṇiṃ parikkhipāpetvā upari vitānaṃ kāretvā30 sayanaṃ pañ-
ñāpetvā nivāsaṃ gaṇhi. So Jambudīpatale sahassaṃ31 rājāno
gahetvā yujjhamāno32 pi Takkasilaṃ33 gahetuṃ asakkonto puro-
hitaṃ pucchi: "ācariya, mayaṃ ettakehi rājūhi saddhiṃ āgan-
tvā34 Takkasilaṃ35 gahetuṃ na sakkoma, kin nu kho kātab-
ban" ti. "Mahārāja rājasahassānaṃ36 akkhīni uppāṭetvā37 kuc-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bi sukhātāpa-, Bd sukhabhāva-.
2 Cks va, Bid omit vā.
3 Cs sukhītā, Bid sukhatā.
4 Cs atthaccaye corr. to atthañcaye, Bi attacca-, Bd atthañca-.
5 Bid yo.
6 Bid -tādivasena.
7 Cks -ppalavo, Bd bhinna napallavā, Bi omits bhinnaplavo.
8 Bid ahosi.
9 Ck asam-.
10 Cks attāni.
11 Bid sampas-.
12 Bid upa-.
13 Bid piṅgalo.
14 Ck Bd -lo.
15 Bid add sāhasiko.
16 Cs Bi -lā-.
17 Ck Bi rañño, Bd upāyena.
18 Bid sabbe-.
19 Cks -yyuṃ, Bid add ti.
20 Bid add bhavissāmi.
21 Bi adds ta, Bd taṃ.
22 Bid gāhāpesi.
23 Bid add nagarā.
24 Bid etenupā-.
25 Bid -yaṃ.
26 Bid gaṇhissāmiti.
27 Ck -saṃcaritvā.
28 Bd apa-, Bi asamaṃvisaṃyaṃ.
29 Bid gaṅgānadītīre.
30 Bid kārāpetvā.
31 Bid -ssa.
32 Bi kujhamāno.
33 Cs Bi -lāyaṃ.
34 Bid add pi.
35 Bi -lāyaṃ.
36 Cks -ssaṃ, Bi sahassarājānaṃ, Bd sahassarājūnaṃ.
37 Bid uppātetvā, and add māretvā.

[page 160]
160 V. Pañcanipāta. 1. Maṇikuṇḍalavagga. (36.)
chiṃ1 phāletvā2 pañcamadhuramaṃsaṃ ādāya imasmiṃ ni-
grodhe nibbattadevatāya3 balikammaṃ katvā antavaṭṭīhi ruk-
khaṃ parikkhipitvā lohitapañcaṅgulikāni karoma, evaṃ no
khippam eva jayo bhavissatīti". Rājā "sādhū" ti paṭissutvā4
antosāṇiyaṃ mahābale malle ṭhapetvā ekamekaṃ rājānaṃ
pakkosāpetvā nippīḷanen'; eva visaññikāretvā akkhīni uppāṭe-
tvā māretvā maṃsaṃ ādāya kaḷebarāni5 Gaṅgāya6 pavāhetvā
vuttappakāraṃ balikammaṃ kāretvā7 balibheriṃ ākoṭāpetvā
yujjhāya8 gato. Ath'; assa aṭṭālakato eko yakkho āgantvā
dakkhiṇaṃ akkhiṃ9 uppāṭetvā agamāsi10. Mahatī vedanā up-
pajji. So vedanāmatto11 āgantvā nigrodharukkhamūle pañ-
ñattasayane12 uttānako nipajji13. Tasmiṃ khaṇe eko gijjho
ekaṃ tikhiṇakoṭiṃ14 aṭṭhiṃ gahetvā tassa15 rukkhagge nisinno
maṃsaṃ khāditvā16 aṭṭhiṃ vissajjesi, aṭṭhikoṭi17 āgantvā
rañño vāmakkhimhi ayasūlaṃ vipatitvā18 akkhiṃ19 bhindi.
Tasmiṃ khaṇe Bodhisattassa vacanaṃ sallakkhesi, so "amhākaṃ
ācariyo ‘ime sattā bījānurūpaṃ phalaṃ viya kammānurūpaṃ
vipākaṃ anubhontīti'; kathento idaṃ disvā kathesi, maññe" ti
vatvā vippalapanto20 dve gāthā abhāsi:

  Ja_V,1.3(=353).3: Idaṃ tad ācariyavaco
                    Pārāsariyo yad21 abravi: (Cfrṣupra vol.II. p.202.)
                    māssu22 tvaṃ23 akarā24 pāpaṃ
                    yaṃ25 taṃ26 pacchā kataṃ27 tape. || Ja_V:16 ||

  Ja_V,1.3(=353).4: Ayam eva so Piṅgiya28 dhonasākho29
                    yahiṃ ghātayiṃ khattiyānaṃ sahassaṃ
                    alaṃkate candanasāralitte30,
                    tam eva dukkhaṃ paccāgataṃ31 mamā32 ti. || Ja_V:17 ||


--------------------------------------------------------------------------
1 Bi kucchi, Cks kucchiyaṃ.
2 Bi pāl-, Bd bāl-.
3 Bid adhivatta.
4 Bid -suṇitvā.
5 Bid -va-.
6 Bid -yaṃ.
7 Bid karonto.
8 Bid yuddhāya.
9 Bid -ṇakkhiṃ.
10 Bid add athassa.
11 Bi -nappatto, Bd -nāppatto.
12 Bid -ttāsane.
13 Cks Bd nippa-, Bi nipijji.
14 Bid -ṭikaṃ.
15 Bid omit tassa.
16 Bid -detvā.
17 Cks -ṭiṃ.
18 Bid ayasulehi viya patitvā.
19 Ck akkhi, Bid akkhini.
20 Bid vilapento.
21 Bid porāṇācariyo yaṃ.
22 Bi māsu, Bd massu.
23 Ck -tā, Cs tā corr. to taṃ.
24 Bid -ri.
25 Cs yan.
26 Bi tvaṃ.
27 Cs katan.
28 Bi pītiyo, Bd pibhiyo.
29 Ck dona-, Bid vena-.
30 Bid -sārānulitte.
31 Bi pacchākataṃ, Bd pacchāgataṃ.
32 Bid maman.

[page 161]
3. Dhonasākhajātaka. (353.) 161
     Tattha idaṃ tadācariyavaco ti taṃ idaṃ1 tassa2 ācariyassa vacanaṃ,
Pārāsariyo3 ti taṃ gottena kitteti, pacchā katan ti yaṃ pāpaṃ tayā ka-
taṃ pacchā taṃ4 tāpeyya5 kilameyya taṃ mā karīti ovādaṃ adāsi, aham pan'
assa vacanaṃ na karin ti, ayamevā 'ti nigrodharukkhaṃ dassento vilapati,
dhonasākho6 ti patthaṭasākho, yahiṃ ghātayin ti yamhi rukkhe khattiya-
sahassaṃ māresiṃ, alaṃkate candanasāralitte7 ti rājālaṃkārehi alaṃkate
candanasāralitte8 te9 khattiye sattāhaṃ10 ghātesiṃ, ayam eva so rukkho, idāni
mayhaṃ kiñci parittānaṃ kātuṃ na sakkotīti dīpeti, tameva dukkhan ti
yaṃ11 maya paresaṃ12 akkhiuppāṭanadukkhaṃ13 kataṃ idaṃ me tadeva paṭi-
āgataṃ, idāni no14 ācariyassa vacanaṃ matthakaṃ pattan ti paridevati.
     So evaṃ paridevamāno aggamahesiṃ anussaritvā

  Ja_V,1.3(=353).5: Sāmā ca15 kho candanalittagattī16
                    laṭṭhīva sobhañjanakassa uggatā,
                    adisvā17 kālaṃ karissāmi Ubbariṃ,
                    taṃ18 me tato19 dukkhataraṃ bhavissatīti || Ja_V:18 ||


gātham āha.
     Tass'; attho: mama bhariyā suvaṇṇasāmā Ubbarī, yathā nāma siggurukkhassa
ujū20 uggatā sākhā mandamāḷuteritā21 kampamānā sobhati evaṃ itthivilāsaṃ
kurumānā sobhati, tam ahaṃ idāni akkhīnaṃ22 bhinnattā Ubbariṃ adisvā va kālaṃ
karissāmīti, tam me tassā23 adassanaṃ ito maraṇadukkhato pi dukkhataraṃ
bhavissatīti.
     So evaṃ vippalapanto yeva maritvā niraye nibbatti, na
naṃ issariyaluddho24 purohito parittānaṃ kātuṃ sakkhi, na25
attano issariyaṃ laddho26, tasmiṃ matamatte yeva balakāyo
bhijjitvā palāyi.
     Satthā imaṃ desanaṃ27 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
corarājā28 Bodhirājakumāro ahosi, Piṅgiyo29 Devadatto, disāpāmokkho
ācariyo30 aham evā" 'ti. Dhonasākhajātakaṃ31.

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid idaṃ taṃ.
2 Bid omit tassa.
3 Bi porāṇācari, Bd poracariyo.
4 Bid taṃ pacchā.
5 Bid tap-.
6 Cks yo-, Bid venasākho.
7 Bi -sārānulitte.
8 Bid lohitacandanasārānulitte.
9 Bid omit te.
10 Ck sattā- corr. to satthā-, Bi saṭhā-, Bd yathā-.
11 Cks yam.
12 Bid parassa.
13 Bid akkhīni up-.
14 Bd so.
15 Bd va, Bi omits ca.
16 Bid -gattā.
17 Cks add va.
18 Cks tam.
19 Bid ito.
20 Ck ujuṃ.
21 Bid -lu-.
22 Cks akkhīni, Bi akkhinnaṃ, Bd akkhinaṃ.
23 Bid tamevatassā.
24 Cks -luddo, Bi -yaṃpaluddho, Bd -yapaluddo.
25 Bid add taṃ.
26 Cks issarimado, Bi omits laddho.
27 Bid dhammade-.
28 Bid bārāṇasīrājā.
29 Bid piṅgalo.
30 Bid add pana.
31 Bi venasārajā-, Bd venasājā-, both add tatiyaṃ.

[page 162]
162 V. Pañcanipāta. 1. Maṇikuṇḍalavagga. (36.)

                      4. Uragajātaka.
     Urago va tacaṃ jiṇṇaṃ ti. Idaṃ Satthā Jetavane
viharanto mataputtakakuṭumbikaṃ1 ārabbha kathesi. Vatthuṃ2
Matabhariyamatapitikavatthusadisam eva. Idhāpi Satthā tath'; eva
tassa nivesanaṃ gantvā taṃ āgantvā vanditvā nisinnaṃ "kiṃ3 āvuso
socasīti" pucchitvā "āma bhante puttassa4 matakālato paṭṭhāya so-
cāmīti" vutte "āvuso bhijjanadhammaṃ5 nāma bhijjati, nassana-
dhammaṃ5 nassati, tañ ca kho6 na ekass'; eva7 nāpi ekasmiṃ yeva8
gāme9, aparimāṇesu pana cakkavālesu tīsu bhavesu amaraṇadhammo
nāma n'; atthi, tabbhāven'; eva ṭhātuṃ samattho ekasaṃkhāro pi n'
atthi, sabbe sattā maraṇadhammā, saṃkhārā bhijjanadhammā, porāṇa-
kapaṇḍitāpi putte mate10 ‘nassanadhammaṃ naṭṭhan'; ti na sociṃsū"
'ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari:
Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto Bārāṇasiyā11 dvāragāmake brāhmaṇakule nib-
battitvā kuṭumbaṃ saṇṭhapetvā kasikammena jīvikaṃ kap-
pesi. Tassa putto ca dhītā cā ti dve dārakā ahesuṃ. So
puttassa vayappattassa samānakulato kumārikaṃ ānesi12. Iti
te dāsiyā saddhiṃ cha janā ahesuṃ: Bodhisatto bhariyā putto
dhītā suṇisā13 dāsīti. Te samaggā sammodamānā piyasaṃvāsā
ahesuṃ. Bodhisatto sesānaṃ pañcannaṃ evaṃ14 ovādaṃ deti:
"Tumhe yathāladdhaniyāmena15 dānaṃ detha sīlaṃ rakkhatha
uposathakammaṃ karotha, maraṇasatiṃ16 bhāvetha tumhākaṃ
maraṇabhāvaṃ sallakkhetha, imesaṃ hi sattānaṃ maraṇaṃ
dhuvaṃ jīvitaṃ addhuvaṃ17, sabbe saṃkhārā aniccā va18 kha-
yadhammino va, rattiṃ divā ca19 appamattā hothā" 'ti. Te
"sādhū" 'ti ovādaṃ sampaṭicchitvā appamattā maraṇasatiṃ16
bhāventi. Ath'; ekadivasaṃ Bodhisatto puttena saddhiṃ khet-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bi -puttaṃku-, Bd -puttakaṃku-.
2 Bid add pana.
3 Bd kiṃ nu kho.
4 Bid add me.
5 Bd -mmo.
6 Bid add pana.
7 Bid ekasmiṃ yeva kule.
8 Bid ekasmiññeva.
9 Bid add atha kho.
10 Bid add maraṇadhammaṃ.
11 Cks -yaṃ
12 Bid āharitvā adāsi in the place of ānesi.
13 Cks Bi sunisā.
14 Ck -nnaṃ eva, Cs -nnaṃ yeva.
15 Bid -neva.
16 Bd -ṇānussatiṃ.
17 Bid adhūvaṃ.
18 Bid omit va.
19 Cs rattiṃndivā ca, Bi rattiñca jīviñca, Bd rattiñca divañca.

[page 163]
4. Uragajātaka. (354.) 163
taṃ gantvā kasati1. Putto kacavaraṃ saṃkaḍḍhitvā jhāpesi.
Tassāvidūre ekasmiṃ vammīke āsīviso atthi. Dhūmo tassa
akkhīni pahari. So kuddho nikkhamitvā "imaṃ nissāyā" 'ti3
catasso dāṭhāpi4 nimujjāpento5 taṃ ḍasi. So maritvā va6
pati7. Bodhisatto maritvā va6 patitaṃ8 disvā goṇe ṭhapetvā
āgantvā tassa matabhāvaṃ ñatvā taṃ ukkhipitvā ekasmiṃ
rukkhamūle nipajjāpetvā pārupitvā9 n'; eva rodi na paridevi,
"bhijjanadhammaṃ pana bhijjati10, maraṇadhammaṃ mataṃ,
sabbe saṃkhārā aniccā maraṇanipphattikā" ti aniccabhāvam
eva sallakkhetvā kasi. So11 khettasamīpena gacchantaṃ ekaṃ
paṭivissakaṃ purisaṃ disvā "tāta gehaṃ gacchasīti" pucchitvā
"āmā" 'ti vutte "tena hi amhākam pi gharaṃ gantvā brāh-
maṇiṃ vadeyyāsi: ‘ajja kira pubbe viya dvinnaṃ12 anāharitvā
ekass'; evāhāraṃ13 āneyyātha14, pubbe pi15 ekikā va dāsī āhā-
raṃ āharati, ajja pana cattāro pi janā suddhavatthanivatthā
gandhapupphahatthā āgaccheyyāthā" 'ti. So "sādhū" 'ti gan-
tvā brāhmaṇiyā tath'; eva kathesi. "Kena16 tāta idaṃ17 sā-
sanaṃ dinnan" ti. "Brāhmaṇena ayye" 'ti. Sā "putto me
mato" ti aññāsi. Kampanamattam pi 'ssā nāhosi18. Evaṃ
subhāvitacittā suddhavatthanivatthā pana19 gandhapuppha-
hatthā20 āhāraṃ gāhāpetvā21 sesehi saddhiṃ khettaṃ agamāsi.
Ekassa pi22 roditaṃ vā paridevitaṃ vā nāhosi. Bodhisatto
puttassa nipannacchāyāyam eva nisīditvā23 bhuñji. Bhuttā-
vasāne sabbe pi dārūni24 uddharitvā taṃ citakaṃ āropetvā
gandhapupphehi pūjetvā jhāpesuṃ. Kassaci ekabindum pi as-
suṃ nāhosi. Sabbe bhāvitamaraṇasatino25. Tesaṃ sīlatejena
Sakkassāsanaṃ26 uṇhākāraṃ dassesi. So "ko nu kho maṃ

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid kassati.
2 Bid -ti.
3 Bi nissāya mayhaṃ bhayan ti.
4 Bid omit pi.
5 Bid nimuñcitvā.
6 Bid parivattitvā and omit va.
7 Bid patito.
8 Bid taṃ patitaṃ.
9 Bd pāruṃpetvā.
10 Bid bhinnaṃ.
11 Ck ko.
12 Bid add bhattaṃ.
13 Bid ekasseva āh-.
14 Bi hareyyātha, Bd hā-.
15 Bid va.
16 Bid add te.
17 Bid imaṃ.
18 Bid nāhoti.
19 Bid omit pana.
20 Bid add dāsī pana.
21 Bi āhārāpetvā, Bd āharitvā.
22 Bd etassāpi.
23 Bid add bhattaṃ.
24 Cks Bi dāruṇi, Bd dāruni.
25 Bid subhā-.
26 Bid sakkassa ās-.

[page 164]
164 V. Pañcanipāta. 1. Maṇikuṇḍalavagga. (36.)
ṭhānā cāvetukāmo" ti upadhārento tesaṃ guṇatejena uṇha-
bhāvaṃ1 ñatvā pasannamānaso hutvā "mayā etesaṃ santikaṃ
gantvā sīhanādaṃ nadāpetvā sīhanādapariyosāne etesaṃ nive-
sanaṃ2 sattaratanapuṇṇaṃ3 katvā āgantuṃ vaṭṭatīti" vegena
tattha gantvā āḷāhanapasse ṭhito4 "kiṃ karothā" 'ti āha.
"Ekaṃ manussaṃ jhāpema sāmīti5". "Na tumhe manussaṃ
jhāpessatha, ekaṃ pana migaṃ māretvā6 pacatha, maññe" 'ti.
"N'; atth'; etaṃ sāmi, manussam eva jhāpemā" 'ti. "Tena hi
verimanusso vo bhavissatīti". Atha naṃ bodhisatto "orasa-
putto no sāmi, na veriko" ti āha. "Tena hi vo appiyaputto
bhavissatīti". "Atipiyaputto sāmīti". "Atha kasmā na roda-
sīti". So arodanakāraṇaṃ kathento paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_V,1.4(=354).1: Urago va tacam jiṇṇaṃ (Dhp. p.360; Thiessen, Kisāg. p.41.)
                    hitvā gacchati san tanuṃ
                    evaṃ sarīre nibbhoge
                    pete kālakate sati. || Ja_V:19 ||


  Ja_V,1.4(=354).2: Ḍayhamāno na jānāti
                    ñātīnaṃ paridevitaṃ,
                    tasmā etaṃ na socāmi,
                    gato so tassa yā gatīti. || Ja_V:20 ||


     Tattha san tanun ti attano sarīraṃ, nibbhoge ti jīvitindriyābhā-
vena7 bhogarahite, pete ti paralokaṃ paṭigate8, kālakate ti katakāle mate ti
attho. Idaṃ vuttaṃ hoti: sāmi mama putto yathā nāma urago jiṇṇatacaṃ ni-
vattitvā9 anolokento10 anapekho11 chaḍḍetvā12 gaccheyya evaṃ attano sarīraṃ
chaḍḍetvā12 gacchati, tassa jīvitindriyarahite sarīre evaṃ nibbhoge tasmiñ ca
me putte pete13 puna paṭigate8 maraṇakālaṃ katvā ṭhite14 sati ko rodanena15
vā paridevitena16 vā attho, ayaṃ hi17 yath'; esa18 sūlehi vijjhitvā ḍayhamāno
sukhadukkhaṃ19 na jānāti evaṃ ñātīnaṃ paridevitaṃ pi na jānāti, tena kāra-
ṇenāhaṃ etaṃ na socāmi, yā tassa attagati20 taṃ so gato21 ti.

--------------------------------------------------------------------------
1 Ck uṇhā-, Cs uṇhā- corr. to uṇha-, Bid uṇhākāraṃ.
2 Bid -ne.
3 Bid -naparipuṇṇaṃ.
4 Bid add tāta.
5 Bid -mā ti, omitting sāmī.
6 Bd adds jhāpetha.
7 Bid -yassa abhā-.
8 Bid pati-.
9 Bid chaṭṭetvā.
10 Bid -ketvā.
11 Bid -pekkho.
12 Cks chaḍḍhe-, Bid chaṭṭe-.
13 Bid mate.
14 Bid gate.
15 Bid kāruññena.
16 Bid paridevena.
17 Bid ayañhi.
18 Bid yathā.
19 Bid sukhaṃdukkhaṃ.
20 Bi attanā gati, Bd attano gati.
21 Bd taṃ gati so gato, Bi tam socāmi yā tassa attanā gati taṃ so gato.

[page 165]
4. Uragajātaka. (354.) 165
     Sakko Bodhisattassa vacanaṃ sutvā brāhmaṇiṃ pucchi:
"amma tuyhaṃ1 so kiṃ hotīti". "Dasamāse kucchinā pari-
haritvā thaññaṃ pāyetvā hatthapāde saṇṭhapetvā vaḍḍhita-
putto2 me sāmīti". "Amma pitā tāva3 purisabhāvena mā4 ro-
datu, mātuhadayaṃ nāma5 mudukaṃ hoti, tvaṃ kasmā na
rodasīti". Sā arodanakāraṇaṃ kathentī6

  Ja_V,1.4(=354).3: Anavhāto tato āgā7,
                    ananuññāto ito gato,
                    yathāgato tathā gato,
                    tattha kā paridevanā. || Ja_V:21 ||


  Ja_V,1.4(=354).4: Ḍayhamāno na jānāti
                    ñātīnaṃ paridevitaṃ,
                    tasmā etaṃ na socāmi,
                    gato so tassa yā gatīti || Ja_V:22 ||


gāthadvayam āha.
     Tattha anavhāto ti ayaṃ tāva mayā paralokato anāhuto8 ayācito, āgā
ti9 amhākaṃ gehaṃ āgato, ito ti ito manussalokato gacchanto pi mayā ana-
nuññāto10 gato11, yathāgato ti āgacchanto yathā attano12 ruciyā āgato
gacchanto pi tath'; eva gato, tatthā 'ti tasmiṃ tassa ito gamane kā pari-
devanā, ḍayhamāno ti gāthā vuttanayen'; eva13 veditabbā.
     Sakko brāhmaṇiyā kathaṃ sutvā14 bhaginiṃ pucchi: "amma
tuyh'; eso15 kiṃ hotīti". "Bhātā me sāmīti". "Amma bhagi-
niyo nāma bhātusu16 sasnehā17 honti, tvaṃ kasmā na rodasīti".
Sāpi18 arodanakāraṇaṃ kathentī19

  Ja_V,1.4(=354).5: Sace rode kisī20 assaṃ,
                    tassā21 me kiṃ phalaṃ siyā,
                    ñātimittāsuhajjānaṃ22
                    bhiyyo no23 aratī siyā. || Ja_V:23 ||


--------------------------------------------------------------------------
1 Ck tumhe, Cs tumhe corr. to tuyhaṃ.
2 Ck vaddhi-.
3 Ck tava, Cs tañca, Bi va.
4 Cks na.
5 Bid pana.
6 all four MSS. -ti.
7 Bid agā.
8 Bi avhāto, Bd anavhāto.
9 Cks āga, omitting ti, Bid agā ti.
10 Bid add va.
11 Bid āgato.
12 Bid add va.
13 Bid -yena, omitting eva.
14 Bid add tassa.
15 Bid tuyhaṃ so kiṃ.
16 Ck bhātīsu, Cs -tisu.
17 Bid sineho.
18 Bd sāpissa.
19 Bid -ti.
20 Bid kissā.
21 Bid tassa.
22 Ck -mitta-, Cs -mittaṃ corr. to -mitta-.
23 Cks me.

[page 166]
166 V. Pañcanipāta. 1. Manikuṇḍalavagga. (36.)

  Ja_V,1.4(=354).6: Ḍayhamāno na jānāti
                    ñātīnaṃ paridevitaṃ,
                    tasmā etaṃ na socāmi,
                    gato so tassa yā gatīti || Ja_V:24 ||


gāthadvayam āha.
     Tattha sace ti yadi ahaṃ bhātari mate rodeyyaṃ kisasarīrā assaṃ, bhātu
pana me tappaccayā vaḍḍhi1 nāma n'; atthīti tassa dasseti, tassā me ti tassā
mayhaṃ rodantiyā kiṃ phalaṃ ko ānisaṃso bhaveyya2, avaḍḍhi3 pana paññā-
yatīti dīpeti, ñātimittāsuhajjānan4 ti ñātimittasuhajjānaṃ5, ayam eva
vā pāṭho, bhiyyo no ti ye amhākaṃ ñātimittā ca suhadayā ca tesaṃ adhi-
katarā arati siyā.
     Sakko bhaginiyā kathaṃ sutvā tassa bhariyaṃ pucchi:
"amma tuyh'; eso6 kiṃ hotīti". "Pati me sāmīti". "Itthiyo
nāma patimhi mate vidhavā honti anāthā, tvaṃ kasmā na ro-
dasīti". Sāpi 'ssa arodanakāraṇaṃ kathentī:

  Ja_V,1.4(=354).7: Yathāpi dārako candaṃ
                    gacchantam anurodati
                    evaṃsampadam ev'; etaṃ
                    yo petam anusocati. || Ja_V:25 ||


  Ja_V,1.4(=354).8: Ḍayhamāno na jānāti
                    ñātīnaṃ paridevitaṃ,
                    tasmā etaṃ na socāmi,
                    gato so tassa yā gatīti || Ja_V:26 ||


dve gāthā7 āha.
     Tass'; attho: yathā nāma yuttāyuttaṃ labbhanīyālabbhanīyaṃ8 ajānanto
bāladārako mātu ucchaṅge nipanno puṇṇamāsiyaṃ puṇṇacandaṃ ākāse9 gac-
chantaṃ disvā amma candaṃ me dehi candaṃ me dehīti punappuna rodati
evaṃsampadam ev'; etan ti evaṃnipphattikam10 eva evaṃ tassa roṇṇaṃ11
hoti yo petaṃ kālakataṃ anusocati ito pi ca niratthakataraṃ, kiṃkāraṇā: so hi
vijjamānaṃ candaṃ anurodati, mayhaṃ pana pati mato, etarahi avijjamāno12
sūlehi vijjhitvā ḍayhamāno pi na kiñci jānātiti.

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid vuḍhi.
2 Bid add mayhaṃ.
3 Bi avuddhi, Bd avuḍhi.
4 Cks -mitta-.
5 Bd -mittāsuyadānaṃ.
6 Bid tuyhaṃ.
7 Bid gāthādvayam.
8 Ck Bi -ni-niyaṃ.
9 Bid -sena.
10 Bi nipattitam, Bd nippattitam.
11 Bd ruṇṇaṃ.
12 Cks vijj-.

[page 167]
4. Uragajātaka. (354.) 167
     Sakko bhariyāya kathaṃ1 sutvā dāsiṃ pucchi: "amma
tuyh'; eso2 kiṃ hotīti". "Ayyo me sāmīti". "Nūna3 tvaṃ
iminā pīletvā4 bādhetvā5 paributtā bhavissasi6, tasmā ‘sumato
ayan7'; ti na rodasīti". "Sāmi mā evaṃ avaca, na ca etaṃ8
etassa anucchavikaṃ, khantimettānuddayasampanno me ayya-
putto ure saṃvaḍḍhitaputto viya ahosīti". "Atha kasmā na
rodasīti". Sāpi 'ssa arodanakāraṇaṃ kathentī:

  Ja_V,1.4(=354).9: Yathāpi [brahme9] udakakumbho10
                    bhinno appaṭisandhiyo
                    evaṃsampadam ev'; etaṃ
                    yo petam anusocati. || Ja_V:27 ||


  Ja_V,1.4(=354).10: Ḍayhamāno na jānāti
                    ñātīnaṃ paridevitaṃ,
                    tasmā etaṃ na socāmi,
                    gato so tassa yā gatīti || Ja_V:28 ||


gāthadvayam āha.
     Tass'; attho: yathā nāma udakakumbho10 ukkhippamāno11 patitvā yathā-
bhinno12 puna tāni kapālāni paṭipāṭiyā ṭhapetvā saṃvidahitvā13 paṭipākatiko14
kātuṃ na sakkā15 yo petaṃ anusocati tassāpi16 etaṃ anusocanaṃ evaṃnip-
phattikaṃ17 eva hoti matassa18 jīvāpetuṃ asakkuneyyato, iddhimato19
iddhānubhāvena bhinnaṃ kumbhaṃ sandahitvā13 udakassa pūretaṃ sakkā bha-
veyya, kālakato pana iddhibalena20 pi na sakkā paṭipākatiko21 kātun tī, itarā
gāthā vuttā yeva.
     Sakko sabbesaṃ dhammakathaṃ sutvā pasīditvā "tumhehi
appamattehi22 maraṇasati bhāvitā23, mā24 tumhe ito paṭṭhāya
sahatthena kammaṃ25 karittha26, ahaṃ27 Sakko devarājā,
ahaṃ vo gehe sattaratanāni aparimāṇāni karissami, tumhe dānaṃ

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid vacanaṃ.
2 Bid tuyhaṃ so.
3 Bid nanu.
4 Bid piḷitvā.
5 Bid pothetvā.
6 Ck -ti corr. to -si, Cs Bid -ti.
7 Bid sumuttā ahan.
8 Bid omit ca etaṃ.
9 Bid omit brahme.
10 Cks udakum-.
11 Bid ukkhipiyamāno.
12 Bid sattadhā bhi-.
13 Bid saṇṭhahitvā.
14 Ck -ke, Cs -ko corr. to -ke, Bi paṭipātika, Bd patipakatikaṃ.
15 Bid sakkoti.
16 Bid tathāpi.
17 Bid nippatikaṃ, omitting evaṃ.
18 Bid add puna.
19 Bid -manto.
20 Bid -nā.
21 Ck -ko? Cs -ke, Bd patipākatikaṃ.
22 Bi tumhe appamatte, Bd tumhe appamattā.
23 Bid -bhāvetha.
24 Bid omit mā.
25 Bid add mā.
26 Bid -tthā ti.
27 Bid omit ahaṃ.

[page 168]
168 V. Pañcanipāta. 1. Maṇikuṇḍalavagga. (36.)
detha sīlaṃ rakkhatha uposathaṃ upavasatha1, appamattā
hothā" ti tesaṃ ovādaṃ datvā gehaṃ aparimitaṃdhanaṃ2
katvā pakkāmi.
     Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ
samodhānesi: (Saccapariyosāne kuṭumbiko sotāpattiphale patiṭṭhahi)
"Tadā dāsī Khujjuttarā ahosi, dhītā Uppalavaṇṇā, putto Rahulo, mātā
Khemā, brāhmaṇo pana aham evā" 'ti. Uragajātakaṃ.

                      5. Ghatajātaka.
     Aññe socanti rodantīti. Idaṃ Satthā Jetavane vi-
haranto Kosalarañño3 amaccaṃ ārabbha kathesi. Vatthuṃ heṭṭhā
kathitasadisam eva. Idha pana rājā attano upakārakassa amaccassa
mahantaṃ yasaṃ datvā paribhedakānaṃ kathaṃ gahetvā taṃ4 ban-
dhitvā5 bandhanāgāre kāresi6. So tattha nisinno va sotāpattimaggaṃ
nibbattesi. Rājā tassa guṇaṃ sallakkhetvā mocāpesi. So gandha-
mālaṃ ādāya Satthu santikaṃ gantvā vanditvā nisīdi. Atha naṃ
Satthā "anattho kira te uppanno" ti pucchitvā "āma bhante7, anat-
thena pana me attho āgato, sotāpattimaggo nibbattito" ti vutte "na
kho upāsaka tvaṃ ñeva anatthena atthaṃ āhari, porāṇakapaṇḍitāpi
pana āhariṃsū" ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto tassa aggamahesiyā kucchimhi nibbatti, Ghata-
kumāro8 ti 'ssa nāmaṃ kariṃsu. So aparena samayena Tak-
kasiḷāyaṃ9 uggahitasippo dhammena rajjaṃ kāresi. Tass'
antepure10 eko amacco dubbhi. Taṃ so paccakkhato ñatvā
raṭṭhā pabbājesi. Tadā Sāvatthiyaṃ Vaṃkarājā11 nāma rajjaṃ
kāresi. So tassa santikaṃ gantvā upaṭṭhahitvā heṭṭhāvutta-
nayen'; eva attano vacanaṃ gaṇhāpetvā12 Bārāṇasirajjaṃ gaṇ-
hāpesi. So13 rajjaṃ gahetvā Bodhisattaṃ saṃkhalikāhi ban-
dhāpetvā bandhanāgāraṃ pavesesi. Bodhisatto jhānaṃ14 nib-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid uposathakammaṃ karotha.
2 so all four MSS.
3 Bid add ekaṃ.
4 Ck omits taṃ.
5 Bid taṃ bandhāpetvā.
6 Bid pavesesi.
7 Bid add ti.
8 Bid Ghaṭa-.
9 Ck -ya.
10 Bid tassa an-.
11 Bid dhaṅka-.
12 Bid gāhā-.
13 Bid add pi.
14 Ck ñānaṃ.

[page 169]
5. Ghatajātaka. (355.) 169
battetvā ākāse pallaṃkena nisīdi. Vaṃkassa1 sarīre dāho2
uṭṭhahi. So gantvā Bodhisattassa suvaṇṇādāsaphullapaduma-
sassirīkaṃ3 mukhaṃ disvā Bodhisattaṃ pucchanto {paṭhamaṃ}
gātham āha:

  Ja_V,1.5(=355).1: Aññe socanti rodanti, añño assumukho jano,
                    pasannamukhavaṇṇo si, kasmā Ghata4 na socasīti. || Ja_V:29 ||


     Tattha aññe ti taṃ ṭhapetvā sesamanussā.
     Ath'; assa Bodhisatto asocanakāraṇaṃ kathento sesa-
gāthā5 abhāsi:

  Ja_V,1.5(=355).2: Nābbhatītaharo6 soko nānāgatasukhāvaho7,
                    tasmā Vaṃka8 na socāmi, n'; atthi soke dutiyyatā9. || Ja_V:30 ||


  Ja_V,1.5(=355).3: Socaṃ paṇḍukisīhoti10, bhattañ c'; assa na ruccati,
                    amittā sumanā honti sallaviddhassa ruppato. || Ja_V:31 ||


  Ja_V,1.5(=355).4: Gāme vā yadi vāraññe ninne vā yadi vā thale (Dhp.v. 98,121.)
                    na man taṃ āgamissati11, evaṃ diṭṭhapado ahaṃ. || Ja_V:32 ||


  Ja_V,1.5(=355).5: Yass'; attā12 nālam eko sabbakāmarasāharo
                    sabbāpi paṭhavī13 tassa na sukhaṃ āvahissatīti14. || Ja_V:33 ||


     Tattha nābbhatītaharo15 ti na abbhatītāhāro16 ayam eva vā pāṭho,
soko nāma abbhatītaṃ atikkantaṃ niruddhaṃ atthaṃ17 puna nāharati, dutiy-
yatā18 ti sāhāyatā19, atītāharaṇena vā anāgatavahanena20 vā soko nāma kas-
saci sahāyo21 na hoti, tenāpi kāraṇenāhaṃ na socāmīti vadati, socan ti so-
canto, sallaviddhassa ruppato22 ti sokasallena viddhassa ten'; eva ghaṭi-
yamānassa23, diṭṭhā vata no paccatthikassa24 piṭṭhīti25 amittā sumanā
hontīti attho, na man taṃ āgamissatīti samma Vaṃkarāja26 etesu gā-
mādisu yattha katthaci ṭhitaṃ sattaṃ27 paṇḍukisabhāvādikaṃ sokamūlakaṃ
vyasanaṃ28 taṃ29 na āgamissati, evaṃ diṭṭhapado ti yathā taṃ vyasanaṃ28
nāgacchati30 evaṃ mayā jhānapadaṃ diṭṭhaṃ31, aṭṭhalokadhamman32 ti pi

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid dhaṅkarājassa.
2 Bid ḍā-.
3 Bi suvaṇṇādāsaṃpumappapadumasassarikaṃ,
Bd suvaṇṇadāmaphullapadummasassirikaṃ.
4 Bid ghaṭa.
5 Bid catasso.
6 Bi nappatitahara, Bd nabbhatitaharo.
7 Bid -te-.
8 Bid dhaka.
9 Bi -yatakā, Bd -tiyikā.
10 Cs -kīsī-, Bid -kisso-.
11 Cks -ssanti.
12 Bi yasattā, Bd yassatthā.
13 Bid patha-.
14 Bid av-.
15 Bid nabbhatita-.
16 Bi nibbātitāhā, Bd nibbhātitāhāro.
17 Bi attagati, Bd athaṅgataṃ.
18 Bid -tiyakā.
19 Bid sahāyakā.
20 Bid -tāharaṇena, Ck omits anāgata- vā.
21 Ck sahā, Cs sahā corr. to sahāyo.
22 Bid rūpato.
23 Bid saṃgha-.
24 Bi miccāmittassa.
25 Cks diṭṭhīti, Bi paṭhiti, Bd piṭhiti.
26 Bi dhaṅga-, Bd dhaṅka-.
27 Bid mama.
28 Bid bya-.
29 Bid omit taṃ.
30 Bid nāgacchissati.
31 Bid add taṃ.
32 Bid -dhammapadan.

[page 170]
170 V. Pañcanipāta. 1. Maṇikuṇḍalavagga. (36.)
vadanti yeva, pāḷiyaṃ pana na man taṃ nāgamissatīti likhitaṃ taṃ aṭṭhakathāya1
n'; atthi, pariyosānagāthāya icchitapatthitaṭṭhena2 sātasukhasaṃkhātaṃ3 sabbaṃ
kāmarasaṃ āharatīti sabbakāmarasāhāro, idaṃ vuttaṃ hoti: yassa rañño
pahāya4 aññasahāye5 attā va eko sabbakāmarasāvaho6 nālaṃ sabbaṃ7 jhāna-
sukhasaṃkhātaṃ kāmarasaṃ āharituṃ asamattho8 tassa rañño sabbāpi paṭhavi9
na sukhaṃ āvahissati10, kāmāturassa hi sukhaṃ nāma n'; atthi, kilesadaratha-
rahitaṃ11 pana12 jhānasukhaṃ āharituṃ yass'; attā13 samattho so rājā sukhito
ti14, yo pan'; etāya15 gāthāya16 yassatthā nālam eko ti17 pāṭho tass'; attho
na dissati.
     Iti Vaṃko18 imā catasso gāthā sutvā Bodhisattaṃ khamā-
petvā rajjaṃ paṭicchāpetvā19 pakkāmi. Mahāsatto20 pi rajjaṃ
amaccānaṃ21 niyyādetvā Himavantapadesaṃ gantvā22 pabba-
jitvā aparihīnajjhāno Brahmaloka-parāyano ahosi.
     Satthā imaṃ desanaṃ23 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
Vaṃkarājā24 Ānando ahosi, Ghatarājā25 aham evā" 'ti. Ghata-
jātakaṃ26.

                      6. Kāraṇḍiyajātaka.
     Eko araññe ti. Idaṃ Satthā Jetavane viharanto dham-
masenāpatiṃ ārabbha kathesi. Thero kira āgacchantānaṃ dussī-
lānaṃ migaluddakamacchabandhādīnaṃ diṭṭhadiṭṭhānaṃ27 ñeva "sīlaṃ
gaṇhathā" 'ti sīlaṃ deti28. Te therassa29 garubhāvena30 tassa ka-
thaṃ bhindituṃ asakkontā31 sīlaṃ gaṇhanti gahetvā32 pana na rak-
khanti attano33 kammam eva karonti. Thero saddhivihārike āmantetvā
"āvuso ime manussā mama santike sīlaṃ gaṇhiṃsu34 na pana35 rak-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid -yaṃ.
2 Ck -pattita-, Cs -pacchita- corr. to -patthita-, Bid -paṭhitathena.
3 Ck -ta, Cs -taṃ corr. to -ta.
4 Bid sahāyā.
5 Cs aññosabhāye corr. to aññe-, Bid sabbe sahāye.
6 Cks -rasovaho, Bid -rasāhāro.
7 Bid sabba.
8 Bid samattho.
9 Bid paṭhavī.
10 Bid -tīti.
11 Bid omit -daratha-, Bd yo kilesa-.
12 Bid pathama.
13 Ck yassatthā, Cs yassatthā corr. to yassattā, Bid omits ya-.
14 Bi sukhihāti, Bd sukhihoti.
15 Cks so-, Bid so pana tāya.
16 Bi gāthā ayaṃ attho, Bd gāthāya attho.
17 Bid add pi.
18 Bid dhaṅko.
19 Bi -āṭetvā, Bd -ādetvā.
20 Bid bodhisatto
21 Bid amaccānaṃ rajjaṃ.
22 Bid add isi pabbajjaṃ.
23 Bid dhammade-.
24 Bid dhaṅko rājā.
25 Bid ghaṭa-, and add pana.
26 Bid ghaṭa-, and add pañcamaṃ.
27 Bid diṭhadiṭhaṭhānaṃ.
28 Bid omit silaṃ deti.
29 Cks there, and omit te.
30 Bid gu-
31 Bid -to.
32 Bid add ca.
33 Bid repeat attano.
34 Bi adds gaṇhitvā, Bd gaṇhitvā ca.
35 Bid pana na.

[page 171]
6. Kāraṇḍiyajātaka. (356.) 171
khantīti" āha. "Bhante tumhe etesaṃ aruciyā sīlaṃ detha, ete
tumhākaṃ kathaṃ bhindituṃ asakkontā gaṇhanti, tumhe ito paṭṭhāya
evarūpānaṃ sīlaṃ mā daditthā1" 'ti. Thero anattamano ahosi. Taṃ
pavattiṃ sutvā dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ: "āvuso
Sāriputtatthero kira diṭṭhadiṭṭhānaṃ yeva2 sīlaṃ detīti". Satthā
āgantvā "kāya nu 'ttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnā" ti
pucchitvā "imāya nāmā" 'ti vutte "na bhikkhave idān'; eva pubbe
p'; esa diṭhadiṭṭhānaṃ3 ayācantānam eva sīlaṃ detīti" vatvā atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā4 vayappatto, so
Takkasilāya5 disāpāmokkhassācariyassa6 jeṭṭhantevāsiko ahosi.
Tadā so ācariyo diṭṭhadiṭṭhānaṃ7 kevaṭṭādīnaṃ ayācantānaṃ
yeva8 "sīlaṃ gaṇhatha9, sīlaṃ gaṇhathā" 'ti sīlaṃ deti, ga-
hetvāpi na rakkhanti. Ācariyo tam atthaṃ antevāsikānaṃ
ārocesi. Antevāsikā "bhante tumhe etesaṃ aruciyā10 detha,
tasmā bhindanti, ito dāni paṭṭhāya yācantānaṃ ñeva dadey-
yātha mā ayācantānan11" ti. So vippaṭisārī ahosi, evaṃ
sante pi diṭṭhadiṭṭhānaṃ12 sīlaṃ deti yeva. Ath'; ekadivasaṃ
ekasmā gāmā manussā āgantvā brāhmaṇavācanakatthāya13 āca-
riyaṃ nimantayiṃsu. So Kāraṇḍiyaṃ14 māṇavaṃ pakkositvā15
"tāta, ahaṃ na gacchāmi, tvaṃ ime pañcasate māṇave gahetvā
tattha gantvā vācanakāni16 paṭicchitvā17 amhākaṃ dinnakoṭ-
ṭhāsaṃ āharā" 'ti pesesi. So gantvā paṭinivattanto18 antarā-
magge ekaṃ kandaraṃ19 disvā cintesi: "amhākaṃ ācariyo diṭ-
ṭhadiṭṭhānaṃ20 ayācito va21 sīlaṃ deti, ito dāni paṭṭhāya yathā
yācantānaṃ ñeva deti tathā naṃ karissāmīti" so tesu māṇa-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid adatthā.
2 Bi diṭhaṭhānaññeva, Bd diṭhadiṭhānaṃ ayācantānaññeva.
3 Bi diṭhaṭhānaṃ.
4 Bid add nāmena koraṇḍiyo nāma so.
5 Bid -lāyaṃ.
6 Bid -ssa āca-.
7 Bid diṭhadiṭhaṭhānaṃ.
8 Ck āy-, Cs āy- corr. to ay-, Bid ayācantānaññeva.
9 Bid omit s. g.
10 Bid add sīlaṃ.
11 Ck āy-, Cs āy- corr. to ay-.
12 Bi diṭhaṭhānaṃ.
13 Bd -canatthāya.
14 Cs ya-, Bid koraṇḍiya-.
15 Bid -sāpetvā.
16 Bid -nisaṃsaṃ.
17 Bd sampa-.
18 Bi patinivattento, Bd paṭinivattento.
19 Ck kandharasaṃ, Cs kandarā corr. to -raṃ, Bi kandara.
20 Bi diṭhadiṭhaṭhānaṃ.
21 Ck āy-, Cs āy- corr. to ay-, Bid ayācantānaññeva.

[page 172]
172 V. Pañcanipāta 1. Maṇikuṇḍalavagga. (36.)
vesu1 sukhanisinnesu2 uṭṭhāya mahantaṃ silaṃ3 ukkhipitvā
kandarāya4 khipi puna pi puna pi5 khipi yeva. Atha naṃ te
māṇavā uṭṭhāya "ācariya kiṃ karosīti" āhaṃsu. So na kiñci
kathesi. Te vegena gantvā ācariyassārocesuṃ6. Ācariyo
āgantvā tena saddhiṃ sallapaṇto7 paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_V,1.6(=356).1: Eko araññe girikandarāya4
                    paggayha paggayha silaṃ8 pavecchasi
                    punappunaṃ santaramānarūpo,
                    Kāraṇḍiya9 ko nu tava idh'; attho ti. || Ja_V:34 ||


     Tattha ko nu tava idhatto ti ko nu tava idha kandarāya10 silākhi-
panena11 attho.
     So tassa vacanaṃ sutvā ācariyaṃ bodhetukāmo12 dutiyaṃ
gātham āha:

  Ja_V,1.6(=356).2: Ahaṃ h'; imaṃ sāgarasevitantaṃ13
                    samaṃ karissāmi yathāpi pāṇiṃ
                    vikiriya sānūni ca pabbatāni ca,
                    tasmā silaṃ8 dariyā14 pakkhipāmīti15. || Ja_V:35 ||


     Tattha ahaṃ himan ti ahaṃ hi imaṃ mahāpaṭhaviṃ, sāgarasevitan-
tan16 ti sāgarehi sevitaṃ caturantaṃ, yathāpi pāṇin ti hatthatalaṃ viya
samaṃ karissāmi, vikiriyā ti vikiritvā, sānūni ca pabbatāni cā 'ti paṃ-
supabbate ca silāpabbate ca17.
     Taṃ sutvā brāhmaṇo tatiyaṃ gātham aha:

  Ja_V,1.6(=356).3: Na imaṃ18 mahiṃ19 arahati20 pāṇikappaṃ21
                    samaṃ manusso karaṇāya-m-eko22,
                    maññām': imañ ñeva dariṃ23 jigiṃsaṃ24
                    Kārandiya25 hāhasi26 jīvalokan ti. || Ja_V:36 ||


--------------------------------------------------------------------------
1 Cks -ve.
2 Cs sukhaṃ-.
3 Ck sī-, Cs sī- corr. to si-, Bid se-.
4 Bid -yaṃ.
5 Bd punapunaṃ.
6 Bid -yassa āro-.
7 Bid -pento.
8 Bid se-.
9 Bid ko-.
10 Bi -yaṃ.
11 Bid selā-.
12 Bid pabo-.
13 Cks -nantaṃ, Bi -tanti.
14 Bid kandarāyaṃ.
15 Bid khi-.
16 Cks sāgarehi sevitaṃtan.
17 Bid cā ti attho.
18 Cs ima corr. to imaṃ, Bid yimaṃ.
19 Cs mhi, Bi mahi.
20 Bid āharati.
21 Bid -kammaṃ.
22 Bd karu-.
23 Cs darim, Bid dari.
24 Bi jigissaṃ, Bd jigisam, Cs jigiṃsā corr. to jihiṃsaṃ.
25 Ck hāgasī, Bid hāyasi.

[page 173]
6. Kāraṇḍiyajātaka. (356.) 173
     Tattha karaṇāyameko1 ti kāraṇāya2 eko, eko kātuṃ na sakkotīti dī-
peti, maññāmimaññeva dariṃ3 jigiṃsan4 ti ahaṃ maññāmi tiṭṭhatu
paṭhavi imaṃ ñeva5 ekaṃ dariṃ6 jigiṃsaṃ7 pūraṇatthāya vāyamanto silaṃ8
pariyesanto upāyaṃ vicinanto va tvaṃ imaṃ jīvalokaṃ hāhasi9 jahissasi,
marissasīti attho.
     Taṃ sutvā māṇavo catutthaṃ gātham āha:

  Ja_V,1.6(=356).4: Sace ayam10 bhūtadharaṃ11 na sattho12
                    samaṃ manusso karaṇāya-m-eko13
                    evam eva14 tvaṃ15 brahme ime manusse
                    nānādiṭṭhike nānāyissasi te16 ti. || Ja_V:37 ||


     Tass'; attho: sace ayaṃ17 eko manusso imaṃ bhūtadharaṃ mahāpaṭhaviṃ
samaṃ kātuṃ na sattho18 na samattho evam eva tvaṃ ime dussīle manusse
nānādiṭṭhike nānayissasi ne19 evaṃ20 sīlaṃ gaṇhatha21 sīlaṃ gaṇhathā 'ti va-
danto attano vasaṃ22 na ānayissasi, paṇḍitapuriso yeva hi pāṇātipātaṃ aku-
salo23 ti gaṇhati24, saṃsāramocakādayo pan'; ettha kusalasaññino ne taṃ25
kathaṃ ānayissasi, tasmā diṭṭhadiṭṭhānaṃ26 sīlaṃ adatvā yācantānaṃ ñeva dehīti.
     Taṃ sutvā ācariyo yuttaṃ vadati. Kāraṇḍiko27 idāni "na
evaṃ28 karissāmīti" attano viruddhabhāvaṃ ñatvā pañcamaṃ
gātham āha:

  Ja_V,1.6(=356).5: Saṃkhittarūpena bhavaṃ mam'; atthaṃ
                    akkhāsi Kāraṇḍiya29 evam etaṃ:
                    yathā na sakkā paṭhavī samāyaṃ
                    kātuṃ manussena tathā manussā ti. || Ja_V:38 ||


     Tattha samāyan ti samā30 ayaṃ.
     Evaṃ ācariyo māṇavassa thutiṃ akāsi. So pi naṃ bo-
dhetvā31 gharaṃ nesi.

--------------------------------------------------------------------------
1 Bi kā-, Bd karu-, Cs kāra- corr. to ka-.
2 Bi ka-, Bd karu-.
3 Bi darī-, Bd dari.
4 Bi jīvisan, Bd jigisan.
5 Bid maññeva.
6 Cks erukan, Bid ekaṃ dari.
7 Cs jīgiṃsaṃ, Bi gīsaṃ, Bd jigisaṃ, Cs jigiṃsaṃ corr. to
jigiṃsanti ahaṃ santi ahaṃ maññāmi titthātu paṭhāvi imaṃ
ñeva erukandariṃ jigiṃsaṃ.
8 Cks sīlaṃ, Bid sīlāni.
9 Bid hāyasi.
10 Bid ahaṃ.
11 Cks -rā.
12 Bi sakkā, Bd sakko.
13 Bid kā-.
14 Cks e.
15 Bi taṃvaṃ, Bd tuvaṃ.
16 Ck -yassasite, Bid -yissase.
17 Bi ahaṃ.
18 Bd sakko, Bi omits na sattho.
19 Bi -yissasite, Bd -yissasīti.
20 Bid etaṃ.
21 Cks gaṇha.
22 Bid vase.
23 Bid -lan.
24 Cks -hanti, Bi -hāti.
25 Bid te tvaṃ.
26 Bi diṭhadiṭhaṭhānaṃ.
27 Bi koraṇḍiya, Bd koraṇḍiyako.
28 Bid evarūpaṃ.
29 Bid ko-.
30 Bi samāya, Bd samā, Cks samaṃ.
31 Bid pabodhetvā sayaṃ.

[page 174]
174 V. Pañcanipāta. 1. Maṇikuṇḍalavagga (36.)
     Satthā imaṃ desanaṃ1 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
brāhmaṇo Sāriputto ahosi, Kāraṇḍiyamāṇavo2 pana aham evā" 'ti.
Kāraṇḍiyajātakaṃ3.

                      7. Laṭukikajātaka.
     Vandāmi taṃ kuñjara saṭṭhihāyanan ti. Idaṃ Satthā
Veḷuvane viharanto Devadattaṃ ārabbha kathesi, Ekasmiṃ hi
divase4 dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ: "āvuso Devadatto
kakkhalo pharuso sāhasiko, sattesu karuṇāmattakam5 pi 'ssa n'
atthīti". Satthā āgantvā "kāya nu 'ttha bhikkhave etarahi kathāya
sannisinnā" ti pucchitvā "imāya nāmā" 'ti vutte "na bhikkhave idān'
     eva pubbe p'; esa nikkaruṇo yevā" 'ti vatvā atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto hatthiyoniyaṃ nibbattitvā vayappatto pāsādiko
mahākāyo asītisahassavāraṇaparivāro yūthapati hutvā Hima-
vantapadese6 vihāsi. Tadā ekā laṭukikā sakuṇikā hatthīnaṃ
vicaraṇaṭṭhāne aṇḍāni nikkhipi. Tāni pariṇatāni7 bhinditvā
sakuṇapotakā nikkhamiṃsu. Tesu8 avirūḷhapakkhesu uppati-
tuṃ asakkontesu yeva Mahāsatto asītisahassavāraṇaparivuto9
gocarāya caranto taṃ padesaṃ sampatto10. Taṃ disvā laṭu-
kikā cintesi: "ayaṃ hatthirājā mama potake madditvā māres-
sati, handa naṃ puttakānaṃ parittānatthāya dhammikaṃ rak-
khaṃ yācāmīti" sā ubho pakkhe ekato katvā tassa purato
ṭhatvā paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_V,1.7(=357).1: Vandāmi taṃ kuñjara saṭṭhihāyanaṃ11
                    āraññakaṃ12 yūthapatiṃ13 yasassiṃ14,
                    pakkhehi taṃ pañjalikaṃ karomi:
                    mā me vadhī puttake dubbalāyā 'ti. || Ja_V:39 ||


--------------------------------------------------------------------------
1 Bid dhammade-.
2 Bd ko-, Bi korandiyakamā-.
3 Bid koaṭhamaṃ.
4 Bid add bhikkhū.
5 Bid -mattam.
6 Bid -ppa-.
7 Ck Bi -na-, Cs -na corr. to -ṇa-.
8 Cks tesaṃ.
9 Bid -vāraṇasahassa-.
10 Bid patto.
11 Cks -na.
12 Ck -ka, Cs -ññeka, Bi arañña, Bd araññakaṃ.
13 Cks -tī, Bid -ti.
14 Ck -ssī, Cs Bid -ssi.

[page 175]
7. Laṭukikajātaka. (357.) 175
     Tattha saṭṭhihāyanan1 ti saṭṭhivassakāle2 hāyanabalaṃ3, yasassin4
ti parivārasampannaṃ5, pakkhehi taṃ pañjalikan6 ti ahaṃ pakkhehi tava
añjalikaṃ karomīti attho.
     Mahāsatto "mā cintayi laṭukike, ahan te puttake rak-
khissan7" ti sakuṇapotakānaṃ upari gantvā8 asītiyā hatthisa-
hassesu gatesu9 laṭukikaṃ āmantetvā "amhākaṃ pacchato
eko ekacārikahatthi10 āgacchati, so amhākaṃ vacanaṃ na11
karissati12, tasmiṃ āgate taṃ pi yācitvā13 puttakānaṃ sotthi-
bhāvaṃ kareyyāsīti" vatvā pakkāmi. Sāpi tassa paccugga-
manaṃ katvā ubhohi pakkhehi añjaliṃ katvā dutiyaṃ gā-
tham āha:

  Ja_V,1.7(=357).2: Vandāmi taṃ kuñjara ekacāriṃ14
                    āraññakaṃ15 pabbatasānugocaraṃ16,
                    pakkhehi taṃ pañjalikaṃ karomi:
                    mā me vadhī puttake dubbalāyā 'ti. || Ja_V:40 ||


     Tattha pabbatasānugocaran17 ti ghanaselapabbatesu ca paṃsu-
pabbatesu ca gocaraṃ gaṇhantaṃ18.
     So tassa vacanaṃ sutvā tatiyaṃ gātham āha:

  Ja_V,1.7(=357).3: Vadhissāmi te laṭukike puttakāni,
                    kim me tuvaṃ kāhasi dubbalāsi19,
                    sataṃ20 sahassāni21 pi tādisīnaṃ
                    vāmena pādena papothayeyyan ti. || Ja_V:41 ||


     Tattha vadhissāmi te ti tvaṃ kasmā mama caraṇamagge puttakāni
ṭhapesi22, yasmā ṭhapesi tasmā vadhissāmi te puttakānīti āha23, kimme tuvaṃ
kāhasī ti mayhaṃ mahāthāmassa tvaṃ dubbalā kiṃ karissasi, papothayeyyan
ti ahaṃ hi24 tādisānaṃ pakkhīnaṃ25 satasahassānam26 satasahassam pi vāmena
pādena saṃcuṇṇeyyaṃ, dakkhiṇena27 pana kathā va n'; atthīti.

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks -nāyā.
2 Bd -vassakekāle.
3 Cks omit balaṃ.
4 Cks Bi -ssī, Bd -ssi.
5 Cks -nna.
6 Bid -kaṃ karomi.
7 Bid -ssāmī.
8 Bid ṭhatvā.
9 Bd āgatesu.
10 Bi -carito-, Bd -cāriko-.
11 Bi omits na.
12 Bid -tīti.
13 Bid -ce-.
14 Ck Bi -rī, Cs -ri.
15 Cks -ka, Bid araññakaṃ.
16 Cks -ra, Bi pappataṃ sānugocari.
17 Cks -rā.
18 Bid gocaragaṇhakaṃ, Cs gocaraṃgaṇhanakaṃ.
19 Cks kāhasibbalāsi.
20 Bid sata.
21 Bid -naṃ.
22 Cks ṭhā-.
23 Bid vadati.
24 Bid omit hi.
25 Bd laṭukikānaṃ, Bi omits pakkhīnaṃ.
26 Ck sataṃ-, Bid add pakkhīnaṃ.
27 Bid -ṇapādena.

[page 176]
176 V. Pañcanipāta. 1. Maṇikaṇḍalavagga. (36.)
     Evañ ca pana vatvā so tassā puttake pādena saṃcuṇṇe-
tvā muttena pavāhetvā nadanto1 pakkāmi. Laṭukikā2 rukkha-
sākhāya nisīditvā3 "idāni tvaṃ nadanto4 gaccha5, katipāhen'
eva me kiriyaṃ passissasi, kāyabalato ñāṇabalassa mahanta-
tarabhāvaṃ6 na jānāsi, bho7 jānāpessāmi8 tan9" ti taṃ santaj-
jayamānā1 catutthaṃ gātham āha:

  Ja_V,1.7(=357).4: Na h'; eva sabbattha balena kiccaṃ,
                    balaṃ hi bālassa vadhāya hoti,
                    karissāmi te nāgarājā10 anatthaṃ
                    yo me vadhī11 puttake dubbalāyā 'ti. || Ja_V:42 ||


     Tattha balenā 'ti kāyabalena, anatthan ti avaḍḍhiṃ12, yo me ti yo
tvaṃ mama dubbalāya puttake vadhi ghātesīti.
     Evaṃ13 vatvā katipāhaṃ ekaṃ kākaṃ upaṭṭhahitvā tena
tuṭṭhena "kin te karomīti" vuttā14 "sāmi aññaṃ me kātabbaṃ
n'; atthi etassa pana ekacārivāraṇassa tuṇḍena paharitvā tum-
hehi akkhīni bhinnāni paccāsiṃsāmīti" āha. Sā tena15 "sā-
dhū" 'ti sampaṭicchite16 ekaṃ nīlamakkhikaṃ upaṭṭhahi, tāya
pi "kin te karomīti" vuttā17 "iminā kākena18 ekacārivāraṇassa
akkhīsu bhinnesu tumhehi19 tattha āsāṭikaṃ pātitaṃ icchā-
mīti20" vatvā tāya pi "sādhū" 'ti vutte ekaṃ maṇḍūkaṃ
upaṭṭhahitvā tena "kiṃ karomīti" vuttā21 "yadā esa ekacāri-
vāraṇo andho hutvā pānīyaṃ pariyesati tadā pabbatamatthake
ṭhitā22 saddaṃ katvā etasmiṃ pabbatamatthakaṃ23 abhirūḷhe24
otaritvā papāte saddaṃ kareyyātha, ettakaṃ ahaṃ tumhākaṃ
santikā paccāsiṃsāmīti" āha. So pi tassā vacanaṃ sutvā
"sādhū" 'ti sampaṭicchi. Ath'; ekadivasaṃ kāko vāraṇassa

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid add va.
2 Bid -kasakuṇikā-.
3 Bid niliyitvā.
4 Cks taṃ nadanto, Bi idāni bhāvacāraṇadanto,
Bd i. tāva vāraṇo nadanto.
5 Bi gacchantā, Bd gacchasi.
6 Bid mahantabhā-.
7 Bid hotu.
8 Cks ja-.
9 Bid nan.
10 Ck Bd -ja.
11 Bid vadhi.
12 Bd avuḍhiṃ, Bi omits av-.
13 Bid sā evaṃ.
14 Bi vutta, Bd vutte.
15 Bi tena hi, omitting sā, Bd so tena hi.
16 Bi -cchitvā, Bd -cchitato.
17 Bd vutte.
18 Bd kāraṇena.
19 Ck -he, Cs -hesu corr. to -he.
20 Cks -mi, omitting ti.
21 iminā kākena---vuttā wanting in Bi.
22 Bi ti, Bd -ṭhito.
23 Bid -ke.
24 Bid abhirahe, Bd -rūhante.

[page 177]
8. Culladhammapalajātaka. (358.) 177
dve pi akkhīni tuṇḍena bhindi makkhikā āsāṭikaṃ pātesi. So
puḷavehi khajjanto1 vedanamatto pipāsāya abhibhūto pānīyaṃ
pariyesamāno vicari. Tasmiṃ kāle maṇḍūko pabbatamatthake
ṭhatvā saddam akāsi. Vāraṇo "ettha pānīyaṃ bhavissatīti"
pabbataṃ abhirūhi2. Atha maṇḍūko otaritvā papāte ṭhatvā
saddam akāsi. Vāraṇo "ettha pānīyaṃ bhavissatīti" papātā-
bhimukho gacchanto pavaṭṭetvā3 pabbatapāde patitvā jīvitak-
khayaṃ pāpuṇi. Laṭukikā tassa matabhavaṃ ñatvā "diṭṭhā
me paccāmittassa piṭṭhīti" haṭṭhatuṭṭhā tassa khandhe caṃ-
kamitvā yathākammaṃ gatā.
     Satthā "na bhikkhave kenaci saddhiṃ veraṃ nāma kātabbaṃ,
evaṃbalasampannaṃ nāma vāraṇaṃ ime cattāro janā ekato hutvā
jīvitakkhayaṃ pāpesun" ti

  Ja_V,1.7(=357).5: Kākañ ca passa laṭukikaṃ maṇḍūkaṃ nīlamakkhikaṃ,
                    ete nāgaṃ aghātesuṃ, passa verassa verinaṃ,
                    tasmā hi4 veraṃ5 na kayirātha api yena ca kenacīti || Ja_V:43 ||


imaṃ abhisambuddhagāthaṃ vatvā jātakaṃ samodhānesi:
     Tattha passā6 ti aniyāmitālapanam7 etaṃ, bhikkhū8 pana sandhāya vut-
tattā passathā bhikkhave ti vuttaṃ hoti, ete ti ete cattāro ekato hutvā, aghā-
tesun ti9 vadhiṃsu, passa verassa verinan10 ti passatha verikānaṃ ve-
rassa11 gatin ti attho.
     "Tadā ekacārihatthi Devadatto ahosi, yūthapati pana aham
evā" 'ti. Laṭukikajātakaṃ12.

                      8. Culladhammapālajātaka.
     Ahameva dūsiyā bhūnahatā ti. Idaṃ Satthā Veḷuvane
viharanto Devadattassa vadhāya parisakkanaṃ ārabbha kathesi. Añ-
ñesu jātakesu Devadatto Bodhisattassa tāsamattam pi kātuṃ nāsakkhi13,

--------------------------------------------------------------------------
1 Bd puḷavake parikhajjante.
2 Bd -rūyhi.
3 Bd parigalitvā, Bi anivattetvā uparigalitvā.
4 Bi omits hi.
5 Cks veran.
6 Cks vassā.
7 Bi aniyāmavatvā ala-, Bd aniyamitvā āla.
8 Cks -u Bd bhikkhunaṃ.
9 Cks -suṃ, omitting ti.
10 Cs -naṃ, omitting ti.
11 Cks verissa.
12 Bid add sattamaṃ.
13 Cs Bi na-.

[page 178]
178 V. Pañcanipāta. 1. Maṇikuṇḍalavagga. (36.)
imasmiṃ pana Culladhammapālajātake1 Bodhisattassa sattamāsikakāle
hatthapāde ca sīsañ ca chindāpetvā2 asimālaṃ3 nāma kāresi4, Dad-
darajātake5 gīvaṃ valitvā6 māretvā uddhane maṃsaṃ pacitvā khādi,
Khantivādijātake dvīhi kasāpahārasahassehi7 tāḷāpetvā8 hatthapāde
ca kaṇṇanāsañ ca chedāpetvā jaṭāsu gahetvā kaḍḍhāpetvā uttānakaṃ
nipajjāpetvā udare9 pādena paharitvā gato, Bodhisatto taṃ divasam
eva10 jīvitakkhayaṃ pāpuṇi, Cullanandakajātake11 pi Vevaṭiyakapi-
jātake12 pi mārāpesi13 yeva, evam esa dīgharattaṃ vadhāya pari-
sakkanto Buddhakāle pi parisakki14 yeva. Ath'; ekadivasaṃ dhamma-
sabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ: "āvuso Devadatto Buddhānaṃ
maraṇattham eva upāyaṃ karoti, ‘Sammāsambuddhaṃ mārāpessāmīti'
dhanuggahe payojesi silaṃ pavijjhi Nālāgiriṃ vissajjāpesīti". Satthā
āgantvā "kāya nu 'ttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnā" ti
pucchitvā "imāya nāmā" 'ti vutte "na bhikkhave idān'; eva pubbe p'
esa mayhaṃ vadhāya parisakkat'; eva, idāni pana tāsamattam pi
kātuṃ na sakkoti15, pubbe maṃ Dhammapālakumārakāle16 attano
puttaṃ samānaṃ jīvitakkhayaṃ pāpetvā asimālaṃ17 nāma kāresīti"
vatvā atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Mahāpatāpe nāma rajjaṃ kārente
Bodhisatto tassa aggamahesiyā Candādeviyā kucchimhi nibbatti.
Dhammapālo ti 'ssa nāmaṃ kariṃsu. Tam enaṃ sattamāsika-
kāle mātā gandhodakena nahāpetvā alaṃkaritvā kīḷāpayamānā
nisinnā18. Rājā tassā vasanaṭṭhānaṃ agamāsi. Sā puttaṃ
kīḷāpayamānā puttasinehena samappitā hutvā rājānaṃ passi-
tvāpi na uṭṭhahi. So19 cintesi: "ayaṃ idān'; eva tāva puttaṃ
nissāya mānaṃ karoti maṃ kismiñci na maññati, putte pana
vaḍḍhante20 mayi manusso ti pi21 saññaṃ na karissati, idān'
eva naṃ ghātessāmīti" so nivattetvā22 rājāsane nisīditvā "attano
vidhānena āgacchatū" 'ti coraghātakaṃ pakkosāpesi. So
--------------------------------------------------------------------------
1 Bid cūḷa-.
2 Bd chedā-.
3 Ck asimālan, Cs asīmālan corr. to -lakan, Bid -lakaṃ.
4 Bi akāsi.
5 Ck saddadaddārajā-, Cs daddura-, Bi dadarājā-.
6 Bid gahetvā.
7 Bi kasāpipahāra-, Bd kasāhipahāra-.
8 Ck Bd tālā-, cs tālā corr. to tāḷā-.
9 Bid ure.
10 Bid yeva.
11 Bi cuḷanandika-, Bd cūḷanandiya-.
12 Bid mahākapi-.
13 Bid māresi.
14 Bid -kkati.
15 Cks sakkontoti.
16 Bd cūladhamma-.
17 Bi -lakaṃ, Cs -lan.
18 Bid nisīdi.
19 Cks omit so.
20 Ck repeats vaḍḍhante.
21 Bd omits pi.
22 samappitā---nivattetvā wanting in Bi.

[page 179]
8. Culladhammapālajātaka. (358.) 179
kāsāyavatthanivattho rattamālādharo parasuṃ1 aṃse ṭhapetvā
upadhānaghaṭikaṃ ādāya āgantvā rājānaṃ vanditvā "kiṃ ka-
romi devā" 'ti aṭṭhāsi. "Deviyā sirigabbhaṃ gantvā Dhamma-
pālaṃ ānehīti2". Devī pi rañño kujjhitvā nivattanabhāvaṃ3
ñatvā Bodhisattaṃ ure nipajjāpetvā rodamānā nisīdi. Cora-
ghātako gantvā taṃ piṭṭhiyaṃ paharitvā hatthato kumāraṃ4
acchinditvā5 ādāya rañño santikaṃ āgantvā6 "kiṃ karomi devā"
'ti āha. Rājā "ekaṃ phalakaṃ āharāpetvā purato nikkhipā-
petvā idha naṃ nipajjāpehīti7" āha. So tathā akāsi. Candā-
devī pi puttassa pacchato va paridevamānā āgaṃchi8. Puna
coraghātako "kiṃ karomi devā" 'ti āha. "Dhammapālassa
hatthe chindā" 'ti9. Candā devī "mahārāja mama putto satta-
māsiko bālako na kiñci jānāti, n'; atth'; etassa10 doso, doso
pana honto mayi11 bhaveyya, tasmā mayhaṃ hatthe chindāpe-
hīti" imam atthaṃ pakāsentī12 paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_V,1.8(=358).1: Aham eva dūsiyā bhūnahatā rañño Mahāpatāpassa,
                    pamuñcantu13 Dhammapālaṃ, hatthe me deva chedehīti. || Ja_V:44 ||


     Tattha dūsiyā ti dūsikā, tumhe disvā anuṭṭhahamānā14 dosakārikā15
ti attho, dūsikā ti pi pāṭho ayam ev'; attho, bhūnahatā ti hatabhūnā hata-
vaḍḍhīti attho, rañño ti idaṃ dūsiyā ti padena yojetabbaṃ, ahaṃ rañño Ma-
hāpatāpassa aparādhakārikā16 na17 kumāro, tasmā niraparādhaṃ etaṃ bālakaṃ
muñcantu18 Dhammapālaṃ, sace hi19 hatthe chedāpetukāmo dosakārikāya hatthe
me20 deva chedehīti, ayam ettha attho.
     Rājā coraghātakaṃ olokesi. "Kiṃ karomi devā" 'ti. "Pa-
pañcaṃ akatvā hatthe chindā" 'ti. Tasmiṃ khaṇe coraghā-
tako tikhiṇaparasuṃ21 gahetvā kumārassa taruṇavaṃsakaḷīre22

--------------------------------------------------------------------------
1 so all four MSS.
2 Bi ānesīhiti, Bd ānehiti, both add āha, Ckk ānesīti.
3 Bid nivattabhā-.
4 Ck -ro, Cs māro corr. to kumāraṃ.
5 Bi achinditvā, Ck acchitvā, Cs omits acchinditvā.
6 Bid gantvā.
7 Ck -esīti.
8 so Cks; Bid āgacchi.
9 Bd adds āha.
10 Bd nattheva tassa.
11 Ck deso so pana mayi honto mayi, Bi doso mayhaṃ doso pana mahanto
pi mayi.
12 Ck Bid -ti, Cs -sesi corr. to -seti.
13 Ck Bi muñcatu, Bd etaṃ mañcatu.
14 Ck -ṇa, Cs anuhaṭṭhamānaṃ corr. to anuṭṭhaha-, Bi na uccumānā,
Bd anuṭhamānā corr. to anuṭhaha-.
15 Cks dosaṃkā-.
16 Bi -dhikā, Bd -dhakā.
17 Bid nāyaṃ.
18 Bd -catu.
19 Bi hissa.
20 Bi me hatthe.
21 Cs Bd -pha-.
22 Cs -kalīre corr. to -kaḷire, Bi -kaḷiraṃ, Bd -kaḷire.

[page 180]
180 V. Pañcanipāta. 1. Maṇikuṇḍalavagga. (36.)
viya dve hatthe chindi. So1 hatthesu chijjamānesu n'; eva
rodi na paridevi, khantiñ ca mettañ2 ca purecārikaṃ katvā
adhivāsesi. Candā pana devī chinnahatthakoṭiṃ3 ucchaṅge
katvā lohitalittā paridevamānā vicarati. Puna coraghātako
"kiṃ karomi devā" 'ti pucchi. "Dve pi pāde chindā" 'ti.
Taṃ sutvā Candā dutiyaṃ gātham āha:

  Ja_V,1.8(=358).2: Aham eva dūsiyā bhūnahatā rañño Mahāpatāpassa,
                    pamuñcantu4 Dhammapālaṃ, pāde me deva chedehīti. || Ja_V:45 ||


     Tatth'; adhippāyo purimanayen'; eva veditabbo.
     Rājāpi puna coraghātakaṃ āṇāpesi. So ubho pi pāde
chindi. Candā devī pāde pi ucchaṅge katvā lohitalittā pari-
devamānā "sāmi Mahāpatāpa, chinnahatthapādā nāma dārakā
mātarā posetabbā honti, ahaṃ bhatiṃ katvā mama puttakaṃ
posessāmi, dehi me etan" ti āha. coraghātako "kiṃ deva
katā5 rājāṇā6, niṭṭhitaṃ mama kiccan" ti pucchi. "Na tāva
niṭṭhitan" ti. "Atha kiṃ karomīti". "Sīsam assa chindā" 'ti.
Tato7 Candā8 tatiyaṃ gātham āha:

  Ja_V,1.8(=358).3: Aham eva dūsiyā bhūnahatā rañño Mahāpatāpassa,
                    pamuñcantu4 Dhammapālaṃ, sīsam me deva chedehīti || Ja_V:46 ||


vatvā ca pana9 attano sīsaṃ upanesi10. Puna coraghātako
"kiṃ karomi devā" 'ti pucchi. "Sīsam assa chindā" 'ti. So
sīsam assa chinditvā "katā deva rājāṇā11" 'ti pucchi. "Na
tāva katā" ti12. "Atha kiṃ karomīti". "Asituṇḍena naṃ13
paṭicchitvā14 asimālaṃ15 nāma kārohīti". So tassa kalevaraṃ16
ākāse khipitvā asituṇḍena17 paṭicchitvā18 asimālaṃ19 nāma
katvā mahātale vippakiri. Candā Bodhisattassa maṃsaṃ uc-
chaṅge katvā mahātale paridevamānā20

--------------------------------------------------------------------------
1 Cs Bi omit so, Cs Bid add dvīsu.
2 Bid mettiṃ.
3 Cks -ṭiyaṃ, Bid -ṭi.
4 Ck muñcantu, Bi etaṃ muñcantu, Bd etaṃ muñcatu.
5 Bi kathā, Bd kataṃ.
6 Cs -nā, Bi rājā jāṇā, Bd rājānaṃ, Ck rājā jānā.
7 Bd taṃ sutvā.
8 Bid add devī.
9 Bi adds sā.
10 Bd -nāmesi.
11 Ck Bi -nā, Cs -nā corr. to ṇā.
12 Cks omit ti.
13 Cs taṃ,
14 Bd sampa-.
15 Cks -lan.
16 Cs kale- corr. to kaḷe-, Bd kaḷe-.
17 Bi adds naṃ.
18 Bid sampa-.
19 Ck -lan.
20 Bid add imā gāthā abhāsi.

[page 181]
8. Cūladhammapālajātaka. (358.) 181

  Ja_V,1.8(=358).4: Na ha1 nūn'; imassa rañño mittāmaccā ca vijjare suhadā
                    ye na vadanti rājānaṃ: mā ghātayi orasaṃ2 puttaṃ: || Ja_V:47 ||


  Ja_V,1.8(=358).5: Na ha1 nūn'; imassa rañño mittā ñātī ca vijjare suhadā
                    ye na vadanti rājānaṃ: mā ghātayi atrajaṃ3 puttan4 ti || Ja_V:48 ||


imā gāthā abhāsi.
     Tattha mittāmaccā ca vijjare sahadā ti nūna assa5 rañño nāti-
daḷhamittā6 vā sabbakiccesu7 sahabhāvino8 amaccā vā muduhadayatāya suhadā
vā keci na vijjanti, ye na vadantīti ye adhunā imaṃ rājānaṃ āgantvā attano
piyaputtaṃ mā ghātayīti na vadanti imaṃ rājānaṃ na paṭisedhenti te n'; atthi
yevā" 'ti maññe, dutiyagāthāya9 ñātīti ñātakā.
     Imā ca10 pana dve gāthā vatvā Candā devī ubhohi hat-
thehi hadayamaṃsaṃ dhārayamānā tatiyaṃ gātham āha11

  Ja_V,1.8(=358).6: Candanasārānulittā12 bāhā chijjanti Dhammapālassa
                    dāyādassa13 pathavyā, pāṇā me deva rujjhantīti. || Ja_V:49 ||


     Tattha dāyādassa pathavyā ti pitu santakāya cāturantāya14 paṭhaviyā
dāyādassa lohitacandanasārānulittā15 hatthā chijjanti pādā chijjanti sīsaṃ chij-
jati, asimālako si16 kato tava vaṃsaṃ pacchinditvā gato si dānīti evam ādīni
vippalapantī17 evam āha, pāṇā me deva rujjhantīti18 deva mayham pi
imaṃ sokaṃ dhāretuṃ asakkontiyā jīvitaṃ nirujjhatīti19.
     Tassā evaṃ paridevamānāya eva20 ḍayhamāne veḷuvane
veḷu viya hadayaṃ phalitaṃ21, tatth'; eva22 jīvitakkhayaṃ
pattā. Rājāpi pallaṃke23 ṭhātuṃ24 asakkonto mahātale pati,
padaraṃ25 dvidhā chijji26, so tato pi bhūmiyaṃ pati. Tato
catunahutādhikāni dviyojanasatasahassabahalāpi ghanapaṭhavī
tassāguṇaṃ dhāretuṃ asakkontī27 bhijjitvā vivaram adāsi,
avīcito jālā uṭṭhāya kuladattikena kambalena parikkhipantī

--------------------------------------------------------------------------
1 Bd hi.
2 Ck Bd -sa.
3 Bi atraja.
4 Cks puttaṃ, and insert here the following verse.
5 Bid imassa.
6 Bi ati-, Bd mittātidaḷha-.
7 Bi adds avāvatā.
8 Bd adds pi.
9 Bid -yaṃ.
10 Bid omit ca.
11 Cks omit here verse 6.
12 Cks -narasānu-, Bi -nasāranu-.
13 Cks da-.
14 Ck Bid ca-, Cs ca- corr. to cā-.
15 Cks -sāralittā.
16 Bd pi.
17 Bid vilapanti
18 Ck rujjan-.
19 Ck runijjhaṃtīti, Cs runijjhantīti corr. to niru-,
Bi nirujhantīti.
20 Bid evaṃ.
21 Cks pa-, Bi phā-.
22 Bi tattheva sā, Bd sā tattheva.
23 Bd -kena.
24 Bi dhāretum, Bd sandhāretum.
25 Bi -raphalakaṃ
26 Bid bhijji.
27 Cks Bi -ti, Bd -to.

[page 182]
182 V. Pañcanipāta. 1. Maṇikuṇḍalavagga. (36.)
viya taṃ gahetvā avīcimhi khipi. Candāya ca Bodhisattassa
ca amaccā sarīrakiccaṃ kariṃsu.
     Satthā imaṃ desanaṃ1 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
rājā Devadatto ahosi, Candā Mahāpajāpatī, Dhammapālakumāro pana
aham evā" 'ti. Cūladhammapālajātakaṃ.

                      9. Suvaṇṇamigajātaka.
     Vikkama re mahāmigā 'ti. Idaṃ Satthā Jetavane vi-
haranto Sāvatthiyaṃ ekaṃ kuladhītaraṃ ārabbha kathesi. Sā
kira Sāvatthiyaṃ dvinnaṃ aggasāvakānaṃ upaṭṭhākakulassa dhītā
saddhā pasannā Buddha-māmikā dhammamāmikā saṃghamāmikā ācāra-
sampannā paṇḍitā dānādipuññābhiratā. Taṃ aññaṃ Sāvatthiyam
eva samānajātikaṃ micchādiṭṭhikakulaṃ3 vāresi. Ath'; assā4 mātā-
pitaro "amhākaṃ dhītā saddhā pasannā tīṇi ratanāni mamāyati dānā-
dipuññābhiratā, tumhe micchādiṭṭhikā, imissāpi5 yathāruciyā dānaṃ6
dātuṃ dhammaṃ vā sotuṃ vihāraṃ vā gantuṃ sīlaṃ vā rakkhituṃ
uposathaṃ vā kātuṃ na dassatha, na mayaṃ tumhākaṃ dassāma7,
attano sadisā micchādiṭṭhikakulā va8 kumārikaṃ gaṇhathā" 'ti āhaṃsu.
Tehi paṭikkhittā9 "tumhākaṃ dhītā amhākaṃ gharaṃ gantvā yathā-
dhippāyena sabbam etaṃ karotu, mayaṃ na vāressāma, detha no
etan" ti vatvā "tena hi gaṇhathā10" 'ti vuttā bhaddakena nakkhat-
tena maṅgalakiriyaṃ katvā taṃ attano gharaṃ nayiṃsu. Sā vattā-
cārasampannā patidevatā ahosi, sassusasuravattāni11 katān'; eva honti12.
Sā ekadivasaṃ sāmikaṃ āha: "icchām'; ahaṃ ayyaputta amhākaṃ
kulūpakattherānaṃ dānam dātun" ti. "Sādhu bhadde yathājjhāsayena
dānaṃ dehīti". Sā ekadivasaṃ13 there nimantāpetvā mahāsakkā-
raṃ14 katvā paṇītabhojanena15 bhojetvā ekamantaṃ nisīditvā "bhante
imaṃ kulaṃ micchādiṭṭhikaṃ assaddhaṃ, tiṇṇaṃ ratanānaṃ guṇaṃ na
jānāti16, sādhu ayyā yāva imaṃ kulaṃ tiṇṇaṃ ratanānaṃ guṇaṃ
jānāti16 tāva idh'; eva bhikkhaṃ gaṇhathā" 'ti āha. Therā adhivā-
setvā tattha nibaddhaṃ bhuñjanti. Puna17 sāmikaṃ āha: "ayyaputta

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid dhammade-.
2 Ck culla-, Bid add aṭhamaṃ.
3 Cs Bi -kaṃku-.
4 Bd assa corr. to assā, Cks assa.
5 Ck -ssāmi, Cs omits pi.
6 Bid add vā.
7 Bid dema.
8 Bd sadisaṃ--kulañca.
9 Bi -ttāpi.
10 Bd gaṇhāthā, Bi gaṇhā.
11 Bid -rasāmikava-.
12 Bd katvā vihāsi.
13 Bid omit eka-.
14 Bid mahantaṃ sa-.
15 Bid -janaṃ.
16 Cks jānanti.
17 Bi adds sā.

[page 183]
9. Suvaṇṇamigajātaka. (359.) 183
therā idh'; eva1 nibaddhaṃ āgacchanti, kiṃkāraṇā tumhe na pas-
sathā" ti. Taṃ sutvā2 "sādhu passissāmīti" vutte sā punadivase
therānaṃ bhattakiccapariyosāne tassa ārocesi. So upasaṃkamitvā
therehi saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā ekamantaṃ nisīdi. Ath'; assa
dhammasenāpati dhammakathaṃ kathesi. So therassa dhammakathāya
c'; eva iriyāpathe3 ca pasīditvā tato paṭṭhāya therānaṃ nisīdanāsanaṃ
paññāpeti4 pānīyañ ca parissāveti5, antarabhatte dhammakathaṃ su-
ṇāti. Tassāparabhāge6 micchādiṭṭhi bhijji. Ath'; ekadivasaṃ thero
tesaṃ dvinnam pi dhammakathaṃ kathento saccāni pakāsesi, sacca-
pariyosāne ubho pi7 sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu. Tato paṭṭhāya
tassa mātāpitaro ādiṃ katvā antamaso dāsakammakarāpi sabbe pi8
micchādiṭṭhiṃ bhinditvā buddhadhammasaṃghamāmakā9 yeva jātā.
Ath'; ekadivasaṃ sā dārikā attano10 sāmikaṃ11 āha: "ayyaputta, kiṃ
me gharāvāsena, icchām'; ahaṃ pabbajitun" ti. So "sādhu bhadde,
aham pi pabbajissāmīti" mahantena parivārena taṃ bhikkhunipas-
sayaṃ12 netvā pabbājetvā sayam pi Satthāraṃ upasaṃkamitvā pab-
bajjaṃ yāci. Taṃ Satthā pabbājesi, pacchā13 upasampādesi. Te
ubho pi vipassitvā14 nacirass'; eva arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Ath'; eka-
divasaṃ dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ: "āvuso asukā nāma
daharabhikkhunī attano c'; eva15 paccayā jātā sāmikassa ca, ubho
pi16 pabbajitvā vipassitvā17 arahattaṃ pāpuṇiṃsū18" ti. Satthā āgan-
tvā "kāya nu 'ttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnā" ti puc-
chitvā "imāya nāmā" 'ti vutte "na bhikkhave idān'; eva tāva esā
sāmikaṃ rāgapāsā mocesi, pubbe p'; esā porāṇakapaṇḍite pana mara-
ṇapāsā19 mocesīti" vatvā tuṇhī ahosi, tehi yācito20 atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto Himavante migayoniyaṃ nibbattitvā21 vayap-
patto abhirūpo ahosi pāsādiko22 suvaṇṇavaṇṇo lākhāparikamma-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid idha.
2 Bid omit t. s.
3 Bid -thesu.
4 Ck nisīdanā, Cks omit paññāpeti.
5 Bi tato yathā therānaṃ āsanaṃ paññāpesi pāṇiyaṃ parisāveti,
Bd tato p. th. āsanaṃ paññāpeti pāṇiyaṃ parisāveti.
6 Bi tassa ca āp-, Bd tassa ap-.
7 Bd adds jāyampatikā.
8 Bid omit pi.
9 Cks -mikā.
10 Bid omit attano.
11 Cks -kassa.
12 Ck -passaṃyaṃ, Bi bhikkhūniupanissayaṃ, Bd bhikkhūniupasayaṃ.
13 Bid omit pacchā.
14 Bi vipassanaṃ vaḍhetvā, Bd v. bhāvetvā vaḍhetvā.
15 Ck ce? Bd yeva.
16 Bi attano nāpi, Bd attano.
17 Bid omit v.
18 Bi a. pattā tammi pāpesi, Bd a. patvā taṃ nibbānaṃ pāpesī.
19 Cks vutte idāni bhikkhave esā sāmikaṃ rāgapāsena mocesi
porāṇakapaṇḍitā naṃ maraṇapāsena.
20 Bid omit tuṇhī--to.
21 Cks -etvā.
22 Bid add dassaniyo.

[page 184]
184 V. Pañcanipāta. 1. Maṇikuṇḍalavagga. (36.)
katehi1 viya hatthapādehi rajatadāmasadisehi visāṇehi maṇi-
guḷapaṭibhāgehi2 akkhīhi3 rattakambalabheṇḍusadisena4 mu-
khena ca samannāgato. Bhariyāpi 'ssa migī5, sāpi6 abhirūpā
ahosi7. Te samaggā sammodamānā vasiṃsu8. Asītisahassa-
vicittamigā Bodhisattaṃ upaṭṭhahiṃsu. Tesu evaṃ vasantesu eko
migaluddako9 migavīthisu pāsaṃ10 oḍḍesi11. Ath'; ekadivasaṃ
Bodhisatto migānaṃ purato gacchanto pādena pāse bandhi-
tvā12 "chindissāmīti" ākaḍḍhi cammaṃ chindi13, puna ākaḍḍhi
maṃsaṃ14 chindi13, puna ākaḍḍhi nahāruṃ15 chindi13, pāso16
aṭṭhiṃ āhacca aṭṭhāsi. So pāsaṃ chindituṃ asakkonto maraṇa-
bhayena tajjito baddharāvaṃ17 ravi. Taṃ sutvā bhītā miga-
gaṇā palāyiṃsu18. Bhariyā pan'; assa palāyitvā migānaṃ
antaraṃ19 olokentī Bodhisattaṃ20 adisvā "imaṃ bhayaṃ may-
haṃ sāmikassa21 uppannaṃ bhavissatīti" vegena tassa san-
tikaṃ gantvā assumukhī rodamānā22 "sāmi tvaṃ hi23 mahab-
balo, kiṃ esa pāsaṃ sandhāretuṃ na sakkhissasi, vegaṃ
janetvā chindāhi nan" ti tassa ussāhaṃ janentī24 paṭhamaṃ
gātham āha:

  Ja_V,1.9(=359).1: Vikkama re mahāmiga, vikkama re haripada,
                    chinda vārattikaṃ pāsaṃ, nāhaṃ ekā vane rame ti. || Ja_V:50 ||


     Tattha vikkamā 'ti parakkama25 ākaḍḍhā 'ti attho, re ti āmantaṇe nipāto,
haripadā26 'ti tassa pādato paṭṭhāya sakalasarīraṃ suvaṇṇavaṇṇattā27, ayaṃ
pana gāraven'; evam āha, nāhaṃ ekā vane rame ti ahaṃ tava28 vinā ekikā29
hutvā vane na ramissāmi, tiṇodakaṃ pana aggahetvā sussitvā marissā-
mīti dasseti.

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid lākhārasapari-.
2 Bd -gulikapa-, Bi maṇikuḷikāpa-.
3 Ck adds ca.
4 Bid kambalageṇḍu-.
5 Bid taruṇamigī.
6 Bid omit sāpi.
7 Bd adds dassaniyā, Bi pāsādiko.
8 Bid te samaggavāsaṃ vasiṃsu.
9 Cks tesu evan te eko migaluddako, Bid tadā luddakā in the place
of tesu---ko.
10 Bid pāse.
11 Bi uḍḍesuṃ, Bd oḍḍesuṃ.
12 Bid bajhitvā.
13 Bid chijji.
14 Bi punākaḍhantassa maṃsaṃ.
15 Bid -ru.
16 Cks pāsonā, Bi pāso a.
17 Bid bandharavaṃ.
18 Bid -to -ṇo palāyi.
19 Bid -re.
20 Bid taṃ.
21 Bid piyasā-.
22 Ck -no, Cs -nā corr. to ṇo.
23 Bd pi.
24 all MSS. -ti.
25 Cks paravik-.
26 Ck Bd -pā-.
27 Cs -ttāya, Bid te suvaṇṇapāda sakalasariram pi tassa suvaṇṇavaṇṇaṃ.
28 Bid tayā.
29 Cks ekako.

[page 185]
9. Suvaṇṇamigajātaka. (359.) 185
     Taṃ sutvā Bodhisatto1 dutiyaṃ gātham āha:

  Ja_V,1.9(=359).2: Vikkamāmi na pāremi2 bhūmiṃ sumhāmi3 vegasā,
                    daḷho vārattiko pāso pādam me parikantatīti. || Ja_V:51 ||


     Tattha vikkamāmīti bhadde ahaṃ viriyaṃ karomi, na pāremīti4 pā-
saṃ pana chindituṃ na sakkomīti attho, bhūmiṃ sumhāmīti3 api nu chin-
deyyan5 ti pādena bhūmiṃ paharāmi6 vegena, parikantatīti7 cammādīni chin-
danto samantā kantati.
     Atha naṃ migī "sāmi, mā bhāyi, ahaṃ attano balena
luddaṃ8 yācitvā mama9 jīvitam pi datvā10 tava jīvitaṃ āha-
rissāmīti11" Mahāsattaṃ assāsetvā lohitalittaṃ Bodhisattaṃ
pariggahetvā aṭṭhāsi. Luddako pi asiñ ca sattiñ ca gahetvā
kappuṭṭhānaggi viya āgacchi12. Sā taṃ disvā "sāmi, luddako
āgacchati, ahaṃ attano balena13 tava mocetuṃ karissāmi, tvaṃ
mā bhāyīti" migaṃ assāsetvā luddassa14 paṭipathaṃ15 gantvā
paṭikkamitvā ekamantaṃ ṭhitā taṃ vanditvā "sāmi mama
sāmiko suvaṇṇavaṇṇo sīlācārasampanno asītisahassānaṃ migā-
naṃ rājā" ti Bodhisattassa guṇaṃ kathetvā migarāje ṭhite yeva
attano vadhaṃ yācantī tatiyaṃ gātham āha:

  Ja_V,1.9(=359).3: Attharassu palāsāni, asiṃ nibbaha16 luddaka,
                    paṭhamaṃ maṃ hanitvāna hana pacchā mahāmigan ti. || Ja_V:52 ||


     Tattha palāsānīti maṃsaṃ ṭhapanatthāya17 palāsapaṇṇāni attharassu,
asiṃ nibbahā18 'ti asikosato asiṃ nīharā 'ti attho, luddakā 'ti dāruṇa-
kammena jīvitattā tena nāmena ālapati19.
     Taṃ sutvā luddo "manussabhūtāpi attano20 sāmikassa
atthāya21 attano jīvitaṃ na denti22 atha tiracchānā pageva, kim
idan" ti acchariyappatto "ayaṃ23 manussabhāsāya madhurena

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid migo.
2 Bid pādemi.
3 Bid sumbhā-.
4 Bd pāde-.
5 Ck nucciddeyyā, Cs nucchiddeyyā, Bi nāma chindeyyā,
Bd nāmacchijjeyyā.
6 Bid add vegasāti.
7 Cks Bi -tati.
8 Bid -akaṃ.
9 Bid tava.
10 Bid omit mama--datvā.
11 Bid add sace yācanāya na sakkhissāmi mama jīvitampi datvā tava j.
āharissāmīti.
12 Bid -cchati.
13 Bid balaṃ, and omit tava mocetuṃ.
14 Bid -akassa.
15 Cks paṭipadaṃ.
16 Bi -bāhi, Bd -bāha.
17 Bi sathapanatthaṃ, Bd paṭhapanatthaṃ.
18 Bid nibbā-.
19 Bid omit ludd----ti.
20 Bid -bhūtā tāva.
21 Cks satthāya.
22 Bd pariccajanti.
23 Bid ayaṃ pana tiracchānagatāpi sāmikassa atthāya jīvitaṃ
pariccajati in the place of atha----ayaṃ.

[page 186]
186 V. Pañcanipāta. 1. Maṇikuṇḍalavagga. (36.)
sarena katheti, ajja imissā ca patino ca1 jīvitaṃ dammīti"
tassā2 pasannacitto3 catutthaṃ gātham āha:

  Ja_V,1.9(=359).4: Na me sutaṃ4 vā diṭṭhaṃ5 vā bhāsantiṃ6 mānusiṃ7 migiṃ8,
                    tvañ ca bhadde sukhī hohi eso cāpi mahāmigo ti. || Ja_V:53 ||


     Tattha sutaṃ4 vā diṭṭhaṃ5 vā ti9 mayā ito pubbe evarūpaṃ diṭṭhaṃ
vā sutaṃ vā n'; atthi, bhāsantiṃ6 mānusiṃ10 migin11 ti ahaṃ hi ito
pubbe mānusivācena12 bhāsantiṃ13 migiṃ8 n'; eva ca14 addasaṃ15 nāssosiṃ,
yesaṃ pana na16 me sutaṃ4 vā diṭṭhaṃ5 vā bhāsantiṃ mānusiṃ migin17 ti
pāli18, tesaṃ yathāpāliṃ eva attho, bhadde ti laṭṭhake19 paṇḍite20 upāyaku-
sale21, iti taṃ ālapitvā ca22 pana23 eso cāpi māhamigo ti dve pi janā24
sukhā niddukkhā hothā 'ti taṃ25 sammassāsetvā so luddako Bodhisattassa san-
tikaṃ gantvā vāsiyā cammapāsaṃ chinditvā pāde laggitaṃ pāsaṃ26 sanikaṃ27
nīharitvā cammehi cammaṃ maṃsehi maṃsaṃ nahārūhi nahāruṃ28 paṭipādetvā
pādaṃ hatthena parimajji, taṃ khaṇaṃ yeva29 Mahāsattassa pūritapāramitā-
nubhāvena30 luddassa mettacittānubhāvena ca migiyā31 mettadhammānubhāvena
ca32 cammamaṃsanahārūni paṭipāṭiyā saṇṭhahiṃsu33, Bodhisatto pi34 sukhī
niddukkho hutvā35 aṭṭhāsi36
     Migī Bodhisattaṃ sukhitaṃ disvā somanassajātā luddassa37
anumodanaṃ karontī38 pañcamaṃ gātham āha:

  Ja_V,1.9(=359).5: Evaṃ luddaka nandassu saha sabbehi ñātihi39
                    yathāham ajja nandāmi muttaṃ disvā mahāmigan ti40. || Ja_V:54 ||


     Bodhisatto ca evaṃ cintesi: "mayhaṃ jīvitañ ca migiyā
ca asītisahassamigānañ ca jīvitaṃ iminā luddena dinnaṃ41,
mayhaṃ avassayo jāto, mayāpi 'ssa avassayena bhavituṃ vaṭ-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bi cassāpi, Bd cassā.
2 Bid omit tassā.
3 Cks -ttā.
4 Bi -tā.
5 Bd diṭhā
6 Bid -ti.
7 Bi manussa, Bd manussi.
8 Bi mige.
9 Cks omit ti.
10 Bid -ssi.
11 Bid -gī.
12 Bid -ssivācaṃ.
13 Bi -tī, Bd -ti, Cs -ti corr. to -tiṃ
14 Bid omit ca.
15 Bi -sī.
16 Ck omits na.
17 Cks -gan, Bi -gi.
18 Cks omit pāli.
19 so Cks, Bid luddako.
20 Bid -to.
21 Bid -lo.
22 Bid omit ca.
23 Bi punañce, Bd puna tañca.
24 Cks Bi jano.
25 Cks tassā.
26 Bi laggapāsaṃ, Bd laggapāsikaṃ.
27 Bi sannikaṃ, Cs ghanikaṃ corr. to saṇikaṃ.
28 Bid nahārunā nahāruṃ maṃsena maṃsaṃ cammena cammaṃ.
29 Bid khaṇaññeva.
30 Cks pūritaṃpā-.
31 Bid -bhāvena migivā ca.
32 Bid omit ca.
33 Bd nahārumaṃsacammādīni nahārumaṃsacammehi ghaṭṭayiṃsu,
Bi nahārumaṃsacammāni paṭipāṭiyā ghaṭayīsu.
34 Bd pana, Bi omits pi.
35 Bid omit hutvā.
36 Bi ahosi.
37 Bid -akassa.
38 all four MSS. -ti.
39 Cs Bi -hi.
40 Bid adds tattha luddakā ti dāruṇakammakiriyāya laddhanāmavasena
ālabhati.
41 Bid bodhisatto ayaṃ luddo in the place of bodhisatto dinnaṃ.

[page 187]
10. Sussondijātaka. (360.) 187
ṭatīti" attano guṇajeṭṭhakassa bhāvena "dadantassa dātabbaṃ
yuttan" ti gocarabhūmiyaṃ diṭṭhaṃ ekaṃ maṇikkhandhaṃ tassā
datvā "samma ito paṭṭhāya pāṇātipātādīni mā kari, iminā1
kuṭumbaṃ saṇṭhapetvā2 puttadāre3 posento4 dānasīlādīni5 puñ-
ñāni karohīti" tassa6 ovādaṃ datvā araññaṃ pāvisi.
     Satthā imaṃ desanaṃ7 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
luddo8 Channo ahosi, migī ayaṃ9 daharabhikkhunī, migarājā pana
aham evā" 'ti. Suvaṇṇamigajātakaṃ10.

                      10. Sussondijātaka.
     Vāti gandho timirānan ti. Idaṃ Satthā Jetavane vi-
haranto ukkaṇṭhitabhikkhuṃ ārabbha kathesi. Taṃ hi11 Satthā
"saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu ukkaṇṭhito" ti pucchitvā "saccan" ti
vutte "kiṃ disvā" ti "alaṃkatamātugāman" ti vutte "mātugāmo nām'
eso bhikkhu na sakkā rakkhituṃ, porāṇakapaṇḍitā supaṇṇabhavane
katvā12 rakkhantāpi rakkhituṃ nāsakkhiṃsū" 'ti vatvā tena yācito
atītaṃ āhari:
     Atīre Bārāṇasiyaṃ Tambarājā nāma rajjaṃ kāresi.
Tassa Sussondī13 nāma aggamahesī ahosi uttamarūpadharā.
Tadā Bodhisatto supaṇṇayoniyaṃ nibbatti. Tasmiṃ kāle
Nāgadīpo Serumadīpo14 nāma hoti. Bodhisatto tasmiṃ dīpe
supaṇṇabhavane vasati. So Bārāṇasiṃ gantvā Tambarājena
saddhiṃ mānavavesena15 jūtaṃ kīḷati. Tassa rūpasampattiṃ
disvā16 "amhākaṃ raññā saddhiṃ evarūpo nāma mānavo17 jū-
taṃ kīḷatīti" Sussondiyā18 ārocesuṃ. Sā taṃ daṭṭhukāmā
hutvā ekadivasaṃ19 alaṃkaritvā jūtamaṇḍalaṃ āgantvā pari-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bd imaṃ.
2 Bi -pento.
3 Ck -dārīhi, Cs -dārādīhi.
4 Ck pesento, Cs sosente corr. to posente, Bi omits puttadāre posento.
5 Cks dānādīhi.
6 Bid tass.
7 Bid dhammade-.
8 Bid luddako.
9 Bid omit ayaṃ.
10 Bid add navamaṃ.
11 Bi tañci, Bd tañhi.
12 Bi natvā, Bd omits katvā.
13 Bi susebhaddi, Bd suyyonandi, Cks sussoṇī.
14 Ck sorū-, Cs soru-, Bi serupa-, Bd seduma-.
15 Bd māṇavaka-.
16 Bi adds paticārikā, Bd paricārikā.
17 Bi vako, Bd māṇavako, Cs omits mānavo.
18 Cks sussoṇiyā, Bd sayonandiyā.
19 Cks omit ekā.

[page 188]
188 V. Pañcanipāta. 1. Maṇikuṇḍalavagga. (36.)
cārikānaṃ antare ṭhitā taṃ1 olokesi. So pi deviṃ olokesi.
Dve pi aññamaññaṃ paṭibaddhacittā ahesuṃ. Supaṇṇarājā
attano ānubhāvena nagare vātaṃ samuṭṭhāpesi. Gehapatana-
bhayena2 rājanivesanā manussā nikkhamiṃsu. So attano ānu-
bhāvena andhakāraṃ katvā deviṃ gahetvā ākāsena Nāgadīpe
attano bhavanaṃ pāvisi. Sussondiyā3 āgataṭṭhānaṃ vā gataṭ-
ṭhānaṃ vā jānantā nāma nāhesuṃ. So tāya saddhiṃ abhi-
ramamāno gantvā raññā saddhiṃ jūtaṃ kīḷati. Rañño pana
Saggo nāma gandhabbo atthi. So deviyā gataṭṭhānaṃ ajā-
nanto taṃ gandhabbaṃ āmantetvā "gaccha tāva5, sabbaṃ
thalajalapathaṃ anuvicaritvā deviyā gataṭṭhānaṃ passā" 'ti
uyyojesi. So paribbayaṃ gahetvā dvāragāmato paṭṭhāya vi-
cinanto Bharūkacchaṃ6 pāpuni. Tadā ca Bharukacchavāṇijā
nāvāya Suvaṇṇabhūmim7 gacchanti. So te upasaṃkamitvā
"ahaṃ gandhabbo, nāvāya vetanaṃ khaṇḍetvā tumhākaṃ gan-
dhabbaṃ karissāmi, mam pi nethā" 'ti āha. Te "sādhū" 'ti
taṃ āropetvā nāvaṃ vissajjesuṃ8. Te sukhapayātāya nāvāya
taṃ pakkositvā8 "gandhabbaṃ no karohīti" āhaṃsu. "Ahaṃ
gandhabbaṃ kareyyaṃ, mayi pana gandhabbaṃ karonte mac-
chā calissanti, atha yo nāvā bhijjissatīti". "Mānusamatte9
gandhabbaṃ karonte10 macchānaṃ calanaṃ nāma n'; atthi,
karohīti". "Tena hi mā mayhaṃ kujjhitthā" 'ti vīṇaṃ muc-
chetvā11 tantissarena gītassaraṃ anatikkamanto gandhabbaṃ
akāsi. Tena saddena sammattā13 hutvā macchā caliṃsu. Ath'
eko makaro uppatitvā nāvāya14 patanto15 nāvaṃ bhindi. Saggo
phalake nipajjitvā yathāvātaṃ gacchanto Nāgadīpe supaṇṇa-
bhavanassa nigrodharukkhassa santikaṃ pāpuṇi. Sussondī17
pi devī supaṇṇarājassa jūtaṃ18 kīḷituṃ19 gatagatakāle20 vimānā

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid naṃ, Cs taṃ corr. to naṃ.
2 Cks -pā-.
3 Bi ssundīyā, Bd suyonandiyā, Cks sussoṇiyā.
4 Bi saddhi ca abhiramanto.
5 Bid tāta.
6 Bid dāru-.
7 Cks -miyaṃ, Bid -bhummi.
8 Bid visajjāpesuṃ.
9 Bid -sāpetvā.
10 Bd manussānaṃ santike, Bi manussānaṃ santake magge.
11 Bi -to.
12 Bid muñcitvā.
13 Bi mattā, Ck samannā.
14 Bd adds anto.
15 Bi patharantā.
16 Bid so saggo.
17 Bd suyonandi.
18 Ck dūtaṃ. Cs dutaṃ, Bid jutaṃ.
19 Cks kīlitaṃ.
20 Bid omit one gata.

[page 189]
10. Sussondijātaka. (360.) 189
otaritvā velante vicarantī Saggagandhabbaṃ1 disvā sañjānitvā
"kathaṃ āgato sīti" pucchi. So sabbaṃ kathesi. "Tena hi
mā bhāyīti" taṃ assāsetvā bāhāhi pariggahetvā vimānaṃ āro-
petvā sayanapiṭṭhe nipajjāpetvā samassatthakāle dibbabhojanaṃ
datvā dibbagandhodakena nahāpetvā dibbavatthehi acchādetvā
dibbagandhapupphehi alaṃkaritvā puna dibbasayane nipajjā-
petvā2 evaṃ taṃ paṭijaggamānā supaṇṇarañño āgatavelāya3
paṭicchādetvā gatakāle tena saddhiṃ kilesavasena abhirami.
Tato māsaddhamāsaccayena Bārāṇasi-vāsino vāṇijā dārūdaka-
gahaṇatthāya4 tasmiṃ dīpe nigrodharukkhamūlaṃ5 sampattā.
So tehi saddhiṃ nāvaṃ abhiruyha Bārāṇasiṃ gantvā rājānaṃ
disvā va tassa6 jūtakīḷanavelāya vīṇaṃ gahetvā7 gandhabbaṃ
karonto paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_V,1.10(=360).1: Vāti gandho timirānaṃ, kusamuddo8 va9 ghosavā,
                    dūre ito pi Sussondī10, Tamba kāmā tudanti man ti. || Ja_V:55 ||


     Tattha timirānan ti timirarukkhapupphānaṃ, taṃ kira nigrodhaṃ pari-
vāretvā timirarukkho atthi, te sandhāy'; evaṃ vadati11, kusamuddo12 ti khud-
dakasamuddo, ghosavā ti mahāravo, tass'; eva nigrodhassa santike samuddaṃ
sandhāy'; evam āha, ito hīti imamhā nagarā, Tambā 'ti rājānaṃ ālapati,
athavā Tambakāmā ti Tambena kāmitakāmā13 Tambakāmā nāma, te14 maṃ
hadaye vijjhantīti15 dīpeti.
     Taṃ sutvā supaṇṇo dutiyaṃ gātham āha:

  Ja_V,1.10(=360).2: Kathaṃ samuddaṃ atari, kathaṃ addakkhi Serumaṃ16,
                    kathaṃ tassā ca tuyhañ ca ahū17 Sagga samāgamo ti. || Ja_V:56 ||


     Tattha Seruman18 ti Serumadīpaṃ19

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid saggaṃ-.
2 Bid nippajjāpesi.
3 Bid āgamana-.
4 Bi dāruṇaggaha-.
5 Bi -la, Bd -le.
6 Bi rañño in the place of va tassa, Bd vasantopure.
7 Bid add rañño.
8 Ck kussamuddho, Cs kusasamuddo corr. to kussa-, Bi kussasamuddo.
9 Bid ca.
10 Bd suyonandī.
11 Cks vadanti.
12 Ck kussamuddho, Cs Bi kussamuddo.
13 Bd kāmitabbakāmā.
14 Bid sā.
15 Bid vijjhatīti.
16 Ck sor-, Cs sor- corr. to ser-, Bi ser-, Bd sedu-.
17 Bi ahu, Bd āhu.
18 Bd sedu-.
19 Ck so- corr. to se-, Bd sedu-.

[page 190]
190 V. Pañcanipāta. 1. Maṇikuṇḍalavagga. (36.)
     Tato Saggo tisso gāthā abhāsi:

  Ja_V,1.10(=360).3: Bharukaccha-payātānaṃ1 vāṇijānaṃ dhanesinaṃ
                    makarehi bhinnā2 nāvā, phalaken'; aham aplaviṃ. || Ja_V:57 ||


  Ja_V,1.10(=360).4: Sā maṃ saṇhena mudunā niccaṃ candanagandhinī
                    aṃkena uddharī bhaddā mātā puttaṃ va orasaṃ. || Ja_V:58 ||


  Ja_V,1.10(=360).5: Sā maṃ annena pānena vatthena sayanena ca
                    attanāpi ca mandakkhī, evaṃ Tamba vijānahīti. || Ja_V:59 ||


     Tattha sā maṃ saṇhenā 'ti evaṃ phalakena tīraṃ uttiṇṇaṃ maṃ sa-
muddatīre vicarantī34 disvā mā bhāyīti saṇhena mudunā vacanena samas-
sāsetvā ti attho, aṃkenā5 'ti bāhāyugalaṃ idha aṃko6 ti vuttaṃ, bhaddā ti
dassanīyā pāsādikā, sā maṃ annenā 'ti sā maṃ etena annādinā santappesīti
attho, attanāpi cā 'ti na kevalaṃ annādīh'; eva7 attanāpi maṃ abhiramentī8
santappesīti dīpeti, mandakkhīti mandanayanā mudunā ākārena olokanasīlā9
ti vuttaṃ hoti, mattakkhīti pi pāṭho madamattehi viya akkhīhi samannāgatā ti
attho, evaṃ Tambā 'ti evaṃ Tambarāja jānāhīti.
     Supaṇṇo gandhabbassa kathentass'; eva vippaṭisārī hutvā
"ahaṃ supaṇṇabhavane vasanto pi rakkhituṃ nāsakkhiṃ, kiṃ
etāya dussīlāyā" 'ti taṃ ānetvā rañño datvā10 pakkāmi. Tato
paṭṭhāya puna nāgañchi.
     Satthā imaṃ desanaṃ11 āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ sa-
modhānesi: (Sacca pariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭ-
ṭhahi) "Tadā rājā Ānando ahosi, supaṇṇarājā pana aham evā" 'ti.
Sussondijātakaṃ12. Maṇikuṇḍalavaggo paṭhamo13.

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid dāru-.
2 Ck makarehamhidā, Cs makarohamabhidā corr. to -re-,
Bi makarehi abhidā, Bd makarehi bhindā.
3 Cks Bi -ti, Bd -taṃ .
4 Bi maṃ saṃ, Bd sā maṃ, Cs omits sā.
5 Bid aṅgenā.
6 Bid aṅgo.
7 Cks Bi -diheva, Bd -disova.
8 Cs -ti, Bi -manti, Bd -mati.
9 Ck -kena-, Bi -si, Bd -silā.
10 Bi paṭicchādetvā, Bd paṭiyādetvā.
11 Bid dhammade.
12 Bd suyonandi, Bid add dasamaṃ.
13 Bi adds tassuddānam maṇikaṇḍalaṃ sujātaṃ vonasādhaṃ ca uragā
dhaṅkarājānaṃ kārāṇḍiyaṃ laṭacūḷadhammapātaṃ suvāṇṇamigaṃ
sussosindhinti.

[page 191]
1. Vaṇṇārohajātaka. (361.) 191

2. VAṆṆĀROHAVAGGA.

                      1. Vaṇṇārohajātaka.
     Vaṇṇārohenā 'ti. Idaṃ Satthā Jetavane viharanto dve
aggasāvake ārabbha kathesi. Ekasmiṃ hi samaye ubho pi ma-
hātherā "imaṃ antovassaṃ suññāgāraṃ anubrūhessāmā" 'ti Satthā-
raṃ āpucchitvā gaṇaṃ pahāya sayam eva pattacīvaraṃ1 ādāya Je-
tavanā nikkhamitvā ekaṃ paccantagāmaṃ nissāya araññe vihariṃsu.
Aññataro pi vighāsādo therānaṃ upaṭṭhānaṃ karonto tatth'; eva eka-
mante vasi. So therānaṃ samaggavāsaṃ2 disvā "ime ativiya sa-
maggā vasanti, sakkā nu kho ete aññamaññaṃ bhinditun" ti cintetvā
Sāriputtatheraṃ upasaṃkamitvā "kin nu kho bhante ayyena Mahā-
moggallānatherena3 saddhiṃ tumhākaṃ kiñci veraṃ atthīti" pucchi.
"Kiṃ panāvuso" ti. "Esa bhante ‘mama gatakāle Sāriputto nāma
jātigottakulapadesehi vā sutagandhapaṭivedhaiddhīhi vā mayā sad-
dhiṃ kiṃ pahotīti'; tumhākaṃ aguṇam eva kathetīti4". Thero sitaṃ5
katvā "gaccha tvaṃ āvuso" ti āha. So parasmim pi divase Mahā-
moggallānatheram pi upasaṃkamitvā tath'; eva kathesi. So pi naṃ6
sitaṃ5 katvā "gaccha tvaṃ āvuso" ti vatvā Sāriputtatheraṃ upasaṃ-
kamitvā "āvuso esa7 vighāsādo tumhākaṃ santike kiñci kathesīti"
pucchi. "Āmāvuso8 mayāpi saddhiṃ9 kathesi, imaṃ nīharituṃ vaṭṭa-
tīti". "Sādh'; āvuso nīharā" 'ti. Thero "mā idha vasīti" accharaṃ
paharitvā10 nīhari. Te ubho pi samaggavāsaṃ11 vasitvā Satthu san-
tikaṃ gantvā vanditvā nisīdiṃsu. Satthā patisanthāraṃ katvā "su-
khena vassaṃ vutthā12" ti pucchitvā "bhante eko vighāsādo amhe13
bhinditukāmo hutvā bhindituṃ asakkonto palāyīti" vutte "na kho14
Sāriputta idān'; eva pubbe p'; esa tumhe ‘bhindissāmīti'; bhindituṃ
asakkonto palāyīti" vatvā tena yācito atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto araññe15 rukkhadevatā ahosi. Tadā sīhoca

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks -ram.
2 Cks -ggā-.
3 Bid -tthe-.
4 Bid -sīti.
5 Bi hasitaṃ.
6 Bid omit naṃ.
7 Bd eso, Bi omits esa.
8 Bid add ti.
9 Bd mayhaṃ pi santike in the place of mayāpi saddhiṃ.
10 Bid add taṃ.
11 Bi samaggaṃ, Cks -ggā-,
12 Bi vassitvā, Bd vasitthā.
13 Cks amhehi.
14 Bid add so
15 Ck -ṃña.

[page 192]
192 V. Pañcanipāta. 2. Vaṇṇārohavagga. (37.)
vyaggho ca araññe pabbataguhāyaṃ vasanti. Eko sigālo te
upaṭṭhahanto tesaṃ vighāsaṃ1 khāditvā mahākāyo hutvā eka-
divasaṃ cintesi: "mayā sīhavyagghamaṃsaṃ2 na khāditapub-
baṃ, mayā ime dve jane bhindituṃ vaṭṭati, tato tesaṃ kala-
haṃ katvā matānaṃ maṃsaṃ khādissāmīti" so sīhaṃ upasaṃ-
kamitvā "kiṃ sāmi tumhākaṃ vyagghena saddhiṃ kiñci veraṃ
atthīti" pucchi. "Kiṃ pana3 sammā" ti. "Esa bhante ‘mama4
gatakāle sīho nāma sarīravaṇṇena vā ārohapariṇāhena vā
jātibalaviriyehi vā mama kalābhāgaṃ5 na pāpuṇātīti'; tumhākaṃ
avaṇṇam6 evā kathetīti7". Atha naṃ sīho "gaccha tvaṃ, na
eso evaṃ kathessatīti" āha. Vyaggham pi upasaṃkamitvā
eten'; eva upāyena kathesi. Taṃ sutvā vyaggho sīhaṃ upa-
saṃkamitvā "samma tvaṃ kira idañ c'; idañ ca vadesīti"
pucchanto paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_V,2.1(=361).1: Vaṇṇārohena jātiyā balā nikkamanena ca
                    Subāhu na mayā seyyo Sudāṭha8 iti bhāsasīti9. || Ja_V:60 ||


     Tattha balā nikkamanena cā 'ti kāyabalena c'; eva viriyabalena ca,
Subāhu na mayā seyyo ti ayam Subāhu nāma vyaggho etehi kāraṇehi mayā
n'; eva sadiso na uttaritaro ti saccaṃ kira tvaṃ sobhanāhi10 dāṭhāhi samannā-
gata Sudāṭha migarāja evaṃ vadesīti.
     Taṃ sutvā Sudāṭho sesā catasso gāthā abhāsi:

  Ja_V,2.1(=361).2: Vaṇṇārohena jātiyā balā nikkamanena ca
                    Sudāṭho na mayā seyyo Subāhu iti bhāsasi11. || Ja_V:61 ||


  Ja_V,2.1(=361).3: Evaṃ ce maṃ12 viharantaṃ Subāhu samma dubbhasi,
                    na dān'; āhaṃ tayā saddhiṃ saṃvāsam abhirocaye. || Ja_V:62 ||


  Ja_V,2.1(=361).4: Yo paresaṃ vacanāni saddahetha yathātathaṃ
                    khippaṃ bhijjetha mittasmiṃ verañ ca pasave bahuṃ. || Ja_V:63 ||


  Ja_V,2.1(=361).5: Na so mitto yo sadā appamatto
                    bhedāsaṃkī randham evānupassī,


--------------------------------------------------------------------------
1 Bi -sādaṃ.
2 Bid -byagghānaṃ maṃsaṃ.
3 Bd omits kiṃ pa.
4 Bid mamā.
5 Bid add pi.
6 Bid aguṇam
7 Bid -sīti.
8 Bid -dādhā.
9 Ck Bid -satīti.
10 Bid tvaṃ bhaṇasi su, Ck tvaṃ sobhanādi.
11 Bi bhāsi, Bd bhāsati.
12 Cks evam evaṃ.

[page 193]
2. Sīlavīmaṃsajātaka. (362.) 193
                    yasmiñ ca setī urasīva putto
                    sa ve mitto yo abhejjo parehīti1. || Ja_V:64 ||

     Tattha sammā 'ti vayassa2, dubbhasīti yadi evaṃ tayā saddhiṃ sa-
maggavāsaṃ vasantaṃ maṃ sigālassa kathaṃ gahetvā tvaṃ dubbhasi hanituṃ
icchasi ito dāni paṭṭhāya ahaṃ tayā saddhiṃ saṃvāsaṃ nābhirocaye, yathā-
tathan ti tatvato yathāvatathaṃ3 yathātacchaṃ avisaṃvādakena ariyena vutta-
vacanaṃ saddhātabbaṃ, evaṃ yo4 yesaṃ kesañci paresaṃ vacanāni5 saddahethā
'ti pi attho, yo sadā appamatto ti yo niccaṃ appamatto hutvā mittassa
vissāsaṃ na deti so mitto nāma na hotīti attho, bhedāsaṃkīti ajja bhijjis-
sati6 sve bhijjissatīti evaṃ mittassa bhedam eva āsaṃkati, randham evānu-
passīti chiddaṃ vivaram eva passanto, urasīva putto ti yasmiṃ mitte mātu
hadaye putto viya nirāsaṃko nibbhayo seti.
     Iti imāhi catūhi gāthāhi sīhena mittaguṇe kathite vyaggho
"mayhaṃ doso" ti sīhaṃ khamāpesi. Te tatth'; eva7 samag-
gavāsaṃ vasiṃsu. Sigālo pana palāyitvā aññattha gato.
     Satthā imaṃ desanaṃ8 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
sigālo vighāsādo ahosi, sīho Sāriputto, vyaggho Moggallāno, taṃ
kāraṇaṃ paccakkhato disvā tasmiṃ vane vutthadevatā9 aham evā 'ti.
Vaṇṇārohajātakaṃ10.

                      2. Sīlavīmaṃsajātaka.
     Sīlaṃ seyyo ti. Idaṃ Satthā Jetavane viharanto ekaṃ
sīlavīmaṃsakabrāhmaṇaṃ ārabbha kathesi. Taṃ kira rājā
"esa sīlasampanno" ti aññehi brāhmaṇehi atirekaṃ katvā passati11.
So cintesi: "kin nu kho maṃ rājā ‘sīlasampanno'; ti aññehi atirekaṃ
katvā passati11 udāhu ‘sutādhārayutto12'; ti, vīmaṃsissāmi tāva sī-
lassa13 vā sutassa vā mahantabhāvan" ti so ekadivasaṃ heraññika-
phalakato kahāpaṇaṃ gaṇhi. Heraññiko garubhāvena na kiñci āha14.
Tatiyavāre pana taṃ ‘vilopakhādako15'; ti gāhāpetvā rañño dassetvā
"kiṃ iminā katan" ti vutte "kuṭumbaṃ vilumpatīti" āha. "Saccaṃ

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid paresīti.
2 Bid samma byaggha.
3 Bid yathātathaṃ.
4 Cks so.
5 Cks -naṃni.
6 Bid omit bhijjissati.
7 Bid tatheva.
8 Bid dhammade-.
9 Bid rukkhadevatā pana.
10 Bid add pathamaṃ.
2. Cfr. supra vol. I p. 369, vol. II p. 429, vol. III p. 100,
and L. Feer in Journ. Asiat. 1875.
11 Bid -si.
12 Bi sudāthādhārahutto, Bd sutadharayutto.
13 Ck -mi sīlatāvassa, Cs -mi sīlatāvassa corr. to tāvasīlassa.
14 Bid add dutiyavāre na kiñci āha.
15 Bid -pacorako.

[page 194]
194 V. Pañcanipāta. 2. Vaṇṇārohāvagga. (37.)
kira brāhmaṇā" 'ti. "Na mahārāja kuṭumbaṃ vilumpāmi, mayhaṃ
pana ‘sīlaṃ nu kho mahantaṃ sutaṃ nu kho'; ti kukkuccaṃ ahosi,
sv-āhaṃ ‘etesu kataraṃ nu kho mahantan'; ti vīmaṃsanto tayo vāre
kahāpaṇaṃ gaṇhiṃ, taṃ maṃ esa bandhāpetvā tumhākaṃ dassesi,
idāni me sutato sīlassa mahantabhāvo ñāto, na me gharāvāsen'; attho,
pabbajissām'; ahan" ti pabbajjaṃ anujānāpetvā gharadvāraṃ anoloke-
tvā va Jetavanaṃ gantvā Satthāraṃ pabbajjaṃ yāci. Tassa Satthā
pabbajjañ ca upasampadañ ca dāpesi. So acirūpasampanno vipassitvā
aggaphale patiṭṭhahi. Dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ:
"āvuso asukabrāhmaṇo attano sīlaṃ vimaṃsitvā pabbajito vipassitvā
arahattaṃ patto" ti. Satthā agantvā "kāya nu 'ttha bhikkhave eta-
rahi kathāya sannisinnā" ti pucchitvā "imāya nāmā" 'ti vutte "na
bhikkhave idāni1 ayam eva pubbe paṇḍitāpi sīlaṃ vīmaṃsitvā pabba-
jitvā attano patiṭṭhaṃ kariṃsu yevā" 'ti vatvā atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto Takkasi-
lāyaṃ2 sabbasippaṃ3 uggaṇhitvā Bārāṇasiṃ4 gantvā5 rājānaṃ
passi. Rājā tassa purohitaṭṭhānaṃ adāsi. So pañcasīlāni
rakkhati. Rājā6 naṃ ‘sīlavā'; ti garuṃ katvā passati. So
cintesi: "kin nu kho rājā ‘sīlavā'; ti maṃ garuṃ7 katvā pas-
sati udāhu sutādhārayutto" ti sabbaṃ paccuppannavatthu-
sadisam eva, idha pana so brāhmaṇo "idāni me sutato sīlassa
mahantabhāvo ñāto" ti vatvā imā pañca gāthā abhāsi:

  Ja_V,2.2(=362).1: Sīlaṃ seyyo sutaṃ seyyo iti me saṃsayo ahū,
                    sīlam eva sutā seyyo iti me n'; atthi saṃsayo. || Ja_V:65 ||


  Ja_V,2.2(=362).2: Moghā jāti ca vaṇṇo ca, sīlam eva kir'; uttamaṃ,
                    sīlena anupetassa suten'; attho na vijjati. || Ja_V:66 ||


  Ja_V,2.2(=362).3: Khattiyo ca adhammaṭṭho vesso cādhammanissito8
                    te pariccajj'; ubho loke upapajjanti duggatiṃ. || Ja_V:67 ||


  Ja_V,2.2(=362).4: Khattiyā brāhmaṇā vessā suddā caṇḍālapukkusā
                    idha dhammaṃ caritvāna bhavanti tidive samā. || Ja_V:68 ||


--------------------------------------------------------------------------
1 Bid -neva.
2 Ck -ya.
3 Bid omit sabba.
4 Cks -siyaṃ.
5 Bid āg-.
6 Bid rājāpi.
7 Cks garu.
8 Bi vesso adh-, Bd vesso vādh-.

[page 195]
2. Sīlavīmaṃsajātaka. (362.) 195

  Ja_V,2.2(=362).5: Na vedā samparāyāya na jāti no pi bandhavā
                    sakañ ca sīlaṃ saṃsuddhaṃ samparāyasukhāya cā 'ti. || Ja_V:69 ||


     Tattha sīlam eva sutā seyyo ti sutapariyattito sataguṇena sahassa-
guṇena sīlam eva uttaritaran ti, evañ ca pana vatvā sīlaṃ nām'; etaṃ eka-
vidhaṃ saṃvaravasena duvidhaṃ cārittavārittavasena tividhaṃ kāyikavācasika-
mānasikavasena catubbidhaṃ pātimokkhasaṃvaraindriyasaṃvarāajīvapārisuddhi-
paccayasannisitavasenā 'ti mātikaṃ ṭhapetvā vitthārento sīlassa vaṇṇaṃ bhāsi1,
moghā ti aphalā tucchā, jātīti khattiyakulādīsu nibbatti, vaṇṇo ti sarīra-
vaṇṇo abhirūpabhāvo, so hi yasmā sīlarahitassa jātisampadā vā vaṇṇasampadā vā
saggasukhaṃ2 dātuṃ na sakkoti tasmā ubhayam pi taṃ moghan ti āha, sī-
lam eva kirā 'ti anussavavasena vadati na pana sayaṃ jānāti, anupetassā
'ti anupagatassa, sutenattho na vijjatīti sīlarahitassa sutapariyattimattena
idhaloke vā paraloke vā kāci3 vaḍḍhi nāma n'; atthi, tato parā dve gāthā
jātiyā moghabhāvadassanatthaṃ vuttā, tattha te pariccajjubho loke ti ṭe
dussīlā devalokañ ca manussalokañ cā 'ti4 ubho5 loke pariccajitvā duggatiṃ
upapajjanti, caṇḍālapukkusā ti chavachaḍḍakacaṇḍālā ca pupphachaḍḍaka-
pukkusā ca, bhavanti tidive samā ti ete sabbe pi sīlānubhāvena devaloke
nibbattā samā honti, nibbisesā devā t'; eva6 saṃkhaṃ7 gacchanti, pañcamagāthā
sabbesam pi sutādīnaṃ moghabhāvadassanatthaṃ vuttā, tass'; attho mahārāja
ete vedādayo ṭhapetvā idhaloke yasamattadānaṃ8 samparāye dutiye vā tatiye vā
bhave yasaṃ vā sukhaṃ vā dātuṃ nāma na sakkonti, suparisuddhaṃ pana
attano sīlam eva taṃ9 sakkotīti.
     Evaṃ Mahāsatto sīlaguṇaṃ10 kathetvā rājānaṃ pabbaj-
jaṃ anujānāpetvā taṃ divasam eva Himavantaṃ pavisitvā
isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā
Brahmaloka-parāyano ahosi.
     Satthā imaṃ desanaṃ11 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
sīlaṃ vīmaṃsitvā isipabbajjaṃ pabbajito aham evā" 'ti. Sīla-
vīmaṃsajātakaṃ12.

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid abhāsi.
2 Bi jātisampādāvāsagga-, Cks vātisampadāvāvaṇṇasampadāvāsagga-,
Bd omits vā vā.
3 Bid koci.
4 Ck ca, omitting ti.
5 Bid add pi
6 Ck -sesātevāteva corr. to -sesā vāteva, Cs -sesā tevāneva
corr. to -sesā devā teva.
7 Bid saṅkyaṃ.
8 Ck sasamatta-, Cs susatthadānaṃ corr. to sasamatta-,
Bi yasamahattadāna, Bd yasasampattadānaṃ.
9 Bd adds dātuṃ.
10 Bid -ṇe.
11 Bid dhammade-.
12 Bid add dutiyaṃ.

[page 196]
196 V. Pañcanipāta. 2. Vaṇṇārohavagga. (37.)

                      3. Hirijātaka.
     Hirintarantan ti. Idaṃ Satthā Jetavane viharanto Anā-
thapiṇḍikassa sahāyaṃ paccantavāsiṃ seṭṭhiṃ ārabbha kathesi.
Dve pi vatthūni Ekanipāte navamavaggassa1 pariyosānajātaka vit-
thāritān'; eva, idha pana "paccantavāsiseṭṭhino manussā pacchinna-
sabbasāpateyyā2 attano santakassa asāmino hutvā palātā" ti Bārāṇasi-
seṭṭhissa ārocite Bārāṇasiseṭṭhi "attano santikaṃ āgatānaṃ kattab-
baṃ akarontā3 nāma paṭikārake na labhanti yevā" 'ti vatvā imā
gāthā abhāsi:

  Ja_V,2.3(=363).1: Hirin tarantaṃ vijigucchamānaṃ (cfr. Suttanipāta v.253 p.204-205)
                    tavāham asmī4 iti bhāsamānaṃ
                    seyyāni kammāni anādiyantaṃ
                    n'; eso maman ti iti taṃ5 vijaññā. || Ja_V:70 ||


  Ja_V,2.3(=363).2: Yaṃ hi kayirā taṃ hi vade yaṃ na kayirā na taṃ vade,
                    akarontaṃ bhāsamānaṃ parijānanti paṇḍitā. (J. 320 V.2) || Ja_V:71 ||


  Ja_V,2.3(=363).3: Na so mitto yo sadā appamatto (= supra p.192 v.5.)
                    bhedāsaṃkī randham evānupassī,
                    yasmiñ ca seti urasīva putto
                    sa ve mitto yo abhejjo6 parehi. || Ja_V:72 ||


  Ja_V,2.3(=363).4: Pāmujjakaraṇaṃ7 ṭhānaṃ pasaṃsāvahanaṃ sukhaṃ
                    phalānisaṃso bhāveti vahanto porisaṃ dhuraṃ. || Ja_V:73 ||


  Ja_V,2.3(=363).5: Pavivekarasaṃ pītvā rasaṃ upasamessa8 ca (Dhp. v. 205)
                    niddaro hoti nippāpo dhammapītirasaṃ pivan ti. || Ja_V:74 ||


     Tattha hirintarantan ti lajjaṃ atikkamantaṃ, vijigucchamānan ti
mittabhāvena jigucchamānaṃ, tavāhamasmīti9 tava ahaṃ mitto ti kevalaṃ
vacanamatten'; eva bhāsamānaṃ, seyyāni kammānīti dassāmīti vacanassa
anurūpāni uttamakammāni, anādiyantan ti akarontaṃ10, neso maman ti
evarūpaṃ puggalaṃ11 eso12 mama13 mitto14 ti na15 vijaññā, pāmujjakara-

--------------------------------------------------------------------------
1 Ck navamahassa, Cs namamahassa corr. to navamavaggassa,
Bi pathamavaggassa.
2 Bid acchinna-.
3 Ck Bd akaronto, Cs akaronto corr. to -tā, Bi karontā.
4 Cks Bd asmiṃ.
5 Bid naṃ.
6 Ck abhejje, Cs abejja corr. to abhejje, Bd abhajjo, Bi abhesajje
corr. to -jja
7 Bi pāmojja-.
8 Bid -massa.
9 Cks -sminti, Bi -smīnti, Bd -smiti.
10 Ck -te, Cs -te corr. to taṃ.
11 Bd -pā--lā.
12 Bid na eso.
13 Cs maṃ.
14 Bd mittaṃ.
15 Bd omits na, Bi ti na.

[page 197]
4. Khajjopanakajātaka. (364.) 5. Ahiguṇḍikajātaka. (365.) 197
ṇaṃ ṭhānan ti dānam pi sīlam pi bhāvanāpi paṇḍitehi kalyāṇamittehi sad-
dhiṃ mittabhāvo ti1 idha pana vuttapakāraṃ mittabhāvam eva sandhāy'; evam
āha, paṇḍitena hi kalyānamittena saddhiṃ mittabhāvo pāmujjam pi karoti pa-
saṃsam2 pi āvahati idhalokaparalokesu kāyikacetasikasukhahetuto3 sukhan ti
pi vuccati, tasmā etañ ca4 phalañ ca ānisaṃsañ ca sampassamāno phalānisaṃso
kulaputto5 purisehi vahitabbaṃ dānasīlabhāvanāmittabhāvasaṃkhātaṃ catub-
bidham pi porisaṃ dhuraṃ vahanto etaṃ6 mittabhāvasaṃkhātaṃ pāmujjakara-
ṇaṃ7 ṭhānaṃ pasaṃsāvahantaṃ8 sukhaṃ bhāveti vaḍḍheti, na paṇḍitehi mitta-
bhāvaṃ bhindatīti dīpeti, pavivekarasan ti kāyacittaupadhivivekānaṃ
rasaṃ te viveke nissāya uppannaṃ somanassaṃ, rasaṃ upasamessa9 cā 'ti
kilesavūpasamena laddhasomanassaṃ, niddaro hoti nippāpo ti sabbakilesa-
darathābhāvena niddaratho10 kilesābhāvena nippāpo hoti, dhammapītirasan
ti dhammapītisaṃkhātaṃ rasaṃ, vimuttipītirasaṃ11 pibantīti12 pi13 attho.
     Iti Mahāsatto pāpamittasaṃsaggato ubbiggo pavivekava-
sena amatamahānibbānaṃ pāpetvā desanākūṭaṃ gaṇhi.
     Satthā imaṃ desanaṃ13 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
Bārāṇasiseṭṭhi aham eva15 ahosin" 'ti. Hirijātakaṃ16.

                      4. Khajjopanakajātaka.
     Ko nu santamhi17 pajjote ti. Ayaṃ Khajjopanakapañho18
Mahāummagge vitthārato āvibhavissati. Khajjopanakajātakaṃ19

                      5. Ahiguṇḍikajātaka.
     Vuttomhīti24. Idaṃ Satthā Jetavane viharanto ekaṃ
mahallakaṃ21 ārabbha kathesi. Vatthuṃ heṭṭhā Sālakajātake22
vitthāritaṃ. Idhāpi so mahallako ekaṃ gāmadārakaṃ pabbājetvā
akkosati paharati. Dārako palāyitvā vibbhami. Dutiyam pi taṃ23

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid pi.
2 Ck ssaṃsam, Cs ssaṃsam corr. to ssāsam.
3 Cs -te, Bi -tuko, Bd -tutho.
4 Cs evañ ca, Ck eva ca, Bid etaṃ, omitting ca.
5 Bd -ttehi.
6 Cks evaṃ
7 Bi pāmojjakaraṇa, Bd pāmujjakaraṇa.
8 Cks -vahantaṃ, Bi -vahaṇaṃ.
9 Bid -massa.
10 Bd niddaro, Bi -roti.
11 Cks -ti, Bd vimuttiṃ.
12 Bid pivanto ti.
13 Bid omit pi.
14 Bid dhammade-.
15 Bid evā, omitting ahosin.
16 Bid add tatiyaṃ.
17 Cs santimpi, Bi santampi.
18 Cks khajjū panake-.
19 Cks omit kha-, Bid add catutthaṃ.
20 Bi mutto-, Bd dhutto-.
21 Bd adds bhikkhuṃ.
22 Bi sālaja-, Bd sālukajā-; cfr. supra vol. II p. 267.
23 Bd naṃ, Bi omits taṃ.

[page 198]
198 V. Pañcanipāta. 2. Vaṇṇārohavagga. (37.)
pabbājetvā tath'; eva akāsi. Tatiyam pi vibbhamitvā puna yāciyamāno
oloketum pi na icchi. Dhammasabhāyaṃ1 kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ:
"āvuso asukamahallako attano sāmaṇerena sahāpi vināpi vasituṃ2 na
sakkoti, itaro tassa dosaṃ disvā puna oloketum pi na icchi, suhadayo
kumārako" ti. Satthā āgantvā "kāya na 'ttha bhikkhave etarahi
kathāya sannisinnā" ti pucchitvā "imāya nāmā" 'ti vutte "na bhik-
khave idān'; eva pubbe p'; esa sāmaṇero suhadayo vasati, dosaṃ disvā
puna oloketum pi na icchatīti" vatvā atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto dhaññavāṇijakule nibbattitvā vayappatto dhañña-
vikkayena jīvikaṃ kappeti3. Ath'; eko ahiguṇḍiko4 makkaṭaṃ
gahetvā sikkhāpetvā ahiṃ kīḷāpento Bārāṇasiyaṃ5 ussave
ghuṭṭhe6 tam makkaṭaṃ dhaññavāṇijakassa santike ṭhapetvā
ahiṃ kīḷāpento7 sattadivasāni cari8. So pi vāṇijo makkaṭassa
khādaniyabhojaniyaṃ adāsi. Ahiguṇḍiko9 sattame divase us-
savakīḷāmatto10 āgantvā taṃ makkaṭaṃ veḷupesikāya tikkhat-
tuṃ paharitvā ādāya uyyānaṃ gantvā bandhitvā niddaṃ ok-
kami. Makkaṭo bandhanaṃ mocetvā ambarukkhaṃ abhiruyha
ambāni khādanto nisīdi. So pabuddho rukkhe makkaṭaṃ disvā
"etaṃ mayā upalāpetvā gahetuṃ vaṭṭatīti" tena saddhiṃ salla-
panto paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_V,2.5(=365).1: Vutto 'mhi11 samma sumukha jūte akkhaparājito,
                    sevehi12 ambapakkāni, viriyan te bhakkhayāmase ti. || Ja_V:75 ||


     Tattha akkhaparājito13 ti akkhehi parājito, sevehīti14 pātehi, save-
hīti15 pi pāṭho.
     Taṃ sutvā makkaṭo sesagāthā abhāsi:

  Ja_V,2.5(=365).2: Alikaṃ vata maṃ samma abhūtena pasaṃsayi16,
                    ko te suto vā diṭṭho vā sumukho nāma makkaṭo. || Ja_V:76 ||


--------------------------------------------------------------------------
1 Bid bhikkhū dham-.
2 Bid vattituṃ.
3 Bid -si.
4 Cs -guṇṭhiko, Bid -kuṇḍiko.
5 Cs has pe after bārāṇasiyaṃ, omitting ussave---ahiguṇḍiko.
6 Bid saṃghuṭhe.
7 Ck kīlanto instead of ahiṃ kīḷāpento.
8 Bid vicari.
9 Bd -kuṇḍiko.
10 Bd -kiḷanato, Bi -kiḷipako.
11 Bi mutto-, Bd dhutto-.
12 Bi sādehi, Bd hārehi.
13 Cks akkhāpa-.
14 Bi sādehiti, Bd hārehiti.
15 Ck saveheti, Bi sesehitihi, Bd pātehi ti pi ayameva.
16 Bi pasisi, Bd pasaṃsati.

[page 199]
5. Ahiguṇḍikajātaka. (365.) 199

  Ja_V,2.5(=365).3: Ajjāpi me taṃ manasi yaṃ maṃ tvaṃ1 ahiguṇḍika2
                    dhaññāpaṇaṃ pavisitvā matto chātaṃ hanāsi3 maṃ. || Ja_V:77 ||


  Ja_V,2.5(=365).4: T'; āhaṃ4 saraṃ dukkhaseyyaṃ api rajjam pi kāraye
                    n'; eva taṃ5 yācito dajjaṃ6, tathā hi bhayatajjito. || Ja_V:78 ||


  Ja_V,2.5(=365).5: Yañ ca jaññā kule jātaṃ gabbhe tittaṃ7 amacchariṃ8
                    tena sakkhiñ9 ca mittañ ca dhīro sandhātum arahatīti. || Ja_V:79 ||


     Tattha alikaṃ vatā 'ti musā vata, abhūtenā ti avijjamānena, ko te
ti kattha tayā, sumukho ti sundaramukho, ahiguṇḍikā10 'ti taṃ ālapati,
ahiguṇṭhikā11 ti pi pāṭho, chātan12 ti jighacchābhibhūtaṃ dubbalaṃ kapaṇaṃ,
hanāsīti veḷupesikāya tikkhattuṃ paharasi, tāhan ti taṃ ahaṃ, saran ti
saranto, dukkhaseyyan ti tasmiṃ āpaṇe dukkhasayanaṃ, api rajjampi
kāraye ti sace pi Bārāṇasirajjaṃ gahetvā mayhaṃ datvā maṃ rajjaṃ kārey-
yāsi13 evam pi14 n'; eva naṃ yācito dajjaṃ, taṃ ekam pi ambapakkaṃ ahaṃ
tayā yācito na dadeyyaṃ, kiṃkāraṇā: tathā hi bhayatajjito ti tathā hi
ahaṃ tayā bhayena tajjito ti attho, gabbhe tittan15 ti subhojanarasena
mātukucchiyaṃ yeva alaṃkatapaṭiyatte sayanagabbhe yeva vā tittaṃ bhogā-
sāya akapaṇaṃ, sakkhiñ16 camittañ cā 'ti sakhibhāvañ17 ca mittabhāvañ ca
tathārūpena kulajātena tittena akapaṇenena amaccharinā saddhiṃ paṇḍito san-
dhātuṃ puna ghaṭetuṃ arahati, tayā pana kapaṇena ahiguṇḍikena18 saddhiṃ ko
pana mittabhāvaṃ ghaṭessatīti attho
     Evaṃ vatvā vānaro ghaṭaṃ19 pāvisi.
     Satthā imaṃ desanaṃ20 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
ahiguṇḍiko21 mahallako22 ahosi, makkaṭo sāmaṇero, dhaññavāṇijo
aham evā" 'ti. Ahiguṇḍikajātakaṃ23.

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks samma tvaṃ, Bd yaṃ tvaṃ maṃ.
2 Cs -guṇṭhika, Bd -kuṇḍika.
3 Cs mahanto jātaṃ hināsi corr. to manto j. hanāsi, Ck manto j.
hināsi. Bi mutto chātakaṃ pāṇāsi, Bd dhutto sātaṃ hanasi.
4 Bid tāhaṃ.
5 Bd nevāhaṃ.
6 Bi daccaṃ, Bd rajjaṃ.
7 Ck titti, Cs titti corr. to tittiṃ. Bi titaṃ, Bd titthaṃ.
8 Bid -ri.
9 Ck sakkiñ, Bi sakhiñ.
10 Cs -guṇṭhikā. Bid -kuṇḍikā.
11 Ck -guṇḍikā, Bd -kuṇḍikā, Bi -kuṇḍike.
12 Cks jātan.
13 Cks -sīti.
14 Bd adds te.
15 Bi tiṭhattan, Cks tittin.
16 Ck Bi sakkiñ, Bd sakhiñ.
17 Ck sakkha-, Bi sakkhi-.
18 Cs -guṇṭhikena, Bd -kuṇḍikena.
19 Bi vanaṃ sahasā ghaṭṭaṃ, Bd vanaṃ sahasā, Cs vanaghaṭaṃ.
20 Bid dhammade-.
21 Cs -guṇṭhiko, Bid -kuṇḍiko.
22 Bd adds bhikkhu.
23 Cs -guṇṭhika-, Bd -kuṇḍika-, Bid add pañcamaṃ.

[page 200]
200 V. Pañcanipāta. 2. Vaṇṇārohavagga. (37.)

                      6. Gumbiyajātaka.
     Madhuvaṇṇaṃ madhurasan ti. Idaṃ Satthā Jetavane
viharanto ukkaṇṭhitabhikkhuṃ ārabbha kathesi. Taṃ hi Satthā
"saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu ukkaṇṭhito1" ti pucchitvā "saccaṃ
bhante" ti "kiṃ disvā" ti "alaṃkatamātugāman" ti vutte "bhikkhu
ime pañcakāmaguṇā nāma ekena Gumbikena2 halāhalavisaṃ pakkhi-
pitvā magge ṭhapitamadhusadisā3" ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto satthavāhakule nibbattitvā vayappatto Bārāṇasito
pañcahi sakaṭasatehi bhaṇḍaṃ ādāya vohāratthāya gacchanto
mahāvattaniaṭavidvāraṃ patvā satthake4 sannipātetvā "ambho
imasmiṃ magge visapaṇṇapupphaphalādīni atthi, tumhe kiñci
akhāditapubbaṃ5 khādantā maṃ apucchitvā6 mā khāditthā7
'ti, amanussāpi visaṃ pakkhipitvā bhattaddapuṭamadhukaphalā-
phalāni8 ṭhapenti, tāni pi maṃ anāpucchitvā mā khāditthā"
'ti ovādaṃ datvā maggaṃ paṭipajji. Ath'; eko Gumbiyo nāma
yakkho aṭaviyā majjhaṭhāne9 magge paṇṇāni attharitvā halā-
halavisayuttāni10 madhukhaṇḍāni11 ṭhapetvā sayaṃ maggasāmante
madhuṃ gaṇhanto viya rukkhe koṭṭento viya carati. Ajānantā
"puññatthāya ṭhapitāni bhavissantīti" khāditvā jīvitakkhayaṃ
pāpuṇanti. Amanussā āgantvā te khādanti. Bodhisattassa
satthakamanussāpi12 tāni disvā ekacce lolajātikā adhivāsetuṃ
asakkontā khādiṃsu, paṇḍitajātikā "pucchitvā khādissāmā"
'ti13 gahetvā aṭṭhaṃsu. Bodhisatto te disvā hatthagatāni chaḍ-
ḍāpesi, yehi14 paṭhamataraṃ khāditāni te mariṃsu, yehi aḍ-
ḍhakhāditāni tesaṃ vamanayoggaṃ datvā vantakāle catu-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid add si.
2 Bid add yakkhena.
3 Bid -madhurasa sadisā.
4 Bi sattake, Ck santike, Cs sannike corr. to satthike.
5 Cks -taṃ pubbaṃ.
6 Cs Bi āpu-.
7 Bi -ditvā, Bd -datha.
8 Ck bhannadda-, Cs bhattaddapuṭha-, Bi bhattapuṭa-, Bd bhattapuṭaṃ-.
9 Bid majhe-.
10 Bid -visasaṃyuttāni.
11 Bd -piṇḍāni.
12 Ck bodhisatthassattikamanussesupi, Cs bodhisattassa
satthikamanussesupi, Bi bodhisattasattikamanussā,
Bd bodhisattassa sattavāhamanussāpi.
13 Bid add taṃ.
14 Cks sohi.

[page 201]
6. Gumbiyajātaka. (366.) 201
madhuraṃ adāsi, iti te tassānubhāvena jīvitaṃ paṭilabhiṃsu.
Bodhisatto sotthinā icchitaṭṭhānaṃ1 gantvā bhaṇḍaṃ vissajjetvā
attano geham eva agamāsi2.

  Ja_V,2.6(=366).1: Madhuvaṇṇaṃ madhurasaṃ madhugandhaṃ visaṃ ahu,
                    Gumbiyo ghāsam esāno araññe odahī visam. || Ja_V:80 ||


  Ja_V,2.6(=366).2: Madhū 'ti maññamānā ye taṃ visaṃ samāsāsisuṃ3
                    tesaṃ taṃ kaṭukaṃ āsi, maraṇaṃ ten'; upāgamuṃ. || Ja_V:81 ||


  Ja_V,2.6(=366).3: Ye ca kho paṭisaṃkhāya visaṃ taṃ parivajjayuṃ
                    te āturesu sukhitā ḍayhamānesu nibbutā. || Ja_V:82 ||


  Ja_V,2.6(=366).4: Evam eva manussesu visaṃ kāmā samohitā
                    āmisaṃ bandhanaṃ c'; etaṃ maccuveso4 guhāsayo. || Ja_V:83 ||


  Ja_V,2.6(=366).5: Evam eva5 ime kāme6 āturā paricārake7
                    ye sadā parivajjenti8 saṃgaṃ9 loke upaccagun10 ti. || Ja_V:84 ||


     Satthā imā11 abhisambuddhagāthā vatvā saccāni pakāsetvā jā-
takaṃ samodhānesi12:
     Tattha Gumbiyo ti tasmiṃ vanagumbe vicaraṇena evaṃladdhanāma-
yakkho13, ghāsamesāno ti taṃ visaṃ khāditvā mate khādissāmīti evaṃ
attano ghāsaṃ pariyesanto, odahīti taṃ madhunā samānavaṇṇagandharasaṃ
visaṃ nikkhipi, kaṭukaṃ āsīti14 tikhiṇaṃ ahosi, maraṇaṃ tenupāga-
mun ti tena visena te sattā maraṇaṃ upagatā, āturesū15 'ti visavegena āsanna-
maraṇesu, ḍayhamānesū 'ti visatejena16 ḍayhantesu, visaṃ kāmā17 samo-
hitā ti yathā tasmiṃ vattanimahāmagge18 visaṃ19 samohitaṃ nikkhittaṃ evaṃ
manussesu pi ye ete rūpādayo pañca vatthukāmā tattha tattha samohitā nik-
khittā te visan ti veditabbā, āmisaṃ bandhanaṃ cetan20 ti ye te21 pañca-
kāmaguṇā nāma etaṃ22 imassa maccubhūtassa lāmakassa23 Mārabālisikena24
pakkhittaṃ āmisañ c'; eva bhavābhavato nikkhamituṃ appadānena25 āhu-
ādibhedaṃ26 nānappakārakaṃ27 bandhanañ ca28, maccuveso29 guhā-

--------------------------------------------------------------------------
1 Ck Bd -taṭhānaṃ.
2 Bid add tamatthaṃ pakāsento satthā imā gāthā abhāsi.
3 so Ck; Cs taṃ samāsisuṃ corr. to taṃ visaṃ sayāsuṃ, Bi visamasāyīsu,
Bd visamakhādisu.
4 Cs -voso corr. to -veso, Bi -vasse, Bd pāso.
5 Cks evaṃ.
6 Cks kāmā.
7 Bid -cārike, Cs -cārike corr. to -cārake.
8 Bd -vajjanti, Bi -vejjenti.
9 Ck saṃghaṃ, Cs saṃghaṃ corr. to saṃgaṃ.
10 Bd upajhagā.
11 Bd omits imā.
12 Bi omits satthā----nesi.
13 Cks -nāmaṃ-, Bd -nāmo-.
14 Bid asīti.
15 Bid aturesu, Cks āturesī.
16 Bid ativisa-.
17 Cks -kāmo, Bi visakāmā, Bd visakāma.
18 Bd vaṭṭani-,
19 Cks visa.
20 Cks vetan.
21 Bid ete.
22 Bid evaṃ.
23 Bd lokassa.
24 Ck -baḷi-, Cs Bd -bali-, Bi vāḷikasikena.
25 Ck appadānenetenanu, Cs appadānenetenanu corr. to -dānetenanu,
Bi appamādānena, Bd appadānena.
26 so Ck instead of āgu-? Cs anu-, Bi atu-, Bd adu-.
27 Cs Bi -raṃ, Bd -raka.
28 Bi maccubandhañca.
29 Bi -geso, Bd -vaso.

[page 202]
202 V. Pañcanipāta. 2. Vaṇṇārohavagga. (37.)
sayo1 ti sarīraguhāya vasako2 maraṇamaccuveso3, evameva ime kāme4
ti yathā vattanimahāmagge5 visaṃ nikkhittaṃ evaṃ tattha tattha nikkhitte6
ime kāme, āturā ti ekantamaraṇadhammatāya āturā7 āsannamaraṇā8 paṇ-
ḍitamanussā, paricarake9 ti kilesaparicarake10 kilesasaṃvaddhake11, ye sadā
parivajjentīti12 ye vuttappakārā paṇḍitapurisā niccaṃ ete evarūpe kāme
vajjenti13, saṃgaṃ14 loke ti te loke lagganaṭṭhena saṃgan ti laddhanāmaṃ
rāgādibhedaṃ kilesajātaṃ accaguṃ, atītā nāmā 'ti veditabbā, atikkamantīti
vā attho15.
     (Saccapariyosāne {ukkaṇṭhitabhikkhu} sotāpattiphale patiṭṭhahi).
"Tadā satthavāho16 aham eva17 ahosin" 'ti. Gumbiyajātakaṃ18.

                      7. Sāliyajātaka.
     Yoyaṃ sāliyachāpo19 ti. Idaṃ Satthā Veḷuvane vi-
haranto "āvuso Devadatto tāsakārako pi bhavituṃ nāsakkhīti20" va-
canaṃ ārabbha kathesi21.
     Bārāṇasiyaṃ hi Brahmadatte rajjaṃ kārente Bo-
dhisatto gāmake kuṭumbiyakule nibbattitvā taruṇakāle taru-
ṇakumārakehi22 saddhiṃ gāmadvāre nigrodharukkhamūle kīḷati.
Tadā eko dubbalavejjo23 gāme kiñci kammaṃ alabhitvā nik-
khanto24 taṃ ṭhānaṃ patvā ekaṃ sappaṃ viṭabhiantarena
sīsaṃ nīharitvā niddāyantaṃ disvā "mayā gāme pi kiñci na
laddhaṃ, ime dārake vañcetvā sappena ḍasāpetvā25 tikicchitvā
kiñcid eva gaṇhissāmīti" cintetvā Bodhisattaṃ āha: "sace
sāliyacchāpaṃ passeyyāsi gaṇheyyāsīti". "Āma gaṇheyyan"

--------------------------------------------------------------------------
1 Cs guhāyayo.
2 Cs vasanako, Bid vasanato.
3 Bd -vaso ti.
4 Ck kāmo.
5 Bd vaṭṭani-, Cks omit mahā.
6 Cks nikkhente, Bi omits evaṃ--te.
7 Bd -dhammatāturā, Cks -tāya āgatāturā.
8 Cs -ṇa.
9 Bid -carike.
10 Cs Bid -rike.
11 Bid -sambandhake.
12 Bd -vajjan-, Bi -vejjen-.
13 Bid vajjanti.
14 Cs saṃghaṃ corr. to saṃgaṃ.
15 Bi adds sattā abhisambuddhā gāthā vatvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ
samodhānesi.
16 Bd adds pana.
17 Bid evā, omitting ahosin.
18 Bid add chaṭhaṃ.
19 Ck yosaṃsāliyajāto, Cs yoyaṃsāliyajāpo, Bid yoyaṃsāḷiyachāpo.
20 Cs na-.
21 Bi adds tadā hi sattā na bhikkhave idāneva puppe pesa mama
dosakārako pi abhibhavituṃ nāsakkhiti vatvā atitaṃ āhari atite,
Bd atite.
22 Bi taruṇadārakehi, Bd paṃsukilantehi.
23 Bi mahallakavajjo, Bd dubbalavajjo.
24 Cs nikkhanto corr. to nikkhamanto, Bid nikkhamanto.
25 Bid ḍaṃsā-.

[page 203]
7. Sāliyajātaka. (367.) 203
ti. "Pass'; eso1 viṭabhiantare sayito" ti. so sappabhāvaṃ
ajānanto rukkhaṃ āruyha taṃ gīvāya2 gahetvā sappo ti
ñatvā3 nivattituṃ adento4 sugahitaṃ gahetvā5 vegena khipi.
So gantvā vejjassa gīvāya6 patito gīvaya7 paliveṭhetvā kara-
karāni khāditvā8 tatth'; eva naṃ pātetvā palāyi. Manussā
parivārayiṃsu. Mahāsatto sampattaparisāya dhammaṃ desento9

  Ja_V,2.7(=367).1: Yo 'yaṃ10 sāliyachāpo11 ti kaṇhasappaṃ agāhayi
                    tena sappen'; ayaṃ daṭṭho hato pāpānusāsako. || Ja_V:85 ||


  Ja_V,2.7(=367).2: Ahanantam ahantāraṃ yo naro hantum icchati
                    evaṃ so nihato seti yathāyaṃ puriso hato. || Ja_V:86 ||


  Ja_V,2.7(=367).3: Ahanantaṃ aghātentaṃ yo naro hantum icchati
                    evaṃ so nihato seti yathāyaṃ puriso hato. || Ja_V:87 ||


  Ja_V,2.7(=367).4: Yathā paṃsumuṭṭhiṃ puriso paṭivātaṃ paṭikkhipe
                    tam eva so12 rajo hanti yathāyaṃ puriso hato. || Ja_V:88 ||


  Ja_V,2.7(=367).5: Yo appaduṭṭhassa narassa dussati (Dhp. v. 125.)
                    suddhassa posassa anaṅgaṇassa
                    tam eva bālaṃ pacceti pāpaṃ
                    sukhumo rajo paṭivātaṃ va khitto ti || Ja_V:89 ||


imā gāthā abhāsi13.
     Tatthā yoyan14 ti yo ayaṃ ayam eva vā pāṭho, sappenayan ti sappena
ayaṃ, sayam eva15 tena sappena daṭṭho, pāpānusāsako ti pāpakaṃ anusāsa-
naṃ16 anusāsako, ahanantan ti apaharantaṃ, ahantāran ti amārentaṃ17,
suddhassā 'ti niraparādhassa, posassā 'ti sattassa, anaṅgaṇassā 'ti idaṃ
pi niraparādhabhāvaṃ ñeva sandhāya vuttaṃ, paccetīti kammasarikkhakaṃ
hutvā paṭieti18.
     Satthā imaṃ desanaṃ19 āhāritvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
dubbalavejjo20 Devadatto ahosi, paṇḍitadaharako21 pana aham evā"
'ti. Sāliyajātakaṃ22.

--------------------------------------------------------------------------
1 Bd passaso.
2 Bid -yaṃ.
3 Bi vatvā.
4 Bi nivattitumadanto.
5 Bd omits sappo---gahetvā.
6 Bi -yaṃ.
7 Bi -vaṃ.
8 Bi karaṇārāti ḍaṃsitvā, Bd kārakagatiṃ ḍaṃsitvā.
9 Bi adds imā gāthā abhāsi.
10 Bi yāyaṃ, Bd yvāyaṃ.
11 Bi sāḷi-, Ck sāliyajātape.
12 Cks yo.
13 Bi omits imā---si.
14 Bi yāyan, Bd yvāyan.
15 Bi yo ayaṃ sayame, Bd so ayam eva.
16 Cs -kaṃ corr. to -naṃ, Bid omit anusāsanaṃ.
17 Bd mā-.
18 Bd pati-.
19 Bid dhammade-.
20 Bi mahallako vajjo, Bd vajjo.
21 Bid -dārako
22 Bid add sattamaṃ.

[page 204]
204 V. Pañcanipāta 2. Vaṇṇārohavagga. (37.)

                      8. Tacasārajātaka.
     Amittahatthatthagatā ti. Idaṃ Satthā Jetavane vi-
haranto paññāpāramiṃ ārabbha kathesi. Tadā hi Satthā "na
bhikkhave idān'; eva pubbe pi Tathāgato paññavā upāyakusalo yevā"
'ti vatvā atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto gāmake kuṭumbikakule nibbattitvā ti1 sabbaṃ
purimajātakaniyāmen'; eva kathetabbaṃ. Idha pana vejje2
mate gāmavāsino "manussamārakā" ti3 dārake gaddūlehi ban-
dhitvā "rañño dassessāmā" 'ti Bārāṇasiṃ4 nayiṃsu. Bodhisatto
antarāmagge yeva sesadārakānaṃ ovādaṃ adāsi: "tumhe mā
bhāyatha, rājānaṃ disvāpi abhītā tuṭṭhindriyā bhāveyyātha,
rājā amhehi saddhiṃ paṭhamataraṃ kathessati, tato paṭṭhāya
ahaṃ jānissāmīti". Te "sādhū" 'ti sampaṭicchitvā tathā ka-
riṃsu. Rājā te abhīte tuṭṭhindriye disvā "ime manussamārakā
ti kudaṇḍakabaddhā ānītā, evarūpaṃ dukkhaṃ pattāpi ca na
bhāyanti tuṭṭhindriyā yeva, kin nu kho etesaṃ nasocanakāra-
ṇaṃ5, pucchissāmi ne" ti paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_V,2.8(=368).1: Amittahatthatthagatā tacasārasamappitā
                    pasannamukhavaṇṇātha kasmā tumhe na socathā 'ti. || Ja_V:90 ||


     Tattha amittahatthatthagatā ti kudaṇḍakehi gīvāya6 bandhitvā
ānentānaṃ amittānaṃ hatthagatā7, tacasārasamappitā ti veṇudaṇḍakehi8
baddhattā evam āha, kasmā ti evarūpaṃ vyasanaṃ pattāpi tumhe kiṃkāranā
na socathā 'ti9
     Taṃ sutvā Bodhisatto sesagāthā abhāsi:

  Ja_V,2.8(=368).2: Na socanāya paridevanāya
                    attho va10 labbho11 api appako pi,
                    socantam enaṃ dukhitaṃ12 viditvā
                    paccatthikā attamanā bhavanti. || Ja_V:91 ||


--------------------------------------------------------------------------
1 Bi nippatti, Bd nibbattetvā, omitting ti.
2 Bid vajje.
3 Bid add te.
4 Cs -siyaṃ.
5 Bid aso-.
6 Bid -yaṃ.
7 Bd hatthatthagatā.
8 Bid veḷu-.
9 Bd adds pucchi.
10 Bid ca
11 Cks labbhā.
12 Bid dukkhi-.

[page 205]
8. Tacasārajātaka. (368.) 205

  Ja_V,2.8(=368).3: Yato ca kho paṇḍito āpadāsu
                    na vedhati atthavinicchayaññū
                    paccatthikāssa1 dukkhitā2 bhavanti
                    disvā mukhaṃ avikāraṃ3 purāṇaṃ. || Ja_V:92 ||


  Ja_V,2.8(=368).4: Japena4 mantena subhāsitena (cfr. Supra p. 114,13)
                    anuppadānena paveṇiyā vā
                    yathā yathā yattha labhetha atthaṃ
                    tathā tathā tattha parakkameyya. || Ja_V:93 ||


  Ja_V,2.8(=368).5: Yato ca5 jāneyya6 alabbhaneyyo
                    mayā va7 aññena vā esa attho
                    asocamāno adhivāsayeyya8
                    kammaṃ daḷhaṃ kinti karomi dānīti. || Ja_V:94 ||


     Tattha attho ti vaḍḍhi, paccatthikā attamanā ti evaṃ9 purisaṃ
socantaṃ dukkhitaṃ viditvā paccāmittā tuṭṭhacittā honti, tesaṃ tussanakāraṇaṃ
nāma paṇḍitena kātuṃ na vaṭṭatīti dīpeti, yato ti yadā, na vedhatīti cittu-
trāsabhayena na kampati, atthavinicchayaññū ti tassa tassa atthassa vinic-
chayakusalo, japenā10 'ti mantaparijapanena11, mantenā 'ti paṇḍitehi sad-
dhiṃ mantagahaṇena, subhāsitenā 'ti piyavacanena, anuppadānenā 'ti
lañcadānena, paveṇiyā12 ti kulavaṃsena, idam vuttaṃ hoti: mahārāja paṇḍi-
tena nāma āpadāsu uppannāsu na socitabbaṃ kilamitabbaṃ, imesu pana pañ-
casu kāraṇesu aññataravasena paccāmittā jinitabbā, sace hi sakkoti mantaṃ
parijapitvā13 mukhabandhanaṃ14 katvāpi te jinitabbā, tathā asakkontena paṇ-
ḍitehi saddhiṃ mantetvā ekaṃ upāyaṃ sallakkhetvā jinitabbā, piyavacanaṃ
vattuṃ sakkontena piyaṃ vatvāpi te jinitabbā, tathā asakkontena vinicchayā-
maccānaṃ lañcaṃ datvāpi jinitabbā, tathā asakkontena kulavaṃsaṃ kathetvā
mayaṃ asukapaveṇiyā āgatā tumhākañ ca amhākañ ca eko va pubbapuriso ti
evaṃ vijjamānaṃ ñātikoṭiṃ ghaṭetvāpi15 jinitabbā evā 'ti, yathā yathā ti
etesu pañcasu kāraṇesu yena yena kāraṇena yattha yattha attano vaḍḍhiṃ
labheyya, tathā tathā ti tena tena kāraṇena tattha tattha parakkameyya pa-
rakkamaṃ katvā paccatthike jineyyā 'ti adhippāyo, yato ca jāneyyā 'ti yato
pajāneyya16 mayā vā aññena vā esa attho alabbhaneyyo nānappakārena

--------------------------------------------------------------------------
1 Bi paccattikā, Bd paccattikāya.
2 Bid dukkhi-.
3 Bid adhik-.
4 Bi jampena, Bd jappena.
5 Cs vā corr. to caṃ, Ck va.
6 Ck jāneya, Cs najāne.
7 Cs Bi ca, Bd vā.
8 Bid -vāseyya.
9 Bd etaṃ.
10 Bi jampe-, Bd jappe-.
11 Bi -paricajjavanena, Bd -parijappanena.
12 Ck Bid -ni-, Cs -ni- corr. to -ṇi-.
13 Cs -jahitvā corr. to -japi-, Bi -jahi-, Bd -jappitvā.
14 Ck Bi -bandhaṃ.
15 Ck sāvetvāpi, Cs savetvāpi corr. to ghaṭe-.
16 Bid yadā pana jā-.

[page 206]
206 V. Pañcanipāta. 2. Vaṇṇārohavagga. (37.)
vāyamitvāpi na sakkā laddhuṃ tadā paṇḍito puriso asocamāno akilamamāno mayā
pubbe katakammaṃ daḷhaṃ thiraṃ na sakkā paṭibāhituṃ idāni kiṃ sakkā
kātun ti adhivāseyyā 'ti.
     Rājā Bodhisattassa dhammakathaṃ sutvā kammaṃ so-
dhetvā niddosabhāvaṃ ñatvā kudaṇḍake harāpetvā Mahā-
sattassa mahantaṃ yasaṃ datvā attano atthadhammānusāsa-
kaṃ amaccaratanaṃ akāsi, sesadārakānaṃ pi yasaṃ datvā
ṭhānantarāni adāsi.
     Satthā imaṃ desanaṃ1 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
Bārāṇasirājā Ānando ahosi, dārakā therānutherā, paṇḍitadārako2 aham
evā 'ti. Tacasārajātakaṃ3.

                      9. Mittavindajātaka.
     Kyāhaṃ devānamakaran ti. Idaṃ Satthā Jetavane
viharanto ekaṃ dubbacabhikkhuṃ ārabbha kathesi. Vatthuṃ
Mahāmittavindajātake4 āvibhavissati.
     Ayaṃ pana Mittavindako samudde khitto atriccho hutvā
parato gantvā nerayikasattānaṃ paccanaṭṭhānaṃ5 Ussadanir-
ayaṃ ekaṃ6 nagaran ti saññāya pavisitvā khuracakkaṃ
āsādesi7. Tadā Bodhisatto devaputto hutvā ussadacārikaṃ cari.
So taṃ disvā pucchanto paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_V,2.9(=369).1: Ky-āhaṃ devānam akaraṃ kiṃ pāpaṃ pakataṃ8 mayā
                    yaṃ9 me sirasmiṃ ūhacca cakkaṃ bhamati matthake ti. || Ja_V:95 ||


     Tattha kyāhaṃ devānamakaran ti sāmi devaputta kiṃ nāma ahaṃ
devānaṃ akariṃ, kiṃ maṃ devā bādhenti, kiṃ pāpaṃ pakataṃ8 mayā ti
dukkhamahantatāya vedanāmatto10 attanā katapāpaṃ asallakkhento evam āha,
yaṃ9 me ti yena pāpena maṃ sirasmiṃ ūhacca hanitvā idaṃ khuracakkaṃ
mama matthake bhamati naṃ11 kiṃ nāmā12 'ti.

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid dhammade-.
2 Bid add pana.
3 Bid add aṭhamaṃ.
4 Bid -dakajā-.
5 Bi paccupaṭhā-, Bd paccuṭhā-.
6 Ck erakaṃ, Cs erakaṃ corr. to ekaṃ.
7 Bid -ti.
8 Cks -tam.
9 Cks yam.
10 Bid -patto.
11 Bi kaṃ, Bd taṃ.
12 Ck pakinnāmā, Cs pakin- corr. to kin-, Bd kinnāmo.

[page 207]
Mittavindajātaka. (369). 207
     Taṃ sutvā Bodhisatto dutiyaṃ gātham āha: (Cfr. vol.I. p.363.)

  Ja_V,2.9(=369).2: Atikkamma ramaṇakaṃ sadāmattañ ca dūbhakaṃ
                    brahmattarañ ca pāsādaṃ ken'; atthena idhāgato ti. || Ja_V:96 ||


     Tattha ramaṇakan ti phalikapāsādaṃ sadāmattan ti rajatapāsādaṃ,
dūbhakan ti maṇipāsādaṃ, brahmattarañ ca pāsādan ti suvaṇṇapāsādañ
ca, kenatthenā 'ti tvaṃ etesu ramaṇakādīsu catasso aṭṭha soḷasa battiṃsā1
ti etā devadhītaro pahāya te pāsāde atikkamitvā kena kāraṇena idha āgato ti2.
     Tato Mittavindako tatiyaṃ gātham āha:

  Ja_V,2.9(=369).3: Ito bahutarā bhogā atra maññe bhavissare3,
                    iti etāya saññāya passa maṃ4 vyasanaṃ gatan ti. || Ja_V:97 ||


     Tattha ito bahutarā ti imesu catūsu pāsādesu bhogehi5 atirekatarā
bhavissantīti6.
     Tato Bodhisatto sesagāthā abhāsi:
  Ja_V,2.9(=369).4: Catubbhi aṭṭh'; ajjhagamā aṭṭhāhi7 pi8 ca soḷasa (vol.I p.414.)
                    soḷasāhi9 ca battiṃsa10, atricchaṃ cakkam āsado11,
                    icchāhatassa posassa cakkaṃ bhamati matthake. || Ja_V:98 ||


  Ja_V,2.9(=369).5: Uparivisālaṃ duppūraṃ12 icchāvisaṭagāminiṃ
                    ye ca13 taṃ14 anugijjhanti te honti cakkadhārino ti. || Ja_V:99 ||


     Tattha uparivisālan ti Mittavindaka taṇhā nām'; esā āseviyamānā upari
visālā hoti patthaṭā15 mahāsamuddo viya duppūrā rūpādīsu taṃ16 taṃ āram-
maṇaṃ icchamānāya17 icchāya18 patthaṭāya19 visaṭagāminī20, tasmā ye purisā
taṃ evarūpaṃ taṇhaṃ anugijjhanti punappuna giddhā hutvā gaṇhanti te honti
cakkadhārino te evaṃ khuracakkaṃ dhārentīti vadati.
     Mittavindikaṃ21 pana kathentam eva nipiṃsamānaṃ22
taṃ cakkaṃ bhassi23, tena so puna kathetuṃ nāsakkhi, deva-
putto attano devaṭṭhānam eva gato.

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid dvattiṃsā.
2 Bid omit ti.
3 Cks -ssati.
4 Bd naṃ.
5 so Bd; Bi tehi, Cks bhogesu.
6 Bi bhavissare ti bhavissanti, Bd bhavissanti
7 Cks aṭṭhahi, Bi aṭhabhi, Bd aṭhābhi.
8 Cks omit pi.
9 Bid -sabhi.
10 Bd dvatt-.
11 Ck vakkamādo, Cs vakkamāde corr. to vakkamāsado.
12 Cks dubbharaṃ, Bid duppuraṃ.
13 Bi ye ci, Cks ye.
14 Cks naṃ?
15 Cs pattaṭā, Bi pattano, Bd patthanā.
16 Ck naṃ, Cs naṃ corr. to taṃ.
17 Bi -nā, Bd -nāpi.
18 Bi omits icchāya.
19 Bi pattanā. Bd paṭhanāya.
20 Ck -mitaṃ, Cs -mitaṃ corr. to -minaṃ, Bi viyagāminī,
Bd visatagāmini.
21 Ck -kam.
22 Bi nippaḷamānaṃ, Bd nivissāmānaṃ.
23 Bi bhamasi, Bd bhamati.

[page 208]
208 V. Pañcanipāta. 2. Vaṇṇārohavagga (37.)
     Satthā imaṃ desanaṃ1 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
Mittavindako dubbacabhikkhu ahosi, devaputto pana aham evā" 'ti.
Mittavindajātakaṃ2.

                      10. Palāsajātaka.
     Haṃso palāsamavacā ti. Idaṃ Satthā Jetavane viha-
ranto kilesaniggahaṃ ārabbha kathesi. Vatthuṃ Paññajātake3 (cfr. p. 18,4)
āvibhavissati. Idha pana Satthā bhikkhū āmantetvā "bhikkhave
kileso4 nāma āsaṃkitabbo5, appamattako samāno pi nigrodhagaccho
viya vināsaṃ pāpeti, porāṇakapaṇḍitāpi āsaṃkitabbaṃ6 āsaṃkiṃsu7
yevā" 'ti vatvā atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto suvaṇṇahaṃsayoniyaṃ nibbattitvā vayappatto
Cittakūṭapabbate Suvaṇṇaguhāyaṃ vasanto Himavantapadese
jātassare sayaṃ jātasāliṃ khāditvā khāditvā8 āgacchati. Tassa
gamanāgamanamagge mahāpalāsarukkho ahosi. So gacchanto
pi tattha vissamitvā gacchati, āgacchanto pi vissamitvā āgac-
chati. Ath'; asmiṃ9 rukkhe nibbattadevatāya saddhiṃ vissāso
ahosi. Aparabhāge ekasakuṇikā10 ekasmiṃ11 nigrodharukkhe
nigrodhapakkaṃ12 khāditvā gantvā tasmiṃ palāsarukkhe ni-
sīditvā viṭabhiantare13 vaccaṃ pātesi. Tato nigrodhagaccho
jāto, so caturaṅgulamattakāle rattaṅkurapalāsatāya sobhati.
Haṃsarājā taṃ disvā rukkhadevataṃ āmantetvā "samma
palāsa nigrodho nāma yamhi rukkhe jāyati vaḍḍhento14 taṃ
nāseti, imassa vaḍḍhituṃ mā dehi, vimānaṃ15 te nāsessati16,
paṭigacc'; eva17 naṃ uddharitvā chaḍḍehi18, {āsaṃkitabbayuttaṃ}
nāma āsaṃkituṃ vaṭṭatīti" palāsadevatāya saddhiṃ mantento
paṭhamaṃ gātham āha:

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid dhammade-.
2 Bid -dakajā-, and add navamaṃ.
3 Cs pañña- corr. to paññā-, Bid paññāsajā-.
4 Bid -sā.
5 Bid -bbā.
6 Bd -bbā.
7 Ck -khisu, Cs -kisu, Bi asaṃkisu, Bd āsaṅkisu.
8 Bid omit one khā-.
9 Bid athassa tasmiṃ.
10 Bid ekā-.
11 Bd etasmiṃ.
12 Ck -pakkhaṃ, Bi -pattaṃ.
13 Bi -bbhantare, Bd -pantare.
14 Bid vaḍhanto va.
15 Cks -nan.
16 Bi -tīti.
17 Bi paṭikañceva, Bd patikañceva.
18 Cks chaḍḍhe-.

[page 209]
10. Palāsajātaka. (370.) 209

  Ja_V,2.10(=370).1: Haṃso palāsam avaca: nigrodho samma jāyati,
                    aṃkasmiṃ te nisinno va1 so te mammāni checchatīti. || Ja_V:100 ||


     Paṭhamapādo pan'; ettha abhisambuddhena2 hutvā Satthārā vutto. Palā-
san ti palāsadevataṃ, sammā 'ti vayassa, aṃkasmin ti viṭabhiyaṃ, so te
mammāni checchatīti so3 te4 aṃkesu vaḍḍhitasapatto5 viya jīvitaṃ chin-
dissatīti attho, jīvitasaṃkhārā hi idha mammānīti6 vuttā.
     Taṃ sutvā tassa vacanaṃ agaṇhantī7 palāsadevatā duti-
yaṃ gātham āha:

  Ja_V,2.10(=370).2: Vaḍḍhatām8 eva nigrodho, patiṭṭh'; assa9 bhavām'; ahaṃ
                    yathā pitā vā mātā vā, evam eso bhavissatīti. || Ja_V:101 ||


     Samma10 na tvaṃ11 jānāsi: vaddhatām12 eva esa13, aham assa14 yathā
bālakāle puttānaṃ mātāpitaro patiṭṭhā honti tathā bhavissāmi, yathā pana sam-
vaddhā puttā pacchā mahallakakāle mātāpitunnaṃ patiṭṭhā honti mayham pi15
mahallakakāle evam eva so16 patiṭṭhā bhavissatīti.
     Tato haṃso tatiyaṃ gātham āha:

  Ja_V,2.10(=370).3: Yaṃ tvaṃ aṃkasmiṃ vaḍḍhesi17 khīrarukkhaṃ bhayānakaṃ
                    āmanta kho taṃ gacchāma vaḍḍhi-m-assa na ruccatīti. || Ja_V:102 ||


     Tattha yaṃ tvan ti yasmā tvaṃ etaṃ bhayadāyakaṃ khīrarukkhaṃ sa-
pattaṃ viya aṃkena vaḍḍhesi18, āmanta kho tan ti tasmā mayaṃ taṃ āman-
tetvā jānāpetvā gacchāma, vaḍḍhimassā 'ti assa vaḍḍhi mayhaṃ na
ruccatīti.
     Evañ ca pana vatvā haṃsarājā pakkhe pasāretvā Citta-
kūṭapabbatam eva gato. Tato paṭṭhāya na punāgañchi19.
Aparabhāge nigrodho vaḍḍhi. Tasmiṃ ekā rukkhadevatāpi
nibbatti. So vaḍḍhito20 palāsaṃ bhañji21, sākhāya22 saddhiṃ
yeva devatāya vimānaṃ pati. Sā tasmiṃ kāle haṃsarañño
vacanaṃ sallakkhetvā idaṃ anāgatabhayaṃ disvā "haṃsarājā

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks omit va.
2 Bid -ddho.
3 Cs omits so.
4 Cs Bi omit te.
5 Bi aṅga te saṃvaḍho sapatto, Bd aṅgasaṃvaḍho sapatto,
Cks vaḍḍhitassapatto
6 Bid dhammānīti.
7 all four MSS. -ti.
8 Ck vaccatām, Cs vaccatām corr. to vaddhatām, Bid vaḍhitam.
9 Bid patiṭhassa, Cks -ṭṭhissa.
10 Bd tassattho samma.
11 Bid tvaṃ na.
12 Cks vaddhanām.
13 Bi vaḍhakāle kāle ca, Bd vaḍhitā eva so.
14 Bd manassā.
15 Bid add pacchā
16 Ck evam eso.
17 Ck vaḍḍhehi, Cs vaddheti.
18 Ck vaddheyi, Cs vaddhesi.
19 Bid pana nāgacchi.
20 Bi so ca vaḍhipatto, Bd so vaḍhanto.
21 Bid bhuñji.
22 Bid -khāhi.

[page 210]
210 V. Pañcanipāta. 2. Vaṇṇārohavagga. (37.)
kathesi, ahaṃ pan'; assa vacanaṃ na kāsin ti" paridevamānā
catutthaṃ gātham āha:

  Ja_V,2.10(=370).4: Idāni kho maṃ bhāyati Mahāneru-nidassanaṃ,
                    haṃsassa anabhiññāya1 mahā me bhayam āgatan ti. || Ja_V:103 ||


     Tattha idāni kho maṃ bhāyatīti ayaṃ nigrodho taruṇakāle tosetvā
idāni maṃ bhāyāpeti santajjeti2, mahānerunidassanan ti Sinerupabba-
tasadisaṃ mahantam, haṃsarājassa vacanaṃ sutvā ajānitvā taruṇakāle yeva etāssa
anuddhaṭattā3 mahā me bhayam āgatan ti idāni mayhaṃ mahantaṃ bha-
yaṃ āgatan ti paridevi.
     Nigrodho pi vaḍḍhanto4 sabbaṃ palāsaṃ bhañjitvā5 khāṇu-
kam6 eva akāsi, devatāya vimānaṃ sabbaṃ antaradhāyi.

  Ja_V,2.10(=370).5: Na7 tassa vaḍḍhi kusalappasatthā8
                    yo vaḍḍhamāno ghasate patiṭṭhaṃ,
                    tass'; ūparodhaṃ parisaṃkamāno
                    patārayī9 mūlavadhāya10 dhīro ti || Ja_V:104 ||


pañcamā abhisambuddhagāthā.
     Tattha kusalappasatthā11 ti {kusalehi} pasatthā12, ghasate ti khādati
vināsetīti attho, patārayīti13 patarati14 vāyamati, idaṃ vuttaṃ hoti: bhikkhave
yo vaḍḍhamāno attano patiṭṭhaṃ nāseti tassa vaḍḍhi15 paṇḍitehi na pasatthā16
tassa pana abbhantarassa vā bāhirassa vā parissayassa ito me uparodho17 bha-
vissatīti evaṃ uparodhaṃ vināsaṃ parisaṃkamāno dhīro ñāṇasampanno mūla-
vadhāya parakkamatīti18.
     Satthā imaṃ desanaṃ19 āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ sa-
modhānesi: (Saccapariyosāne pañcasatā bhikkhū arahattaṃ pāpu-
ṇiṃsu) "Tadā suvaṇṇahaṃso aham eva ahosin" ti. Palāsa-
jātakaṃ20. Vaṇṇārohavaggo dutiyo21.

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks ani-.
2 Bi santāseti, Bd santāsesi.
3 Bi -tattā, Cs anuddhavantā.
4 Cs vaḍḍhento.
5 Cks bhaji-, Bi bhuñci, Bd bhuñjitvā
6 Ck khānukham, Cs khānukham corr. to khāṇukam, Bi khānumattam.
7 Ck omits na, Cs has added na.
8 Cks -lāpa-, Bi -lappasattā, Bd -lapasaṭhā.
9 Bd satārayi, Cks patārayi, Bi pakārayi.
10 Bi -vatāya, Bd -vatthāya.
11 Cks -lāpa-, Bd -lappasaṭhā.
12 Bid -saṭhā.
13 Bi pakā-.
14 Cks -tā-, Bid paharati.
15 Bid vuḍhi.
16 Bi na pasaṭhā, Bd nappasaṭhā.
17 Cks -dhe.
18 Ck -mati, Cs -mati corr. to matīti.
19 Bid dhammado-.
20 Bid add dasamaṃ.
21 Bi adds tassuddānaṃ: vaṇṇarohaṃ sīlavimaṃsaṃ hirikaṃ ca
khajjopana ahiguṇḍitaṃ gumpiyaṃ sāliyaṃ tacasārakaṃ
mittavindakaṃ ca palāsakan ti.

[page 211]
1. Dīghitikosalajātaka. (371.) 211

3. AḌḌHAVAGGA.

                      1. Dīghitikosalajātaka.
     Evaṃbhūtassa te rājā 'ti. Idaṃ Satthā Jetavane vi-
haranto Kosambake bhaṇḍanakārake ārabbha kathesi. Tesaṃ
hi Jetavanaṃ āgantvā khamāpanakāle Satthā ne1 āmantetvā "bhik-
khave tumhe mayhaṃ orasā mukhato jātā2 puttā nāma3, puttehi ca
pitarā dinnaṃ ovādaṃ maddituṃ na vaṭṭati, tumhe pana mama ovādaṃ
na karittha, porāṇakapaṇḍitā attano mātāpitaro ghātetvā rajjaṃ
gahetvā ṭhitacore pi araññe hatthapathaṃ4 āgate ‘mātāpitūhi dinnaṃ
na maddissāmā'; 'ti na mārayiṃsū5" 'ti vatvā atītaṃ āhari. Imas-
miṃ1 pana jātake dve pi vatthūni Saṃghabhedakajātake vitthārato
āvibhavissanti.
     So pana Dīghāyukumāro7 araññe attano aṃke nipannaṃ
Bārāṇasirājānaṃ cūḷāya gahetvā "idāni mayhaṃ mātāpitughā-
takaṃ coraṃ cuddasa khaṇḍāni8 katvā chindissāmīti" asiṃ
ukkhipanto8 tasmiṃ khaṇe mātāpitūhi dinnaṃ ovādaṃ saritvā
"jīvitaṃ10 cajanto pi tesaṃ ovādaṃ na maddissāmīti kevalaṃ
imaṃ tajjessāmīti" cintetvā paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_V,3.1(=371).1: Evaṃbhūtassa te rāja āgatassa vaso mama
                    atthi nu11 koci12 pariyāyo13 yo14 taṃ dukkhā pamocaye ti. || Ja_V:105 ||


     Tattha vaso mamā15 'ti mama vasaṃ āgatassa, pariyāyo ti kāraṇaṃ.
     Tato rājā dutiyaṃ gātham āha:

  Ja_V,3.1(=371).2: Evaṃbhūtassa me tāta16 āgatassa vaso tava17
                    n'; atthi no koci18 pariyāyo19 yo maṃ dukkhā pamocaye ti. || Ja_V:106 ||


--------------------------------------------------------------------------
1 Bid te.
2 Ck -to, Cs -to corr. to -ta.
3 Ck ca? Cs ma corr. to nāma.
4 Bi hatthaṃ gataṃ, Bd hatthagataṃ.
5 Bi marīsu, Bd ovādaṃ bhindituṃ na vattati na bhindissāmīti na
bhindiṃsū.
6 Bi atīte ca paccuppanne ca imasmiṃ.
7 Bid dīghāvu-.
8 Bi khaṇḍākhaṇḍikaṃ, Bd -ghāṭakaveraṃ cūlā khaṇḍāni.
9 Bid -pento.
10 Cks -tañ.
11 Bi no.
12 Cks khovi.
13 Ck pariyo, Cs pariyā.
14 Cks so.
15 Cks maman.
16 Cks tātā.
17 Ck vasenava, Cs vasenaca.
18 Ck kovi.
19 Cks pariyā.

[page 212]
212 V. Pañcanipāta. 3. Aḍḍhavagga. (38.)
     Tattha no ti nipātamattaṃ, n'; atthi koci1 pariyāyo2 yo3 taṃ4 etasmā
dukkhā pamocaye ti attho.
     Tato Bodhisatto avasesagāthā abhāsi:

  Ja_V,3.1(=371).3: Nāññaṃ sucaritaṃ rāja nāññaṃ rāja subhāsitaṃ
                    tāyate maraṇakāle5, evam ev'; itaraṃ6 dhanaṃ. || Ja_V:107 ||


  Ja_V,3.1(=371).4: Akkocchi maṃ avadhi maṃ ajini maṃ ahāsi me, (Dhp. v. 3-5.)
                    ye7 taṃ upanayhanti8 veraṃ tesaṃ na sammati. || Ja_V:108 ||


  Ja_V,3.1(=371).5: Akkocchi maṃ avadhi maṃ ajini maṃ ahāsi me,
                    ye taṃ na upanayhanti8 veraṃ tes'; ūpasamati. || Ja_V:109 ||


  Ja_V,3.1(=371).6: Na hi verena verāni sammantīdha kudācanaṃ
                    averena ca sammanti, esa dhammo sanantano ti. || Ja_V:110 ||


     Tattha nāññaṃ sucaritan ti nāññā sucaritā, ayam eva vā pāṭho, ṭha-
petvā sucaritaṃ aññaṃ na passāmīti vā9 attho, idha sucaritan ti10 mātāpitūhi
dinnaṃ ovādaṃ sandhāy'; evam āha11, evamevā 'ti niratthakam eva, idaṃ
vuttaṃ hoti: mahārāja aññatra ovādānusatthisaṃkhātā sucaritasubhāsitā maraṇa-
kāle tāyituṃ rakkhituṃ samattho nāma añño n'; atthi, yaṃ etaṃ itaraṃ dhanaṃ
evam eva niratthakam eva hoti, tvaṃ hi idāni mayham koṭisatasahassamattam
pi dhanaṃ dadanto jīvitaṃ na labheyyāsi, tasmā veditabbam etaṃ: dhanato
sucaritasubhāsitam12 eva uttaritaran ti, sesagāthāsu pi ayaṃ saṃkhepattho: ma-
hārāja ye purisā13 ayaṃ maṃ akkosi ayaṃ maṃ pahari ayaṃ maṃ ajini ayaṃ
mama santakaṃ ahāsīti evaṃ veraṃ upanayhanti bandhitvā viya hadaye ṭha-
penti tesaṃ veraṃ na upasammati14, ye pan'; etaṃ15 na upanayhanti16 hadaye
na ṭhapenti tesaṃ upasammati17, verāni hi na kadāci verena sammanti averen'
eva pana sammanti, esa dhammo sanantano18 porāṇo19 dhammo cirakālappa-
vatto sabhāvo ti.
     Evañ ca pana vatvā Bodhisatto "ahaṃ mahārāja tayi na
dubbhāmi, tvaṃ pana maṃ mārehīti" tassa hatthe asiṃ ṭha-
pesi. Rājāpi, "nāhaṃ tayi dubbhāmīti" sapathaṃ katvā tena
saddhiṃ nagaraṃ gantvā taṃ amaccānaṃ dassetvā "ayaṃ
bhaṇe Kosalarañño putto Dīghāvukumāro, iminā mayhaṃ jīvi-

--------------------------------------------------------------------------
1 Ck kovi.
2 Cks pariyā.
3 Ck so.
4 Bid maṃ.
5 Cks -ṇe-.
6 Bid evaṃmev-.
7 Bid ye ca.
8 Bd upaneyyanti.
9 Bi omits vā.
10 Bid add pi subhāsitan ti pi.
11 Bid -daṃ yeva sandhāyāha.
12 Bi -ritaṃ su-, Bd subhāsitam, omitting sucarita.
13 Cks pa-.
14 Bi Cs vūpa-.
15 Cks yevanetaṃ, Bi yepanetaṃ, Bd yecapanetaṃ.
16 Ck -nayihanti, Bd -neyhanti.
17 Cs vūpasammati, Bi vuppasamati, Ck Bd upasammanti.
18 Bid add ti.
19 Bi -ṇaka, Bd eso porāṇako.

[page 213]
2. Migapotakajātaka. (372.) 213
taṃ dinnaṃ, na labbhā imaṃ kiñci kātun" ti vatvā attano
dhītaraṃ datvā pitu santake rajje patiṭṭhāpesi. Tato paṭṭhāya
ubho1 samaggā sammodamānā rajjaṃ kāresuṃ.
     Satthā imaṃ desanaṃ2 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
mātāpitaro mahārājakulāni ahesuṃ, Dīghāvukumāro3 aham evā" 'ti.
Dīghitikosalajātakaṃ4.

                      2. Migapotakajātaka.
     Agārā paccupetassā5 'ti. Idaṃ Satthā Jetavane vi-
haranto ekaṃ mahallakaṃ ārabbha kathesi. So kir'; ekaṃ dāra-
kaṃ pabbājesi. Sāmaṇero taṃ sakkaccaṃ upaṭṭhahitvā aparabhāge
aphāsukena kālam akāsi. Tassa kālakiriyāya mahallako sokābhi-
bhūto mahantena saddena paridevanto vicari. Bhikkhū7 saññāpetuṃ
asakkontā7 dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ: "āvuso asuko
mahallako sāmaṇerassa kālakiriyāya paridevanto vicarati, maraṇasati-
bhāvanāya paribāhiro eso8 bhavissatīti". Satthā āgantvā "kāya nu
'ttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnā" ti pucchitvā "imāya
nāmā" 'ti vutte "na bhikkhave idān'; eva pubbe p'; esa etasmiṃ mate
paridevanto vicaratīti" vatvā atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto Sakkattaṃ kāresi. Tadā eko Kāsiraṭṭha-
vāsī9 Himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā phalā-
phalena yāpeti10. So ekadivasaṃ araññe ekaṃ matamātikaṃ
migapotakaṃ disvā assamaṃ ānetvā gocaraṃ datvā posesi.
Migapotako vaḍḍhanto abhirūpo ahosi sobhaggappatto. Tā-
paso taṃ attano puttakaṃ katvā pariharati. Ekadivasaṃ
migapotako bahuṃ11 tiṇaṃ khāditvā ajīrakena kālam akāsi.
Tāpaso "putto me mato" ti paridevanto vicarati. Tadā
Sakko devarājā lokaṃ parigaṇhanto taṃ tāpasaṃ disvā

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid add pi.
2 Bid dhammade-.
3 Cs -yu-, Bid add pana.
4 Cs dīghī-, Bi dīghatissako-, Bid add pathamaṃ.
5 Ck agārāpaccutassā, Bi arākapa-, Bd agārāmaccupe-.
6 Bi add taṃ, Bd ti.
7 Cs Bi -to.
8 Cks eko.
9 Bid kāsikaraṭhavāsihrāhmaṇo.
10 Bid -si.
11 Bid bahu.

[page 214]
214 V. Pañcanipāta. 3. Aḍḍhavagga. (38.)
"saṃvejessāmi nan" ti āgantvā ākāse ṭhito paṭhamaṃ gā-
tham āha:

  Ja_V,3.2(=372).1: Agārā paccupetassa1 anāgārassa te sato
                    samaṇassa na taṃ sādhu yaṃ petam anusocasīti. || Ja_V:111 ||


     Taṃ sutvā tāpaso dutiyaṃ gātham āha:

  Ja_V,3.2(=372).2: Saṃvāsena have Sakka manussassa migassa vā
                    hadaye jāyate pemaṃ, taṃ na sakkā asocitun ti. || Ja_V:112 ||


     Tattha taṃ na sakkā2 ti taṃ manussaṃ vā tiracchānaṃ vā na sakkā
na3 socituṃ, socām'; evāhan4 ti.
     Tato Sakko dve gāthā abhāsi:

  Ja_V,3.2(=372).3: Mataṃ marissaṃ rodanti ye rudanti lapanti ca,
                    isi mā rudi6, roditaṃ7 mogham āhu santo. (cfr. p. 390,10) || Ja_V:113 ||


  Ja_V,3.2(=372).4: Roditena have brahme mato peto samuṭṭhahe
                    sabbe saṃgamma rodāma aññamaññassa ñātake ti. || Ja_V:114 ||


     Tattha marissan ti yo8 idāni marissati taṃ, lapanti cā 'ti vippa-
lapanti ca, idaṃ vuttaṃ hoti: ye va9 loke matañ ca marissantañ ca rodanti
te rudanti10 yeva11 vippalapanti ca, tesaṃ assu pacchijja12 divaso nāma n'
atthi13, kiṃkāraṇā: sadāpi matānañ ca marissantānañ ca atthitāya, isi mā ru-
dīti14 tasmā tvaṃ isi mā rudīti, kiṃkāraṇā: roditaṃ moghamāhu santo
ti15 santo16 hi17 Buddhādayo18 roditaṃ moghan ti vadanti, mato peto ti yo
esa mato peto ti vuccati yadi so roditena samuṭṭhaheyya evaṃ sante kiṃ nik-
kamma19 acchāma20 sabbe21 samāgamma aññamaññassa ñātake rodāma, yasmā
pana te roditakāraṇā na uṭṭhahanti tasmā moghaṃ ruditan ti22 roditassa mo-
ghabhāvaṃ sādheti.
     Evaṃ Sakkassa kathentassa23 tāpaso "niratthakaṃ roditan"
ti24 sallakkhetvā Sakkassa thutiṃ karonto tisso gāthā abhāsi:

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks agārāpaccunassa, Bi akarāpaccupetassa, Bd agārāmaccupetassa.
2 Ck sakkaṃ, Cs sakkaṃ corr. to sakkā.
3 Bid a.
4 Ck Bi socamevāhan, Cs soñcam- corr. to somam-? Bd socāmiyevāhan.
5 Cks Bi omit tasmā tvaṃ; cfr. infra Somadattajātaka.
6 Bd rodi.
7 Ck rodītaṃ na, Cs roditaṃ taṃ.
8 Cks so.
9 Cs va corr. to ca, Bid omit ca.
10 Bd omits terudanti.
11 Bd ceva.
12 Bd -jji, Ck adds ta, Cs na.
13 Bi atti instead of natthi.
14 Bid rodīti.
15 Cks omit ti.
16 Cks Bd omit santo.
17 Cs Bd omit hi.
18 Bd adds pana paṇḍitā.
19 so Ck ; Cs nikkhamma, Bi nikkamāma instead of nikkammā.
20 Bd kinti kasmā āgacchāma in the place of kiṃ--acchāma.
21 Bi kiṃsabbeva.
22 Bd tesam in the place of ruditanti.
23 Cks repeat ka-.
24 Cks add taṃ.

[page 215]
3. Mūsikajātaka. (373.) 215

  Ja_V,3.2(=372).5: Ādittaṃ vata maṃ santaṃ ghatasittaṃ va pāvakaṃ
                    vārinā viya osiñcaṃ1 sabbaṃ nibbāpaye daraṃ. || Ja_V:115 ||


  Ja_V,3.2(=372).6: Abbahi2 vata me sallaṃ yam m'; āsi3 hadayanissitaṃ
                    yo me sokaparetassa puttasokaṃ apānudi. || Ja_V:116 ||


  Ja_V,3.2(=372).7: So 'haṃ abbūḷhasallo4 'smi vītasoko anāvilo,
                    na socāmi na rodāmi tava sutvāna Vāsavā 'ti. || Ja_V:117 ||

(Cfr. supra p.157.)
     Tattha yammāsīti5 yam6 me āsi, hadayanissitan ti hadaye7 nissi-
taṃ, apānudīti nīhari.
     Sakko tāpasassa ovādaṃ datvā sakaṭṭhānam eva gato.
     Satthā imaṃ desanaṃ8 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
tāpaso mahallako ahosi, migo sāmaṇero, Sakko9 aham evā" 'ti.
Migapotakajātakaṃ10.

                      3. Mūsikajātaka.
     Kuhiṃ gatā kattha gatā ti. Idaṃ Satthā Veḷuvane
viharanto Ajātasattuṃ ārabbha kathesi. Vatthuṃ heṭṭhā Thusa-
jātake vitthāritam eva. Idhāpi hi11 Satthā tath'; eva rājānaṃ sakiṃ
puttena saddhiṃ kīḷamānam sakiṃ dhammaṃ suṇamānaṃ disvā taṃ
nissāya rañño bhayaṃ uppajjissatīti" ñatvā "mahārāja, porāṇakarājāno
āsaṃkitabbaṃ āsaṃkitvā12 attano putte13 ‘amhākaṃ dhūmakāle rajjaṃ
kārentū14'; 'ti ekamante akaṃsū" 'ti vatvā atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto Takkasilāyaṃ brāhmaṇakule nibbattitvā disā-
pāmokkhācariyo ahosi. Tassa santike Bārāṇasirañño putto
Yavakumāro nāma sabbasippāni uggaṇhitvā anuyogaṃ datvā
gantukāmo taṃ āpucchi. Ācariyo "puttaṃ nissāya tassa an-
tarāyo bhavissatīti" aṅgavijjāvasena ñatvā "etam15 assa16 ha-
rissāmīti" ekaṃ upamaṃ upadhāretuṃ ārabhi. Tadā pan'; assa

--------------------------------------------------------------------------
1 Bd -ci.
2 Bd abbulaṃ.
3 Bi samāssī, Bd yaṃ māsi.
4 Ck abbūlha-, Cs Bid abbulha-.
5 Bid yamāsiti.
6 Bi yaṃ.
7 Cks -ya.
8 Bid dhammade-.
9 Bid add pana.
10 Bid add dutiyaṃ.
11 Ck idāni pi.
12 Ck -katvā corr. to -kantā, Bi -kipatvā, Bd -kanto.
13 Ck putto, Cs putto corr. to putte.
14 Bid kāretū.
15 Bi etaṃ, Bd evam.
16 Bi imassaṃ.

[page 216]
216 V. Pañcanipāta. 3. Aḍḍhavagga. (38.)
eko asso ahosi, tassa pāde vaṇo uṭṭhahi, taṃ vaṇānurakkha-
ṇatthaṃ1 gehe yeva kariṃsu. Tassāvidūre eko udapāno2 atthi.
Ath'; ekā mūsikā gehā nikkhamitvā assassa pāde vaṇaṃ khā-
dati. Asso vāretuṃ3 na sakkoti. So ekadivasaṃ vedanaṃ
adhivāsetuṃ asakkonto mūsikaṃ khādituṃ āgataṃ pādena pa-
haritvā māretvā4 udapāne5 pātesi. Assagopakā mūsikaṃ apas-
santā "aññesu divasesu mūsikā āgantvā vaṇaṃ khādati, idāni
na paññāyati, kahaṃ nu kho gatā" ti vadiṃsu. Bodhisatto
taṃ kāraṇaṃ paccakkhaṃ katvā "aññe ajānantā ‘kahaṃ mū-
sikā'; ti vadanti, mūsikāya pana māretvā udapāne khittabhāvaṃ
aham eva jānāmīti". So idam eva kāraṇaṃ upamaṃ katvā
paṭhamaṃ gāthaṃ bandhitvā rājakumārassa adāsi. So aparam
pi upamaṃ upadhārento tam eva assaṃ saṃrūḷhavaṇaṃ6 nik-
khamitvā ekaṃ yavavatthuṃ gantvā "yavaṃ khādissāmitī"
vaticchiddena mukhaṃ pavesentaṃ7 disvā tam eva upamaṃ
katvā dutiyaṃ gāthaṃ bandhitvā tassa adāsi. Tatiyaṃ gāthaṃ
pana attano paññābalen'; eva bandhitvā tam pi tassa datvā
"tāta tvaṃ rajje patiṭṭhāya sāyaṃ nahānapokkharaṇiṃ gacchanto
yāva dhurasopānā8 paṭhamaṃ gāthaṃ sajjhāyanto gaccheyyāsi,
tava nivāsapāsādaṃ9 pavisanto yāva sopānapādamūlā10 duti-
yaṃ gāthaṃ sajjhāyanto gaccheyyāsi, tato yāva sopānamatthakā
tatiyaṃ gāthaṃ sajjhāyanto gaccheyyāsīti" vatvā pesesi. So
kumāro gantvā uparājā hutvā pitu accayena rajjaṃ kāresi.
Tass'; eko putto jāyi11. So soḷasavassakāle rajjalobhena "pi-
taraṃ māressāmīti" cintetvā upaṭṭhāke āha: "mayhaṃ pitā
taruṇo, ahaṃ etassa dhūmakālaṃ olokento mahallako bha-
vissāmi jarājiṇṇo, tādise kāle laddhena pi rajjena ko attho" ti.
Te āhaṃsu: "deva na sakkā paccantaṃ gantvā corattaṃ12
kātuṃ, tava pitaraṃ kenaci upāyena māretvā rajjaṃ gaṇhā"

--------------------------------------------------------------------------
1 Ck Bid -natthaṃ, Cs -natthaṃ corr. to -ṇatthaṃ.
2 Ck Bid -ṇo.
3 Bi dhār-, Bd sandhār-.
4 Cs Bi omit māretvā.
5 Bd -ṇe.
6 Bd paruḷha-.
7 Bi pavesanaṃ, Bd pavesantaṃ.
8 Ck dūra-, Cs -naṃ, Bi dhūraṃsopāṇā, Bd dhūrasopānā.
9 Bid nivāsanapā-.
10 Cks Bd -laṃ.
11 Bid vijāyi.
12 Bi cerantaraṃ. Bd corantaraṃ.

[page 217]
3. Mūsikajātaka. (373.) 217
ti. So "sādhū" 'ti anto nivesane rañño sāyaṃ nahānapok-
kharaṇīsamīpaṃ gantvā "ettha taṃ1 māressāmīti" khaggaṃ
gahetvā aṭṭhāsi. Rājā sāyaṃ Mūsikaṃ nāma dāsiṃ "gantvā2
pokkharaṇīpiṭṭhiṃ sodhetvā ehi, nahāyissāmīti" pesesi. Sā
gantvā pokkharaṇīpiṭṭhiṃ sodhentī3 kumāraṃ passi. Kumāro
attano kammassa pākaṭabhāvabhayena taṃ dvidhā chinditvā
pokkharaṇiyaṃ pātesi. Rājā nahāyituṃ agamāsi4. Sesajano
"ajjāpi Mūsikā dāsī5 na punāgacchati, kuhiṃ gatā kattha
gatā" ti āha. Rājā

  Ja_V,3.3(=373).1: Kuhiṃ gatā kattha gatā iti lālappatī6 jano,
                    aham eva eko jānāmi: udapāne Mūsikā hatā7 ti || Ja_V:118 ||


paṭhamaṃ gāthaṃ bhaṇanto pokkharaṇītīraṃ agamāsi.
     Tattha kuhiṃ katthā8 'ti aññamaññavevacanāni, iti lālappatīti9
evaṃ vippalapati10, iti ayaṃ gāthā ajānanto jano Mūsikā11 dāsī12 kuhiṃ gatā
ti vippalapati rājakumārena13 dvidhā chinditvā Mūsikāya pokkharaṇiyaṃ14
pātitabhāvaṃ aham eva eko15 jānāmīti rañño ajānantass'; eva imam atthaṃ dīpeti.
     Kumāro "mayā katakammaṃ mayhaṃ pitarā ñātan" ti
bhīto palāyitvā tam atthaṃ upaṭṭhākānaṃ ārocesi. Te sattaṭ-
ṭhadivasaccayena puna taṃ āhaṃsu: "deva sace rājā jāneyya16
na17 tuṇhī18 bhaveyya, takkagāhena19 pana tena vuttaṃ bha-
vissati, mārehi nan" ti. So pun'; ekadivasaṃ khaggahattho
sopānapādamūle ṭhatvā rañño āgamanakāle ito c'; ito ca
paharaṇokāsaṃ olokesi. Rājā

  Ja_V,3.3(=373).2: Yath'; etaṃ20 iti c'; īti ca21 gadrabho va nivattasi22,
                    udapāne Mūsikaṃ hantvā yavaṃ bhakkhetum icchasīti || Ja_V:119 ||


dutiyaṃ gāthaṃ sajjhāyanto agamāsi.

--------------------------------------------------------------------------
1 Ck ka, Cs ka corr. to na, Bd naṃ.
2 Bi gahetvā.
3 Ck Bi -tiṃ, Cs Bd -ti.
4 Bd āg-, Bi agga-.
5 Ck Bid -si.
6 Bi -te.
7 Ck gatā.
8 Bid k. gatā kattha gatā.
9 Bi -te ti.
10 Bid -lappati.
11 Cks Bd -ka.
12 Cks Bid -si.
13 Bid rājā-.
14 Cks -ṇiyā.
15 Cks avāmeko, Bi ahamevako.
16 Ck jānessa, Cs nessa corr. to jāneyya.
17 Ck ti, Cs ta.
18 Ck Bid -i.
19 Cks takkaṃgahena.
20 Bi yaṃ cetaṃ, Bd yavetaṃ.
21 Cks va, Bi cintā ca, Bd cinti ca.
22 Ck tivantasi, Cs tivattasi, Bi nivattayi.

[page 218]
218 V. Pañcanipāta. 3. Aḍḍhavagga. (38.)
     Ayam pi gāthā yasmā tvaṃ iti cīti ca1 ito c'; ito ca-paharaṇokāsaṃ
olokento gadrabho va3 nivattasi tasmā taṃ4 jānāmi purimadivasaṃ pokkhara-
ṇiyaṃ Mūsikaṃ5 dāsiṃ6 hantvā7 ajja maṃ Yavarājānaṃ bhakkhetum icchasīti
rañño ajānantass'; eva imam atthaṃ dīpeti.
     Kumāro8 "diṭṭho 'mhi pitarā" ti utrasto9 palāyi. So puna
aḍḍhamāsamattaṃ atikkamitvā "rājānaṃ davyā10 paharitvā11
māressāmīti" ekaṃ dīghadaṇḍakaṃ dabbīpaharaṇaṃ gahetvā
olambetvā aṭṭhāsi. Rājā12

  Ja_V,3.3(=373).3: Daharo c'; asi dummedha paṭhamuppattito13 susu,
                    dīgham etaṃ14 samāsajja15 na te dassāmi jīvitan ti || Ja_V:120 ||


tatiyaṃ gāthaṃ sajjhāyanto sopānamatthakaṃ abhirūhi.
     Tattha paṭhamuppattito ti paṭhamavayena uppattito uggato, paṭhama-
vaye ṭhito ti attho, susū 'ti taruṇo, dīghan ti dīghadaṇḍakaṃ dabbīpahara-
ṇaṃ, samāsajjā 'ti gahetvā olambetvā ṭhito sīti attho. Ayam pi gāthā dum-
medha attano vayaṃ paribhuñjituṃ na labhissasi16 na te dāni lajjissāmi17
māretvā18 khaṇḍākhaṇḍaṃ chinditvā sūle yeva āvuṇāpessāmīti rañño ajānantass'
eva kumāraṃ santajjamāno imam atthaṃ dīpeti.
     So taṃ divasaṃ palāyituṃ asakkonto "jīvitaṃ me dehi
devā" 'ti rañño pādamūle nipajji. Rājā taṃ tajjetvā saṃkha-
likāhi bandhāpetvā bandhanāgāre kāretvā setacchattassa heṭṭhā
alaṃkatarājāsane nisīditvā "amhākaṃ ācariyo disāpāmokkha-
brāhmaṇo imaṃ mayhaṃ antarāyaṃ disvā imā tisso gāthā
adāsīti19" haṭṭhatuṭṭho udānento sesagāthā abhāsi:

  Ja_V,3.3(=373).4: Nāntalikkhabhavanena20 n'; aṅgaputtasirena vā
                    puttena hi patthayito silokehi pamocito. || Ja_V:121 ||


  Ja_V,3.3(=373).5: Sabbaṃ sutam adhīyetha21 hīnamukkhaṭṭamajjhimaṃ,
                    sabbassa attham jāneyya, na ca sabbaṃ payojaye,
                    hoti tādisako kālo yattha atthāvahaṃ sutan ti. || Ja_V:122 ||


--------------------------------------------------------------------------
1 Ck va, Cs ci, Bid cintica.
2 Cs va.
3 Bi viya.
4 Ck ṇaṃ.
5 Cks Bd -ka.
6 Ck Bid -si.
7 Cks gantvā.
8 Cks omit ku-.
9 Bi utrasso, Bd utrāso.
10 Bd dabbiyā, Bi laṭhiyā.
11 Bi omits pa-.
12 Cks omit rājā.
13 Ck -ko, Cs -ko corr. to -to.
14 Bi dīghaṃ cetaṃ, Bd dīghañcetaṃ.
15 Ck -sajje, Bi -sajjaṃ, Bd samāpajja.
16 Bd dassāmi.
17 Bi na te idāni jitaṃ passāmi.
18 Bd taṃ mā-.
19 Bid abhāsiti.
20 Bd nanta-, Bi antalikkhetanena
21 Bi aviseyya, Bd adhiyeyya.

[page 219]
4. Culladhanuggahajātaka. (374.) 219
     Tattha nāntalikkhabhavanenā1 'ti antalikkhabhavanaṃ vuccati dib-
bavimānaṃ, ahaṃ ajja antalikkhe bhavanam pi na ārūḷho, tasmā antalikkha-
bhavanenāpi ajja maraṇato na mocito 'mhi, naṅgaputtasirena vā ti aṅga-
sarikkhakena vā puttenāpi hi na pamocito, puttena hi patthayito ti ahaṃ
pana attano putten'; ev'; ajja2 māretuṃ patthito, silokehi pamocito ti so
'mhi ācariyena bandhitvā dinnāhi gāthāhi pamocito, sutan ti pariyattiṃ3,
adhīyethā 'ti4 gaṇheyya sikkheyya, hīnamukkaṭṭhamajjhiman ti hīnaṃ
vā hotu majjhimaṃ vā uttamaṃ vā sabbaṃ adhīyitabbam evā 'ti dīpeti, na ca
sabbaṃ payojaye ti hīnaṃ mantaṃ vā sippaṃ vā na payojaye, uttamam eva
payojayeyyā 'ti attho, yattha atthāvahaṃ sutan ti yasmiṃ5 kāle Mahosadha-
paṇḍitassa kumbhakārakammakaraṇaṃ viya yaṃ kiñci sikkhitasippaṃ atthāvahaṃ
hoti tādiso pi kālo hoti yevā 'ti attho.
     Aparabhāge rañño accayena kumāro rajje patiṭṭhāsi.
     Satthā imaṃ desanaṃ6 āharitvā jātakaṃ samodhānesi: "Tadā
disāpāmokkhācariyo aham eva ahosin" 'ti. Mūsikajātakaṃ7.

                      4. Culladhanuggahajātaka.
     Sabbaṃ bhaṇḍan 'ti. Idaṃ Satthā Jetavane viharanto
purāṇadutiyikapalobhanaṃ ārabbha kathesi. Tena bhikkhunā
"purāṇadutiyikā maṃ bhante ukkaṇṭhāpetīti" vutte Satthā "esā bhik-
khu itthi na idān'; eva8 tuyhaṃ anatthakārikā, pubbe pi te etaṃ nis-
sāya asinā sīsaṃ chinnan" ti9 vatvā bhikkhūhi10 yācito11 atītaṃ āhari:
     Atite Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto Sakkattaṃ kāresi. Tadā eko Bārāṇasibrāhmaṇo
māṇavo Takkasilāya12 sabbasippāni uggaṇhitvā dhanukamme
nipphattiṃ patto Culladhanuggahapaṇḍito13 nāma ahosi. Ath'
assa ācariyo "ayaṃ mayā sadisaṃ sippaṃ uggaṇhīti" attano
dhītaraṃ adāsi. So taṃ gahetvā "Bārāṇasiṃ gamissāmīti"
maggaṃ paṭipajji. Antarāmagge eko vāraṇo ekaṃ padesaṃ
suññaṃ akāsi, taṃ ṭhānaṃ abhirūhituṃ14 na koci ussahi15.
Culladhanuggahapaṇḍito13 manussānaṃ vārentānaṃ16 vāren-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid nanta-.
2 Bid putteneva ajja.
3 Cs -ttī, Bi -tta, Bd -yatti.
4 Bd adhīyeyyā ti.
5 Cks tasmiṃ.
6 Bid dhammade-.
7 Bid add tatiyaṃ.
8 Cks omit na idāneva.
9 Bid chindatīti.
10 Bd tehi.
11 Bi omits bh. yāc.
12 Bid -yaṃ.
13 Bid cūḷa-.
14 Cks -taṃ.
15 Bid -hati.
16 Bid passantānaṃ.

[page 220]
220 V. Pañcanipāta. 3. Aḍḍhavagga. (38.)
tānaṃ ñeva bhariyaṃ gahetvā taṃ aṭavimukhaṃ abhirūhi.
Ath'; assa aṭavimajjhe1 vāraṇo uṭṭhahi. So taṃ kumbhe sa-
rena vijjhi. Saro vinivijjhitvā pacchābhāgena nikkhami. Vā-
raṇo tatth'; eva pati. Dhanuggahapaṇḍito taṃ ṭhānaṃ khe-
maṃ katvā parato2 aññaṃ aṭaviṃ pāpuṇi. Tatthāpi paññāsa
corā maggaṃ hananti. Tam pi so manussehi variyamāno3
abhirūhitvā4 tesaṃ corānaṃ mige vadhitvā maggasamīpe maṃ-
saṃ pacitvā khādantānaṃ ṭhitaṭṭhānaṃ pāpuṇi. Corā taṃ
alaṃkatapaṭiyattāya bhariyāya saddhiṃ āgacchantaṃ disvā
"gaṇhissāmā5" 'ti ussāhaṃ kariṃsu. Corajeṭṭhako purisalak-
khaṇakusalo, so taṃ oloketvā va "uttamapuriso ayan" ti ñatvā
ekassa pi uṭṭhahituṃ na adāsi6. Dhanuggahapaṇḍito7 "gaccha,
‘amhākaṃ p'; ekaṃ8 maṃsasūlaṃ dethā'; 'ti vatvā maṃsaṃ
āharā" 'ti tesaṃ9 santikaṃ bhariyaṃ pesesi. Sā gantvā
"ekaṃ kira maṃsasūlaṃ dethā" 'ti āha. Corajeṭṭhako "anag-
gho puriso" ti sūlaṃ dāpesi. Corā "amhehi kira pakkaṃ10
khādissatīti11" apakkamaṃsasūlaṃ adaṃsu. Dhanuggaho at-
tānaṃ sambhāvetvā "mayhaṃ apakkamaṃsaṃ dadantīti" co-
rānaṃ12 kujjhi. Corā "kiṃ ayam ev'; eko puriso, mayaṃ itthiyo"
ti tajjetvā upaṭṭhahiṃsu. Dhanuggaho ekūnapaññāsa jane
ekūnapaññāsāya13 kaṇḍehi vijjhitvā pātesi. Corajeṭṭhakaṃ
vijjhituṃ kaṇḍaṃ nāhosi14. Tassa kira kaṇḍanāḷiyaṃ15 sama-
paṇṇāsam16 eva17 kaṇḍāni, tesu ekena vāranaṃ vijjhi ekūna-
paññāsāya core18. So corajeṭṭhakaṃ pātetvā19 tassa ure ni-
sinno "sīsam assa20 chindissāmīti" bhariyāya hatthato asiṃ
āharāpesi. Sā taṃ khaṇaṃ ñeva corajeṭṭhake lobhaṃ katvā

--------------------------------------------------------------------------
1 Bid add sampattakāle so.
2 Bid pū-.
3 Bid add pi bhariyaṃ gahetvā.
4 Ck -rūyhitvā, Bi abhirūhi, Bd -rūyha.
5 Bid -ma nan.
6 Bid nādāsi.
7 Bid add bhadde tvaṃ.
8 Bi peta, Bd ekaṃ pakka.
9 Ck te, Cs te corr. to tesaṃ.
10 Bd pakkamaṃsaṃ.
11 Bd khādissāmā ti.
12 Ck coraṃ, Cs corā corr. to corānaṃ.
13 Cks -sāhi.
14 Ck nāhoti.
15 Bi -nālavakaṃ.
16 Ck sampaṇṇāsam, Cs sampaṇṇāsam corr. to samapaṇṇāsam, Bi samapaññāsam.
17 Bd yeva.
18 Bid ekūnapaññāsa core vijhitvā.
19 Ck adds itthiṃ, Cs itthiṃ, crossed over.
20 Bid assā.

[page 221]
4. Culladhanuggahajātaka. (374.) 221
corassa hatthe1 tharuṃ2 sāmikassa hatthe3 thalaṃ4 ṭhapesi.
Coro tharudaṇḍaṃ5 parāmasitvā asiṃ nīharitvā Dhanuggahassa
sīsaṃ chindi6. So taṃ ghātetvā itthiṃ ādāya gacchanto jātiṃ
pucchi. Sā7 "Takkasilāya8 disāpāmokkhācariyassa dhītāmhīti9"
āha. "Kathaṃ tvaṃ iminā laddhā" ti. "Mayhaṃ pitā ‘ayaṃ
mayā sadisaṃ katvā sippaṃ sikkhīti'; tussitvā maṃ imassa
adāsi, sāhaṃ tayi sinehaṃ katvā attano10 kuladattikasāmikaṃ
mārāpesin" ti. Corajeṭṭhako "kuladattiyaṃ tāv'; esā sāmikaṃ
māresi, aññaṃ pan'; ekaṃ disvā mama pi11 evam evaṃ karis-
sati, imaṃ chaḍḍetuṃ vaṭṭatīti" cintetvā gacchanto antarā-
magge ekaṃ kunnadiṃ uttānatalaṃ taṃkhaṇodakapūraṃ12 disvā
"bhadde, imissā nadiyā suṃsumāro kakkhalo, kiṃ karomā" 'ti
āha. "Sāmi sabbaṃ ābharaṇabhaṇḍaṃ mama uttarāsaṅge
bhaṇḍikaṃ katvā paratīraṃ netvā puna āgantvā maṃ gahetvā
gacchā" 'ti. So "sādhū" 'ti sabbaṃ ābharaṇabhaṇḍaṃ ādāya
nadiṃ otaritvā taranto viya paratīraṃ patvā taṃ chaḍḍetvā
pāyāsi13. Sā taṃ disvā "sāmi14, maṃ chaḍḍetvā viya gacchasi,
kasmā evaṃ karosi, ehi mam pi ādāya gacchā" 'ti tena sad-
dhiṃ sallapantī paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_V,3.4(=374).1: Sabbaṃ bhaṇḍaṃ samādāya pāraṃ tiṇṇo si brāhmaṇa,
                    pacchā gaccha15 lahuṃ, khippaṃ mam pi tārehi dān'; ito ti. || Ja_V:123 ||


     Tattha lahuṃ khippan ti lahuṃ pacchā gaccha, khippaṃ mam pi
tārehi idāni ito ti attho.
     Coro taṃ sutvā paratīre ṭhito16 yeva dutiyaṃ gātham āha:

  Ja_V,3.4(=374).2: Asanthutaṃ maṃ cirasanthutena17 (Cfr. supra p. 63.)
                    niminni bhotī18 adhuvaṃ dhuvena,


--------------------------------------------------------------------------
1 Cks hatthato.
2 Ck ta- corr. to tha-, Cs varu corr. to tharuṃ, Bi baruṃ, Bd taruṃ.
3 Cks sāmihatthe.
4 Bi nāli, Bd dhāraṃ.
5 Bi dhanudaṇḍaṃ.
6 Ck -ditvā, Cs -ditvā corr. to -di.
7 Cks omit sā.
8 Bid -yaṃ.
9 Cks dhītimhīti, Bi dhītāhanti.
10 Bd -nā.
11 Cs mampi? Bi mappi, Bd pi, omitting mama.
12 Bd -khaṇagatapūraṃ, Bi -khaṇāvatapūraṃ.
13 Cks pāyāti.
14 Bid add kiṃ.
15 Cks gacche.
16 Ck -te, Cs -taṃ.
17 Ck asaṃthusaṃ mā virabhatthutena, Cs asatthutaṃ mā virasatthunena,
Bi asannataṃ maṃ cirasannatena, Bd abhiṇhaṃ maṃ taṃ cīrasaṇṭhatena.
18 Cks niminti hotiṃ, Bi niminī bhoti, Bd nimminiyya toti.

[page 222]
222 V. Pañcanipāta. 3. Aḍḍhavagga. (38.)
                    mayāpi bhotī1 nimineyya aññaṃ,
                    ito ahaṃ dūrataraṃ gamissan ti. || Ja_V:124 ||

     Sā heṭṭhā vuttā2 yeva.
     Coro pana "ito ahaṃ dūrataraṃ gamissaṃ, tiṭṭha tvan"
ti tassā viravantiyā va3 ābharaṇabhaṇḍaṃ ādāya palāto4. Sā
bālā atricchatāya evarūpaṃ vyasanaṃ pattā. Anāthā hutvā
avidūre ekaṃ eḷagalāgumbaṃ5 upagantvā rodamānā nisīdi.
Tasmiṃ khaṇe Sakko lokaṃ olokento taṃ atricchatāhataṃ6
sāmikā ca jārā7 ca parihīnaṃ rodamānaṃ disvā "etaṃ nig-
gaṇhitvā lajjāpetvā āgamissāmīti" Mātaliñ ca Pañcasikhañ ca
ādāya tattha gantvā nadītīre ṭhatvā "Mātali tvaṃ maccho
bhava, Pañcasikha tvaṃ sakuṇo bhava, ahaṃ pana sigālo
hutvā mukhena maṃsapiṇḍaṃ gahetvā8 etissā pamukhaṭṭhā-
naṃ9 gamissāmi, tvaṃ mayi tattha gate udakato ullaṃghitvā10
mama purato pata, athāhaṃ mukhena gahitaṃ maṃsapiṇḍaṃ
chaḍḍetvā macchaṃ gahetuṃ pakkhandissāmi, tasmiṃ khaṇe
tvaṃ11 Pañcasikha tam12 maṃsapiṇḍaṃ gahetvā ākāse up-
pata13, tvaṃ Mātali udake patā" 'ti āṇāpesi. "Sādhu devā"
'ti. Mātali maccho ahosi, Pañcasikho sakuṇo ahosi, Sakko
sigālo hutvā maṃsapiṇḍaṃ mukhenādāya tassā sammukhaṭṭhā-
naṃ agamāsi. Maccho udakā uppatitvā sigālassa purato pati,
so mukhena gahitamaṃsapiṇḍaṃ chaḍḍetvā macchatthāya14
pakkhandi, maccho uppatitvā udake pati, sakuṇo maṃsapiṇ-
ḍaṃ gahetvā ākāse uppati, sigālo ubho pi alabhitvā eḷaga-
lāgumbaṃ15 olokento dummukho nisīdi. Sā taṃ disvā16 "atric-
chatāhato17 n'; eva maṃsaṃ na macchaṃ labhīti" kūṭaṃ18

--------------------------------------------------------------------------
1 Ck hoti, Cs bhoti, Bi bhothi, Bd bhoti.
2 Bi vuttattā, Bd vuttatthā.
3 Bid omit va.
4 Bid palāyi tato.
5 Cks ela-, Bi elavalā-, Bd elagaṇa-.
6 Bid atricchatāya, omitting hataṃ.
7 Cks jarā, Bi jāri, Bd corā.
8 Bi ḍassitvā, Bd ḍaṃsetvā.
9 Bid sammukha-.
10 Cks -ghetvā.
11 Ck taṃ, Cs taṃ corr. to tvaṃ, Bid omit tvaṃ.
12 Bid tvaṃ.
13 Bid uppati.
14 Bid macchassatthāya.
15 Cks ela-, Bi elavalā-, Bd eḷagaṇa-.
16 Bid add ayaṃ.
17 Bid -tāya hato.
18 Ck kūṭan, Bi kuṭhaṃ. Bd kuṭaṃ.

[page 223]
4. Culladhanuggahajātaka. (374.) 223
bhindantī1 vīya mahāhasitaṃ hasi. Taṃ sutvā sigālo tatiyaṃ
gātham āha:

  Ja_V,3.4(=374).3: Kāyaṃ eḷagalāgumbe2 karoti ahuhāliyaṃ,
                    na-y-idha naccaṃ vā gītaṃ vā tālaṃ vā susamāhitaṃ,
                    anamhakāle3 sussoṇi kin nu jagghasi sobhaṇe ti. || Ja_V:125 ||


     Tattha kāyan ti kā ayaṃ, eḷagalāgumbe4 ti kambojigumbe5, ahu-
hāliyan ti dantavidaṃsakaṃ6 mahāhasitaṃ vuccati, taṃ7 kā esā etasmiṃ
gumbe karotīti pucchati, nayidha naccaṃ vā ti imasmiṃ ṭhāne kassaci nac-
cantassa8 naccaṃ vā gāyantassa9 gītaṃ vā hatthe susamāhite katvā vādentassa
susamāhitaṃ hatthatālaṃ vā n'; atthi yaṃ10 disvā tvaṃ haseyyāsīti11 dīpeti,
anamhakāle3 ti ārodanakāle12, sussoṇīti sundarasoṇi, kinnujagghasīti
kena nu13 kāraṇena tvaṃ rodituṃ yuttakāle arodamānā14 va mahāhasitaṃ
hasi, sobhaṇe15 ti taṃ pasaṃsanto ālapati.
     Taṃ sutvā sā catuttham gātham āha:

  Ja_V,3.4(=374).4: Sigāla bāla dummedha appapañño si jambuka,
                    jīno16 macchañ ca pesiñ ca kapaṇo viya jhāyasīti. || Ja_V:126 ||


     Tattha jīno16 ti jānippatto hutvā, pesin ti maṃsapesiṃ, kapaṇo viya
jhāyasīti sahassabhaṇḍikaṃ parājito kapaṇo viya jhāyasi socasi cintesi.
     Tato sigālo pañcamaṃ gātham āha: (Dhp. v. 252.)

  Ja_V,3.4(=374).5: Sudassaṃ vajjaṃ aññesaṃ attano pana duddasaṃ,
                    jīnā17 patiñ ca18 jārañ ca19 tvam pi maññe va jhāyasīti. || Ja_V:127 ||


     Tattha tvampi maññeva jhāyasīti pāpadhamme dussīle ahaṃ20 tāva
mama gocaraṃ labhissāmi tvaṃ pana atricchatāya hatā taṃ21 muhuttaṃ22
diṭṭhake23 core24 paṭibaddhacittā hutvā tañ ca25 jāraṃ26 kuladattikañ ca pa-
tiṃ27 jīnā28, maṃ upādāya sataguṇena sahassaguṇena kapaṇatarā va29 hutvā
jhāyasi paridevasīti lajjāpetvā vippakāraṃ pāpento Mahāsatto evam āha.

--------------------------------------------------------------------------
1 all four MSS. -ti.
2 Cks ela-, Bi elāgalā-, Bd elagaṇa.
3 Bd anamhi.
4 Cks ela-, Bd elagaṇa-.
5 Bi kammoja-, Bd tampogumpe.
6 Cks dantā-.
7 Bd taṃ kālaṃ.
8 Cks add vā.
9 Ck adds vā.
10 Bd kaṃ.
11 Cs bhā- corr. to ha-, Bi hāseyyasīti.
12 Bid ro-.
13 Bid omit nu.
14 Ck āro-, Cs āro- corr. to aro-.
15 Cks Bd -ne.
16 Cks jino, Bi jiṇṇo, Bd jinno.
17 Cs jinā, Bid jinnā.
18 Cks patiñcampi, Bi pati ca.
19 Ck jāraṃ, Cs jāra, both omitting ca, Bi jāraṃ ca.
20 Cks ahan.
21 Bid tvaṃ.
22 Cks -ttā.
23 Cks -ko.
24 Cs coro corr. to core.
25 Bid omit tañca.
26 Cs jāra, Bd jārañca.
27 Ck Bid pati, Ck paṭiti.
28 Bi jinnā, Bd jinā.
29 Cs vā, Bid omit va.

[page 224]
224 V. Pañcanipāta. 3. Aḍḍhavagga (38.)
     Sā tassa vacanaṃ sutvā

  Ja_V,3.4(=374).6: Evam etaṃ migarāja yathā bhāsasi jambuka,
                    sā nūnāhaṃ ito gantvā bhattu hessaṃ vasānugā ti || Ja_V:128 ||


gātham āha.
     Tattha nūnā 'ti ekaṃsatthe1 nipato, sā ahaṃ ito gantvā puna aññaṃ
bhattāraṃ labhitvā ekaṃsen'; eva tassa bhattu vasānugā vasavattinī2 bhavissamīti.
     Ath'; assā anācārāya dussīlāya kathaṃ sutvā Sakko deva-
rājā osānagātham āha:

  Ja_V,3.4(=374).7: Yo hare3 mattikāthālaṃ4 kaṃsathālam pi so hare,
                    kataṃ yeva5 tayā pāpaṃ puna p'; evaṃ6 karissasīti. || Ja_V:129 ||


     Tass'; attho: anācāre kiṃ kathesi yo mattikāthālaṃ7 harati suvaṇṇathāla-
rajatathālādibhedaṃ kaṃsathālam pi so harat'; eva8, idañ ca tayā pāpaṃ katam
eva na sakkā tava sandhāretum9, sā tvaṃ puna pi evam karissasi yevā 'ti.
     Evaṃ so taṃ lajjāpetvā vippaṭisāraṃ10 pāpetvā sakaṭṭhā-
naṃ eva agamāsi.
     Satthā imaṃ desanaṃ11 āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ sa-
modhānesi: (Saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭ-
ṭhahi) "Tadā Dhanuggaho ukkaṇṭhitabhikkhu ahosi, sā itthi purāṇa-
dutiyikā, Sakko devarājā12 aham evā" 'ti. Culladhanuggaha-
jātakaṃ13.

                      5. Kapotajātaka.
     Idāni khomhīti. Idaṃ Satthā Jetavane viharanto ekaṃ
lolabhikkhuṃ ārabbha kathesi. Lolavatthuṃ14 anekaso15 vitthā-
ritam eva. Taṃ16 pana Satthā "saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu lolo17"
ti pucchi18, "āma bhante" ti vutte "na kho bhikkhu idān'; eva pubbe
pi tvaṃ lolo lolatāya ca pana jīvitakkhayaṃ patto" ti vatvā atītaṃ āhari:

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks ekasatthe.
2 Cs vasavantinī, Cs vantīti corr. to vasantīti, Bi vasāvattani,
Bd vasavattini.
3 Cs hare corr. to bhare.
4 Cs mattika- corr. to -kā-, Bi mattikaṃtālam, Bd mattikatāla.
5 Bi kitañceva, Bd katañceva.
6 Bd mevam.
7 Bi -kam-, Bd -ka-.
8 Ck hareteva, Cs hareṇeva, Bi so rateva, Bd so hariteva.
9 Cks saddhātum.
10 Bid vippakāram.
11 Bid dhammade-.
12 Bid add pana.
13 Bi cūḷa-, Bd cūla-, both add catuttham.
14 Cks Bd -tthu.
15 Bi -kaṃ Bd -kavasena.
16 Cks tvaṃ, Bi omits taṃ.
17 Bid add sī.
18 Cks Bi omit pucchi.

[page 225]
5. Kapotajātaka. (375.) 225
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto pārāpatayoniyaṃ1 nibbattitvā Bārāṇasiseṭṭhino
mahānase nīḷapacchiyaṃ2 vasati. Ath'; eko kāko macchimaṃ-
saluddho tena saddhiṃ mettiṃ katvā tatth'; eva vasi. So eka-
divasaṃ bahuṃ3 macchamaṃsaṃ disvā "idaṃ4 khādissāmīti"
tintiṇāyanto5 nīḷapacchiyaṃ6 yeva nipajjitvā pārāpatena "ehi
samma gocarāya gamissāmā" 'ti vuccamāno pi "ajīrakena ni-
panno 'mhi, gaccha tvan" ti agantvā8 tasmiṃ gate9 "gato me
paccāmittakaṇṭako10, idāni yathāruciṃ macchamaṃsaṃ khādis-
sāmīti" cintetvā paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_V,3.5(=375).1: Idāni kho 'mhi sukhito arogo
                    nikkaṇṭako, nippatito11 kapoto,
                    kāhāmi12 dāni hadayassa tuṭṭhiṃ,
                    tathā hi maṃ maṃsasākaṃ baletīti13. || Ja_V:130 ||


     Tattha nippatito14 ti niggato, kapoto15 ti pārāpato16, kāhāmi dā-
nīti karissāmi dāni, tathā hi maṃ maṃsasākaṃ baletīti tathā hi maṃ-
sañ ca avasesaṃ sākañ ca mayhaṃ balaṃ karoti, uṭṭhehi khādā 'ti vadamānaṃ
viya ussāhaṃ maṃ karotīti attho.
     So bhattakārake17 macchamaṃsaṃ pacitvā mahānasā nik-
khamma sarīrato sedaṃ pavāhente18 pacchito nikkhamitvā19
rasakaroṭiyaṃ20 nilīyi21. Karoṭi22 kilīti23 saddaṃ akāsi.
Bhattakārako vegena gantvā24 kākaṃ gahetvā sabbapattāni
luñcitvā allasiṅgiverañ ca siddhatthake ca piṃsitvā pūtitak-
kena madditvā sakalasarīraṃ makkhetvā ekaṃ kaṭhalaṃ25

--------------------------------------------------------------------------
1 Bi pārāva-, Bd pārāvaṭṭa-.
2 Bi niḷa-, Bd naḷa-, Cs nīla-.
3 Bid bahu.
4 Bd imaṃ, Bi omits idaṃ.
5 Cs cintitāyanto corr. to tintināyanto, Bi gilāyanto viya,
Bd nitthunanto.
6 Cks nīla-, Bi niḷa, Bd nala-.
7 Bid -vatena.
8 Ck Bi āgantvā, Cs āg- corr. to ag-.
9 Ck gato, Cs gato corr. to gate.
10 Cs -kanṭhako corr. to -kaṇṭako, Bid -kaṇḍako.
11 Bi nippatiko, Bd nippattiko.
12 Cs Bi ka-.
13 Bid phaletīti.
14 Cks Bi nippattito, Bd nippattiko.
15 Cks -ṭo.
16 Bid -vato.
17 Ck -hārake, Cs -bhārake, Bid -kārako.
18 Cs -to, Bi -hesi, Bd -hante, Bid add kāko.
19 Bd adds maṃsaṃ kucchipuraṃ khāditvā.
20 Bd rasaṃkarotiyaṃ.
21 Bid niliyitvā, Cs nili.
22 Bd omits karoṭi.
23 Bi kiriti, Bd kirikiriti, Cs kīlitiṃ.
24 Cs Bi vegenāgantvā.
25 Bi kamālaṃ, Bd sakalaṃ.

[page 226]
226 V. Pañcanipāta. 3. Aḍḍhavagga. (38.)
ghaṃsitvā vijjhitvā suttakena tassa gīvāya1 bandhitvā nīḷa-
pacchiyaṃ2 yeva naṃ3 khipitvā4 agamāsi. Pārāpato5 āgantvā
taṃ disvā "kā esā6 balākā7 mama sahāyassa pacchiyaṃ ni-
pannā, caṇḍo hi8 so āgantvā ghāteyyāpi9 nan" ti parihāsaṃ
karonto dutiyaṃ gātham āha:

  Ja_V,3.5(=375).2: Kāyaṃ balākā7 sikhinī corī laṃghīpitāmahā10, (= vol.II p.363.)
                    oraṃ balāke āgaccha, caṇḍo me vāyaso sakhā ti. || Ja_V:131 ||


     Sā heṭṭhāvuttatthā yeva.
     Taṃ sutvā kāko tatiyaṃ gātham āha:

  Ja_V,3.5(=375).3: Alaṃ hi11 te jagghitāye mamaṃ disvāna edisaṃ
                    vilūnaṃ sūdaputtena piṭṭhimaddena makkhitan ti. || Ja_V:132 ||


     Tattha alan ti paṭisedhatthe12 nipāto, jagghitāye ti hasitvā13, idaṃ
vuttaṃ hoti: idāni maṃ edisaṃ evaṃ dukkhapattaṃ disvā tava alaṃ14 hasi-
tena15, mā īdise kāle parihāsakeliṃ16 karohīti.
     So keliṃ16 karonto va17 puna catutthaṃ gātham āha:

  Ja_V,3.5(=375).4: Sunahāto suvilitto annapānena tappito,
                    kaṇṭhe18 ca te veḷuriyo, agamā nu Kajaṃgalan ti. || Ja_V:133 ||


     Tattha kaṇṭhe ca te veḷuriyo ti ayaṃ te veḷuriyamaṇi19 pi kaṇṭhe
pilandho20, tvaṃ ettakaṃ21 kālaṃ amhākaṃ etaṃ na dassesīti22 sandhāy'; evam
āha, Kajaṃgalan ti idha Bārāṇasi yeva23 Kajaṃgalā24 ti adhippetā25, ito
nikkhamitvā kacci26 anto nagaraṃ gato ti pucchīti.
     Tato kāko pañcamaṃ gātham āha:

  Ja_V,3.5(=375).5: Mā te mitto amitto vā agamāsi Kajaṃgalaṃ,
                    piñjāni27 tattha lāyitvā28 kaṇṭhe bandhanti vaḍḍhanan29 ti. || Ja_V:134 ||


--------------------------------------------------------------------------
1 Bid -yaṃ.
2 Cks nīla-, Bi niḷa-, Bd naḷa-.
3 Bi taṃ.
4 Bi pakkhipitvā, Bd nikkhipitvā.
5 Bid -vato.
6 Cks yesā.
7 Bi valākā.
8 Bd si.
9 Bi -yya, Bd ghāṭeyyāsi.
10 Cks laghi-, Bi laṃghacapi-, Bd laṃghi-.
11 Ck alambhi, Cs alaṃbhi corr. to -hi.
12 Ck -dhane.
13 Bd hasituṃ.
14 Bd omits alaṃ.
15 Bi hasituṃ tvaṃ.
16 Bd -keḷi, Cs -keliṃ corr. to -keḷiṃ.
17 Bd ca.
18 Ck -ṭho, Cs -ṭho corr. to -ṭhe.
19 Cks -maṇim.
20 Bi piḷanto.
21 Bid ettha-.
22 Ck dessesīti, Bi dessetīti.
23 Cks -ṇasiyeca.
24 Bd -lo.
25 Bd -to.
26 Cks kaccisi, Bi kicciasi, Bd gacchasi.
27 Bid micchāni.
28 Bi liyitvā, Bd palāyitvā.
29 Cs vaḍḍhaman, Bi omits vaḍḍhanan, Bd vaṭṭantī.

[page 227]
5. Kapotajātaka. (375.) 227
     Tattha piñjānīti1 piñjāni2, tattha lāyitvā3 ti tasmiṃ Bārāṇasinagare
luñcitvā, vaḍḍhanan4 ti kaṭhalakam5.
     Taṃ sutvā pārāpato6 osānagātham āha:

  Ja_V,3.5(=375).6: Puna p'; āpajjasī7 samma, sīlaṃ8 hi tava tādisaṃ9, (vol.II p.364.)
                    na hi mānusakā bhogā subhuñjā honti pakkhinā ti. || Ja_V:135 ||


     Tattha puna pāpajjasīti10 puna pi11 evarūpaṃ āpajjissasi, evarūpaṃ
hi te sīlan ti.
     Iti taṃ12 so ovaditvā tattha avasitvā pakkhe pasāretvā
aññattha agamāsi. Kāko13 tatth'; eva jīvitakkhayaṃ pāpuṇi.
     Satthā imaṃ desanaṃ14 āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ sa-
modhānesi: (Saccapariyosāne lolabhikkhu anāgāmiphale patiṭṭhahi)
"Tadā kāko lolabhikkhu ahosi, kapoto15 aham evā" 'ti. Kapota-
jātakaṃ16. Aḍḍhavaggo tatiyo17. Pañcanipātavaṇṇanā18
niṭṭhitā.

--------------------------------------------------------------------------
1 Bi picchāni, Bd micchāni.
2 Bi omits pi-, Bd micchāni.
3 Bd palā-.
4 Cks vaḍḍhan, Bi vaṭṭaṇan, Bd vattanan.
5 Bi kapālikaṃ, Bd kathalikaṃ.
6 Bid -vato.
7 Bi -si, Bd māpajjasi.
8 Bd sīlañ.
9 Ck sādi-.
10 Cks -sinti, Bd māp-.
11 Bi omits pi.
12 Bid naṃ.
13 Bid add pi.
14 Bid dhammade-.
15 Cks -ṭo, Bid add pana.
16 Ck -ṭa-, Bid add pañcamaṃ.
17 aḍḍhavaggo tatiyo wanting in Bd Ck Cs; after a. t. Bi adds
tassuddānaṃ, dīghakosalaṃ gapotakaṃ musikaṃ cūḷadhanuggahaṃ
kapotunti, iti jātakathakathāya pañcavīsatijātakapatipaṇḍite
attavaṇṇanā niṭhitā, pañcanipātta.
18 Ck paṇḍani-; p. nitthitā wanting in Bd.

[page 228]
228
VI. CHANIPĀTA.

1. AVĀRIYAVAGGA.

                      1. Avāriyajātaka.
     Māssu kujjhi bhūmipatīti. Idaṃ Satthā Jetavane vi-
haranto ekaṃ titthanāvikaṃ ārabbha kathesi. So kira bālo ahosi
aññāṇī1, n'; eva Buddhādīnaṃ ratanānaṃ na aññesaṃ puggalānaṃ
guṇaṃ jānāti2 caṇḍo pharuso sāhasiko. Ath'; eko jānapado3 bhikkhu
"Buddhupaṭṭhānaṃ karissāmīti" āgacchanto sāyaṃ Aciravatītitthaṃ
patvā taṃ evam āha: "upāsaka, paratīraṃ gamissāmi, nāvaṃ4 de-
hīti". "Bhante, idāni akālo, ekasmiṃ ṭhāne vasassū" 'ti. "Upāsaka,
idha kuhiṃ vasissāmi, gaṇhitvā maṃ gacchā" 'ti. So kujjhitvā "ehi
re samaṇā" 'ti theraṃ nāvaṃ āropetvā ujukaṃ agantvā5 heṭṭhā nā-
vaṃ netvā6 ullolaṃ7 katvā tassa8 cīvaraṃ temetvā9 andhakārave-
lāya uyyojesi. So10 vihāraṃ gantvā taṃ divasaṃ Buddhupaṭṭhānassa
okāsaṃ alabhitvā punadivase Satthāraṃ upasaṃkamitvā vanditvā eka-
mantaṃ nisīditvā Satthārā katapaṭisanthāro "kadā āgato sīti" vutte
"hiyyo11" ti "atha kasmā ajja Buddhupaṭṭhānaṃ āgato sīti" vutte
tam atthaṃ ārocesi. Taṃ sutvā Satthā12 "na kho bhikkhu idān'; eva
pubbe p'; esa pharuso va13, idāni pana tena tvaṃ kilamito, pubbe14
paṇḍite kilamesīti" vatvā tena yācito atītaṃ āhari:
     Atīte Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kārente
Bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto Takkasi-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bd -ṇo.
2 Bd -si.
3 Bd ja-.
4 Cks nāvā, Bi nāvaṃ me.
5 Cks āg-.
6 Bd adds nadīyaṃ.
7 Bd ullokaṃ.
8 Cks add pattaṃ.
9 Bd adds kilāmetvā.
10 Bd atha so.
11 Bd adds bhante.
12 Cks omit t. s. s.
13 Bd pharuso caṇḍo sāhasiko.
14 Bd adds vapasa.

[page 229]
1. Avāriyajātaka. (376.) 229
lāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā dīgham
addhānaṃ Himavante phalāphalena yāpetvā loṇambilasevanat-
thāya Bārāṇasiṃ patvā rājuyyāne vasitvā punadivase nagaraṃ
bhikkhāya pāvisi. Atha naṃ rājaṃgaṇaṃ pattaṃ rājā disvā
tassa iriyāpathe pasīditvā antepuraṃ ānetvā bhojetvā paṭiññaṃ
gahetvā rājuyyāne vāsesi1, devasikaṃ upaṭṭhānaṃ agamāsi.
Tam enaṃ Bodhisatto "raññā nāma mahārāja cattāri agati-
gamanāni vajjetvā appamattena2 khantimettānuddayasampan-
nena hutvā dhammena rajjaṃ kāretabban" ti vatvā devasikaṃ
ovadanto

  Ja_VI,1.1(=376).1: Māssu kujjhi bhūmipati, māssu kujjhi rathesabha,
                    kuddhaṃ appaṭikujjhanto3 rājā raṭṭhassa pūjito. || Ja_VI:1 ||


  Ja_VI,1.1(=376).2: Gāme vā yadivāraññe ninne va yadivā thale (Dhp. v. 98.)
                    sabbattha-m-anusāsāmi: māssu kujjhi rathesabhā 'ti || Ja_VI:2 ||


dve gāthā vadeti4.
     Tattha raṭṭhassa pūjito ti evarūpo rājā raṭṭhassa pūjanīyo hotīti
attho, sabbatthamanusāsāmīti etesu gāmādisu yattha katthaci vasanto5
p'; ahaṃ6 mahārāja imāya eva anusatthiyā7 taṃ anusāsāmi, etesu vā gāmādisu
yattha katthaci ekasmim pi ekasatte pi, māssu kujjhi rathesabhā 'ti evam
evāhaṃ taṃ anusāsāmi: raññā nāma kujjhituṃ na vaṭṭati, kiṃkāraṇā: rājāno
nāma vācāvudhā, tesaṃ kuddhānaṃ8 vacanamatten'; eva bahū jīvitakkhayaṃ
pāpuṇantīti.
     Evaṃ Bodhisatto rañño āgatāgatadivase imā9 gāthā va-
deti10. Rājā pasannacitto Mahāsattassa satasahassuṭṭhāna-
kaṃ11 gāmaṃ12 adāsi. Bodhisatto paṭikkhipi. Iti so tatth'
eva dvādasa saṃvacchare14 vasitvā15 "aticiraṃ nivuttho 'smi,
janapadacārikaṃ tāva15 caritvā āgamissāmīti" rañño akathetvā
va uyyānapālaṃ āmantetvā "tāta ukkaṇṭhitarūpo 'smi, jana-
padaṃ caritvā āgamissāmi, tvaṃ16 rañño kātheyyāsīti" vatvā

--------------------------------------------------------------------------
1 Bd vasāpesi.
2 Bd -neva.
3 Cks -kuddhanto, Bd -kujhanto.
4 Bd abhāsi.
5 Ck dvādasanto, Cs dvādasanto corr. to vasanto.
6 Bd pāhaṃ.
7 Bd anusāsaniyā.
8 Bd kujhana.
9 Bd adds dve.
10 Bd abhāsi.
11 Bd -naṃ.
12 Bd gāmavaraṃ.
13 Bd -raṃ.
14 Bd passitvā.
15 Ck tāvañ.
16 Bd adds gantvā.

[page 230]
230 VI. Chanipāta. 1. Avāriyavagga. (39.)
pakkanto Gaṃgāya nāvātitthaṃ1 pāpuṇi. Tattha Avāriyapitā2
nāma nāviko ahosi bālo, n'; eva guṇavantānaṃ guṇaṃ na at-
tano3 āyāpāyaṃ4 jānāti, Gaṃgaṃ taritukāmaṃ janaṃ paṭha-
maṃ tāretvā pacchā vetanaṃ yācati, vetanaṃ adentehi5 sad-
dhiṃ kalahaṃ karonto akkosappahāre yeva bahū labhati6 ap-
palābhaṃ, evarūpo andhabālo.
     Taṃ sandhāya Satthā abhisambuddho hutvā tatiyaṃ gātham āha:

  Ja_VI,1.1(=376).3: Avāriyapitā7 nāma ahū Gaṃgāya nāviko,
                    pubbe janaṃ8 tāretvāna pacchā yācati vetanaṃ,
                    ten'; assa bhaṇḍanaṃ hoti, na ca bhogehi vaḍḍhatīti. || Ja_VI:3 ||


     Tattha Avāriyapitā9 ti Avāriyā9 nāma tassa dhītā, tassā vasena Avāriya-
pitā10 nāma jāto, tenassa bhaṇḍanan ti ten'; assa kāraṇena tena pacchā yā-
ciyamānena janena saddhiṃ tassa bhaṇḍanaṃ hoti.
     Bodhisatto taṃ nāvikaṃ upasaṃkamitvā "āvuso paratīraṃ
maṃ nehīti" āha11, "Samaṇa kiṃ12 me vetanaṃ dassasīti".
"Āvuso ahaṃ bhogavaḍḍhiṃ atthavaḍḍhiṃ dhammavaḍḍhiṃ
nāma kathessāmīti13". Nāviko "dhuvaṃ esa mayhaṃ kiñci
dassatīti" taṃ paratīraṃ netvā "dehi me nāvāvetanan" ti14.
So tassa "sādh'; āvuso15" ti paṭhamaṃ bhogavaḍḍhiṃ kathento

  Ja_VI,1.1(=376).4: Atiṇṇaṃ yeva yācassu apāraṃ16 tāta nāvika,
                    añño hi tiṇṇassa mano, añño hoti taresino17 ti || Ja_VI:4 ||


gātham āha.
     Tattha apāran ti tāta nāvika paratīraṃ atiṇṇaṃ eva janaṃ orimatīre
ṭhitaṃ ñeva vetanaṃ yācassu, tato laddhaṃ gahetvā gutte ṭhāne ṭhapetvā pacchā
manusse paratīraṃ neyyāsi, evaṃ te bhogavaddhi bhavissatīti, añño hi tiṇ-
ṇassa mano ti18 paratīraṃ gatassa hi añño mano hoti19, adatvā va20 gantu-
kāmo hoti, yo pan'; esa taresī21 nāma22 taraṃ23 esati paratīraṃ gantukāmo
hoti so atirekam pi datvā gantukāmo hotīti, iti taresino17 añño mano24 hoti,
tasmā tvaṃ atiṇṇam eva yāceyyāsi, ayaṃ25 tāva te bhogānaṃ vaḍḍhi nāma.

--------------------------------------------------------------------------
1 Bd nāvikatiṭhaṃ.
2 Cks avāripitā.
3 Bd adds va.
4 Bd upāyaṃ.
5 Bd adant-.
6 Bd bahutarā hoti.
7 Ck -āvā-.
8 Cks -janan.
9 Cs āvā-.
10 Cks āvā-.
11 Bd adds taṃ sutvā so āha.
12 Ck kim.
13 Bd adds taṃ sutvā.
14 Bd adds āha.
15 Bd sādhu ā-.
16 Cks -ran.
17 Bd pāresino.
18 Bd adds tāta.
19 Bd bhavati.
20 Bd omits va.
21 Bd pāresi, Cks taresi.
22 Bd noma.
23 Bd paratīraṃ.
24 Cks omit mano.
25 Cks ayan.

[page 231]
1. Avāriyajātaka. (376.) 231
     Nāviko cintesi: "ayaṃ1 tāva me ovādo bhavissati, idāni
pan'; esa aññaṃ kiñci mayhaṃ dassatīti2". Atha naṃ Bodhi-
satto: "ayaṃ1 tāva te āvuso bhogavaḍḍhi, idāni attha-
dhammavaḍḍhiṃ3 suṇā4" 'ti vatvā ovadanto

  Ja_VI,1.1(=376).5: Gāme vā yadi vāraṇṇe ninne vā yadi vā thale
                    sabbattha-m-anusāsāmi: māssu kujjhi nāvikā 'ti || Ja_VI:5 ||


gātham āha. Iti 'ssa5 imāya gāthāya atthadhammavaḍḍhiṃ
kathetvā "ayaṃ te atthavaḍḍhi6 ca dhammavaḍḍhi6 cā" 'ti
āha. So pana7 dandhapuriso8 taṃ ovādaṃ na kismiñci mañña-
māno "idaṃ samaṇa tayā mayhaṃ dinnaṃ nāvāvetanan" ti
āha. "Āmāvuso" ti. "Mayhaṃ iminā kammaṃ n'; atthi,
aññaṃ me dehīti". "Āvuso idaṃ ṭhapetvā mayhaṃ aññaṃ
n'; atthīti". "Atha kasmā mama nāvaṃ ārūḷho sīti2 tāpasaṃ
Gaṃgātīre pātetvā ure9 nisīditvā mukham ev'; assa pothesi.
     Satthā "iti kho bhikkhave yaṃ so tāpaso ovādaṃ datvā rañño
santikā gāmavaraṃ labhi tam eva ovādaṃ andhabālassa nāvikassa
kathetvā mukhapothanaṃ pāpuṇi, tasmā ovādaṃ dentena10 yuttajanass'
eva dātabbo na ayuttajanassā11 'ti vatvā abhisambuddho hutvā ta-
danantaraṃ gātham āha:

  Ja_VI,1.1(=376).6: Yāy'; eva12 anusāsaniyā rājā gāmavaraṃ adā
                    tāy'; eva13 anusāsaniyā14 nāviko pahari mukhe15 ti. || Ja_VI:6 ||


     Tassa taṃ paharantass'; eva bhariyā bhattaṃ gahetvā
āgatā, taṃ16 tāpasaṃ disvā "sāmi, ayaṃ tāpaso17 rājakulū-
pako, mā paharīti" āha. So18 kujjhitvā "tvaṃ me imaṃ kū-
ṭatāpasaṃ paharituṃ na desīti" uṭṭhāya taṃ paharitvā pātesi.
Bhattapātī19 patitvā bhijji20, tassā ca21 garugabbhāya gabbho
bhūmiyaṃ pati. Atha naṃ manussā samparivāretvā "puri-

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks ayan.
2 Bd dassetīti.
3 all three MSS. -i.
4 Bd -ṇāhi.
5 Ck itissā, Cs itissā corr. to -ssa.
6 Cks -iñ.
7 Bd omits pana.
8 Bd pāpapu-.
9 Cks udare.
10 Bd dan-.
11 Cks yu-
12 Cks yā eva.
13 Ck tā eva.
14 Ck -sāsakiyā, Cs -sāsakiyā corr. to -niyā.
15 Bd mukhan.
16 Ck naṃ, Cs taṃ?
17 Bd adds nāma.
18 Bd adds punadeva.
19 Cks -ti, Bd atthabhattapāṭi.
20 Ck bhiñji. Cs bhiñji corr. to bhijji.
21 Bd adds pana.

[page 232]
232 VI. Chanipāta. 1. Avāriyavagga. (39.)
saghātakacoro" ti gahetvā bandhitvā rañño dassesuṃ. Rājā
vinicchinitvā tassa rājāṇaṃ1 kāresi.
     Satthā abhisambuddho hutvā imam atthaṃ pakāsento osāna-
gātham āha:

  Ja_VI,1.1(=376).7: Bhattaṃ bhinnaṃ hatā bhariyā, gabbho va2 patito chamā,
                    migo va jātarūpena na ten'; atthaṃ abandhi sū3 'ti. || Ja_VI:7 ||


     Tattha bhattaṃ bhinnan ti bhattapātī4 bhinnā, hatā ti pahaṭā,
chamā ti bhūmiyaṃ, migo va jātarūpenā 'ti yathā migo suvaṇṇaṃ vā5
muttāmaṇiādīni vā madditvā gacchanto pi attharitvā nipajjanto pi tena jātarū-
pena attano atthavaḍḍhiṃ bandhituṃ nibbattetuṃ na sakkoti evaṃ so andha-
bālo paṇḍitehi dinnovādaṃ6 sutvāpi attano atthaṃ bandhituṃ7 nibbattetuṃ na8
sakkhīti vuttaṃ hoti, abandhi sū9 'ti ettha hi bandhi10 so iti evam attho
veditabbo11, so iti12 imesaṃ padānaṃ13 hi14 sū 'ti sandhi hoti.
     Satthā imaṃ desanaṃ15 āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ sam-
odhānesi: (Saccapariyosāne so bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi
"Tadā nāviko idāni nāviko, rājā Ānando16, tāpaso17 aham evā" 'ti.
Avāriyajātakaṃ18.

                      2. Setaketujātaka.
     Mā tāta kujjhi na hi sādhu kodho ti. Idaṃ Satthā
Jetavane viharanto kuhakabhikkhuṃ19 ārabbha kathesi. Pac-
cuppannavatthuṃ Uddālajātake āvibhavissati.
     Atīte pana Bārāṇasiyaṃ Brahmadatte rajjaṃ kā-
rente Bodhisatto Bārāṇasiyaṃ disāpāmokkhācariyo
hutvā pañcasata māṇave mante vāceti. Nesaṃ20 jeṭṭhako Se-
taketu nāma udiccabrāhmaṇakule nibbatto māṇavo. Tassa jātiṃ
nissāya mahanto māno ahosi. So ekadivasaṃ aññehi māṇavehi
saddhiṃ nagarā nikkhamanto nagaraṃ21 pavisanto ekaṃ caṇ-

--------------------------------------------------------------------------
1 Ck -naṃ, Cs -naṃ corr. to -ṇaṃ, Bd rājadaṇḍaṃ.
2 Ck vā, Bd ca.
3 Cks sun, Bd -dhiṃ sū.
4 Cks -ti, Bd -pāṭi.
5 Bd adds hiraññaṃ vā.
6 Bd dinnaṃ o-.
7 Bd vaḍhituṃ.
8 Bd nā.
9 Cs -su, Bd -dhiṃ su.
10 Bd abandhi.
11 Bd daṭhabbo.
12 Bd ti.
13 Cks pā-.
14 Cs bhi, Bd omits hi.
15 Bd dhammade-.
16 Bd adds ahosi.
17 Bd adds pana.
18 Cs avā- corr. to āvā-, Bd adds paṭhamaṃ.
19 Bd -kaṃ-.
20 Bd te-.
21 Bd omits nagaraṃ.

[page 233]
2. Setaketujātaka. (377.) 233
ḍālaṃ disvā "ko si tvan" ti pucchitvā "caṇḍālo 'ham asmīti"
vutte tassa1 sarīraṃ paharitvā āgatavātassa2 attano sarīre
phusanabhayena "nassa caṇḍāla3 kālakaṇṇi4, adhovātaṃ yāhīti"
vatvā vegena tassa uparivātaṃ agamāsi. Caṇḍālo sīghataraṃ
gantvā tassa uparivāte aṭṭhāsi. Atha naṃ so "nassa5 kāla-
kaṇṇīti" suṭṭhutaraṃ akkosi paribhāsi. Caṇḍālo "tvaṃ ko
sīti" pucchi. "Brāhmaṇamāṇavo 'ham asmīti". "Brāhmaṇo
hotu6, mayā pana puṭṭhapañhaṃ7 kathetuṃ sakkhissasīti8".
"Āma sakkhissāmīti". "Sace na sakkosi pādantare9 taṃ ga-
memīti10". So attānaṃ takketvā "āgamehīti11" āha. Caṇḍāla-
putto tassa kathaṃ12 parisaṃ13 gāhāpetvā "māṇava disā nāma
katarā" ti pañhaṃ pucchi. "Disā nāma puratthimādayo14 ca-
tasso disā" ti. Caṇḍālo "ahaṃ taṃ etaṃ disaṃ15 na puc-
chāmi, tvaṃ ettakam pi ajānanto mama sarīre pahaṭavātaṃ16
jigucchasīti17" taṃ khandhaṭṭhike{18} gahetvā onametvā attano
pādantarena gamesi19. Māṇavā taṃ pavattiṃ ācariyassācik-
khiṃsu20. Ācariyo "saccaṃ kira tāta Setaketu caṇḍālen'; asi21
pādantarena gamito22" ti. "Āma ācariya, so maṃ caṇḍāla-
dāsiputto ‘disāmattam pi na jānātīti'; attano pādantarena ga-
mesi23, idāni disvā kattabbam assa jānissamīti24" kuddho
caṇḍālaputtaṃ akkosi25. Athācariyo26 "tāta Setaketu, mā
tassa kujjhi, paṇḍito caṇḍālaputto27, na so taṃ etaṃ disaṃ
pucchi aññaṃ pucchi, tayā pana diṭṭhasutaviññātato28 adiṭṭha-
asutāviññātaṃ29 eva bahutaran" ti ovadanto dve gāthā abhāsi:

  Ja_VI,1.2(=377).1: Mā tāta kujjhi, na hi sādhu kodho,
                    bahum pi te adiṭṭhaṃ assutañ ca,


--------------------------------------------------------------------------
1 Bd tasmim.
2 Bd -tāvā-.
3 Cks tassa caṇḍāla, Bd tvam caṇḍālo.
4 Bd -kaṇḍī.
5 Ck tassa, Cs nassa? Bd adds vasala.
6 Cks hoti.
7 Bd puthaṃ-.
8 Bd -tīti.
9 Bd -rena.
10 Ck gamesīti, Bd bhamemīti.
11 Bd ābhamāṇamehiti.
12 Bd kuṭa.
13 Bd patiññaṃ.
14 Bd purimā-.
15 Ck disan.
16 Bd pahata-.
17 Cks -tīti.
18 Ck ka-, Bd khandhapiṭhike.
19 Ck gamehi, Bd bhameti.
20 Bd -yassa ā-.
21 Bd -nāpi.
22 Bd bhamito.
23 Bd bhameti.
24 Bd karissāmīti.
25 Bd adds paribhāsi.
26 Bd atha nam āc-.
27 Bd caṇḍālaputto paṇḍito byatto.
28 Ck -tano, Cs -tano corr. to -tato, Bd -tako.
29 Bd adiṭhāsutavi-.

[page 234]
234 VI. Chanipāta. 1. Avāriyavagga. (39.)
                    mātāpitā disā tā1 Setaketu,
                    ācariyam āhu disataṃ pasatthā. || Ja_VI:8 ||


  Ja_VI,1.2(=377).2: Agārino annadapānavatthadā2 (= vol.I. p.401.)
                    avhāyikā tam pi disaṃ vadanti,
                    esā3 disā paramā Setaketu
                    yaṃ patvā dukkhī sukhino bhavantīti. || Ja_VI:9 ||


     Tattha na hi sādhu kodho ti kodho nāma4 uppajjamāno subhāsita-
dubbhāsitaṃ atthānatthaṃ hitāhitaṃ jānituṃ na detīti5 na sādhu na laṭṭhako,
bahumpi te adiṭṭhan ti tayā cakkhunā adiṭṭhaṃ sotena ca asutam eva ba-
hutaraṃ, disā tā6 ti disā mātāpitaro puttānaṃ purimataraṃ uppannattā pu-
ratthimadisā nāma jātā ti vadati7, disataṃ pasatthā ti ācariyā pana dak-
khiṇeyyattā disataṃ pasatthā dakkhiṇā disā ti Buddhādayo ariyā āhu kathenti
dīpentīti vadati8, agārino ti gahaṭṭhā, annadapānavatthadā9 ti annadā
pānavatthadā10 ca, avhāyikā11 ti ettha deyyadhammaṃ patigaṇhathā12 'ti
pakkosanakā, tam pi disaṃ vadantīti tam pi Buddhādayo ariyā ekaṃ13
disaṃ vadanti, iminā catupaccayadāyakā gahaṭṭhā paccaye14 apadisitvā15 dham-
mikasamaṇā brāhmaṇehi upagantabbattā ekā16 disā nāmā 'ti dīpeti, aparo nayo:
ye ete agārino annapānavatthadā nesaṃ chakāmamaggasampattidāyakattena17
upari18 avhāyanato ye avhāyikā {dhammikasamaṇabrāhmaṇā} tam pi disaṃ19 va-
danti taṃ Buddhādayo ariyā uparimadisaṃ20 nāma vadantīti dīpeti, vuttam
pi c'; etaṃ:
          Mātāpitā disā pubbā ācariyā dakkhiṇā disā
          puttadārā disā pacchā mittāmaccā ca21 uttarā (= vol.I. v.401 and Grimblot, S. S. P. p.309).
          Dāsakammakarā heṭṭhā uddhaṃ samaṇabrāhmaṇā,
          etā disā namasseyya alamatto22 kule gihīti.
Esā23 disā ti idaṃ pana nibbānaṃ sandhāya vuttaṃ, jātiādinā hi nānappa-
kārena dukkhena dukkhitā sattā taṃ patvā niddukkhā sukhino bhavanti, esā eva
ca sattehi agatapubbā24 disā nāma, ten'; eva taṃ paramā ti āha25, vuttam
pi c'; etaṃ:

--------------------------------------------------------------------------
1 so Cks; Bd mātādisājātā.
2 Bd annapāna-, Cs annapāna- corr. to annadapāna-.
3 Bd etā.
4 Cks kodhanāma.
5 Bd sakkotīti.
6 Bd jātā.
7 Bd acariyamāhu.
8 Cks vadanti.
9 Ck annadā pānadā vatthadā, Cs annapānadāvatthatadā, Bd annapāna-
vatthadā.
10 Ck omits pāna, Cs annadā vatthadā corr. to a. pānada v.
11 Ck amhā-, Cs amhā- corr. to avhā-.
12 Bd paṭi-.
13 Bd etaṃ.
14 Bd -yena.
15 Ck -diyitvā, Cs -disitthā, Bd avhāyitvā.
16 Bd etā.
17 Cks chakāmagga-, Bd -ttiṃ-.
18 Bd uparupari.
19 Bd adds nāmā ti.
20 Bd -maṃ-, Ck -san.
21 Bd va.
22 Bd appamatto.
23 all three MSS. etā.
24 Cs āg- corr. to ag-, Bd āg-.
25 Bd teneva cetaṃ nibbānaṃ paramāti āha.

[page 235]
2. Setaketujātaka (377.) 235
          Samatittiyaṃ1 anavasesaṃ2 (= vol.I p.400)
          telapattaṃ yathā parihareyya
          evaṃ sacittam anurakkhe3
          patthayāno disaṃ agatapubban4 ti.
     Evaṃ Mahāsatto māṇavassa5 disā kathesi. So pana "caṇ-
ḍālen'; amhi6 pādantarena gamito" ti tasmiṃ ṭhāne avasitvā
Takkasilaṃ gantvā disāpāmokkhācariyassa7 santike sabbasip-
pāni uggaṇhitvā ācariyena anuññāto Takkasilato nikkhamitvā
sabbasamayasippaṃ sikkhanto vicari. So ekaṃ paccantagā-
maṃ patvā taṃ nissāya vasante8 pañcasate tāpase disvā tesaṃ
santike pabbajitvā yaṃ9 te jānanti sippamantacaraṇaṃ10 taṃ
uggaṇhitvā11 tehi parivuto12 Bārāṇasiṃ patvā13 punadivase
bhikkhaṃ14 caranto rājaṃganaṃ agamāsi. Rājā tāpasānaṃ
iriyapathe pasīditvā antonivesane bhojetvā te attano uyyāne
vāsesi15. So ekadivasaṃ tāpase parivisitvā "ajja sāyaṇhe
uyyānaṃ gantvā ayye vandissāmīti" āha. Setaketu uyyānaṃ
gantvā16 tāpase sannipātetvā17 "mārisā18 ajja rājā āgamissa-
tīti" āha "rājāno ca19 nāma sakiṃ ārādhetvā yāvatāyukaṃ
sukhaṃ jīvituṃ sakkā, ajja ekacce vaggulivataṃ caratha
ekacce kaṇṭhakaseyyaṃ20 kappetha ekacce pañcātapaṃ tap-
petha21 ekacce ukkuṭikappadhānam anuyuñjatha ekacce udako-
gāhanakammaṃ22 karotha ekacce mante sajjhāyathā" 'ti vi-
cāretvā sayaṃ paṇṇasāladvāre apassayapīṭhake23 nisīditvā
pañcavaṇṇaraṅgasamujjalavāsanaṃ24 ekaṃ potthakaṃ25 vicitra-
vaṇṇe ādhārake26 ṭhapetvā susikkhitehi catūhi pañcahi māṇa-
vehi pucchite pucchite27 atthe kathesi. Tasmiṃ khaṇe rājā

--------------------------------------------------------------------------
1 Ck -tthiyaṃ, Bd -tthikaṃ.
2 Bd -sevakaṃ.
3 Bd -kkheyya.
4 Bd āg-, Cs āg- corr. to ag-.
5 Bd brahmaṇassa.
6 Ck -nampi, Bd -lena.
7 Cks -kkhassa.
8 Bd -to.
9 Bd ye.
10 Bd sippaṃ vā manta caraṇaṃ vā.
11 Bd adds gaṇasatthā hutvā.
12 Bd -vārito.
13 Bd gantvā.
14 Bd bhikkhāya.
15 Bd vāsāpesi.
16 Bd āg-.
17 Bd -pātāpetvā.
18 Bd samma mārisa.
19 Bd omits ca.
20 Ck kaṇṭhasaseyyaṃ, Bd kaṇḍaka-.
21 Bd kappetha.
22 Bd -korohana-
23 Bd -pithake.
24 Bd -vākaciraṃ.
25 Bd poṭhakaṃ.
26 Bd -raṇe.
27 Ck pucchite pucchita, Cs pucchita pucchita.

[page 236]
236 VI. Chanipāta. 1. Avāriyavagga. (39.)
āgantvā te micchātapaṃ karonte disvā tuṭṭho Setaketuṃ upa-
saṃkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisinno purohitena saddhiṃ
sallapanto tatiyaṃ gātham āha:

  Ja_VI,1.2(=377).3: Kharājinā jaṭilā paṃkadantā
                    dummukkharūpā1 ye 'me2 japanti3
                    kacci nu te mānusake payoge
                    idaṃ vidū parimuttā apāyā ti. || Ja_VI:10 ||


     Tattha kharājinā ti kharehi ajinehi samannāgatā, paṃkadantā ti danta-
kaṭṭhassa akhādanena malaggahitadantā, dummukkharūpā4 ti anañjitāmaṇ-
ḍitalūkhanivāsanapārupanā5 mālāgandhavilepanavajjitā6 kiliṭṭharūpā ti vuttaṃ
hoti, ye me japantīti7 ye ime8 mante sajjhāyanti, mānusake payoge ti
manusehi kattabbapayoge9 ṭhitā, idaṃ vidū parimuttā apāyā ti imasmiṃ
payoge ṭhatvā imaṃ lokaṃ viditvā pākaṭaṃ katvā kacci10 nu ete isayo catūhi
apāyehi muttā ti pucchati.
     Taṃ sutvā purohito catutthaṃ gātham āha:

  Ja_VI,1.2(=377).4: Pāpāni kammāni karitvāna11 rāja
                    bahussuto ce na careyya dhammaṃ
                    sahassavedo12 pi na taṃ paṭicca
                    dukkhā pamuñce caraṇaṃ apatvā ti. || Ja_VI:11 ||


     Tattha karitvānā11 'ti katvā, caraṇan ti saha sīlena aṭṭhasamāpattiyo,
idaṃ vuttaṃ hoti: mahārāja, ahaṃ bahussuto 'mhīti sahassavedo12 pi ce tivi-
dhaṃ sucaritaṃ dhammaṃ na careyya pāpān'; eva13 kareyya so tāni pāpāni
kammāni katvā taṃ bāhusaccaṃ paṭicca sīlasamāpattisaṃkhātaṃ caraṇaṃ appa-
tvā14 dukkhā na muñce15 apāyadukkhato na muccat'; evā16 'ti attho
     Taṃ sutvā rājā tāpasesu17 pasādaṃ hari18. Tato Setaketu19
cintesi: "imassa rañño tāpasesu pasādo udapādi, taṃ pan'
esa purohito vāsiyā paharitvā viya chindi, mayā etena saddhiṃ
kathetuṃ vaṭṭatīti" so tena sadhiṃ kathento pañcamaṃ gā-
tham āha:

--------------------------------------------------------------------------
1 Bd dumukkharūpā, Cks rummakkha-.
2 Bd ime.
3 Bd jappenti.
4 Cks rummakkharūpā.
5 Bd anañjitapaṇḍitassa āmaṇḍitalukhanivāsanapārumpana.
6 Bd -navivajjitā.
7 Bd ye ettantīti.
8 Cks omit ime.
9 Bd -gehi.
10 Bd kiñci.
11 Ck -tvā, Cs -tvā corr. to -tva.
12 Bd -bhedo.
13 Bd pāpāni kammāni.
14 Bd apatvā.
15 Bd mucce.
16 Ck muñcenevā, Cs muñcenevā corr. to muṅcatevā, Bd muccavā
corr. to muteccavā.
17 Cks -se.
18 Bd akari.
19 Ck -ko, Cs -ko corr. to -ketu.

[page 237]
2. Setaketujātaka. (377.) 237

  Ja_VI,1.2(=377).5: Sahassavedo1 pi na taṃ paṭicca
                    dukkhā pamuñce caraṇaṃ apatvā2,
                    maññāmi vedā aphalā bhavanti,
                    sasaññamaṃ3 caraṇaṃ ñeva saccan ti. || Ja_VI:12 ||


     Tass'; attho: sace sahassavedo1 pi taṃ bāhusaccaṃ paṭicca caraṇaṃ apatvā
attānaṃ na dukkhā pamuñce evaṃ sante4 ahaṃ maññām'; tayo vedā aphalā
honti sasīlaṃ5 aṭṭhasamāpatticaraṇaṃ6 ekaṃ saccaṃ7 hotīti8.
     Taṃ sutvā purohito chaṭṭhaṃ gātham āha:

  Ja_VI,1.2(=377).6: Na h'; eva vedā aphalā bhavanti
                    sasaṃyamaṃ caraṇaṃ yeva9 saccaṃ,
                    kittiṃ hi pappoti adhicca vede
                    santiṃ pun'; eti10 caraṇena danto ti. || Ja_VI:13 ||


     Tass'; attho: tayo vedā aphalā sasaṃyamaṃ11 caraṇam eva saccaṃ seyyaṃ
uttamaṃ pavaraṃ na h'; eva hoti, kiṃkāraṇā: kittiṃ hi pappoti tayo vede adhicca12,
diṭṭhadhamme kittimattaṃ yasamattaṃ labhati itoparaṃ aññaṃ n'; atthi, tasmā
na te aphalā, santiṃ pun'; eti10 caraṇena pana danto, sīle patiṭṭhāya13 samā-
pattiyo nibbattetvā samāpattipadaṭṭhānaṃ vipassanaṃ vaḍḍhento14 accantasan-
tim15 nibbānaṃ16 nāma taṃ eti pāpuṇāti.
     Iti purohito Setaketuno vādaṃ bhinditvā te sabbe gihī
kāretvā phalakāvudhāni gāhāpetvā mahantatarake17 katvā18
rañño upaṭṭhāke19 kāresi, ayaṃ kira mahantatarakānaṃ20 vaṃso.
     Satthā imaṃ desanaṃ21 āharitvā jātakaṃ samodhānesi; "Tadā
Setaketu kuhako bhikkhu ahosi, caṇḍālo22 Sāriputto23, purohito pana
aham evā" 'ti. Setaketujātakaṃ24

--------------------------------------------------------------------------
1 Bd -bhedo.
2 Bd appatvā.
3 Bd sasaṃyamaṃ.
4 Bd adds ca.
5 Bd sasilakaṃ.
6 Cks -ṇaṃ.
7 Ck omits saccaṃ.
8 Bd -ṇaññeva saccaṃ antamevaseccaṃ seyyaṃ uttamaṃ pavaraṃ hotīti.
9 Bd -ṇaññeva, Ck -ṇaṃ veva, Cs -ṇaṃ veva corr. to -ṇaṃ ceva.
10 Bd pureti.
11 Cks saṃsaṃñama.
12 Cks add hi.
13 Bd adds aṭha.
14 Bd vaḍḍhanto.
15 Bd sa accantantaṃ.
16 Cks nibbā.
17 Cks mahantaṃ tarake, Bd -takārake.
18 Ck tatvā.
19 Cks -ṭṭhāne.
20 Cs mahantaratakānaṃ corr. to mahantataratakānaṃ.
21 Ck Bd dhammade-.
22 Bd -laputto.
23 Bd adds rājā ānando.
24 Bd adds dutiyaṃ.

[page 238]
238 VI. Chanipāta 1. Avāriyavagga. (39.)

                      3. Darīmukhajātaka.
     Paṃko ca kāmā ti. Idaṃ Satthā Jetavane viharanto ma-
hānekkhammaṃ1 ārabbha kathesi. Paccuppannavatthuṃ heṭṭhā2
kathitam eva.
     Atīte pana Rājagahanagare3 Magadharājā nāma
rajjaṃ kāresi. Tadā Bodhisatto tassa aggamahesiyā kuc-
chimhi nibbatti, Brahmadattakumāro ti 'ssa nāmaṃ
akaṃsu. Tassa jātadivase yeva purohitassāpi putto vijāyi,
tassa mukhaṃ ativiya sobhati4, ten'; assa Darīmukho ti nāmaṃ
akaṃsu. Te ubho pi rājakule yeva saṃvaddhā5, te añña-
maññaṃ piyasahāyā hutvā soḷasavassakāle Takkasilaṃ gantvā
sabbasippāni uggaṇhitvā, sabbasamayasippañ ca sikkhissāma
desacārittañ6 ca jānissāmā7" 'ti gāmanigamādīsu ca rantā Bārā-
ṇasiṃ patvā devakule vasitvā punadivase Bārāṇasiṃ bhikkhāya
pavisiṃsu8. Tattha ekasmiṃ kule, "brāhmaṇe9 bhojetvā vā-
canakaṃ dassāmā10" 'ti pāyāsaṃ pacitvā āsanāni paññattāni
honti. Manussā te ubho pi bhikkhāya carante disvā, "brāh-
maṇā āgatā11" 'ti gehaṃ pavesetvā Mahāsattassa āsane sud-
dhavatthaṃ paññāpesuṃ Darīmukhassa12 rattakambalaṃ. Da-
rīmukho taṃ nimittaṃ disvā "ajja mayhaṃ sahāyo Bārāṇa-
siyaṃ rājā bhavissati, ahaṃ senāpatīti" aññāsi. Te tattha
bhuñjitvā vācanakaṃ gahetvā maṅgalaṃ vatvā nikkhamma
rājuyyānaṃ agamaṃsu13. Mahāsatto maṅgalasilāpaṭṭe14 ni-
pajji, Darīmukho pan'; assa pāde parimajjanto nisīdi. Tadā
Bārāṇasirañño matassa sattamo divaso hoti. Purohito rañño
sarīrakiccaṃ kāretvā15 aputtake rajje sattadivasāni phussa-
rathaṃ vissajjesi. Phussarathakiccaṃ16 Mahājanakajātake āvi-
bhavissati. Phussaratho nagarā17 nikkhamitvā tattha catu-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bd mahābhinikkhamanaṃ.
2 Cks omit heṭṭhā.
3 Ck -hā-, Cs -hanāmanagare.
4 Cks sobha.
5 Bd -vaḍhā.
6 Bd -cārikañ.
7 Bd carissāmā.
8 Bd -visitvā.
9 Bd -ṇaṃ.
10 Bd kārissāmā.
11 Bd āgacchathā.
12 Bd adds āsane.
13 Bd adds tattha.
14 Bd mahāmaṅg-.
15 Bd katvā.
16 Bd -rathavisajjanakiccaṃ.
17 Cks -rāni.

[page 239]
3. Darīmukhajātaka. (378.) 239
raṅginiyā senāya parivuto anekasatehi turiyehi vajjamānehi
uyyānadvāraṃ pāpuṇi. Darīmukho turiyasaddaṃ sutvā "sahā-
yassa me1 phussarathaṃ āgacchati, ajj'; eva2 rājā hutvā may-
haṃ senāpatiṭṭhānaṃ dassati, ko me gharāvāsen'; attho, nik-
khamitvā pabbajissāmīti" Bodhisattaṃ anāmantetvā va3 eka-
mantaṃ gantvā paṭicchanno4 aṭṭhāsi. Purohito5 uyyānadvāre
rathaṃ ṭhapetvā uyyānaṃ paviṭṭho Bodhisattaṃ maṅgalasilā-
paṭṭe nipannaṃ disvā pādesu lakkhaṇāni oloketvā6 "puññavā
santo7 dvisahassadīpaparivārānaṃ8 catunnaṃ pi dīpānaṃ rajjaṃ
kāretuṃ samattho, dhiti pan'; assa kīdisā" ti sabbaturiyāni8
paggaṇhāpesi. Bodhisatto pabujjhitvā mukhato sāṭakaṃ apa-
netvā mahājanaṃ oloketvā puna sāṭakena mukhaṃ paṭicchā-
detvā thokaṃ nipajjitvā passaddharathā uṭṭhāya silāpaṭṭe pal-
laṃkena nisīdi. Purohito jannukena10 patiṭṭhāya "deva tum-
hākaṃ rajjaṃ pāpuṇātīti" āha. "Aputtakaṃ bhaṇe rajjan" ti.
"Āma devā" 'ti. "Tena hi sādhū" 'ti sampaṭicchi. Tassa uyyāne
yeva abhisekaṃ akaṃsu. So yasamahantatāya Darīmukhaṃ
na sarī11. Rathaṃ12 āruyha mahajanaparivuto nagaraṃ {pavi-
sitvā} padakkhiṇaṃ katvā rājadvāre ṭhito va amaccānaṃ ṭhā-
nantarāni vicāretvā pāsādaṃ abhirūhi. Tasmiṃ khaṇe Darī-
mukho "suññaṃ dāni13 uyyānan2 ti āgantvā maṅgalasilāya
nisīdi. Ath'; assa purato paṇḍupalāsaṃ14 pati. So tasmiṃ
yeva paṇḍupalāse khayavayaṃ paṭṭhapetvā tilakkhaṇaṃ sam-
masitvā paṭhaviṃ unnādento paccekabodhiṃ nibbattesi. Tassa
taṃ khaṇaṃ ñeva gihiliṅgaṃ antaradhāyi, iddhimayapattacī-
varaṃ ākāsato otaritvā sarīre paṭimucci15, tāvad eva aṭṭha-
parikkhāradharo iriyāpathasampanno vassasatikathero16 viya

--------------------------------------------------------------------------
1 Bi mama sahāyassa, Ck omits me.
2 Bd ajjecesa corr. to ajjesa, Ck ajjo.
3 Bd ca.
4 Bd -nne.
5 āgacchati---purohito wanting in Cs.
6 Bd adds ayaṃ.
7 Ck satte, Cs satto?
8 Ck dvisahassīdīpaparivāraṃ, Cs -ssadīpaparivāraṃ corr. to -vārānaṃ.
9 Bd adds ekappahāreneva.
10 Bd jaṇṇ-, Cs jannu- corr. to jaṇṇu-.
11 Bd asaritvāva in the place of na sarī.
12 Bd rathavaraṃ.
13 Ck suññādīni corr. to suññāni, Cs suññā dāni.
14 Bd -so.
15 Ck -mucchi, Bd -muñci.
16 Bd saṭhivassika.

[page 240]
240 VI. Chanipāta. 1. Avāriyavagga. (39.)
hutvā iddhiyā ākāse uppatitvā Himavantapadese Nandamūla-
pabbhāraṃ1 agamāsi. Bodhisatto dhammena rajjaṃ kāresi,
yasamahantatāya pana yasena pamatto hutvā cattālīsa vassāni
Darīmukhaṃ na sari, cattālīsatime2 pana saṃvacchare taṃ
saritvā3 "mayhaṃ sahāyo Darīmukho nāma atthi, kahaṃ nu
kho so" ti taṃ daṭṭhukāmo ahosi. So tato paṭṭhāya antepure
pi parisamajjhe pi "kahaṃ nu kho mayhaṃ sahāyo Darī-
mukho4, yo5 me tassa vasanaṭṭhānaṃ katheti6 mahantam assa7
yasaṃ dassāmīti" vadati. Evaṃ8 tassa punappunaṃ taṃ sa-
rantass'; eva aññāni9 dasa saṃvaccharāni atikkantāni. Darī-
mukho paccekabuddho pi paññāsavassaccayena āvajjanto10
"maṃ kho sahāyo saratīti" ñatvā "idāni so mahallako11 putta-
dhītādīhi vuddhippatto, gantvā dhammaṃ kathetvā pabbā-
jessāmi tan12" ti iddhiyā ākāsenāgantvā uyyāne otaritvā su-
vaṇṇapaṭimā viya silāpaṭṭe nisīdi. Uyyānapālo taṃ disvā
upasaṃkamitvā "bhante kuto tumhe ethā" 'ti pucchi. "Nan-
damūlakapabbhārato" ti. "Ko nāma tumhe" ti. "Darīmukha-
pacceko13 nāmāhaṃ āvuso" ti. "Bhante amhākaṃ rājānaṃ
jānāthā14" 'ti. "Āma15, gihikāle no sahāyo" ti. "Bhante,
rājā tumhe daṭṭhukāmo, kathemi 'ssa16 tumhākaṃ āgatabhā-
van17" ti. "Gaccha kathehīti". So gantvā18 tassa āgantvā
silāpaṭṭe nissinnabhāvaṃ rañño kathesi. Rājā19 "āgato kira
me sahāyo, passissāmi nan20" ti rathaṃ āruyha mahantena
parivārena uyyānaṃ gantvā paccekabuddhaṃ vanditvā paṭi-
santhāraṃ katvā ekamantaṃ nisīdi. Atha naṃ paccekabuddho
"kiṃ Brahmadatta dhammena rajjaṃ kāresi, agatigamanaṃ
na gacchasi, dhanatthāya lokaṃ na pīḷesi, dānādīni puññāni

--------------------------------------------------------------------------
1 Cs -laṃpa-, Bd -lakapa-.
2 Ck -same, Cs -same corr. to -satime, Bd -sātikkame.
3 Bd -retantaritvā atite so taṃ saritvā.
4 Bd adds ti na.
5 Ck so, Cs so Corr. to yo.
6 Cs Bd -si.
7 Bd -taṃ, omitting assa.
8 Cks evan.
9 Bd adds pi.
10 Ck āvajje-.
11 Cks -kā.
12 Bd -nan.
13 Bd -kho-.
14 Cks -na-.
15 Bd adds jānāmi.
16 Bd tassa.
17 Bd -vaṃ kathessanti.
18 Bd sādhū ti vatvā taritaturito va in the place of gantvā.
19 Bd taṃ sutvā rājā.
20 Cs tan?

[page 241]
3. Darīmukhajātaka. (378.) 241
karosīti" ādīni vadanto paṭisanthāraṃ katvā "Brahmadatta,
mahallako si, etarahi kāme pahāya pabbajituṃ te samayo" ti
vatvā tassa dhammaṃ desento paṭhamaṃ gātham āha:

  Ja_VI,1.3(=378).1: Paṃko ca kāmā palipā1 ca kāmā
                    bhayañ ca m-etaṃ2 timūlaṃ pavuttaṃ,
                    rajo ca dhūmo ca mayā pakāsitā3,
                    hitvā tuvaṃ pabbaja Brahmadattā 'ti. || Ja_VI:14 ||


     Tattha paṃko ti udake jātāni tiṇasevālanaḷakumudagacchādīni4 adhippe-
tāni, yathā hi udakaṃ tarantaṃ laggāpenti tathā saṃsārasāgaraṃ tarantassa
yogāvacarassa pañcakāmaguṇā sabbe vā pana vatthukāmakilesakāmā laggāpana-
vasena paṃko nāma, imasmiṃ hi pana paṃke āsattā5 visattā devāpi manussāpi
tiracchānāpi kilamanti6 paridevanti, palipā1 ca kāmā ti palipo vuccati ma-
hākaddamo yamhi laggā sūkaramigādayo pi7 sīhāpi vāraṇāpi attānaṃ uddha-
ritvā gantuṃ na sakkonti, vatthukāmakilesakāmāpi taṃsarikkhatāya palipā1 ti
vuttā, paññāvanto pi hi sattā tesu kāmesu sakiṃ8 laggakālato paṭṭhāya te kāme
padāletvā sīghaṃ uṭṭhāya akiñcanaṃ apalibodhaṃ ramaṇīyaṃ pabbajjaṃ upa-
gantuṃ na sakkonti, bhayañ ca metan ti bhayañ ca etaṃ makāro vyañjana-
sandhivasena vutto, timūlan ti tīhi mūlehi patiṭṭhitaṃ9 viya acalaṃ, bala-
vabhayass'; etaṃ nāmaṃ, pavuttan ti mahārāja ete kāmā nāma diṭṭhadhammi-
kasamparāyikassa attānuvādabhayādikassa c'; eva10 dvattiṃsakammakaraṇāṭṭha-
navutirogavasappavattassa11 ca bhayassa paccayaṭṭhena12 balavabhayan13 ti Bud-
dhapaccekabuddhasāvakehi c'; eva sabbaññūbodhisattehi ca pavuttaṃ kathitaṃ
dīpitan ti attho, athavā bhayañ ca metan ti bhayañ ca mayā etaṃ14 timū-
laṃ15 pavuttan ti evam ettha attho daṭṭhabbo yeva, rajo ca dhūmo cā 'ti
rajadhūmasadisattā rajo ti16 dhūmo ti ca mayā pakāsitā, yathā hi17 sunahā-
tassa18 suvilittālaṃkatassa19 purisassa sarīre sukhumarajaṃ patitaṃ taṃ puri-
saṃ dubbaṇṇaṃ sobhārahitaṃ20 kiliṭṭhaṃ karoti evam eva iddhibalena ākāsena
gantvā21 cando viya22 suriyo viya ca loke paññātāpi23 sakiṃ kāmarajassa anto-
patitakālato24 paṭṭhāya guṇavaṇṇaguṇasobhāguṇasuddhīnaṃ25 upahatattā dub-
baṇṇā sobhārahitā kiliṭṭhā yeva honti26, yathā ca dhūmena pahaṭakālato27 paṭ-
ṭhāya suparisuddhā28 bhittikālavaṇṇā honti29 evam evaṃ30 atiparisuddhañā-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bd -po.
2 Cks metan.
3 Bd -to.
4 Bd -nila-.
5 Bd -ttavi-.
6 Bd adds rodanti.
7 Ck omits pi.
8 Ck sakī, Cs ti corr. to sakiṃ, Bd saki.
9 Bd patiṭhaṃ.
10 Ck cevaṃ, Cs yeva.
11 Cks -rogavayappattassa, Bd -ṇachanavutiyogavasappavattassa.
12 Cks -ṭṭhona, Bd -yaṭhena.
13 Bd balavakarabhayan.
14 Bd etan
15 Cs omits tim-.
16 Bd adds ca.
17 Cks ti.
18 Bd sunhāta.
19 Bd -littāalaṃ-.
20 Cs sobhārabhītaṃ, Bd so arahitaṃ.
21 Bd āgantvā.
22 Bd adds ca.
23 Bd paṇṇāyitāpi.
24 Cks -kāle tato.
25 Bd -guṇasovādīnaṃ phalavasosādiguṇasuddhinañca.
26 Bd adds guṇavināsampattā.
27 Bd -hata-.
28 Bd -ddhāpi.
29 Bd -ṇṇo hoti.
30 Bd eva.

[page 242]
242 VI. Chanipāta. 2. Avāriyavagga. (39.)
ṇāpi1 kāmadhūmena pahaṭakālato paṭṭhāya guṇavināsappattiyā mahājanamajjhe
kālakā va hutvā paññāyanti, iti rajadhūmasarikkhatāya ete kāmā rajo ca dhūmo
cā 'ti mayā tuyhaṃ pakāsitā, tasmā ime2 kāme hitvā3 tvaṃ pabbaja Brahma-
dattā 'ti rājānaṃ pabbajjāya ussāheti4.
     Taṃ sutvā rājā kilesehi attano baddhabhāvaṃ kathento
dutiyaṃ gātham āha:

  Ja_VI,1.3(=378).2: Gatito5 ca ratto ca adhimucchito6 ca
                    kāmesv-āhaṃ brāhmaṇa, bhiṃsarūpaṃ7
                    taṃ n'; ussahe jīvikattho pahātuṃ,
                    kāhāmi puññani anappakānīti. || Ja_VI:15 ||


     Tattha gatito5 ti abhijjhāvyāpādakāyaganthena8 baddho, ratto ti pa-
katijahāpanena rāgena ratto, adhimucchito6 ti ativiya mucchito9, kāme-
svāhan ti duvidhesu pi kāmesu ahaṃ, brāhmaṇā ti paccekabuddhaṃ ālapati,
bhiṃsarūpan10 ti balavarūpaṃ, taṃ nussahe11 jīvikattho pahātun ti
imāya jīvikāya atthiko ahaṃ12 taṃ kāmaṃ pahātuṃ na sakkomīti vadati, kā-
hāmi puññānīti dānasīlauposathakammasaṃkhātāni pana puññāni anappa-
kāni bahūni karissāmīti. Evaṃ kilesakāmo nām'; esa sakiṃ allīnakālato13 paṭ-
ṭhāya apanetuṃ na sakkā, yena saṃkiliṭṭhacitto mahāpuriso paccekabuddhe14
pabbajjāya guṇaṃ kathente15 pi pabbajituṃ na sakkomīti āha. Yo16 Dīpaṃ-
karapādamūle attano sabhāvena17 ñāṇena Buddhakārakadhamme vicinanto tati-
yaṃ18 nekkhammapāramiṃ19 disvā
          Imaṃ tvaṃ tatiyaṃ tāva daḷhaṃ katvā samādiya (Cfr. vol.I, 21)
          nekkhamme19 pāramiṃ20 gaccha yadi bodhiṃ pattuṃ icchasi
          Yathā andughare puriso ciravuttho dukhaddito
          na tattha rāgam abhijaneti21 muttiṃ yeva gavesati
          Tath'; eva tvaṃ sabbabhave passa andughare viya
          nekkhammābhimukho22 hutvā sambodhiṃ pāpuṇissasīti23
evaṃ nekkhamme guṇam parikittesi so ajja paccekabuddhena pabbajjāya vaṇṇaṃ
vatvā kilese chaḍḍetvā24 samaṇo hohīti vuccamāno nāhaṃ kilese chaḍḍetvā sa-
maṇo bhavituṃ sakkomīti vadati. Imasmiṃ kira loke aṭṭha ummattakā nāma,
tenāhu porāṇā: aṭṭha puggalā ummattakasaññaṃ paṭilabhanti, kāmummattako

--------------------------------------------------------------------------
1 Cks -suddhā-.
2 Cks imehi.
3 Bd jahitvā.
4 Bd -haṃ janeti.
5 so Cks for gathito? Bd gaṇṭhito or gaṇhito?
6 Bd -muñcito.
7 Cks hiṃsa-, Bd bhisa-.
8 Cks -gan dhena, Bd abhijhakāyagaṇṭhenana.
9 Bd muñjito.
10 Ck bhiṃsanarū-, Cs hiṃsa-.
11 Bd taṃ nussahe ti taṃ duvidhaṃ pi kāmaṃ na ussāhāmi na sakkomi.
12 Cks ahan.
13 Ck allinā-, Bd allana-.
14 Bd -ddhena.
15 Bd -tenāpi.
16 Bd yoyaṃ mahāpuriso.
17 Bd attani sambhavena.
18 Ck -nantantiyaṃ.
19 Bd nikkhamma.
20 Cks -mī, Bd pāramitaṃ.
21 Cks rāgamhi janeti, Bd rāgaṃ janeti.
22 Bd nikkhamā.
23 Ck Bd -tīti.
24 Bd chinditvā.

[page 243]
3. Darīmukhajātaka. (378.) 243
lobhavasagato1, kodhummattako vihesāvasagato2, diṭṭhummattako vipallāsavasa-
gato1, mohummattako aññāṇavasagato1, yakkhummattako yakkhavasagato1,
pittummattako pittavasagato1, surummattako pānavasagato1, vyasanummattako
sokavasagato1 ti, imesu aṭṭhasu ummattakesu Mahāsatto imasmiṃ jātake kāmum-
mattako hutvā lobhavasagato1 pabbajjāguṇaṃ2 na aññāsi. Evaṃ4 anatthakāra-
kaṃ pan'; imaṃ5 guṇaparidhaṃsakaṃ lobhaṃ jānaṃ6 kasmā7 sattā pari-
muñcituṃ8 na sakkontīti: anamatagge saṃsāre anekāni kappakoṭisatasahas-
sāni ekato vaḍḍhitabhāvena9, evaṃ sante pi taṃ paṇḍitā appassādā kāmā ti
ādīnaṃ anekesaṃ paccavekkhaṇānaṃ vasena pajahanti.
     Ten'; eva Darīmukkho paccekabuddho Mahāsattena "pab-
bajituṃ na sakkomīti" vutte pi dhuranikkhepaṃ akatvā utta-
rim pi ovadanto10

  Ja_VI,1.3(=378).3: Yo atthakāmassa hitānukampino
                    ovajjamāno na karoti sāsanaṃ
                    idam eva seyyo iti maññamāno
                    punappunaṃ gabbham upeti mando. (Dhp. v. 325.) Ja_6.16 ||


  Ja_VI,1.3(=378).4: So ghorarūpaṃ nirayaṃ upeti
                    subhāsubhaṃ muttakarīsapūraṃ,
                    sattā11 sakāye12 na jahanti giddhā
                    ye13 honti kāmesu avītarāgā ti || Ja_VI:17 ||


dve gāthā āha.
     Tattha atthakāmassā 'ti vaḍḍhikāmassa14, hitānukampino ti hitena
muducittena anukampantassa, ovajjamāno ti ovadiyamāno, idameva seyyo
ti yaṃ attanā gahitagahaṇaṃ aseyyaṃ15 anuttamam16 pi samānaṃ taṃ idam
eva seyyo iti maññamāno, mando ti so17 aññāṇī18 puggalo mātukucchiyā
vāsaṃ nātikkamati, punappunaṃ gabbham upeti yevā 'ti attho, so gho-
rarūpan ti mahārāja so mando taṃ mātukucchiṃ upento ghorarūpaṃ dāruṇa-
jātikaṃ nirayaṃ upeti nāma, mātukucchi hi nirassādaṭṭhena idha nirayo vutto,
Catukuṇḍikanirayo19 nāma kataro ti20 vutto, mātukucchim eva vattuṃ vaṭṭati,
Avīcimahāniraye nibbattasattassa hi aparāparaṃ ādhāvanaparidhāvanaṃ hoti yeva,
tasmā taṃ21 Catukuṇḍikanirayo22 ti vattuṃ na labbhati, mātukucchiyaṃ pana

--------------------------------------------------------------------------
1 Bd -saṃgato.
2 Bd dosavasaṃgato.
3 Bd -jjāyaguṇañca.
4 Cks add mahāsatto.
5 Bd -kāriṇaṃ pana.
6 Bd jātakaṃ.
7 Bd tasmā.
8 Cks -muccituṃ, Bd paricajjituṃ.
9 Bd bandhita-.
10 Bd adds dvegāthamāha.
11 Bd omits sattā.
12 Bd sakkāye.
13 Bd te.
14 Bd vuḍhitakā-.
15 Bd adds ajeṭhaṃ.
16 Bd anuttaram.
17 Bd yo.
18 Ck Bd aññāni, Cs -ni corr. to -ṇī.
19 Cs -kuddhika-, Bd -kaṇṇika-.
20 Bd adds hi.
21 Cks naṃ?
22 Bd -kaṇṇika-.

[page 244]
244 V. Chanipāta. 1. Avāriyavagga. (39.)
nava vā dasa vā māse catūhi pi1 passehi ito c'; ito ca gantuṃ2 nāma na sakkā,
atisambādhe okāse catukuṇḍena3 catusaṃkuṭiten'; eva hutvā acchitabbaṃ, tasmā
eva4 Catukuṇḍikanirayo5 ti vuccati, subhāsubhan ti subhānaṃ asubhaṃ6,
subhānaṃ7 hi saṃsārabhīrukānaṃ yogāvacarakulaputtānaṃ mātukucchi ekantaṃ
asubhasammato, tena vuttaṃ:
          Ajaññaṃ jaññasammataṃ8 asuciṃ sucisammataṃ (Cfr. vol.II. p.437.)
          nānākuṇapaparipūraṃ9 jaññarūpaṃ apassato.
          Dhi-r-atthu 'maṃ āturaṃ pūtikāyaṃ
          jegucchiyaṃ asuciṃ vyādhidhammaṃ,
          ettha-ppamattā10 adhimucchitā11 pajā
          hāpenti12 maggaṃ sugatūpapattiyā.
Sattā13 ti āsattā14 visattā laggā lagitā15, sakāye16 na jahantīti taṃ17
mātukucchiṃ na pariccajanti, giddhā ti gathitā18, ye19 hontīti ye kāmesu
avītarāgā honti te etaṃ gabbhāvāsaṃ20 na jahantīti.
     Evaṃ Darīmukho paccekabuddho gabbhokkantimūlakaṃ21
parihāramūlakañ ca dukkhaṃ dassetvā idāni gabbhavuṭṭhāna-
mūlakaṃ22 dassetuṃ

  Ja_VI,1.3(=378).5: Mīḷhena littā ruhirena makkhitā
                    semhena littā upanikkhamanti,
                    yaṃ yaṃ hi kāyena phusanti tāvade
                    sabbaṃ asātaṃ dukkham eva kevalaṃ. || Ja_VI:18 ||


  Ja_VI,1.3(=378).6a: Ḍisvā vadāmi na hi aññato savaṃ23
                    pubbenivāsaṃ bahukaṃ sarāmīti || Ja_VI:19a ||


diyaḍḍhagātham āha.
     Tattha mīḷhena littā ti mahārāja ime sattā mātukucchito nikkhamantā
na catujātigandhaṃ vilimpitvā surabhimālaṃ pilandhitvā24 nikkhamanti, purā-
ṇagūthena pana makkhitā palibuddhā hutvā nikkhamanti, ruhirena makkhitā
ti rattalohitacandanānulittāpi ca23 hutvā na nikkhamanti, rattalohitamakkhitā
pana hutvā nikkhamanti, semhena littā ti na cāpi26 te27 setacandanena
vilittā28 nikkhamanti, bahalapicchilasemhalittā29 pana hutvā nikkhamanti,

--------------------------------------------------------------------------
1 Bd omits pi.
2 Bd vicarituṃ.
3 Bd -kaṇṇena.
4 Bd esa, Cs omits eva.
5 Ck -kuṇḍinirayo, Cs -kuḍinir-, Bd -kaṇṇikanir-.
6 Cs asu- corr. to su-.
7 Cs -nam corr. to -naṃ, Bd -nañ.
8 Ck -samānaṃ? Cs -samānaṃ? corr. to sammānaṃ, Bd -saṅkhātaṃ.
9 Bd -papūritaṃ.
10 Ck etta-, Cs etta- corr. to ettha-.
11 Bd mucci-.
12 Ck hahenti, Cs hahenti corr. to jāpenti?
13 Bd tattha sattā.
14 Cks as-.
15 Bd laggitā ti.
16 Bd sattāye.
17 Bd jahantīti sattā ye na jahanti te.
18 Bd gaddhitā.
19 Bd te.
20 Bd gabbha-.
21 Bd -kañca.
22 Cks gabbhaṭṭhāna-.
23 Cks saccaṃ.
24 Bd -tvāna.
25 Bd va.
26 Bd ca.
27 Bd omits te.
28 Bd -candanalittā.
29 Bd bahaḷapittase-.

[page 245]
3. Darīmukhajātaka. (378.) 245
itthīnaṃ hi gabbhavuṭṭhānakāle etāni asucīni nikkhamanti, tāvade1 ti tasmiṃ
samaye, idaṃ vuttaṃ hoti: mahārāja ime sattā tasmiṃ mātukucchito nikkhamana-
samaye evaṃ mīḷhādilittā nikkhamantā yaṃ yaṃ nikkhamanamaggaṃ padesaṃ
vā hatthaṃ vā pādaṃ2 vā phusanti taṃ sabbaṃ asātaṃ3 amadhuraṃ keva-
laṃ asammissaṃ4 dukkham eva phusanti, sukhaṃ nāma tesaṃ5 tasmiṃ sa-
maye n'; atthi6, disvā vadāmi na hi aññato savan ti mahārāja ahaṃ
imaṃ ettakaṃ vadanto na aññato savaṃ7 aññassa8 samaṇassa vā brāhma-
ṇassa vā9 sutvā vadāmi attano pana paccekabodhiñāṇena10 disvā paṭivijjhitvā
paccakkhaṃ katvā vadāmīti attho, pubbenivāsaṃ bahukan11 ti idaṃ attano
ānubhāvaṃ dassento āha, idaṃ vuttaṃ hoti: mahārāja ahaṃ12 hi pubbe ni-
vutthakhandhapaṭipāṭisaṃkhātaṃ13 pubbenivāsaṃ bahuṃ14 sarāmi, satasahassa-
kappādhikāni dve asaṃkheyyāni sarāmīti.
     Idāni Satthā abhisambuddho hutvā, evaṃ so paccekabuddho
rājānaṃ subhāsitakathāya15 saṃgaṇhīti16" vatvā osāne upaḍḍha-
gātham abhāsi17:

  Ja_VI,1.3(=378).6b:  Citrāhi gāthāhi subhāsitāhi
                    Darīmukho nijjhapayī18 Sumedhan ti. || Ja_VI:19b ||


     Tattha citrāhīti anekatthasannissitāhi, subhāsitāhīti sukathitāhi, Da-
rīmukho nijjhapayī19 Sumedhan ti bhikkhave so Darīmukho20 pacceka-
buddho taṃ Sumedhaṃ sundarapaññaṃ21 kāraṇākāraṇajānanasamatthaṃ rājānaṃ
nijjhāpayi ñāpesi22 attano23 yacanaṃ gaṇhāpesīti attho.
     Paccekabuddho24 kāmesu dosaṃ dassetvā attano23 vaca-
naṃ25 gāhāpetvā, "mahārāja, idāni pabbaja26 vā mā vā, mayā
pana tuyhaṃ kāmesu ādīnavo27 pabbajjāya ca ānisaṃso kathito,
tvaṃ appamatto hohīti" vatvā suvaṇṇarājahaṃso viya ākāse
uppatitvā valāhakagabbhaṃ maddanto Nandamūlakapabbhāram28
eva gato. Mahāsatto dasanakhasamodhānasamujjalaṃ añjaliṃ
sirasmiṃ ṭhapetvā namassamāno ṭhatvā tasmiṃ dassanavisa-

--------------------------------------------------------------------------
1 Bd tāvadevā.
2 Bd gattaṃ.
3 Cs aṃsātaṃ, Bd āsataṃ corr. to asataṃ.
4 Cs -ssa, Bd asucimissaṃ.
5 Bd nesaṃ.
6 Bd natthīti.
7 Bd pavaṃ.
8 Cks add vā.
9 Bd adds santikā.
10 Bd -buddha-.
11 Ck bahulaṃkan, Cs bahulatan corr. to -lakan.
12 Bd ayaṃ.
13 Bd pubbe pi vuṭhakkhandhe paṭisaṅkhātaṃ.
14 Ck bahu, Cs bahu corr. bahuṃ, Bd hahu corr. to bahukaṃ.
15 Bd -gāthāya.
16 Ck -hiṃti, Cs -gaṇahīti, Bd -gaṇiti.
17 Bd -thamāha.
18 Bd nijhāpariṃ.
19 Ck nijjhāpayiṃ, Cs nijjhāpayī, Bd nijhāpari.
20 Bd -kha.
21 Ck adds ñāṇaṃ, Cs ñāṇa.
22 Bd saññāpesi.
23 Ck adds va.
24 Cks sambuddho.
25 Bd vācacanaṃ.
26 Cks pabbajja, Bd pabbajjaṃ.
27 Cks ādinavaṃ, Bd ādinavo.
28 Cks -lapa-.

[page 246]
246 VI. Chanipāta. 1. Avāriyavagga. (39.)
yaṃ1 atīte2 jeṭṭhaputtaṃ pakkosāpetvā rajjaṃ paṭicchāpetvā3
mahājanassa rodantassa paridevantassa4 kāme pahāya Hima-
vantaṃ pavisitvā paṇṇasālaṃ māpetvā isipabbajjam pabbajitvā
nacirass'; eva abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā āyupari-
yosāne Brahmalokūpago ahosīti5.
     Satthā imaṃ desanaṃ6 {āharitvā} saccāni pakāsetvā jātakaṃ sa-
modhānesi: (Saccapariyosāne bahū7 sotāpannādayo ahesuṃ) "Tadā
rājā8 aham eva ahosin9 ti. Darīmukhaj