Brahma-Purana, Adhyayas 1 - 246

Input by Peter Schreiner and Renate Soehnen-Thieme
for the Tuebingen Purana Project
For further details see www.indologie.unizh.ch/text/text.html

PLAIN TEXT VERSION




THIS GRETIL TEXT FILE IS FOR REFERENCE PURPOSES ONLY!
COPYRIGHT AND TERMS OF USAGE AS FOR SOURCE FILE.

Text converted to Unicode (UTF-8).
(This file is to be used with a UTF-8 font and your browser's VIEW configuration
set to UTF-8.)

description:multibyte sequence:
long a ā
long A Ā
long i ī
long I Ī
long u ū
long U Ū
vocalic r
vocalic R
long vocalic r
vocalic l
vocalic L
long vocalic l
velar n
velar N
palatal n ñ
palatal N Ñ
retroflex t
retroflex T
retroflex d
retroflex D
retroflex n
retroflex N
palatal s ś
palatal S Ś
retroflex s
retroflex S
anusvara
visarga
long e ē
long o ō
l underbar
r underbar
n underbar
k underbar
t underbar

Unless indicated otherwise, accents have been dropped in order
to facilitate word search.

For a comprehensive list of GRETIL encodings and formats see:
http://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/gretdiac.pdf
and
http://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/gretdias.pdf

For further information see:
http://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil.htm









yasmāt sarvam idaṃ prapañcaracitaṃ māyājagaj jāyate BrP_1.1a
yasmiṃs tiṣṭhati yāti cāntasamaye kalpānukalpe punaḥ BrP_1.1b
yaṃ dhyātvā munayaḥ prapañcarahitaṃ vindanti mokṣaṃ dhruvaṃ BrP_1.1c
taṃ vande puruṣottamākhyam amalaṃ nityaṃ vibhuṃ niścalam BrP_1.1d
yaṃ dhyāyanti budhāḥ samādhisamaye śuddhaṃ viyatsaṃnibham BrP_1.2a
nityānandamayaṃ prasannam amalaṃ sarveśvaraṃ nirguṇam BrP_1.2b
vyaktāvyaktaparaṃ prapañcarahitaṃ dhyānaikagamyaṃ vibhum BrP_1.2c
taṃ saṃsāravināśahetum ajaraṃ vande hariṃ muktidam BrP_1.2d
supuṇye naimiṣāraṇye pavitre sumanohare /
nānāmunijanākīrṇe nānāpuṣpopaśobhite // BrP_1.3 //
saralaiḥ karṇikāraiś ca panasair dhavakhādiraiḥ /
āmrajambūkapitthaiś ca nyagrodhair devadārubhiḥ // BrP_1.4 //
aśvatthaiḥ pārijātaiś ca candanāgurupāṭalaiḥ /
bakulaiḥ saptaparṇaiś ca puṃnāgair nāgakesaraiḥ // BrP_1.5 //
śālais tālais tamālaiś ca nārikelais tathārjunaiḥ /
anyaiś ca bahubhir vṛkṣaiś campakādyaiś ca śobhite // BrP_1.6 //
nānāpakṣigaṇākīrṇe nānāmṛgagaṇair yute /
nānājalāśayaiḥ puṇyair dīrghikādyair alaṃkṛte // BrP_1.7 //
brāhmaṇaiḥ kṣatriyair vaiśyaiḥ śūdraiś cānyaiś ca jātibhiḥ /
vānaprasthair gṛhasthaiś ca yatibhir brahmacāribhiḥ // BrP_1.8 //
saṃpannair gokulaiś caiva sarvatra samalaṃkṛte /
yavagodhūmacaṇakair māṣamudgatilekṣubhiḥ // BrP_1.9 //
cīnakādyais tathā medhyaiḥ sasyaiś cānyaiś ca śobhite /
tatra dīpte hutavahe hūyamāne mahāmakhe // BrP_1.10 //
yajatāṃ naimiṣeyāṇāṃ sattre dvādaśavārṣike /
ājagmus tatra munayas tathānye 'pi dvijātayaḥ // BrP_1.11 //
tān āgatān dvijāṃs te tu pūjāṃ cakrur yathocitām /
teṣu tatropaviṣṭeṣu ṛtvigbhiḥ sahiteṣu ca // BrP_1.12 //
tatrājagāma sūtas tu matimāṃl lomaharṣaṇaḥ /
taṃ dṛṣṭvā te munivarāḥ pūjāṃ cakrur mudānvitāḥ // BrP_1.13 //
so 'pi tān pratipūjyaiva saṃviveśa varāsane /
kathāṃ cakrus tadānyonyaṃ sūtena sahitā dvijāḥ // BrP_1.14 //
kathānte vyāsaśiṣyaṃ te papracchuḥ saṃśayaṃ mudā /
ṛtvigbhiḥ sahitāḥ sarve sadasyaiḥ saha dīkṣitāḥ // BrP_1.15 //
{munaya ūcuḥ: }
purāṇāgamaśāstrāṇi setihāsāni sattama /
jānāsi devadaityānāṃ caritaṃ janma karma ca // BrP_1.16 //
na te 'sty aviditaṃ kiṃcid vede śāstre ca bhārate /
purāṇe mokṣaśāstre ca sarvajño 'si mahāmate // BrP_1.17 //
yathāpūrvam idaṃ sarvam utpannaṃ sacarācaram /
sasurāsuragandharvaṃ sayakṣoragarākṣasam // BrP_1.18 //
śrotum icchāmahe sūta brūhi sarvaṃ yathā jagat /
babhūva bhūyaś ca yathā mahābhāga bhaviṣyati // BrP_1.19 //
yataś caiva jagat sūta yataś caiva carācaram /
līnam āsīt tathā yatra layam eṣyati yatra ca // BrP_1.20 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
avikārāya śuddhāya nityāya paramātmane /
sadaikarūparūpāya viṣṇave sarvajiṣṇave // BrP_1.21 //
namo hiraṇyagarbhāya haraye śaṅkarāya ca /
vāsudevāya tārāya sargasthityantakarmaṇe // BrP_1.22 //
ekānekasvarūpāya sthūlasūkṣmātmane namaḥ /
avyaktavyaktabhūtāya viṣṇave muktihetave // BrP_1.23 //
sargasthitivināśāya jagato yo 'jarāmaraḥ /
mūlabhūto namas tasmai viṣṇave paramātmane // BrP_1.24 //
ādhārabhūtaṃ viśvasyāpy aṇīyāṃsam aṇīyasām /
praṇamya sarvabhūtastham acyutaṃ puruṣottamam // BrP_1.25 //
jñānasvarūpam atyantaṃ nirmalaṃ paramārthataḥ /
tam evārthasvarūpeṇa bhrāntidarśanataḥ sthitam // BrP_1.26 //
viṣṇuṃ grasiṣṇuṃ viśvasya sthitau sarge tathā prabhum /
sarvajñaṃ jagatām īśam ajam akṣayam avyayam // BrP_1.27 //
ādyaṃ susūkṣmaṃ viśveśaṃ brahmādīn praṇipatya ca /
itihāsapurāṇajñaṃ vedavedāṅgapāragam // BrP_1.28 //
sarvaśāstrārthatattvajñaṃ parāśarasutaṃ prabhum /
guruṃ praṇamya vakṣyāmi purāṇaṃ vedasaṃmitam // BrP_1.29 //
kathayāmi yathā pūrvaṃ dakṣādyair munisattamaiḥ /
pṛṣṭaḥ provāca bhagavān abjayoniḥ pitāmahaḥ // BrP_1.30 //
śṛṇudhvaṃ saṃpravakṣyāmi kathāṃ pāpapraṇāśinīm /
kathyamānāṃ mayā citrāṃ bahvarthāṃ śrutivistarām // BrP_1.31 //
yas tv imāṃ dhārayen nityaṃ śṛṇuyād vāpy abhīkṣṇaśaḥ /
svavaṃśadhāraṇaṃ kṛtvā svargaloke mahīyate // BrP_1.32 //
avyaktaṃ kāraṇaṃ yat tan nityaṃ sadasadātmakam /
pradhānaṃ puruṣas tasmān nirmame viśvam īśvaraḥ // BrP_1.33 //
taṃ budhyadhvaṃ muniśreṣṭhā brahmāṇam amitaujasam /
sraṣṭāraṃ sarvabhūtānāṃ nārāyaṇaparāyaṇam // BrP_1.34 //
ahaṃkāras tu mahatas tasmād bhūtāni jajñire /
bhūtabhedāś ca bhūtebhya iti sargaḥ sanātanaḥ // BrP_1.35 //
vistarāvayavaṃ caiva yathāprajñaṃ yathāśruti /
kīrtyamānaṃ śṛṇudhvaṃ vaḥ sarveṣāṃ kīrtivardhanam // BrP_1.36 //
kīrtitaṃ sthirakīrtīnāṃ sarveṣāṃ puṇyavardhanam /
tataḥ svayaṃbhūr bhagavān sisṛkṣur vividhāḥ prajāḥ // BrP_1.37 //
apa eva sasarjādau tāsu vīryam athāsṛjat /
āpo nārā iti proktā āpo vai narasūnavaḥ // BrP_1.38 //
ayanaṃ tasya tāḥ pūrvaṃ tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ /
hiraṇyavarṇam abhavat tad aṇḍam udakeśayam // BrP_1.39 //
tatra jajñe svayaṃ brahmā svayaṃbhūr iti naḥ śrutam /
hiraṇyavarṇo bhagavān uṣitvā parivatsaram // BrP_1.40 //
tad aṇḍam akarod dvaidhaṃ divaṃ bhuvam athāpi ca /
tayoḥ śakalayor madhya ākāśam akarot prabhuḥ // BrP_1.41 //
apsu pāriplavāṃ pṛthvīṃ diśaś ca daśadhā dadhe /
tatra kālaṃ mano vācaṃ kāmaṃ krodham atho ratim // BrP_1.42 //
sasarja sṛṣṭiṃ tadrūpāṃ sraṣṭum icchan prajāpatīn /
marīcim atryaṅgirasau pulastyaṃ pulahaṃ kratum // BrP_1.43 //
vasiṣṭhaṃ ca mahātejāḥ so 'sṛjat sapta mānasān /
sapta brahmāṇa ity ete purāṇe niścayaṃ gatāḥ // BrP_1.44 //
nārāyaṇātmakānāṃ tu saptānāṃ brahmajanmanām /
tato 'sṛjat purā brahmā rudraṃ roṣātmasaṃbhavam // BrP_1.45 //
sanatkumāraṃ ca vibhuṃ pūrveṣām api pūrvajam /
saptasv etā ajāyanta prajā rudrāś ca bho dvijāḥ // BrP_1.46 //
skandaḥ sanatkumāraś ca tejaḥ saṃkṣipya tiṣṭhataḥ /
teṣāṃ sapta mahāvaṃśā divyā devagaṇānvitāḥ // BrP_1.47 //
kriyāvantaḥ prajāvanto maharṣibhir alaṃkṛtāḥ /
vidyuto 'śanimeghāṃś ca rohitendradhanūṃṣi ca // BrP_1.48 //
vayāṃsi ca sasarjādau parjanyaṃ ca sasarja ha /
ṛco yajūṃṣi sāmāni nirmame yajñasiddhaye // BrP_1.49 //
sādhyān ajanayad devān ity evam anusaṃjaguḥ /
uccāvacāni bhūtāni gātrebhyas tasya jajñire // BrP_1.50 //
āpavasya prajāsargaṃ sṛjato hi prajāpateḥ /
sṛjyamānāḥ prajā naiva vivardhante yadā tadā // BrP_1.51 //
dvidhā kṛtvātmano deham ardhena puruṣo 'bhavat /
ardhena nārī tasyāṃ tu so 'sṛjad dvividhāḥ prajāḥ // BrP_1.52 //
divaṃ ca pṛthivīṃ caiva mahimnā vyāpya tiṣṭhati /
virājam asṛjad viṣṇuḥ so 'sṛjat puruṣaṃ virāṭ // BrP_1.53 //
puruṣaṃ taṃ manuṃ vidyāt tasya manvantaraṃ smṛtam /
dvitīyaṃ mānasasyaitan manor antaram ucyate // BrP_1.54 //
sa vairājaḥ prajāsargaṃ sasarja puruṣaḥ prabhuḥ /
nārāyaṇavisargasya prajās tasyāpy ayonijāḥ // BrP_1.55 //
āyuṣmān kīrtimān puṇya- prajāvāṃś ca bhaven naraḥ /
ādisargaṃ viditvemaṃ yatheṣṭāṃ cāpnuyād gatim // BrP_1.56 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
sa sṛṣṭvā tu prajās tv evam āpavo vai prajāpatiḥ /
lebhe vai puruṣaḥ patnīṃ śatarūpām ayonijām // BrP_2.1 //
āpavasya mahimnā tu divam āvṛtya tiṣṭhataḥ /
dharmeṇaiva muniśreṣṭhāḥ śatarūpā vyajāyata // BrP_2.2 //
sā tu varṣāyutaṃ taptvā tapaḥ paramaduścaram /
bhartāraṃ dīptatapasaṃ puruṣaṃ pratyapadyata // BrP_2.3 //
sa vai svāyaṃbhuvo viprāḥ puruṣo manur ucyate /
tasyaikasaptatiyugaṃ manvantaram ihocyate // BrP_2.4 //
vairājāt puruṣād vīraṃ śatarūpā vyajāyata /
priyavratottānapādau vīrāt kāmyā vyajāyata // BrP_2.5 //
kāmyā nāma sutā śreṣṭhā kardamasya prajāpateḥ /
kāmyāputrās tu catvāraḥ samrāṭ kukṣir virāṭ prabhuḥ // BrP_2.6 //
uttānapādaṃ jagrāha putram atriḥ prajāpatiḥ /
uttānapādāc caturaḥ sūnṛtā suṣuve sutān // BrP_2.7 //
dharmasya kanyā suśroṇī sūnṛtā nāma viśrutā /
utpannā vājimedhena dhruvasya jananī śubhā // BrP_2.8 //
dhruvaṃ ca kīrtimantaṃ ca āyuṣmantaṃ vasuṃ tathā /
uttānapādo 'janayat sūnṛtāyāṃ prajāpatiḥ // BrP_2.9 //
dhruvo varṣasahasrāṇi trīṇi divyāni bho dvijāḥ /
tapas tepe mahābhāgaḥ prārthayan sumahad yaśaḥ // BrP_2.10 //
tasmai brahmā dadau prītaḥ sthānam ātmasamaṃ prabhuḥ /
acalaṃ caiva purataḥ saptarṣīṇāṃ prajāpatiḥ // BrP_2.11 //
tasyābhimānam ṛddhiṃ ca mahimānaṃ nirīkṣya ca /
devāsurāṇām ācāryaḥ ślokaṃ prāg uśanā jagau // BrP_2.12 //
aho 'sya tapaso vīryam aho śrutam aho 'dbhutam /
yam adya purataḥ kṛtvā dhruvaṃ saptarṣayaḥ sthitāḥ // BrP_2.13 //
tasmāc chliṣṭiṃ ca bhavyaṃ ca dhruvāc chaṃbhur vyajāyata /
śliṣṭer ādhatta succhāyā pañca putrān akalmaṣān // BrP_2.14 //
ripuṃ ripuṃjayaṃ vīraṃ vṛkalaṃ vṛkatejasam /
ripor ādhatta bṛhatī cakṣuṣaṃ sarvatejasam // BrP_2.15 //
ajījanat puṣkariṇyāṃ vairiṇyāṃ cākṣuṣaṃ manum /
prajāpater ātmajāyāṃ vīraṇyasya mahātmanaḥ // BrP_2.16 //
manor ajāyanta daśa naḍvalāyāṃ mahaujasaḥ /
kanyāyāṃ muniśārdūlā vairājasya prajāpateḥ // BrP_2.17 //
kutsaḥ puruḥ śatadyumnas tapasvī satyavāk kaviḥ /
agniṣṭud atirātraś ca sudyumnaś ceti te nava // BrP_2.18 //
abhimanyuś ca daśamo naḍvalāyāṃ mahaujasaḥ /
puror ajanayat putrān ṣaḍ āgneyī mahāprabhān // BrP_2.19 //
aṅgaṃ sumanasaṃ svātiṃ kratum aṅgirasaṃ mayam /
aṅgāt sunīthāpatyaṃ vai veṇam ekaṃ vyajāyata // BrP_2.20 //
apacāreṇa veṇasya prakopaḥ sumahān abhūt /
prajārtham ṛṣayo yasya mamanthur dakṣiṇaṃ karam // BrP_2.21 //
veṇasya mathite pāṇau saṃbabhūva mahān nṛpaḥ /
taṃ dṛṣṭvā munayaḥ prāhur eṣa vai muditāḥ prajāḥ // BrP_2.22 //
kariṣyati mahātejā yaśaś ca prāpsyate mahat /
sa dhanvī kavacī jāto jvalajjvalanasaṃnibhaḥ // BrP_2.23 //
pṛthur vaiṇyas tathā cemāṃ rarakṣa kṣatrapūrvajaḥ /
rājasūyābhiṣiktānām ādyaḥ sa vasudhāpatiḥ // BrP_2.24 //
tasmāc caiva samutpannau nipuṇau sūtamāgadhau /
teneyaṃ gaur muniśreṣṭhā dugdhā sasyāni bhūbhṛtā // BrP_2.25 //
prajānāṃ vṛttikāmena devaiḥ sarṣigaṇaiḥ saha /
pitṛbhir dānavaiś caiva gandharvair apsarogaṇaiḥ // BrP_2.26 //
sarpaiḥ puṇyajanaiś caiva vīrudbhiḥ parvatais tathā /
teṣu teṣu ca pātreṣu duhyamānā vasuṃdharā // BrP_2.27 //
prādād yathepsitaṃ kṣīraṃ tena prāṇān adhārayan /
pṛthos tu putrau dharmajñau yajñānte 'ntardhipātinau // BrP_2.28 //
śikhaṇḍinī havirdhānam antardhānād vyajāyata /
havirdhānāt ṣaḍ āgneyī dhiṣaṇājanayat sutān // BrP_2.29 //
prācīnabarhiṣaṃ śukraṃ gayaṃ kṛṣṇaṃ vrajājinau /
prācīnabarhir bhagavān mahān āsīt prajāpatiḥ // BrP_2.30 //
havirdhānān muniśreṣṭhā yena saṃvardhitāḥ prajāḥ /
prācīnabarhir bhagavān pṛthivītalacāriṇīḥ // BrP_2.31 //
samudratanayāyāṃ tu kṛtadāro 'bhavat prabhuḥ /
mahatas tapasaḥ pāre savarṇāyāṃ prajāpatiḥ // BrP_2.32 //
savarṇādhatta sāmudrī daśa prācīnabarhiṣaḥ /
sarvān pracetaso nāma dhanurvedasya pāragān // BrP_2.33 //
apṛthagdharmacaraṇās te 'tapyanta mahat tapaḥ /
daśa varṣasahasrāṇi samudrasalileśayāḥ // BrP_2.34 //
tapaś caratsu pṛthivīṃ pracetaḥsu mahīruhāḥ /
arakṣamāṇām āvavrur babhūvātha prajākṣayaḥ // BrP_2.35 //
nāśakan māruto vātuṃ vṛtaṃ kham abhavad drumaiḥ /
daśa varṣasahasrāṇi na śekuś ceṣṭituṃ prajāḥ // BrP_2.36 //
tad upaśrutya tapasā yuktāḥ sarve pracetasaḥ /
mukhebhyo vāyum agniṃ ca sasṛjur jātamanyavaḥ // BrP_2.37 //
unmūlān atha vṛkṣāṃs tu kṛtvā vāyur aśoṣayat /
tān agnir adahad ghora evam āsīd drumakṣayaḥ // BrP_2.38 //
drumakṣayam atho buddhvā kiṃcic chiṣṭeṣu śākhiṣu /
upagamyābravīd etāṃs tadā somaḥ prajāpatīn // BrP_2.39 //
kopaṃ yacchata rājānaḥ sarve prācīnabarhiṣaḥ /
vṛkṣaśūnyā kṛtā pṛthvī śāmyetām agnimārutau // BrP_2.40 //
ratnabhūtā ca kanyeyaṃ vṛkṣāṇāṃ varavarṇinī /
bhaviṣyaṃ jānatā tāta dhṛtā garbheṇa vai mayā // BrP_2.41 //
māriṣā nāma nāmnaiṣā vṛkṣāṇām iti nirmitā /
bhāryā vo 'stu mahābhāgāḥ somavaṃśavivardhinī // BrP_2.42 //
yuṣmākaṃ tejaso 'rdhena mama cārdhena tejasaḥ /
asyām utpatsyate vidvān dakṣo nāma prajāpatiḥ // BrP_2.43 //
sa imāṃ dagdhabhūyiṣṭhāṃ yuṣmattejomayena vai /
agnināgnisamo bhūyaḥ prajāḥ saṃvardhayiṣyati // BrP_2.44 //
tataḥ somasya vacanāj jagṛhus te pracetasaḥ /
saṃhṛtya kopaṃ vṛkṣebhyaḥ patnīṃ dharmeṇa māriṣām // BrP_2.45 //
daśabhyas tu pracetobhyo māriṣāyāṃ prajāpatiḥ /
dakṣo jajñe mahātejāḥ somasyāṃśena bho dvijāḥ // BrP_2.46 //
acarāṃś ca carāṃś caiva dvipado 'tha catuṣpadaḥ /
sa sṛṣṭvā manasā dakṣaḥ paścād asṛjata striyaḥ // BrP_2.47 //
dadau daśa sa dharmāya kaśyapāya trayodaśa /
śiṣṭāḥ somāya rājñe ca nakṣatrākhyā dadau prabhuḥ // BrP_2.48 //
tāsu devāḥ khagā gāvo nāgā ditijadānavāḥ /
gandharvāpsarasaś caiva jajñire 'nyāś ca jātayaḥ // BrP_2.49 //
tataḥ prabhṛti viprendrāḥ prajā maithunasaṃbhavāḥ /
saṃkalpād darśanāt sparśāt pūrveṣāṃ procyate prajā // BrP_2.50 //
{munaya ūcuḥ: }
devānāṃ dānavānāṃ ca gandharvoragarakṣasām /
saṃbhavas tu śruto 'smābhir dakṣasya ca mahātmanaḥ // BrP_2.51 //
aṅguṣṭhād brahmaṇo jajñe dakṣaḥ kila śubhavrataḥ /
vāmāṅguṣṭhāt tathā caivaṃ tasya patnī vyajāyata // BrP_2.52 //
kathaṃ prācetasatvaṃ sa punar lebhe mahātapāḥ /
etaṃ naḥ saṃśayaṃ sūta vyākhyātuṃ tvam ihārhasi /
dauhitraś caiva somasya kathaṃ śvaśuratāṃ gataḥ // BrP_2.53 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
utpattiś ca nirodhaś ca nityaṃ bhūteṣu bho dvijāḥ /
ṛṣayo 'tra na muhyanti vidyāvantaś ca ye janāḥ // BrP_2.54 //
yuge yuge bhavanty ete punar dakṣādayo nṛpāḥ /
punaś caiva nirudhyante vidvāṃs tatra na muhyati // BrP_2.55 //
jyaiṣṭhyaṃ kāniṣṭham apy eṣāṃ pūrvaṃ nāsīd dvijottamāḥ /
tapa eva garīyo 'bhūt prabhāvaś caiva kāraṇam // BrP_2.56 //
imāṃ visṛṣṭiṃ dakṣasya yo vidyāt sacarācarām /
prajāvān āyur uttīrṇaḥ svargaloke mahīyate // BrP_2.57 //
{munaya ūcuḥ: }
devānāṃ dānavānāṃ ca gandharvoragarakṣasām /
utpattiṃ vistareṇaiva lomaharṣaṇa kīrtaya // BrP_3.1 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
prajāḥ sṛjeti vyādiṣṭaḥ pūrvaṃ dakṣaḥ svayaṃbhuvā /
yathā sasarja bhūtāni tathā śṛṇuta bho dvijāḥ // BrP_3.2 //
mānasāny eva bhūtāni pūrvam evāsṛjat prabhuḥ /
ṛṣīn devān sagandharvān asurān yakṣarākṣasān // BrP_3.3 //
yadāsya mānasī viprā na vyavardhata vai prajā /
tadā saṃcintya dharmātmā prajāhetoḥ prajāpatiḥ // BrP_3.4 //
sa maithunena dharmeṇa sisṛkṣur vividhāḥ prajāḥ /
asiknīm āvahat patnīṃ vīraṇasya prajāpateḥ // BrP_3.5 //
sutāṃ sutapasā yuktāṃ mahatīṃ lokadhāriṇīm /
atha putrasahasrāṇi vairaṇyāṃ pañca vīryavān // BrP_3.6 //
asiknyāṃ janayām āsa dakṣa eva prajāpatiḥ /
tāṃs tu dṛṣṭvā mahābhāgān saṃvivardhayiṣūn prajāḥ // BrP_3.7 //
devarṣiḥ priyasaṃvādo nāradaḥ prābravīd idam /
nāśāya vacanaṃ teṣāṃ śāpāyaivātmanas tathā // BrP_3.8 //
yaṃ kaśyapaḥ sutavaraṃ parameṣṭhī vyajījanat /
dakṣasya vai duhitari dakṣaśāpabhayān muniḥ // BrP_3.9 //
pūrvaṃ sa hi samutpanno nāradaḥ parameṣṭhinaḥ /
asiknyām atha vairaṇyāṃ bhūyo devarṣisattamaḥ // BrP_3.10 //
taṃ bhūyo janayām āsa piteva munipuṃgavam /
tena dakṣasya vai putrā haryaśvā iti viśrutāḥ // BrP_3.11 //
nirmathya nāśitāḥ sarve vidhinā ca na saṃśayaḥ /
tasyodyatas tadā dakṣo nāśāyāmitavikramaḥ // BrP_3.12 //
brahmarṣīn purataḥ kṛtvā yācitaḥ parameṣṭhinā /
tato 'bhisaṃdhiś cakre vai dakṣasya parameṣṭhinā // BrP_3.13 //
kanyāyāṃ nārado mahyaṃ tava putro bhaved iti /
tato dakṣaḥ sutāṃ prādāt priyāṃ vai parameṣṭhine /
sa tasyāṃ nārado jajñe bhūyaḥ śāpabhayād ṛṣiḥ // BrP_3.14 //
{munaya ūcuḥ: }
kathaṃ praṇāśitāḥ putrā nāradena maharṣiṇā /
prajāpateḥ sūtavarya śrotum icchāma tattvataḥ // BrP_3.15 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
dakṣasya putrā haryaśvā vivardhayiṣavaḥ prajāḥ /
samāgatā mahāvīryā nāradas tān uvāca ha // BrP_3.16 //
{nārada uvāca: }
bāliśā bata yūyaṃ vai nāsyā jānīta vai bhuvaḥ /
pramāṇaṃ sraṣṭukāmā vai prajāḥ prācetasātmajāḥ // BrP_3.17 //
antar ūrdhvam adhaś caiva kathaṃ sṛjatha vai prajāḥ /
te tu tadvacanaṃ śrutvā prayātāḥ sarvato diśaḥ // BrP_3.18 //
adyāpi na nivartante samudrebhya ivāpagāḥ /
haryaśveṣv atha naṣṭeṣu dakṣaḥ prācetasaḥ punaḥ // BrP_3.19 //
vairaṇyām atha putrāṇāṃ sahasram asṛjat prabhuḥ /
vivardhayiṣavas te tu śabalāśvās tathā prajāḥ // BrP_3.20 //
pūrvoktaṃ vacanaṃ te tu nāradena pracoditāḥ /
anyonyam ūcus te sarve samyag āha mahān ṛṣiḥ // BrP_3.21 //
bhrātṝṇāṃ padavīṃ jñātuṃ gantavyaṃ nātra saṃśayaḥ /
jñātvā pramāṇaṃ pṛthvyāś ca sukhaṃ srakṣyāmahe prajāḥ // BrP_3.22 //
te 'pi tenaiva mārgeṇa prayātāḥ sarvato diśam /
adyāpi na nivartante samudrebhya ivāpagāḥ // BrP_3.23 //
tadā prabhṛti vai bhrātā bhrātur anveṣaṇe dvijāḥ /
prayāto naśyati kṣipraṃ tan na kāryaṃ vipaścitā // BrP_3.24 //
tāṃś caiva naṣṭān vijñāya putrān dakṣaḥ prajāpatiḥ /
ṣaṣṭiṃ tato 'sṛjat kanyā vairaṇyām iti naḥ śrutam // BrP_3.25 //
tās tadā pratijagrāha bhāryārthaṃ kaśyapaḥ prabhuḥ /
somo dharmaś ca bho viprās tathaivānye maharṣayaḥ // BrP_3.26 //
dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa /
saptaviṃśati somāya catasro 'riṣṭanemine // BrP_3.27 //
dve caiva bahuputrāya dve caivāṅgirase tathā /
dve kṛśāśvāya viduṣe tāsāṃ nāmāni me śṛṇu // BrP_3.28 //
arundhatī vasur yāmī lambā bhānur marutvatī /
saṃkalpā ca muhūrtā ca sādhyā viśvā ca bho dvijāḥ // BrP_3.29 //
dharmapatnyo daśa tv etās tāsv apatyāni bodhata /
viśvedevās tu viśvāyāḥ sādhyā sādhyān vyajāyata // BrP_3.30 //
marutvatyāṃ marutvanto vasos tu vasavaḥ sutāḥ /
bhānos tu bhānavaḥ putrā muhūrtās tu muhūrtajāḥ // BrP_3.31 //
lambāyāś caiva ghoṣo 'tha nāgavīthī ca yāmijā /
pṛthivī viṣayaṃ sarvam arundhatyāṃ vyajāyata // BrP_3.32 //
saṃkalpāyās tu viśvātmā jajñe saṃkalpa eva hi /
nāgavīthyāṃ ca yāminyāṃ vṛṣalaś ca vyajāyata // BrP_3.33 //
parā yāḥ somapatnīś ca dakṣaḥ prācetaso dadau /
sarvā nakṣatranāmnyas tā jyotiṣe parikīrtitāḥ // BrP_3.34 //
ye tv anye khyātimanto vai devā jyotiṣpurogamāḥ /
vasavo 'ṣṭau samākhyātās teṣāṃ vakṣyāmi vistaram // BrP_3.35 //
āpo dhruvaś ca somaś ca dhavaś caivānilo 'nalaḥ /
pratyūṣaś ca prabhāsaś ca vasavo nāmabhiḥ smṛtāḥ // BrP_3.36 //
āpasya putro vaitaṇḍyaḥ śramaḥ śrānto munis tathā /
dhruvasya putro bhagavān kālo lokaprakālanaḥ // BrP_3.37 //
somasya bhagavān varcā varcasvī yena jāyate /
dhavasya putro draviṇo hutahavyavahas tathā /
manoharāyāḥ śiśiraḥ prāṇo 'tha ramaṇas tathā // BrP_3.38 //
anilasya śivā bhāryā tasyāḥ putro manojavaḥ /
avijñātagatiś caiva dvau putrāv anilasya ca // BrP_3.39 //
agniputraḥ kumāras tu śarastambe śriyā vṛtaḥ /
tasya śākho viśākhaś ca naigameyaś ca pṛṣṭhajaḥ // BrP_3.40 //
apatyaṃ kṛttikānāṃ tu kārttikeya iti smṛtaḥ /
pratyūṣasya viduḥ putram ṛṣiṃ nāmnātha devalam // BrP_3.41 //
dvau putrau devalasyāpi kṣamāvantau manīṣiṇau /
bṛhaspates tu bhaginī varastrī brahmavādinī // BrP_3.42 //
yogasiddhā jagat kṛtsnam asaktā vicacāra ha /
prabhāsasya tu sā bhāryā vasūnām aṣṭamasya tu // BrP_3.43 //
viśvakarmā mahābhāgo yasyāṃ jajñe prajāpatiḥ /
kartā śilpasahasrāṇāṃ tridaśānāṃ ca vārdhakiḥ // BrP_3.44 //
bhūṣaṇānāṃ ca sarveṣāṃ kartā śilpavatāṃ varaḥ /
yaḥ sarveṣāṃ vimānāni daivatānāṃ cakāra ha // BrP_3.45 //
mānuṣāś copajīvanti yasya śilpaṃ mahātmanaḥ /
surabhī kaśyapād rudrān ekādaśa vinirmame // BrP_3.46 //
mahādevaprasādena tapasā bhāvitā satī /
ajaikapād ahirbudhnyas tvaṣṭā rudraś ca vīryavān // BrP_3.47 //
haraś ca bahurūpaś ca tryambakaś cāparājitaḥ /
vṛṣākapiś ca śaṃbhuś ca kapardī raivatas tathā // BrP_3.48 //
mṛgavyādhaś ca śarvaś ca kapālī ca dvijottamāḥ /
ekādaśaite vikhyātā rudrās tribhuvaneśvarāḥ // BrP_3.49 //
śataṃ tv evaṃ samākhyātaṃ rudrāṇām amitaujasām /
purāṇe muniśārdūlā yair vyāptaṃ sacarācaram // BrP_3.50 //
dārāñ śṛṇudhvaṃ viprendrāḥ kaśyapasya prajāpateḥ /
aditir ditir danuś caiva ariṣṭā surasā khasā // BrP_3.51 //
surabhir vinatā caiva tāmrā krodhavaśā irā /
kadrur muniś ca bho viprās tāsv apatyāni bodhata // BrP_3.52 //
pūrvamanvantare śreṣṭhā dvādaśāsan surottamāḥ /
tuṣitā nāma te 'nyonyam ūcur vaivasvate 'ntare // BrP_3.53 //
upasthite 'tiyaśasaś cākṣuṣasyāntare manoḥ /
hitārthaṃ sarvalokānāṃ samāgamya parasparam // BrP_3.54 //
āgacchata drutaṃ devā aditiṃ saṃpraviśya vai /
manvantare prasūyāmas tan naḥ śreyo bhaviṣyati // BrP_3.55 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
evam uktvā tu te sarve cākṣuṣasyāntare manoḥ /
mārīcāt kaśyapāj jātās tv adityā dakṣakanyayā // BrP_3.56 //
tatra viṣṇuś ca śakraś ca jajñāte punar eva hi /
aryamā caiva dhātā ca tvaṣṭā pūṣā tathaiva ca // BrP_3.57 //
vivasvān savitā caiva mitro varuṇa eva ca /
aṃśo bhagaś cātitejā ādityā dvādaśa smṛtāḥ // BrP_3.58 //
saptaviṃśati yāḥ proktāḥ somapatnyo mahāvratāḥ /
tāsām apatyāny abhavan dīptāny amitatejasaḥ // BrP_3.59 //
ariṣṭanemipatnīnām apatyānīha ṣoḍaśa /
bahuputrasya viduṣaś catasro vidyutaḥ smṛtāḥ // BrP_3.60 //
cākṣuṣasyāntare pūrve ṛco brahmarṣisatkṛtāḥ /
kṛśāśvasya ca devarṣer devapraharaṇāḥ smṛtāḥ // BrP_3.61 //
ete yugasahasrānte jāyante punar eva hi /
sarve devagaṇāś cātra trayastriṃśat tu kāmajāḥ // BrP_3.62 //
teṣām api ca bho viprā nirodhotpattir ucyate /
yathā sūryasya gagana udayāstamayāv iha // BrP_3.63 //
evaṃ devanikāyās te saṃbhavanti yuge yuge /
dityāḥ putradvayaṃ jajñe kaśyapād iti naḥ śrutam // BrP_3.64 //
hiraṇyakaśipuś caiva hiraṇyākṣaś ca vīryavān /
siṃhikā cābhavat kanyā vipracitteḥ parigrahaḥ // BrP_3.65 //
saiṃhikeyā iti khyātā yasyāḥ putrā mahābalāḥ /
hiraṇyakaśipoḥ putrāś catvāraḥ prathitaujasaḥ // BrP_3.66 //
hrādaś ca anuhrādaś ca prahrādaś caiva vīryavān /
saṃhrādaś ca caturtho 'bhūd dhrādaputro hradas tathā // BrP_3.67 //
hradasya putrau dvau vīrau śivaḥ kālas tathaiva ca /
virocanaś ca prāhrādir balir jajñe virocanāt // BrP_3.68 //
baleḥ putraśatam āsīd bāṇajyeṣṭhaṃ tapodhanāḥ /
dhṛtarāṣṭraś ca sūryaś ca candramāś candratāpanaḥ // BrP_3.69 //
kumbhanābho gardabhākṣaḥ kukṣir ity evamādayaḥ /
bāṇas teṣām atibalo jyeṣṭhaḥ paśupateḥ priyaḥ // BrP_3.70 //
purā kalpe tu bāṇena prasādyomāpatiṃ prabhum /
pārśvato vihariṣyāmi ity evaṃ yācito varaḥ // BrP_3.71 //
hiraṇyākṣasutāś caiva vidvāṃsaś ca mahābalāḥ /
bharbharaḥ śakuniś caiva bhūtasaṃtāpanas tathā // BrP_3.72 //
mahānābhaś ca vikrāntaḥ kālanābhas tathaiva ca /
abhavan danuputrāś ca śataṃ tīvraparākramāḥ // BrP_3.73 //
tapasvino mahāvīryāḥ prādhānyena bravīmi tān /
dvimūrdhā śaṅkukarṇaś ca tathā hayaśirā vibhuḥ // BrP_3.74 //
ayomukhaḥ śambaraś ca kapilo vāmanas tathā /
mārīcir maghavāṃś caiva ilvalaḥ svasṛmas tathā // BrP_3.75 //
vikṣobhaṇaś ca ketuś ca ketuvīryaśatahradau /
indrajit sarvajic caiva vajranābhas tathaiva ca // BrP_3.76 //
ekacakro mahābāhus tārakaś ca mahābalaḥ /
vaiśvānaraḥ pulomā ca vidrāvaṇamahāśirāḥ // BrP_3.77 //
svarbhānur vṛṣaparvā ca vipracittiś ca vīryavān /
sarva ete danoḥ putrāḥ kaśyapād abhijajñire // BrP_3.78 //
vipracittipradhānās te dānavāḥ sumahābalāḥ /
eteṣāṃ putrapautraṃ tu na tac chakyaṃ dvijottamāḥ // BrP_3.79 //
prasaṃkhyātuṃ bahutvāc ca putrapautram anantakam /
svarbhānos tu prabhā kanyā pulomnas tu śacī sutā // BrP_3.80 //
upadīptir hayaśirāḥ śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī /
pulomā kālikā caiva vaiśvānarasute ubhe // BrP_3.81 //
bahvapatye mahāpatye marīces tu parigrahaḥ /
tayoḥ putrasahasrāṇi ṣaṣṭir dānavanandanāḥ // BrP_3.82 //
caturdaśaśatān anyān hiraṇyapuravāsinaḥ /
marīcir janayām āsa mahatā tapasānvitaḥ // BrP_3.83 //
paulomāḥ kālakeyāś ca dānavās te mahābalāḥ /
avadhyā devatānāṃ hi hiraṇyapuravāsinaḥ // BrP_3.84 //
pitāmahaprasādena ye hatāḥ savyasācinā /
tato 'pare mahāvīryā dānavās tv atidāruṇāḥ // BrP_3.85 //
siṃhikāyām athotpannā vipracitteḥ sutās tathā /
daityadānavasaṃyogāj jātās tīvraparākramāḥ // BrP_3.86 //
saiṃhikeyā iti khyātās trayodaśa mahābalāḥ /
vaṃśyaḥ śalyaś ca balinau nalaś caiva tathā balaḥ // BrP_3.87 //
vātāpir namuciś caiva ilvalaḥ svasṛmas tathā /
añjiko narakaś caiva kālanābhas tathaiva ca // BrP_3.88 //
saramānas tathā caiva svarakalpaś ca vīryavān /
ete vai dānavāḥ śreṣṭhā danor vaṃśavivardhanāḥ // BrP_3.89 //
teṣāṃ putrāś ca pautrāś ca śataśo 'tha sahasraśaḥ /
saṃhrādasya tu daityasya nivātakavacāḥ kule // BrP_3.90 //
samutpannāḥ sumahatā tapasā bhāvitātmanaḥ /
tisraḥ koṭyaḥ sutās teṣāṃ maṇivatyāṃ nivāsinaḥ // BrP_3.91 //
avadhyās te 'pi devānām arjunena nipātitāḥ /
ṣaṭ sutāḥ sumahābhāgās tāmrāyāḥ parikīrtitāḥ // BrP_3.92 //
krauñcī śyenī ca bhāsī ca sugrīvī śucigṛdhrikā /
krauñcī tu janayām āsa ulūkapratyulūkakān // BrP_3.93 //
śyenī śyenāṃs tathā bhāsī bhāsān gṛdhrāṃś ca gṛdhry api /
śucir audakān pakṣigaṇān sugrīvī tu dvijottamāḥ // BrP_3.94 //
aśvān uṣṭrān gardabhāṃś ca tāmrāvaṃśaḥ prakīrtitaḥ /
vinatāyās tu dvau putrau vikhyātau garuḍāruṇau // BrP_3.95 //
garuḍaḥ patatāṃ śreṣṭho dāruṇaḥ svena karmaṇā /
surasāyāḥ sahasraṃ tu sarpāṇām amitaujasām // BrP_3.96 //
anekaśirasāṃ viprāḥ khacarāṇāṃ mahātmanām /
kādraveyās tu balinaḥ sahasram amitaujasaḥ // BrP_3.97 //
suparṇavaśagā nāgā jajñire naikamastakāḥ /
yeṣāṃ pradhānāḥ satataṃ śeṣavāsukitakṣakāḥ // BrP_3.98 //
airāvato mahāpadmaḥ kambalāśvatarāv ubhau /
elāpattraś ca śaṅkhaś ca karkoṭakadhanaṃjayau // BrP_3.99 //
mahānīlamahākarṇau dhṛtarāṣṭrabalāhakau /
kuharaḥ puṣpadaṃṣṭraś ca durmukhaḥ sumukhas tathā // BrP_3.100 //
śaṅkhaś ca śaṅkhapālaś ca kapilo vāmanas tathā /
nahuṣaḥ śaṅkharomā ca maṇir ity evamādayaḥ // BrP_3.101 //
teṣāṃ putrāś ca pautrāś ca śataśo 'tha sahasraśaḥ /
caturdaśasahasrāṇi krūrāṇām anilāśinām // BrP_3.102 //
gaṇaṃ krodhavaṃśaṃ viprās tasya sarve ca daṃṣṭriṇaḥ /
sthalajāḥ pakṣiṇo 'bjāś ca dharāyāḥ prasavāḥ smṛtāḥ // BrP_3.103 //
gās tu vai janayām āsa surabhir mahiṣīs tathā /
irā vṛkṣalatā vallīs tṛṇajātīś ca sarvaśaḥ // BrP_3.104 //
khasā tu yakṣarakṣāṃsi munir apsarasas tathā /
ariṣṭā tu mahāsiddhā gandharvān amitaujasaḥ // BrP_3.105 //
ete kaśyapadāyādāḥ kīrtitāḥ sthāṇujaṅgamāḥ /
yeṣāṃ putrāś ca pautrāś ca śataśo 'tha sahasraśaḥ // BrP_3.106 //
eṣa manvantare viprāḥ sargaḥ svārociṣe smṛtaḥ /
vaivasvate 'timahati vāruṇe vitate kratau // BrP_3.107 //
juhvānasya brahmaṇo vai prajāsarga ihocyate /
pūrvaṃ yatra samutpannān brahmarṣīn sapta mānasān // BrP_3.108 //
putratve kalpayām āsa svayam eva pitāmahaḥ /
tato virodhe devānāṃ dānavānāṃ ca bho dvijāḥ // BrP_3.109 //
ditir vinaṣṭaputrā vai toṣayām āsa kaśyapam /
kaśyapas tu prasannātmā samyag ārādhitas tayā // BrP_3.110 //
vareṇa cchandayām āsa sā ca vavre varaṃ tadā /
putram indravadhārthāya samartham amitaujasam // BrP_3.111 //
sa ca tasmai varaṃ prādāt prārthitaḥ sumahātapāḥ /
dattvā ca varam atyugro mārīcaḥ samabhāṣata // BrP_3.112 //
indraṃ putro nihantā te garbhaṃ vai śaradāṃ śatam /
yadi dhārayase śauca- tatparā vratam āsthitā // BrP_3.113 //
tathety abhihito bhartā tayā devyā mahātapāḥ /
dhārayām āsa garbhaṃ tu śuciḥ sā munisattamāḥ // BrP_3.114 //
tato 'bhyupāgamad dityāṃ garbham ādhāya kaśyapaḥ /
rodhayan vai gaṇaṃ śreṣṭhaṃ devānām amitaujasam // BrP_3.115 //
tejaḥ saṃhṛtya durdharṣam avadhyam amarair api /
jagāma parvatāyaiva tapase saṃśitavratā // BrP_3.116 //
tasyāś caivāntaraprepsur abhavat pākaśāsanaḥ /
jāte varṣaśate cāsyā dadarśāntaram acyutaḥ // BrP_3.117 //
akṛtvā pādayoḥ śaucaṃ ditiḥ śayanam āviśat /
nidrāṃ cāhārayām āsa tasyāṃ kukṣiṃ praviśya saḥ // BrP_3.118 //
vajrapāṇis tato garbhaṃ saptadhā taṃ nyakṛntayat /
sa pāṭyamāno garbho 'tha vajreṇa praruroda ha // BrP_3.119 //
mā rodīr iti taṃ śakraḥ punaḥ punar athābravīt /
so 'bhavat saptadhā garbhas tam indro ruṣitaḥ punaḥ // BrP_3.120 //
ekaikaṃ saptadhā cakre vajreṇaivārikarṣaṇaḥ /
maruto nāma te devā babhūvur dvijasattamāḥ // BrP_3.121 //
yathoktaṃ vai maghavatā tathaiva maruto 'bhavan /
devāś caikonapañcāśat sahāyā vajrapāṇinaḥ // BrP_3.122 //
teṣām evaṃ pravṛttānāṃ bhūtānāṃ dvijasattamāḥ /
rocayan vai gaṇaśreṣṭhān devānām amitaujasām // BrP_3.123 //
nikāyeṣu nikāyeṣu hariḥ prādāt prajāpatīn /
kramaśas tāni rājyāni pṛthupūrvāṇi bho dvijāḥ // BrP_3.124 //
sa hariḥ puruṣo vīraḥ kṛṣṇo jiṣṇuḥ prajāpatiḥ /
parjanyas tapano 'nantas tasya sarvam idaṃ jagat // BrP_3.125 //
bhūtasargam imaṃ samyag jānato dvijasattamāḥ /
nāvṛttibhayam astīha paralokabhayaṃ kutaḥ // BrP_3.126 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
abhiṣicyādhirājendraṃ pṛthuṃ vaiṇyaṃ pitāmahaḥ /
tataḥ krameṇa rājyāni vyādeṣṭum upacakrame // BrP_4.1 //
dvijānāṃ vīrudhāṃ caiva nakṣatragrahayos tathā /
yajñānāṃ tapasāṃ caiva somaṃ rājye 'bhyaṣecayat // BrP_4.2 //
apāṃ tu varuṇaṃ rājye rājñāṃ vaiśravaṇaṃ patim /
ādityānāṃ tathā viṣṇuṃ vasūnām atha pāvakam // BrP_4.3 //
prajāpatīnāṃ dakṣaṃ tu marutām atha vāsavam /
daityānāṃ dānavānāṃ vai prahrādam amitaujasam // BrP_4.4 //
vaivasvataṃ pitṝṇāṃ ca yamaṃ rājye 'bhyaṣecayat /
yakṣāṇāṃ rākṣasānāṃ ca pārthivānāṃ tathaiva ca // BrP_4.5 //
sarvabhūtapiśācānāṃ girīśaṃ śūlapāṇinam /
śailānāṃ himavantaṃ ca nadīnām atha sāgaram // BrP_4.6 //
gandharvāṇām adhipatiṃ cakre citrarathaṃ prabhum /
nāgānāṃ vāsukiṃ cakre sarpāṇām atha takṣakam // BrP_4.7 //
vāraṇānāṃ tu rājānam airāvatam athādiśat /
uccaiḥśravasam aśvānāṃ garuḍaṃ caiva pakṣiṇām // BrP_4.8 //
mṛgāṇām atha śārdūlaṃ govṛṣaṃ tu gavāṃ patim /
vanaspatīnāṃ rājānaṃ plakṣam evābhyaṣecayat // BrP_4.9 //
evaṃ vibhajya rājyāni krameṇaiva pitāmahaḥ /
diśāṃ pālān atha tataḥ sthāpayām āsa sa prabhuḥ // BrP_4.10 //
pūrvasyāṃ diśi putraṃ tu vairājasya prajāpateḥ /
diśaḥ pālaṃ sudhanvānaṃ rājānaṃ so 'bhyaṣecayat // BrP_4.11 //
dakṣiṇasyāṃ diśi tathā kardamasya prajāpateḥ /
putraṃ śaṅkhapadaṃ nāma rājānaṃ so 'bhyaṣecayat // BrP_4.12 //
paścimasyāṃ diśi tathā rajasaḥ putram acyutam /
ketumantaṃ mahātmānaṃ rājānaṃ so 'bhyaṣecayat // BrP_4.13 //
tathā hiraṇyaromāṇaṃ parjanyasya prajāpateḥ /
udīcyāṃ diśi durdharṣaṃ rājānaṃ so 'bhyaṣecayat // BrP_4.14 //
tair iyaṃ pṛthivī sarvā saptadvīpā sapattanā /
yathāpradeśam adyāpi dharmeṇa pratipālyate // BrP_4.15 //
rājasūyābhiṣiktas tu pṛthur etair narādhipaiḥ /
vedadṛṣṭena vidhinā rājā rājye narādhipaḥ // BrP_4.16 //
tato manvantare 'tīte cākṣuṣe 'mitatejasi /
vaivasvatāya manave pṛthivyāṃ rājyam ādiśat // BrP_4.17 //
tasya vistaram ākhyāsye manor vaivasvatasya ha /
bhavatāṃ cānukūlyāya yadi śrotum ihecchatha /
mahad etad adhiṣṭhānaṃ purāṇe tad adhiṣṭhitam // BrP_4.18 //
{munaya ūcuḥ: }
vistareṇa pṛthor janma lomaharṣaṇa kīrtaya /
yathā mahātmanā tena dugdhā veyaṃ vasuṃdharā // BrP_4.19 //
yathā vāpi nṛbhir dugdhā yathā devair maharṣibhiḥ /
yathā daityaiś ca nāgaiś ca yathā yakṣair yathā drumaiḥ // BrP_4.20 //
yathā śailaiḥ piśācaiś ca gandharvaiś ca dvijottamaiḥ /
rākṣasaiś ca mahāsattvair yathā dugdhā vasuṃdharā // BrP_4.21 //
teṣāṃ pātraviśeṣāṃś ca vaktum arhasi suvrata /
vatsakṣīraviśeṣāṃś ca dogdhāraṃ cānupūrvaśaḥ // BrP_4.22 //
yasmāc ca kāraṇāt pāṇir veṇasya mathitaḥ purā /
kruddhair maharṣibhis tāta kāraṇaṃ tac ca kīrtaya // BrP_4.23 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
śṛṇudhvaṃ kīrtayiṣyāmi pṛthor vaiṇyasya vistaram /
ekāgrāḥ prayatāś caiva puṇyārthaṃ vai dvijarṣabhāḥ // BrP_4.24 //
nāśuceḥ kṣudramanaso nāśiṣyasyāvratasya ca /
kīrtayeyam idaṃ viprāḥ kṛtaghnāyāhitāya ca // BrP_4.25 //
svargyaṃ yaśasyam āyuṣyaṃ dhanyaṃ vedaiś ca saṃmitam /
rahasyam ṛṣibhiḥ proktaṃ śṛṇudhvaṃ vai yathātatham // BrP_4.26 //
yaś cemaṃ kīrtayen nityaṃ pṛthor vaiṇyasya vistaram /
brāhmaṇebhyo namaskṛtya na sa śocet kṛtākṛtam // BrP_4.27 //
āsīd dharmasya saṃgoptā pūrvam atrisamaḥ prabhuḥ /
atrivaṃśe samutpannas tv aṅgo nāma prajāpatiḥ // BrP_4.28 //
tasya putro 'bhavad veṇo nātyarthaṃ dharmakovidaḥ /
jāto mṛtyusutāyāṃ vai sunīthāyāṃ prajāpatiḥ // BrP_4.29 //
sa mātāmahadoṣeṇa tena kālātmajātmajaḥ /
svadharmaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā kāmalobheṣv avartata // BrP_4.30 //
maryādāṃ bhedayām āsa dharmopetāṃ sa pārthivaḥ /
vedadharmān atikramya so 'dharmanirato 'bhavat // BrP_4.31 //
niḥsvādhyāyavaṣaṭkārāḥ prajās tasmin prajāpatau /
pravṛttaṃ na papuḥ somaṃ hutaṃ yajñeṣu devatāḥ // BrP_4.32 //
na yaṣṭavyaṃ na hotavyam iti tasya prajāpateḥ /
āsīt pratijñā krūreyaṃ vināśe pratyupasthite // BrP_4.33 //
aham ijyaś ca yaṣṭā ca yajñaś ceti bhṛgūdvaha /
mayi yajño vidhātavyo mayi hotavyam ity api // BrP_4.34 //
tam atikrāntamaryādam ādadānam asāṃpratam /
ūcur maharṣayaḥ sarve marīcipramukhās tadā // BrP_4.35 //
vayaṃ dīkṣāṃ pravekṣyāmaḥ saṃvatsaragaṇān bahūn /
adharmaṃ kuru mā veṇa eṣa dharmaḥ sanātanaḥ // BrP_4.36 //
nidhane 'treḥ prasūtas tvaṃ prajāpatir asaṃśayam /
prajāś ca pālayiṣye 'ham itīha samayaḥ kṛtaḥ // BrP_4.37 //
tāṃs tathā bruvataḥ sarvān maharṣīn abravīt tadā /
veṇaḥ prahasya durbuddhir imam artham anarthavit // BrP_4.38 //
{veṇa uvāca: }
sraṣṭā dharmasya kaś cānyaḥ śrotavyaṃ kasya vā mayā /
śrutavīryatapaḥsatyair mayā vā kaḥ samo bhuvi // BrP_4.39 //
prabhavaṃ sarvabhūtānāṃ dharmāṇāṃ ca viśeṣataḥ /
saṃmūḍhā na vidur nūnaṃ bhavanto māṃ vicetasaḥ // BrP_4.40 //
icchan daheyaṃ pṛthivīṃ plāvayeyaṃ jalais tathā /
dyāṃ vai bhuvaṃ ca rundheyaṃ nātra kāryā vicāraṇā // BrP_4.41 //
yadā na śakyate mohād avalepāc ca pārthivaḥ /
apanetuṃ tadā veṇas tataḥ kruddhā maharṣayaḥ // BrP_4.42 //
taṃ nigṛhya mahātmāno visphurantaṃ mahābalam /
tato 'sya savyam ūruṃ te mamanthur jātamanyavaḥ // BrP_4.43 //
tasmin nimathyamāne vai rājña ūrau tu jajñivān /
hrasvo 'timātraḥ puruṣaḥ kṛṣṇaś ceti babhūva ha // BrP_4.44 //
sa bhītaḥ prāñjalir bhūtvā tasthivān dvijasattamāḥ /
tam atrir vihvalaṃ dṛṣṭvā niṣīdety abravīt tadā // BrP_4.45 //
niṣādavaṃśakartāsau babhūva vadatāṃ varāḥ /
dhīvarān asṛjac cāpi veṇakalmaṣasaṃbhavān // BrP_4.46 //
ye cānye vindhyanilayās tathā parvatasaṃśrayāḥ /
adharmarucayo viprās te tu vai veṇakalmaṣāḥ // BrP_4.47 //
tataḥ punar mahātmānaḥ pāṇiṃ veṇasya dakṣiṇam /
araṇīm iva saṃrabdhā mamanthur jātamanyavaḥ // BrP_4.48 //
pṛthus tasmāt samutpannaḥ karāj jvalanasaṃnibhaḥ /
dīpyamānaḥ svavapuṣā sākṣād agnir iva jvalan // BrP_4.49 //
atha so 'jagavaṃ nāma dhanur gṛhya mahāravam /
śarāṃś ca divyān rakṣārthaṃ kavacaṃ ca mahāprabham // BrP_4.50 //
tasmiñ jāte 'tha bhūtāni saṃprahṛṣṭāni sarvaśaḥ /
samāpetur mahābhāgā veṇas tu tridivaṃ yayau // BrP_4.51 //
samutpannena bho viprāḥ satputreṇa mahātmanā /
trātaḥ sa puruṣavyāghraḥ puṃnāmno narakāt tadā // BrP_4.52 //
taṃ samudrāś ca nadyaś ca ratnāny ādāya sarvaśaḥ /
toyāni cābhiṣekārthaṃ sarva evopatasthire // BrP_4.53 //
pitāmahaś ca bhagavān devair āṅgirasaiḥ saha /
sthāvarāṇi ca bhūtāni jaṅgamāni ca sarvaśaḥ // BrP_4.54 //
samāgamya tadā vaiṇyam abhyaṣiñcan narādhipam /
mahatā rājarājena prajās tenānurañjitāḥ // BrP_4.55 //
so 'bhiṣikto mahātejā vidhivad dharmakovidaiḥ /
ādhirājye tadā rājñāṃ pṛthur vaiṇyaḥ pratāpavān // BrP_4.56 //
pitrāparañjitās tasya prajās tenānurañjitāḥ /
anurāgāt tatas tasya nāma rājābhyajāyata // BrP_4.57 //
āpas tastambhire tasya samudram abhiyāsyataḥ /
parvatāś ca dadur mārgaṃ dhvajabhaṅgaś ca nābhavat // BrP_4.58 //
akṛṣṭapacyā pṛthivī sidhyanty annāni cintanāt /
sarvakāmadughā gāvaḥ puṭake puṭake madhu // BrP_4.59 //
etasminn eva kāle tu yajñe paitāmahe śubhe /
sūtaḥ sūtyāṃ samutpannaḥ sautye 'hani mahāmatiḥ // BrP_4.60 //
tasminn eva mahāyajñe jajñe prājño 'tha māgadhaḥ /
pṛthoḥ stavārthaṃ tau tatra samāhūtau maharṣibhiḥ // BrP_4.61 //
tāv ūcur ṛṣayaḥ sarve stūyatām eṣa pārthivaḥ /
karmaitad anurūpaṃ vāṃ pātraṃ cāyaṃ narādhipaḥ // BrP_4.62 //
tāv ūcatus tadā sarvāṃs tān ṛṣīn sūtamāgadhau /
āvāṃ devān ṛṣīṃś caiva prīṇayāvaḥ svakarmabhiḥ // BrP_4.63 //
na cāsya vidmo vai karma nāma vā lakṣaṇaṃ yaśaḥ /
stotraṃ yenāsya kuryāva rājñas tejasvino dvijāḥ // BrP_4.64 //
ṛṣibhis tau niyuktau tu bhaviṣyaiḥ stūyatām iti /
yāni karmāṇi kṛtavān pṛthuḥ paścān mahābalaḥ // BrP_4.65 //
tataḥ prabhṛti vai loke staveṣu munisattamāḥ /
āśīrvādāḥ prayujyante sūtamāgadhabandibhiḥ // BrP_4.66 //
tayoḥ stavānte suprītaḥ pṛthuḥ prādāt prajeśvaraḥ /
anūpadeśaṃ sūtāya magadhaṃ māgadhāya ca // BrP_4.67 //
taṃ dṛṣṭvā paramaprītāḥ prajāḥ procur manīṣiṇaḥ /
vṛttīnām eṣa vo dātā bhaviṣyati narādhipaḥ // BrP_4.68 //
tato vaiṇyaṃ mahātmānaṃ prajāḥ samabhidudruvuḥ /
tvaṃ no vṛttiṃ vidhatsveti maharṣivacanāt tadā // BrP_4.69 //
so 'bhidrutaḥ prajābhis tu prajāhitacikīrṣayā /
dhanur gṛhya pṛṣatkāṃś ca pṛthivīm ādravad balī // BrP_4.70 //
tato vaiṇyabhayatrastā gaur bhūtvā prādravan mahī /
tāṃ pṛthur dhanur ādāya dravantīm anvadhāvata // BrP_4.71 //
sā lokān brahmalokādīn gatvā vaiṇyabhayāt tadā /
pradadarśāgrato vaiṇyaṃ pragṛhītaśarāsanam // BrP_4.72 //
jvaladbhir niśitair bāṇair dīptatejasam antataḥ /
mahāyogaṃ mahātmānaṃ durdharṣam amarair api // BrP_4.73 //
alabhantī tu sā trāṇaṃ vaiṇyam evānvapadyata /
kṛtāñjalipuṭā bhūtvā pūjyā lokais tribhis tadā // BrP_4.74 //
uvāca vaiṇyaṃ nādharmaṃ strīvadhe paripaśyasi /
kathaṃ dhārayitā cāsi prajā rājan vinā mayā // BrP_4.75 //
mayi lokāḥ sthitā rājan mayedaṃ dhāryate jagat /
madvināśe vinaśyeyuḥ prajāḥ pārthiva viddhi tat // BrP_4.76 //
na mām arhasi hantuṃ vai śreyaś cet tvaṃ cikīrṣasi /
prajānāṃ pṛthivīpāla śṛṇu cedaṃ vaco mama // BrP_4.77 //
upāyataḥ samārabdhāḥ sarve sidhyanty upakramāḥ /
upāyaṃ paśya yena tvaṃ dhārayethāḥ prajām imām // BrP_4.78 //
hatvāpi māṃ na śaktas tvaṃ prajānāṃ poṣaṇe nṛpa /
anukūlā bhaviṣyāmi yaccha kopaṃ mahāmate // BrP_4.79 //
avadhyāṃ ca striyaṃ prāhus tiryagyonigateṣv api /
yady evaṃ pṛthivīpāla na dharmaṃ tyaktum arhasi // BrP_4.80 //
evaṃ bahuvidhaṃ vākyaṃ śrutvā rājā mahāmanāḥ /
kopaṃ nigṛhya dharmātmā vasudhām idam abravīt // BrP_4.81 //
{pṛthur uvāca: }
ekasyārthe tu yo hanyād ātmano vā parasya vā /
bahūn vā prāṇino 'nantaṃ bhavet tasyeha pātakam // BrP_4.82 //
sukham edhanti bahavo yasmiṃs tu nihate 'śubhe /
tasmin hate nāsti bhadre pātakaṃ copapātakam // BrP_4.83 //
so 'haṃ prajānimittaṃ tvāṃ haniṣyāmi vasuṃdhare /
yadi me vacanān nādya kariṣyasi jagaddhitam // BrP_4.84 //
tvāṃ nihatyādya bāṇena macchāsanaparāṅmukhīm /
ātmānaṃ prathayitvāhaṃ prajā dhārayitā svayam // BrP_4.85 //
sā tvaṃ śāsanam āsthāya mama dharmabhṛtāṃ vare /
saṃjīvaya prajāḥ sarvāḥ samarthā hy asi dhāraṇe // BrP_4.86 //
duhitṛtvaṃ ca me gaccha tata enam ahaṃ śaram /
niyaccheyaṃ tvadvadhārtham udyantaṃ ghoradarśanam // BrP_4.87 //
{vasudhovāca: }
sarvam etad ahaṃ vīra vidhāsyāmi na saṃśayaḥ /
vatsaṃ tu mama saṃpaśya kṣareyaṃ yena vatsalā // BrP_4.88 //
samāṃ ca kuru sarvatra māṃ tvaṃ dharmabhṛtāṃ vara /
yathā visyandamānaṃ me kṣīraṃ sarvatra bhāvayet // BrP_4.89 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
tata utsārayām āsa śailāñ śatasahasraśaḥ /
dhanuṣkoṭyā tadā vaiṇyas tena śailā vivardhitāḥ // BrP_4.90 //
nahi pūrvavisarge vai viṣame pṛthivītale /
saṃvibhāgaḥ purāṇāṃ vā grāmāṇāṃ vābhavat tadā // BrP_4.91 //
na sasyāni na gorakṣyaṃ na kṛṣir na vaṇikpathaḥ /
naiva satyānṛtaṃ cāsīn na lobho na ca matsaraḥ // BrP_4.92 //
vaivasvate 'ntare tasmin sāṃprataṃ samupasthite /
vaiṇyāt prabhṛti vai viprāḥ sarvasyaitasya saṃbhavaḥ // BrP_4.93 //
yatra yatra samaṃ tv asyā bhūmer āsīt tadā dvijāḥ /
tatra tatra prajāḥ sarvā nivāsaṃ samarocayan // BrP_4.94 //
āhāraḥ phalamūlāni prajānām abhavat tadā /
kṛcchreṇa mahatā yukta ity evam anuśuśruma // BrP_4.95 //
sa kalpayitvā vatsaṃ tu manuṃ svāyaṃbhuvaṃ prabhum /
svapāṇau puruṣavyāghro dudoha pṛthivīṃ tataḥ // BrP_4.96 //
sasyajātāni sarvāṇi pṛthur vaiṇyaḥ pratāpavān /
tenānnena prajāḥ sarvā vartante 'dyāpi sarvaśaḥ // BrP_4.97 //
ṛṣayaś ca tadā devāḥ pitaro 'tha sarīsṛpāḥ /
daityā yakṣāḥ puṇyajanā gandharvāḥ parvatā nagāḥ // BrP_4.98 //
ete purā dvijaśreṣṭhā duduhur dharaṇīṃ kila /
kṣīraṃ vatsaś ca pātraṃ ca teṣāṃ dogdhā pṛthak pṛthak // BrP_4.99 //
ṛṣīṇām abhavat somo vatso dogdhā bṛhaspatiḥ /
kṣīraṃ teṣāṃ tapo brahma pātraṃ chandāṃsi bho dvijāḥ // BrP_4.100 //
devānāṃ kāñcanaṃ pātraṃ vatsas teṣāṃ śatakratuḥ /
kṣīram ojaskaraṃ caiva dogdhā ca bhagavān raviḥ // BrP_4.101 //
pitṝṇāṃ rājataṃ pātraṃ yamo vatsaḥ pratāpavān /
antakaś cābhavad dogdhā kṣīraṃ teṣāṃ sudhā smṛtā // BrP_4.102 //
nāgānāṃ takṣako vatsaḥ pātraṃ cālābusaṃjñakam /
dogdhā tv airāvato nāgas teṣāṃ kṣīraṃ viṣaṃ smṛtam // BrP_4.103 //
asurāṇāṃ madhur dogdhā kṣīraṃ māyāmayaṃ smṛtam /
virocanas tu vatso 'bhūd āyasaṃ pātram eva ca // BrP_4.104 //
yakṣāṇām āmapātraṃ tu vatso vaiśravaṇaḥ prabhuḥ /
dogdhā rajatanābhas tu kṣīrāntardhānam eva ca // BrP_4.105 //
sumālī rākṣasendrāṇāṃ vatsaḥ kṣīraṃ ca śoṇitam /
dogdhā rajatanābhas tu kapālaṃ pātram eva ca // BrP_4.106 //
gandharvāṇāṃ citraratho vatsaḥ pātraṃ ca paṅkajam /
dogdhā ca suruciḥ kṣīraṃ teṣāṃ gandhaḥ śuciḥ smṛtaḥ // BrP_4.107 //
śailaṃ pātraṃ parvatānāṃ kṣīraṃ ratnauṣadhīs tathā /
vatsas tu himavān āsīd dogdhā merur mahāgiriḥ // BrP_4.108 //
plakṣo vatsas tu vṛkṣāṇāṃ dogdhā śālas tu puṣpitaḥ /
pālāśapātraṃ kṣīraṃ ca cchinnadagdhaprarohaṇam // BrP_4.109 //
seyaṃ dhātrī vidhātrī ca pāvanī ca vasuṃdharā /
carācarasya sarvasya pratiṣṭhā yonir eva ca // BrP_4.110 //
sarvakāmadughā dogdhrī sarvasasyaprarohaṇī /
āsīd iyaṃ samudrāntā medinī pariviśrutā // BrP_4.111 //
madhukaiṭabhayoḥ kṛtsnā medasā samabhiplutā /
teneyaṃ medinī devī ucyate brahmavādibhiḥ // BrP_4.112 //
tato 'bhyupagamād rājñaḥ pṛthor vaiṇyasya bho dvijāḥ /
duhitṛtvam anuprāptā devī pṛthvīti cocyate // BrP_4.113 //
pṛthunā pravibhaktā ca śodhitā ca vasuṃdharā /
sasyākaravatī sphītā purapattanaśālinī // BrP_4.114 //
evaṃprabhāvo vaiṇyaḥ sa rājāsīd rājasattamaḥ /
namasyaś caiva pūjyaś ca bhūtagrāmair na saṃśayaḥ // BrP_4.115 //
brāhmaṇaiś ca mahābhāgair vedavedāṅgapāragaiḥ /
pṛthur eva namaskāryo brahmayoniḥ sanātanaḥ // BrP_4.116 //
pārthivaiś ca mahābhāgaiḥ pārthivatvam ihecchubhiḥ /
ādirājo namaskāryaḥ pṛthur vaiṇyaḥ pratāpavān // BrP_4.117 //
yodhair api ca vikrāntaiḥ prāptukāmair jayaṃ yudhi /
ādirājo namaskāryo yodhānāṃ prathamo nṛpaḥ // BrP_4.118 //
yo hi yoddhā raṇaṃ yāti kīrtayitvā pṛthuṃ nṛpam /
sa ghorarūpāt saṃgrāmāt kṣemī bhavati kīrtimān // BrP_4.119 //
vaiśyair api ca vittāḍhyair vaiśyavṛttividhāyibhiḥ /
pṛthur eva namaskāryo vṛttidātā mahāyaśāḥ // BrP_4.120 //
tathaiva śūdraiḥ śucibhis trivarṇaparicāribhiḥ /
pṛthur eva namaskāryaḥ śreyaḥ param ihepsubhiḥ // BrP_4.121 //
ete vatsaviśeṣāś ca dogdhāraḥ kṣīram eva ca /
pātrāṇi ca mayoktāni kiṃ bhūyo varṇayāmi vaḥ // BrP_4.122 //
{ṛṣaya ūcuḥ: }
manvantarāṇi sarvāṇi vistareṇa mahāmate /
teṣāṃ pūrvavisṛṣṭiṃ ca lomaharṣaṇa kīrtaya // BrP_5.1 //
yāvanto manavaś caiva yāvantaṃ kālam eva ca /
manvantarāṇi bhoḥ sūta śrotum icchāma tattvataḥ // BrP_5.2 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
na śakyo vistaro viprā vaktuṃ varṣaśatair api /
manvantarāṇāṃ sarveṣāṃ saṃkṣepāc chṛṇuta dvijāḥ // BrP_5.3 //
svāyaṃbhuvo manuḥ pūrvaṃ manuḥ svārociṣas tathā /
uttamas tāmasaś caiva raivataś cākṣuṣas tathā // BrP_5.4 //
vaivasvataś ca bho viprāḥ sāṃprataṃ manur ucyate /
sāvarṇiś ca manus tadvad raibhyo raucyas tathaiva ca // BrP_5.5 //
tathaiva merusāvarṇyaś catvāro manavaḥ smṛtāḥ /
atītā vartamānāś ca tathaivānāgatā dvijāḥ // BrP_5.6 //
kīrtitā manavas tubhyaṃ mayaivaite yathā śrutāḥ /
ṛṣīṃs tv eṣāṃ pravakṣyāmi putrān devagaṇāṃs tathā // BrP_5.7 //
marīcir atrir bhagavān aṅgirāḥ pulahaḥ kratuḥ /
pulastyaś ca vasiṣṭhaś ca saptaite brahmaṇaḥ sutāḥ // BrP_5.8 //
uttarasyāṃ diśi tathā dvijāḥ saptarṣayas tathā /
āgniidhraś cāgnibāhuś ca medhyo medhātithir vasuḥ // BrP_5.9 //
jyotiṣmān dyutimān havyaḥ savalaḥ putrasaṃjñakaḥ /
manoḥ svāyaṃbhuvasyaite daśa putrā mahaujasaḥ // BrP_5.10 //
etad vai prathamaṃ viprā manvantaram udāhṛtam /
aurvo vasiṣṭhaputraś ca stambaḥ kaśyapa eva ca // BrP_5.11 //
prāṇo bṛhaspatiś caiva datto 'triccyavanas tathā /
ete maharṣayo viprā vāyuproktā mahāvratāḥ // BrP_5.12 //
devāś ca tuṣitā nāma smṛtāḥ svārociṣe 'ntare /
havighnaḥ sukṛtir jyotir āpo mūrtir api smṛtaḥ // BrP_5.13 //
pratītaś ca nabhasyaś ca nabha ūrjas tathaiva ca /
svārociṣasya putrās te manor viprā mahātmanaḥ // BrP_5.14 //
kīrtitāḥ pṛthivīpālā mahāvīryaparākramāḥ /
dvitīyam etat kathitaṃ viprā manvantaraṃ mayā // BrP_5.15 //
idaṃ tṛtīyaṃ vakṣyāmi tad budhyadhvaṃ dvijottamāḥ /
vasiṣṭhaputrāḥ saptāsan vāsiṣṭhā iti viśrutāḥ // BrP_5.16 //
hiraṇyagarbhasya sutā ūrjā jātāḥ sutejasaḥ /
ṛṣayo 'tra mayā proktāḥ kīrtyamānān nibodhata // BrP_5.17 //
auttameyān muniśreṣṭhā daśa putrān manor imān /
iṣa ūrjas tanūrjas tu madhur mādhava eva ca // BrP_5.18 //
śuciḥ śukraḥ sahaś caiva nabhasyo nabha eva ca /
bhānavas tatra devāś ca manvantaram udāhṛtam // BrP_5.19 //
manvantaraṃ caturthaṃ vaḥ kathayiṣyāmi sāṃpratam /
kāvyaḥ pṛthus tathaivāgnir jahnur dhātā dvijottamāḥ // BrP_5.20 //
kapīvān akapīvāṃś ca tatra saptarṣayo dvijāḥ /
purāṇe kīrtitā viprāḥ putrāḥ pautrāś ca bho dvijāḥ // BrP_5.21 //
tathā devagaṇāś caiva tāmasasyāntare manoḥ /
dyutis tapasyaḥ sutapās tapobhūtaḥ sanātanaḥ // BrP_5.22 //
taporatir akalmāṣas tanvī dhanvī paraṃtapaḥ /
tāmasasya manor ete daśa putrāḥ prakīrtitāḥ // BrP_5.23 //
vāyuproktā muniśreṣṭhāś caturthaṃ caitad antaram /
devabāhur yadudhraś ca munir vedaśirās tathā // BrP_5.24 //
hiraṇyaromā parjanya ūrdhvabāhuś ca somajaḥ /
satyanetras tathātreya ete saptarṣayo 'pare // BrP_5.25 //
devāś cābhūtarajasas tathā prakṛtayaḥ smṛtāḥ /
vāriplavaś ca raibhyaś ca manor antaram ucyate // BrP_5.26 //
atha putrān imāṃs tasya budhyadhvaṃ gadato mama /
dhṛtimān avyayo yuktas tattvadarśī nirutsukaḥ // BrP_5.27 //
āraṇyaś ca prakāśaś ca nirmohaḥ satyavāk kṛtī /
raivatasya manoḥ putrāḥ pañcamaṃ caitad antaram // BrP_5.28 //
ṣaṣṭhaṃ tu saṃpravakṣyāmi tad budhyadhvaṃ dvijottamāḥ /
bhṛgur nabho vivasvāṃś ca sudhāmā virajās tathā // BrP_5.29 //
atināmā sahiṣṇuś ca saptaite ca maharṣayaḥ /
cākṣuṣasyāntare viprā manor devās tv ime smṛtāḥ // BrP_5.30 //
ābālaprathitās te vai pṛthaktvena divaukasaḥ /
lekhāś ca nāmato viprāḥ pañca devagaṇāḥ smṛtāḥ // BrP_5.31 //
ṛṣer aṅgirasaḥ putrā mahātmāno mahaujasaḥ /
nāḍvaleyā muniśreṣṭhā daśa putrās tu viśrutāḥ // BrP_5.32 //
ruruprabhṛtayo viprāś cākṣuṣasyāntare manoḥ /
ṣaṣṭhaṃ manvantaraṃ proktaṃ saptamaṃ tu nibodhata // BrP_5.33 //
atrir vasiṣṭho bhagavān kaśyapaś ca mahān ṛṣiḥ /
gautamo 'tha bharadvājo viśvāmitras tathaiva ca // BrP_5.34 //
tathaiva putro bhagavān ṛcīkasya mahātmanaḥ /
saptamo jamadagniś ca ṛṣayaḥ sāṃprataṃ divi // BrP_5.35 //
sādhyā rudrāś ca viśve ca vasavo marutas tathā /
ādityāś cāśvinau cāpi devau vaivasvatau smṛtau // BrP_5.36 //
manor vaivasvatasyaite vartante sāṃprate 'ntare /
ikṣvākupramukhāś caiva daśa putrā mahātmanaḥ // BrP_5.37 //
eteṣāṃ kīrtitānāṃ tu maharṣīṇāṃ mahaujasām /
teṣāṃ putrāś ca pautrāś ca dikṣu sarvāsu bho dvijāḥ // BrP_5.38 //
manvantareṣu sarveṣu prāg āsan sapta saptakāḥ /
loke dharmavyavasthārthaṃ lokasaṃrakṣaṇāya ca // BrP_5.39 //
manvantare vyatikrānte catvāraḥ saptakā gaṇāḥ /
kṛtvā karma divaṃ yānti brahmalokam anāmayam // BrP_5.40 //
tato 'nye tapasā yuktāḥ sthānaṃ tat pūrayanty uta /
atītā vartamānāś ca krameṇaitena bho dvijāḥ // BrP_5.41 //
anāgatāś ca saptaite smṛtā divi maharṣayaḥ /
manor antaram āsādya sāvarṇasyeha bho dvijāḥ // BrP_5.42 //
rāmo vyāsas tathātreyo dīptimanto bahuśrutāḥ /
bhāradvājas tathā drauṇir aśvatthāmā mahādyutiḥ // BrP_5.43 //
gautamaś cājaraś caiva śaradvān nāma gautamaḥ /
kauśiko gālavaś caiva aurvaḥ kāśyapa eva ca // BrP_5.44 //
ete sapta mahātmāno bhaviṣyā munisattamāḥ /
vairī caivādhvarīvāṃś ca śamano dhṛtimān vasuḥ // BrP_5.45 //
ariṣṭaś cāpy adhṛṣṭaś ca vājī sumatir eva ca /
sāvarṇasya manoḥ putrā bhaviṣyā munisattamāḥ // BrP_5.46 //
eteṣāṃ kalyam utthāya kīrtanāt sukham edhate /
yaśaś cāpnoti sumahad āyuṣmāṃś ca bhaven naraḥ // BrP_5.47 //
etāny uktāni bho viprāḥ sapta sapta ca tattvataḥ /
manvantarāṇi saṃkṣepāc chṛṇutānāgatāny api // BrP_5.48 //
sāvarṇā manavo viprāḥ pañca tāṃś ca nibodhata /
eko vaivasvatas teṣāṃ catvāras tu prajāpateḥ // BrP_5.49 //
parameṣṭhisutā viprā merusāvarṇyatāṃ gatāḥ /
dakṣasyaite hi dauhitrāḥ priyāyās tanayā nṛpāḥ // BrP_5.50 //
mahatā tapasā yuktā merupṛṣṭhe mahaujasaḥ /
ruceḥ prajāpateḥ putro raucyo nāma manuḥ smṛtaḥ // BrP_5.51 //
bhūtyāṃ cotpādito devyāṃ bhautyo nāma ruceḥ sutaḥ /
anāgatāś ca saptaite kalpe 'smin manavaḥ smṛtāḥ // BrP_5.52 //
tair iyaṃ pṛthivī sarvā saptadvīpā sapattanā /
pūrṇaṃ yugasahasraṃ tu paripālyā dvijottamāḥ // BrP_5.53 //
prajāpatiś ca tapasā saṃhāraṃ teṣu nityaśaḥ /
yugāni saptatis tāni sāgrāṇi kathitāni ca // BrP_5.54 //
kṛtatretādiyuktāni manor antaram ucyate /
caturdaśaite manavaḥ kathitāḥ kīrtivardhanāḥ // BrP_5.55 //
vedeṣu sapurāṇeṣu sarveṣu prabhaviṣṇavaḥ /
prajānāṃ patayo viprā dhanyam eṣāṃ prakīrtanam // BrP_5.56 //
manvantareṣu saṃhārāḥ saṃhārānteṣu saṃbhavāḥ /
na śakyate 'ntas teṣāṃ vai vaktuṃ varṣaśatair api // BrP_5.57 //
visargasya prajānāṃ vai saṃhārasya ca bho dvijāḥ /
manvantareṣu saṃhārāḥ śrūyante dvijasattamāḥ // BrP_5.58 //
saśeṣās tatra tiṣṭhanti devāḥ saptarṣibhiḥ saha /
tapasā brahmacaryeṇa śrutena ca samanvitāḥ // BrP_5.59 //
pūrṇe yugasahasre tu kalpo niḥśeṣa ucyate /
tatra bhūtāni sarvāṇi dagdhāny ādityaraśmibhiḥ // BrP_5.60 //
brahmāṇam agrataḥ kṛtvā sahādityagaṇair dvijāḥ /
praviśanti suraśreṣṭhaṃ harinārāyaṇaṃ prabhum // BrP_5.61 //
sraṣṭāraṃ sarvabhūtānāṃ kalpānteṣu punaḥ punaḥ /
avyaktaḥ śāśvato devas tasya sarvam idaṃ jagat // BrP_5.62 //
atra vaḥ kīrtayiṣyāmi manor vaivasvatasya vai /
visargaṃ muniśārdūlāḥ sāṃpratasya mahādyuteḥ // BrP_5.63 //
atra vaṃśaprasaṅgena kathyamānaṃ purātanam /
yatrotpanno mahātmā sa harir vṛṣṇikule prabhuḥ // BrP_5.64 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
vivasvān kaśyapāj jajñe dākṣāyaṇyāṃ dvijottamāḥ /
tasya bhāryābhavat saṃjñā tvāṣṭrī devī vivasvataḥ // BrP_6.1 //
sureśvarīti vikhyātā triṣu lokeṣu bhāvinī /
sā vai bhāryā bhagavato mārtaṇḍasya mahātmanaḥ // BrP_6.2 //
bhartṛrūpeṇa nātuṣyad rūpayauvanaśālinī /
saṃjñā nāma sutapasā sudīptena samanvitā // BrP_6.3 //
ādityasya hi tad rūpaṃ maṇḍalasya sutejasā /
gātreṣu paridagdhaṃ vai nātikāntam ivābhavat // BrP_6.4 //
na khalv ayaṃ mṛto 'ṇḍasya iti snehād abhāṣata /
ajānan kāśyapas tasmān mārtaṇḍa iti cocyate // BrP_6.5 //
tejas tv abhyadhikaṃ tasya nityam eva vivasvataḥ /
yenātitāpayām āsa trīṃl lokān kaśyapātmajaḥ // BrP_6.6 //
trīṇy apatyāni bho viprāḥ saṃjñāyāṃ tapatāṃ varaḥ /
ādityo janayām āsa kanyāṃ dvau ca prajāpatī // BrP_6.7 //
manur vaivasvataḥ pūrvaṃ śrāddhadevaḥ prajāpatiḥ /
yamaś ca yamunā caiva yamajau saṃbabhūvatuḥ // BrP_6.8 //
śyāmavarṇaṃ tu tad rūpaṃ saṃjñā dṛṣṭvā vivasvataḥ /
asahantī tu svāṃ chāyāṃ savarṇāṃ nirmame tataḥ // BrP_6.9 //
māyāmayī tu sā saṃjñā tasyāṃ chāyāsamutthitām /
prāñjaliḥ praṇatā bhūtvā chāyā saṃjñāṃ dvijottamāḥ // BrP_6.10 //
uvāca kiṃ mayā kāryaṃ kathayasva śucismite /
sthitāsmi tava nirdeśe śādhi māṃ varavarṇini // BrP_6.11 //
{saṃjñovāca: }
ahaṃ yāsyāmi bhadraṃ te svam eva bhavanaṃ pituḥ /
tvayaiva bhavane mahyaṃ vastavyaṃ nirviśaṅkayā // BrP_6.12 //
imau ca bālakau mahyaṃ kanyā ceyaṃ sumadhyamā /
saṃbhāvyās te na cākhyeyam idaṃ bhagavate kvacit // BrP_6.13 //
{savarṇovāca: }
ā kacagrahaṇād devi ā śāpān naiva karhicit /
ākhyāsyāmi namas tubhyaṃ gaccha devi yathāsukham // BrP_6.14 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
samādiśya savarṇāṃ tu tathety uktā tayā ca sā /
tvaṣṭuḥ samīpam agamad vrīḍiteva tapasvinī // BrP_6.15 //
pituḥ samīpagā sā tu pitrā nirbhartsitā śubhā /
bhartuḥ samīpaṃ gaccheti niyuktā ca punaḥ punaḥ // BrP_6.16 //
āgacchad vaḍavā bhūtvā ācchādya rūpam aninditā /
kurūn athottarān gatvā tṛṇāny atha cacāra ha // BrP_6.17 //
dvitīyāyāṃ tu saṃjñāyāṃ saṃjñeyam iti cintayan /
ādityo janayām āsa putram ātmasamaṃ tadā // BrP_6.18 //
pūrvajasya manor viprāḥ sadṛśo 'yam iti prabhuḥ /
manur evābhavan nāmnā sāvarṇa iti cocyate // BrP_6.19 //
dvitīyo yaḥ sutas tasyāḥ sa vijñeyaḥ śanaiścaraḥ /
saṃjñā tu pārthivī viprāḥ svasya putrasya vai tadā // BrP_6.20 //
cakārābhyadhikaṃ snehaṃ na tathā pūrvajeṣu vai /
manus tasyāḥ kṣamat tat tu yamas tasyā na cakṣame // BrP_6.21 //
sa vai roṣāc ca bālyāc ca bhāvino 'rthasya vānagha /
padā saṃtarjayām āsa saṃjñāṃ vaivasvato yamaḥ // BrP_6.22 //
taṃ śaśāpa tataḥ krodhāt sāvarṇajananī tadā /
caraṇaḥ patatām eṣa taveti bhṛśaduḥkhitā // BrP_6.23 //
yamas tu tat pituḥ sarvaṃ prāñjaliḥ pratyavedayat /
bhṛśaṃ śāpabhayodvignaḥ saṃjñāvākyair viśaṅkitaḥ // BrP_6.24 //
śāpo 'yaṃ vinivarteta provāca pitaraṃ dvijāḥ /
mātrā snehena sarveṣu vartitavyaṃ suteṣu vai // BrP_6.25 //
seyam asmān apāsyeha vivasvan saṃbubhūṣati /
tasyāṃ mayodyataḥ pādo na tu dehe nipātitaḥ // BrP_6.26 //
bālyād vā yadi vā laulyān mohāt tat kṣantum arhasi /
śapto 'ham asmi lokeśa jananyā tapatāṃ vara /
tava prasādāc caraṇo na paten mama gopate // BrP_6.27 //
{vivasvān uvāca: }
asaṃśayaṃ putra mahad bhaviṣyaty atra kāraṇam /
yena tvām āviśat krodho dharmajñaṃ satyavādinam // BrP_6.28 //
na śakyam etan mithyā tu kartuṃ mātṛvacas tava /
kṛmayo māṃsam ādāya yāsyanty avanim eva ca // BrP_6.29 //
kṛtam evaṃ vacas tathyaṃ mātus tava bhaviṣyati /
śāpasya parihāreṇa tvaṃ ca trāto bhaviṣyasi // BrP_6.30 //
ādityaś cābravīt saṃjñāṃ kimarthaṃ tanayeṣu vai /
tulyeṣv abhyadhikaḥ sneha ekasmin kriyate tvayā // BrP_6.31 //
sā tat pariharantī tu nācacakṣe vivasvate /
sa cātmānaṃ samādhāya yogāt tathyam apaśyata // BrP_6.32 //
tāṃ śaptukāmo bhagavān nāśapan munisattamāḥ /
mūrdhajeṣu nijagrāha sa tu tāṃ munisattamāḥ // BrP_6.33 //
tataḥ sarvaṃ yathāvṛttam ācacakṣe vivasvate /
vivasvān atha tac chrutvā kruddhas tvaṣṭāram abhyagāt // BrP_6.34 //
dṛṣṭvā tu taṃ yathānyāyam arcayitvā vibhāvasum /
nirdagdhukāmaṃ roṣeṇa sāntvayām āsa vai tadā // BrP_6.35 //
{tvaṣṭovāca: }
tavātitejasāviṣṭam idaṃ rūpaṃ na śobhate /
asahantī ca saṃjñā sā vane carati śāḍvale // BrP_6.36 //
draṣṭā hi tāṃ bhavān adya svāṃ bhāryāṃ śubhacāriṇīm /
ślāghyāṃ yogabalopetāṃ yogam āsthāya gopate // BrP_6.37 //
anukūlaṃ tu te deva yadi syān mama saṃmatam /
rūpaṃ nirvartayāmy adya tava kāntam ariṃdama // BrP_6.38 //
tato 'bhyupagamāt tvaṣṭā mārtaṇḍasya vivasvataḥ /
bhramim āropya tat tejaḥ śātayām āsa bho dvijāḥ // BrP_6.39 //
tato nirbhāsitaṃ rūpaṃ tejasā saṃhatena vai /
kāntāt kāntataraṃ draṣṭum adhikaṃ śuśubhe tadā // BrP_6.40 //
dadarśa yogam āsthāya svāṃ bhāryāṃ vaḍavāṃ tataḥ /
adhṛṣyāṃ sarvabhūtānāṃ tejasā niyamena ca // BrP_6.41 //
vaḍavāvapuṣā viprāś carantīm akutobhayām /
so 'śvarūpeṇa bhagavāṃs tāṃ mukhe samabhāvayat // BrP_6.42 //
maithunāya viceṣṭantīṃ parapuṃso 'vaśaṅkayā /
sā tan niravamac chukraṃ nāsikābhyāṃ vivasvataḥ // BrP_6.43 //
devau tasyām ajāyetām aśvinau bhiṣajāṃ varau /
nāsatyaś caiva dasraś ca smṛtau dvāv aśvināv iti // BrP_6.44 //
mārtaṇḍasyātmajāv etāv aṣṭamasya prajāpateḥ /
tāṃ tu rūpeṇa kāntena darśayām āsa bhāskaraḥ // BrP_6.45 //
sā tu dṛṣṭvaiva bhartāraṃ tutoṣa munisattamāḥ /
yamas tu karmaṇā tena bhṛśaṃ pīḍitamānasaḥ // BrP_6.46 //
dharmeṇa rañjayām āsa dharmarāja imāḥ prajāḥ /
sa lebhe karmaṇā tena śubhena paramadyutiḥ // BrP_6.47 //
pitṝṇām ādhipatyaṃ ca lokapālatvam eva ca /
manuḥ prajāpatis tv āsīt sāvarṇiḥ sa tapodhanāḥ // BrP_6.48 //
bhāvyaḥ samāgate tasmin manuḥ sāvarṇike 'ntare /
merupṛṣṭhe tapo nityam adyāpi sa caraty uta // BrP_6.49 //
bhrātā śanaiścaras tasya grahatvaṃ sa tu labdhavān /
tvaṣṭā tu tejasā tena viṣṇoś cakram akalpayat // BrP_6.50 //
tad apratihataṃ yuddhe dānavāntacikīrṣayā /
yavīyasī tu sāpy āsīd yamī kanyā yaśasvinī // BrP_6.51 //
abhavac ca saricchreṣṭhā yamunā lokapāvanī /
manur ity ucyate loke sāvarṇa iti cocyate // BrP_6.52 //
dvitīyo yaḥ sutas tasya manor bhrātā śanaiścaraḥ /
grahatvaṃ sa ca lebhe vai sarvalokābhipūjitaḥ // BrP_6.53 //
ya idaṃ janma devānāṃ śṛṇuyān narasattamaḥ /
āpadaṃ prāpya mucyeta prāpnuyāc ca mahad yaśaḥ // BrP_6.54 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
manor vaivasvatasyāsan putrā vai nava tatsamāḥ /
ikṣvākuś caiva nābhāgo dhṛṣṭaḥ śaryātir eva ca // BrP_7.1 //
nariṣyantaś ca ṣaṣṭho vai prāṃśū riṣṭaś ca saptamaḥ /
karūṣaś ca pṛṣadhraś ca navaite munisattamāḥ // BrP_7.2 //
akarot putrakāmas tu manur iṣṭiṃ prajāpatiḥ /
mitrāvaruṇayor viprāḥ pūrvam eva mahāmatiḥ // BrP_7.3 //
anutpanneṣu bahuṣu putreṣv eteṣu bho dvijāḥ /
tasyāṃ ca vartamānāyām iṣṭyāṃ ca dvijasattamāḥ // BrP_7.4 //
mitrāvaruṇayor aṃśe manur āhutim āvahat /
tatra divyāmbaradharā divyābharaṇabhūṣitā // BrP_7.5 //
divyasaṃhananā caiva ilā jajña iti śrutiḥ /
tām ilety eva hovāca manur daṇḍadharas tadā // BrP_7.6 //
anugacchasva māṃ bhadre tam ilā pratyuvāca ha /
dharmayuktam idaṃ vākyaṃ putrakāmaṃ prajāpatim // BrP_7.7 //
{ilovāca: }
mitrāvaruṇayor aṃśe jātāsmi vadatāṃ vara /
tayoḥ sakāśaṃ yāsyāmi na māṃ dharmahatāṃ kuru // BrP_7.8 //
saivam uktvā manuṃ devaṃ mitrāvaruṇayor ilā /
gatvāntikaṃ varārohā prāñjalir vākyam abravīt // BrP_7.9 //
{ilovāca: }
aṃśe 'smi yuvayor jātā devau kiṃ karavāṇi vām /
manunā cāham uktā vāai anugacchasva mām iti // BrP_7.10 //
tau tathāvādinīṃ sādhvīm ilāṃ dharmaparāyaṇām /
mitraś ca varuṇaś cobhāv ūcatus tāṃ dvijottamāḥ // BrP_7.11 //
{mitrāvaruṇāv ūcatuḥ: }
anena tava dharmeṇa praśrayeṇa damena ca /
satyena caiva suśroṇi prītau svo varavarṇini // BrP_7.12 //
āvayos tvaṃ mahābhāge khyātiṃ kanyeti yāsyasi //* BrP_7.13 //
manor vaṃśakaraḥ putras tvam eva ca bhaviṣyasi /
sudyumna iti vikhyātas triṣu lokeṣu śobhane // BrP_7.14 //
jagatpriyo dharmaśīlo manor vaṃśavivardhanaḥ /
nivṛttā sā tu tac chrutvā gacchantī pitur antikāt // BrP_7.15 //
budhenāntaram āsādya maithunāyopamantritā /
somaputrād budhād viprās tasyāṃ jajñe purūravāḥ // BrP_7.16 //
janayitvā tataḥ sā tam ilā sudyumnatāṃ gatā /
sudyumnasya tu dāyādās trayaḥ paramadhārmikāḥ // BrP_7.17 //
utkalaś ca gayaś caiva vinatāśvaś ca bho dvijāḥ /
utkalasyotkalā viprā vinatāśvasya paścimāḥ // BrP_7.18 //
dik pūrvā muniśārdūlā gayasya tu gayā smṛtā /
praviṣṭe tu manau viprā divākaram ariṃdamam // BrP_7.19 //
daśadhā tat punaḥ kṣatram akarot pṛthivīm imām /
ikṣvākur jyeṣṭhadāyādo madhyadeśam avāptavān // BrP_7.20 //
kanyābhāvāt tu sudyumno naitad rājyam avāptavān /
vasiṣṭhavacanāt tv āsīt pratiṣṭhāne mahātmanaḥ // BrP_7.21 //
pratiṣṭhā dharmarājasya sudyumnasya dvijottamāḥ /
tat purūravase prādād rājyaṃ prāpya mahāyaśāḥ // BrP_7.22 //
mānaveyo muniśreṣṭhāḥ strīpuṃsor lakṣaṇair yutaḥ /
dhṛtavāṃs tām ilety evaṃ sudyumneti ca viśrutaḥ // BrP_7.23 //
nāriṣyantāḥ śakāḥ putrā nābhāgasya tu bho dvijāḥ /
ambarīṣo 'bhavat putraḥ pārthivarṣabhasattamaḥ // BrP_7.24 //
dhṛṣṭasya dhārṣṭakaṃ kṣatraṃ raṇadṛptaṃ babhūva ha /
karūṣasya ca kārūṣāḥ kṣatriyā yuddhadurmadāḥ // BrP_7.25 //
nābhāgadhṛṣṭaputrāś ca kṣatriyā vaiśyatāṃ gatāḥ /
prāṃśor eko 'bhavat putraḥ prajāpatir iti smṛtaḥ // BrP_7.26 //
nariṣyantasya dāyādo rājā daṇḍadharo yamaḥ /
śaryāter mithunaṃ tv āsīd ānarto nāma viśrutaḥ // BrP_7.27 //
putraḥ kanyā sukanyā ca yā patnī cyavanasya ha /
ānartasya tu dāyādo raivo nāma mahādyutiḥ // BrP_7.28 //
ānartaviṣayaś caiva purī cāsya kuśasthalī /
raivasya raivataḥ putraḥ kakudmī nāma dhārmikaḥ // BrP_7.29 //
jyeṣṭhaḥ putraḥ sa tasyāsīd rājyaṃ prāpya kuśasthalīm /
sa kanyāsahitaḥ śrutvā gāndharvaṃ brahmaṇo 'ntike // BrP_7.30 //
muhūrtabhūtaṃ devasya tasthau bahuyugaṃ dvijāḥ /
ājagāma sa caivātha svāṃ purīṃ yādavair vṛtām // BrP_7.31 //
kṛtāṃ dvāravatīṃ nāma bahudvārāṃ manoramām /
bhojavṛṣṇyandhakair guptāṃ vasudevapurogamaiḥ // BrP_7.32 //
tatraiva raivato jñātvā yathātattvaṃ dvijottamāḥ /
kanyāṃ tāṃ baladevāya subhadrāṃ nāma revatīm // BrP_7.33 //
dattvā jagāma śikharaṃ meros tapasi saṃsthitaḥ /
reme rāmo 'pi dharmātmā revatyā sahitaḥ sukhī // BrP_7.34 //
{munaya ūcuḥ: }
kathaṃ bahuyuge kāle samatīte mahāmate /
na jarā revatīṃ prāptā raivataṃ ca kakudminam // BrP_7.35 //
meruṃ gatasya vā tasya śaryāteḥ saṃtatiḥ katham /
sthitā pṛthivyām adyāpi śrotum icchāma tattvataḥ // BrP_7.36 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
na jarā kṣutpipāsā vā na mṛtyur munisattamāḥ /
ṛtucakraṃ prabhavati brahmaloke sadānaghāḥ /
kakudminaḥ svarlokaṃ tu raivatasya gatasya ha // BrP_7.37 //
hṛtā puṇyajanair viprā rākṣasaiḥ sā kuśasthalī /
tasya bhrātṛśataṃ tv āsīd dhārmikasya mahātmanaḥ // BrP_7.38 //
tad vadhyamānaṃ rakṣobhir diśaḥ prākrāmad acyutāḥ /
vidrutasya ca viprendrās tasya bhrātṛśatasya vai // BrP_7.39 //
anvavāyas tu sumahāṃs tatra tatra dvijottamāḥ /
teṣāṃ hy ete muniśreṣṭhāḥ śaryātā iti viśrutāḥ // BrP_7.40 //
kṣatriyā guṇasaṃpannā dikṣu sarvāsu viśrutāḥ /
śarvaśaḥ sarvagahanaṃ praviṣṭās te mahaujasaḥ // BrP_7.41 //
nābhāgariṣṭaputrau dvau vaiśyau brāhmaṇatāṃ gatau /
karūṣasya tu kārūṣāḥ kṣatriyā yuddhadurmadāḥ // BrP_7.42 //
pṛṣadhro hiṃsayitvā tu guror gāṃ dvijasattamāḥ /
śāpāc chūdratvam āpanno navaite parikīrtitāḥ // BrP_7.43 //
vaivasvatasya tanayā muner vai munisattamāḥ /
kṣuvatas tu manor viprā ikṣvākur abhavat sutaḥ // BrP_7.44 //
tasya putraśataṃ tv āsīd ikṣvākor bhūridakṣiṇam /
teṣāṃ vikukṣir jyeṣṭhas tu vikukṣitvād ayodhatām // BrP_7.45 //
prāptaḥ paramadharmajña so 'yodhyādhipatiḥ prabhuḥ /
śakunipramukhās tasya putrāḥ pañcaśataṃ smṛtāḥ // BrP_7.46 //
uttarāpathadeśasya rakṣitāro mahābalāḥ /
catvāriṃśad daśāṣṭau ca dakṣiṇasyāṃ tathā diśi // BrP_7.47 //
vaśātipramukhāś cānye rakṣitāro dvijottamāḥ /
ikṣvākus tu vikukṣiṃ vāai aṣṭakāyām athādiśat // BrP_7.48 //
māṃsam ānaya śrāddhārthaṃ mṛgān hatvā mahābala /
śrāddhakarmaṇi coddiṣṭo akṛte śrāddhakarmaṇi // BrP_7.49 //
bhakṣayitvā śaśaṃ viprāḥ śaśādo mṛgayāṃ gataḥ /
ikṣvākuṇā parityakto vasiṣṭhavacanāt prabhuḥ // BrP_7.50 //
ikṣvākau saṃsthite viprāḥ śaśādas tu nṛpo 'bhavat /
śaśādasya tu dāyādaḥ kakutstho nāma vīryavān // BrP_7.51 //
anenās tu kakutsthasya pṛthuś cānenasaḥ smṛtaḥ /
viṣṭarāśvaḥ pṛthoḥ putras tasmād ārdras tv ajāyata // BrP_7.52 //
ārdras tu yuvanāśvas tu śrāvastas tatsuto dvijāḥ /
jajñe śrāvastako rājā śrāvastī yena nirmitā // BrP_7.53 //
śrāvastasya tu dāyādo bṛhadaśvo mahīpatiḥ /
kuvalāśvaḥ sutas tasya rājā paramadhārmikaḥ // BrP_7.54 //
yaḥ sa dhundhuvadhād rājā dhundhumāratvam āgataḥ //* BrP_7.55 //
{munaya ūcuḥ: }
dhundhor vadhaṃ mahāprājña śrotum icchāma tattvataḥ /
yadvadhāt kuvalāśvo 'sau dhundhumāratvam āgataḥ // BrP_7.56 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
kuvalāśvasya putrāṇāṃ śatam uttamadhanvinām /
sarve vidyāsu niṣṇātā balavanto durāsadāḥ // BrP_7.57 //
babhūvur dhārmikāḥ sarve yajvāno bhūridakṣiṇāḥ /
kuvalāśvaṃ pitā rājye bṛhadaśvo nyayojayat // BrP_7.58 //
putrasaṃkrāmitaśrīs tu vanaṃ rājā viveśa ha /
tam uttaṅko 'tha viprarṣiḥ prayāntaṃ pratyavārayat // BrP_7.59 //
{uttaṅka uvāca: }
bhavatā rakṣaṇaṃ kāryaṃ tac ca kartuṃ tvam arhasi /
nirudvignas tapaś cartuṃ nahi śaknomi pārthiva // BrP_7.60 //
mamāśramasamīpe vai sameṣu marudhanvasu /
samudro vālukāpūrṇa uddālaka iti smṛtaḥ // BrP_7.61 //
devatānām avadhyaś ca mahākāyo mahābalaḥ /
antarbhūmigatas tatra vālukāntarhito mahān // BrP_7.62 //
rākṣasasya madhoḥ putro dhundhur nāma mahāsuraḥ /
śete lokavināśāya tapa āsthāya dāruṇam // BrP_7.63 //
saṃvatsarasya paryante sa niśvāsaṃ vimuñcati /
yadā tadā mahī tatra calati sma narādhipa // BrP_7.64 //
tasya niḥśvāsavātena raja uddhūyate mahat /
ādityapatham āvṛtya saptāhaṃ bhūmikampanam // BrP_7.65 //
savisphuliṅgaṃ sāṅgāraṃ sadhūmam atidāruṇam /
tena tāta na śaknomi tasmin sthātuṃ sva āśrame // BrP_7.66 //
taṃ māraya mahākāyaṃ lokānāṃ hitakāmyayā /
lokāḥ svasthā bhavanty adya tasmin vinihate tvayā // BrP_7.67 //
tvaṃ hi tasya vadhāyaikaḥ samarthaḥ pṛthivīpate /
viṣṇunā ca varo datto mahyaṃ pūrvayuge nṛpa // BrP_7.68 //
yas taṃ mahāsuraṃ raudraṃ haniṣyati mahābalam /
tasya tvaṃ varadānena tejaś cākhyāpayiṣyasi // BrP_7.69 //
nahi dhundhur mahātejās tejasālpena śakyate /
nirdagdhuṃ pṛthivīpāla ciraṃ yugaśatair api // BrP_7.70 //
vīryaṃ ca sumahat tasya devair api durāsadam /
sa evam ukto rājarṣir uttaṅkena mahātmanā /
kuvalāśvaṃ sutaṃ prādāt tasmai dhundhunibarhaṇe // BrP_7.71 //
{bṛhadaśva uvāca: }
bhagavan nyastaśastro 'ham ayaṃ tu tanayo mama /
bhaviṣyati dvijaśreṣṭha dhundhumāro na saṃśayaḥ // BrP_7.72 //
sa taṃ vyādiśya tanayaṃ rājarṣir dhundhumāraṇe /
jagāma parvatāyaiva nṛpatiḥ saṃśitavrataḥ // BrP_7.73 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
kuvalāśvas tu putrāṇāṃ śatena saha bho dvijāḥ /
prāyād uttaṅkasahito dhundhos tasya nibarhaṇe // BrP_7.74 //
tam āviśat tadā viṣṇus tejasā bhagavān prabhuḥ /
uttaṅkasya niyogād vai lokānāṃ hitakāmyayā // BrP_7.75 //
tasmin prayāte durdharṣe divi śabdo mahān abhūt /
eṣa śrīmān avadhyo 'dya dhundhumāro bhaviṣyati // BrP_7.76 //
divyair gandhaiś ca mālyaiś ca taṃ devāḥ samavākiran /
devadundubhayaś caiva praṇedur dvijasattamāḥ // BrP_7.77 //
sa gatvā jayatāṃ śreṣṭhas tanayaiḥ saha vīryavān /
samudraṃ khānayām āsa vālukāntaram avyayam // BrP_7.78 //
tasya putraiḥ khanadbhiś ca vālukāntarhitas tadā /
dhundhur āsādito viprā diśam āvṛtya paścimām // BrP_7.79 //
mukhajenāgninā krodhāl lokān udvartayann iva /
vāri susrāva vegena mahodadhir ivodaye // BrP_7.80 //
saumasya muniśārdūlā varormikalilo mahān /
tasya putraśataṃ dagdhaṃ tribhir ūnaṃ tu rakṣasā // BrP_7.81 //
tataḥ sa rājā dyutimān rākṣasaṃ taṃ mahābalam /
āsasāda mahātejā dhundhuṃ dhundhuvināśanaḥ // BrP_7.82 //
tasya vārimayaṃ vegam āpīya sa narādhipaḥ /
yogī yogena vahniṃ ca śamayām āsa vāriṇā // BrP_7.83 //
nihatya taṃ mahākāyaṃ balenodakarākṣasam /
uttaṅkaṃ darśayām āsa kṛtakarmā narādhipaḥ // BrP_7.84 //
uttaṅkas tu varaṃ prādāt tasmai rājñe mahātmane /
dadau tasyākṣayaṃ vittaṃ śatrubhiś cāparājitam // BrP_7.85 //
dharme ratiṃ ca satataṃ svarge vāsaṃ tathākṣayam /
putrāṇāṃ cākṣayāṃl lokān svarge ye rakṣasā hatāḥ // BrP_7.86 //
tasya putrās trayaḥ śiṣṭā dṛḍhāśvo jyeṣṭha ucyate /
candrāśvakapilāśvau tu kanīyāṃsau kumārakau // BrP_7.87 //
dhaundhumārer dṛḍhāśvasya haryaśvaś cātmajaḥ smṛtaḥ /
haryaśvasya nikumbho 'bhūt kṣatradharmarataḥ sadā // BrP_7.88 //
saṃhatāśvo nikumbhasya suto raṇaviśāradaḥ /
akṛśāśvakṛśāśvau tu saṃhatāśvasutau dvijāḥ // BrP_7.89 //
tasya haimavatī kanyā satāṃ matā dṛṣadvatī /
vikhyātā triṣu lokeṣu putraś cāsyāḥ prasenajit // BrP_7.90 //
lebhe prasenajid bhāryāṃ gaurīṃ nāma pativratām /
abhiśastā tu sā bhartrā nadī vai bāhudābhavat // BrP_7.91 //
tasya putro mahān āsīd yuvanāśvo narādhipaḥ /
māndhātā yuvanāśvasya trilokavijayī sutaḥ // BrP_7.92 //
tasya caitrarathī bhāryā śaśabindoḥ sutābhavat /
sādhvī bindumatī nāma rūpeṇāsadṛśī bhuvi // BrP_7.93 //
pativratā ca jyeṣṭhā ca bhrātṝṇām ayutasya vai /
tasyām utpādayām āsa māndhātā dvau sutau dvijāḥ // BrP_7.94 //
purukutsaṃ ca dharmajñaṃ mucukundaṃ ca pārthivam /
purukutsasutas tv āsīt trasadasyur mahīpatiḥ // BrP_7.95 //
narmadāyām athotpannaḥ saṃbhūtas tasya cātmajaḥ /
saṃbhūtasya tu dāyādas tridhanvā ripumardanaḥ // BrP_7.96 //
rājñas tridhanvanas tv āsīd vidvāṃs trayyāruṇaḥ prabhuḥ /
tasya satyavrato nāma kumāro 'bhūn mahābalaḥ // BrP_7.97 //
parigrahaṇamantrāṇāṃ vighnaṃ cakre sudurmatiḥ /
yena bhāryā kṛtodvāhā hṛtā caiva parasya ha // BrP_7.98 //
bālyāt kāmāc ca mohāc ca sāhasāc cāpalena ca /
jahāra kanyāṃ kāmārtaḥ kasyacit puravāsinaḥ // BrP_7.99 //
adharmaśaṅkunā tena taṃ sa trayyāruṇo 'tyajat /
apadhvaṃseti bahuśo vadan krodhasamanvitaḥ // BrP_7.100 //
so 'bravīt pitaraṃ tyaktaḥ kva gacchāmīti vai muhuḥ /
pitā ca tam athovāca śvapākaiḥ saha vartaya // BrP_7.101 //
nāhaṃ putreṇa putrārthī tvayādya kulapāṃsana /
ity uktaḥ sa nirākrāman nagarād vacanāt pituḥ // BrP_7.102 //
na ca taṃ vārayām āsa vasiṣṭho bhagavān ṛṣiḥ /
sa tu satyavrato viprāḥ śvapākāvasathāntike // BrP_7.103 //
pitrā tyakto 'vasad vīraḥ pitāpy asya vanaṃ yayau /
tatas tasmiṃs tu viṣaye nāvarṣat pākaśāsanaḥ // BrP_7.104 //
samā dvādaśa bho viprās tenādharmeṇa vai tadā /
dārāṃs tu tasya viṣaye viśvāmitro mahātapāḥ // BrP_7.105 //
saṃnyasya sāgarānte tu cakāra vipulaṃ tapaḥ /
tasya patnī gale baddhvā madhyamaṃ putram aurasam // BrP_7.106 //
śeṣasya bharaṇārthāya vyakrīṇād gośatena vai /
taṃ ca baddhaṃ gale dṛṣṭvā vikrayārthaṃ nṛpātmajaḥ // BrP_7.107 //
maharṣiputraṃ dharmātmā mokṣayām āsa bho dvijāḥ /
satyavrato mahābāhur bharaṇaṃ tasya cākarot // BrP_7.108 //
viśvāmitrasya tuṣṭyartham anukampārtham eva ca /
so 'bhavad gālavo nāma gale bandhān mahātapāḥ /
maharṣiḥ kauśiko dhīmāṃs tena vīreṇa mokṣitaḥ // BrP_7.109 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
satyavratas tu bhaktyā ca kṛpayā ca pratijñayā /
viśvāmitrakalatraṃ tu babhāra vinaye sthitaḥ // BrP_8.1 //
hatvā mṛgān varāhāṃś ca mahiṣāṃś ca vanecarān /
viśvāmitrāśramābhyāśe māṃsaṃ vṛkṣe babandha ca // BrP_8.2 //
upāṃśuvratam āsthāya dīkṣāṃ dvādaśavārṣikīm /
pitur niyogād avasat tasmin vanagate nṛpe // BrP_8.3 //
ayodhyāṃ caiva rājyaṃ ca tathaivāntaḥpuraṃ muniḥ /
yājyopādhyāyasaṃyogād vasiṣṭhaḥ paryarakṣata // BrP_8.4 //
satyavratas tu bālyāc ca bhāvino 'rthasya vai balāt /
vasiṣṭhe 'bhyadhikaṃ manyuṃ dhārayām āsa nityaśaḥ // BrP_8.5 //
pitrā hi taṃ tadā rāṣṭrāt tyajyamānaṃ priyaṃ sutam /
nivārayām āsa munir bahunā kāraṇena na // BrP_8.6 //
pāṇigrahaṇamantrāṇāṃ niṣṭhā syāt saptame pade /
na ca satyavratas tasmād dhatavān saptame pade // BrP_8.7 //
jānan dharmaṃ vasiṣṭhas tu na māṃ trātīti bho dvijāḥ /
satyavratas tadā roṣaṃ vasiṣṭhe manasākarot // BrP_8.8 //
guṇabuddhyā tu bhagavān vasiṣṭhaḥ kṛtavāṃs tathā /
na ca satyavratas tasya tam upāṃśum abudhyata // BrP_8.9 //
tasminn aparitoṣaś ca pitur āsīn mahātmanaḥ /
tena dvādaśa varṣāṇi nāvarṣat pākaśāsanaḥ // BrP_8.10 //
tena tv idānīṃ vihitāṃ dīkṣāṃ tāṃ durvahāṃ bhuvi /
kulasya niṣkṛtir viprāḥ kṛtā sā vai bhaved iti // BrP_8.11 //
na taṃ vasiṣṭho bhagavān pitrā tyaktaṃ nyavārayat /
abhiṣekṣyāmy ahaṃ putram asyety evaṃmatir muniḥ // BrP_8.12 //
sa tu dvādaśa varṣāṇi tāṃ dīkṣām avahad balī /
avidyamāne māṃse tu vasiṣṭhasya mahātmanaḥ // BrP_8.13 //
sarvakāmadughāṃ dogdhrīṃ sa dadarśa nṛpātmajaḥ /
tāṃ vai krodhāc ca mohāc ca śramāc caiva kṣudhānvitaḥ // BrP_8.14 //
deśadharmagato rājā jaghāna munisattamāḥ /
tanmāṃsaṃ sa svayaṃ caiva viśvāmitrasya cātmajān // BrP_8.15 //
bhojayām āsa tac chrutvā vasiṣṭho 'py asya cukrudhe //* BrP_8.16 //
{vasiṣṭha uvāca: }
pātayeyam ahaṃ krūra tava śaṅkum asaṃśayam /
yadi te dvāv imau śaṅkū na syātāṃ vai kṛtau punaḥ // BrP_8.17 //
pituś cāparitoṣeṇa gurudogdhrīvadhena ca /
aprokṣitopayogāc ca trividhas te vyatikramaḥ // BrP_8.18 //
evaṃ trīṇy asya śaṅkūni tāni dṛṣṭvā mahātapāḥ /
triśaṅkur iti hovāca triśaṅkus tena sa smṛtaḥ // BrP_8.19 //
viśvāmitrasya dārāṇām anena bharaṇaṃ kṛtam /
tena tasmai varaṃ prādān muniḥ prītas triśaṅkave // BrP_8.20 //
chandyamāno vareṇātha varaṃ vavre nṛpātmajaḥ /
saśarīro vraje svargam ity evaṃ yācito varaḥ // BrP_8.21 //
anāvṛṣṭibhaye tasmin gate dvādaśavārṣike /
pitrye rājye 'bhiṣicyātha yājayām āsa pārthivam // BrP_8.22 //
miṣatāṃ devatānāṃ ca vasiṣṭhasya ca kauśikaḥ /
divam āropayām āsa saśarīraṃ mahātapāḥ // BrP_8.23 //
tasya satyarathā nāma patnī kaikeyavaṃśajā /
kumāraṃ janayām āsa hariścandram akalmaṣam // BrP_8.24 //
sa vai rājā hariścandras traiśaṅkava iti smṛtaḥ /
āhartā rājasūyasya samrāḍ iti ha viśrutaḥ // BrP_8.25 //
hariścandrasya putro 'bhūd rohito nāma pārthivaḥ /
harito rohitasyātha cañcur hārita ucyate // BrP_8.26 //
vijayaś ca muniśreṣṭhāś cañcuputro babhūva ha /
jetā sa sarvapṛthivīṃ vijayas tena sa smṛtaḥ // BrP_8.27 //
rurukas tanayas tasya rājā dharmārthakovidaḥ /
rurukasya vṛkaḥ putro vṛkād bāhus tu jajñivān // BrP_8.28 //
haihayās tālajaṅghāś ca nirasyanti sma taṃ nṛpam /
tatpatnī garbham ādāya aurvasyāśramam āviśat // BrP_8.29 //
nāsatyo dhārmikaś caiva sa ha dharmayuge 'bhavat /
sagaras tu suto bāhor yajñe saha gareṇa vai // BrP_8.30 //
aurvasyāśramam āsādya bhārgaveṇābhirakṣitaḥ /
āgneyam astraṃ labdhvā ca bhārgavāt sagaro nṛpaḥ // BrP_8.31 //
jigāya pṛthivīṃ hatvā tālajaṅghān sahaihayān /
śakānāṃ pahnavānāṃ ca dharmaṃ nirasad acyutaḥ /
kṣatriyāṇāṃ muniśreṣṭhāḥ pāradānāṃ ca dharmavit // BrP_8.32 //
{munaya ūcuḥ: }
kathaṃ sa sagaro jāto gareṇaiva sahācyutaḥ /
kimarthaṃ ca śakādīnāṃ kṣatriyāṇāṃ mahaujasām // BrP_8.33 //
dharmān kulocitān rājā kruddho nirasad acyutaḥ /
etan naḥ sarvam ācakṣva vistareṇa mahāmate // BrP_8.34 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
bāhor vyasaninaḥ pūrvaṃ hṛtaṃ rājyam abhūt kila /
haihayais tālajaṅghaiś ca śakaiḥ sārdhaṃ dvijottamāḥ // BrP_8.35 //
yavanāḥ pāradāś caiva kāmbojāḥ pahnavās tathā /
ete hy api gaṇāḥ pañca haihayārthe parākraman // BrP_8.36 //
hṛtarājyas tadā rājā sa vai bāhur vanaṃ yayau /
patnyā cānugato duḥkhī tatra prāṇān avāsṛjat // BrP_8.37 //
patnī tu yādavī tasya sagarbhā pṛṣṭhato 'nvagāt /
sapatnyā ca garas tasyai dattaḥ pūrvaṃ kilānaghāḥ // BrP_8.38 //
sā tu bhartuś citāṃ kṛtvā vane tām abhyarohata /
aurvas tāṃ bhārgavo viprāḥ kāruṇyāt samavārayat // BrP_8.39 //
tasyāśrame ca garbhaḥ sa gareṇaiva sahācyutaḥ /
vyajāyata mahābāhuḥ sagaro nāma pārthivaḥ // BrP_8.40 //
aurvas tu jātakarmādīṃs tasya kṛtvā mahātmanaḥ /
adhyāpya vedaśāstrāṇi tato 'straṃ pratyapādayat // BrP_8.41 //
āgneyaṃ tu mahābhāgā amarair api duḥsaham /
sa tenāstrabalenājau balena ca samanvitaḥ // BrP_8.42 //
haihayān vijaghānāśu kruddho rudraḥ paśūn iva /
ājahāra ca lokeṣu kīrtiṃ kīrtimatāṃ varaḥ // BrP_8.43 //
tataḥ śakāṃś ca yavanān kāmbojān pāradāṃs tathā /
pahnavāṃś caiva niḥśeṣān kartuṃ vyavasito nṛpaḥ // BrP_8.44 //
te vadhyamānā vīreṇa sagareṇa mahātmanā /
vasiṣṭhaṃ śaraṇaṃ gatvā praṇipetur manīṣiṇam // BrP_8.45 //
vasiṣṭhas tv atha tān dṛṣṭvā samayena mahādyutiḥ /
sagaraṃ vārayām āsa teṣāṃ dattvābhayaṃ tadā // BrP_8.46 //
sagaraḥ svāṃ pratijñāṃ tu guror vākyaṃ niśamya ca /
dharmaṃ jaghāna teṣāṃ vai veṣān anyāṃś cakāra ha // BrP_8.47 //
ardhaṃ śakānāṃ śiraso muṇḍayitvā vyasarjayat /
yavanānāṃ śiraḥ sarvaṃ kāmbojānāṃ tathaiva ca // BrP_8.48 //
pāradā muktakeśāś ca pahnavāñ śmaśrudhāriṇaḥ /
niḥsvādhyāyavaṣaṭkārāḥ kṛtās tena mahātmanā // BrP_8.49 //
śakā yavanakāmbojāḥ pāradāś ca dvijottamāḥ /
koṇisarpā māhiṣakā darvāś colāḥ sakeralāḥ // BrP_8.50 //
sarve te kṣatriyā viprā dharmas teṣāṃ nirākṛtaḥ /
vasiṣṭhavacanād rājñā sagareṇa mahātmanā // BrP_8.51 //
sa dharmavijayī rājā vijityemāṃ vasuṃdharām /
aśvaṃ pracārayām āsa vājimedhāya dīkṣitaḥ // BrP_8.52 //
tasya cārayataḥ so 'śvaḥ samudre pūrvadakṣiṇe /
velāsamīpe 'pahṛto bhūmiṃ caiva praveśitaḥ // BrP_8.53 //
sa taṃ deśaṃ tadā putraiḥ khānayām āsa pārthivaḥ /
āsedus te tadā tatra khanyamāne mahārṇave // BrP_8.54 //
tam ādipuruṣaṃ devaṃ hariṃ kṛṣṇaṃ prajāpatim /
viṣṇuṃ kapilarūpeṇa svapantaṃ puruṣaṃ tadā // BrP_8.55 //
tasya cakṣuḥsamutthena tejasā pratibudhyataḥ /
dagdhāḥ sarve muniśreṣṭhāś catvāras tv avaśeṣitāḥ // BrP_8.56 //
barhiketuḥ suketuś ca tathā dharmaratho nṛpaḥ /
śūraḥ pañcanadaś caiva tasya vaṃśakarā nṛpāḥ // BrP_8.57 //
prādāc ca tasmai bhagavān harir nārāyaṇo varam /
akṣayaṃ vaṃśam ikṣvākoḥ kīrtiṃ cāpy anivartinīm // BrP_8.58 //
putraṃ samudraṃ ca vibhuḥ svarge vāsaṃ tathākṣayam /
samudraś cārgham ādāya vavande taṃ mahīpatim // BrP_8.59 //
sāgaratvaṃ ca lebhe sa karmaṇā tena tasya ha /
taṃ cāśvamedhikaṃ so 'śvaṃ samudrād upalabdhavān // BrP_8.60 //
ājahārāśvamedhānāṃ śataṃ sa sumahātapāḥ /
putrāṇāṃ ca sahasrāṇi ṣaṣṭis tasyeti naḥ śrutam // BrP_8.61 //
{munaya ūcuḥ: }
sagarasyātmajā vīrāḥ kathaṃ jātā mahābalāḥ /
vikrāntāḥ ṣaṣṭisāhasrā vidhinā kena sattama // BrP_8.62 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
dve bhārye sagarasyāstāṃ tapasā dagdhakilbiṣe /
jyeṣṭhā vidarbhaduhitā keśinī nāma nāmataḥ // BrP_8.63 //
kanīyasī tu mahatī patnī paramadharmiṇī /
ariṣṭanemiduhitā rūpeṇāpratimā bhuvi // BrP_8.64 //
aurvas tābhyāṃ varaṃ prādāt tad budhyadhvaṃ dvijottamāḥ /
ṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇi gṛhṇātv ekā nitambinī // BrP_8.65 //
ekaṃ vaṃśadharaṃ tv ekā yatheṣṭaṃ varayatv iti /
tatraikā jagṛhe putrān ṣaṣṭisāhasrasaṃmitān // BrP_8.66 //
ekaṃ vaṃśadharaṃ tv ekā tathety āha tato muniḥ /
rājā pañcajano nāma babhūva sa mahādyutiḥ // BrP_8.67 //
itarā suṣuve tumbīṃ bījapūrṇām iti śrutiḥ /
tatra ṣaṣṭisahasrāṇi garbhās te tilasaṃmitāḥ // BrP_8.68 //
saṃbabhūvur yathākālaṃ vavṛdhuś ca yathāsukham /
ghṛtapūrṇeṣu kumbheṣu tān garbhān nidadhe tataḥ // BrP_8.69 //
dhātrīś caikaikaśaḥ prādāt tāvatīḥ poṣaṇe nṛpaḥ /
tato daśasu māseṣu samuttasthur yathākramam // BrP_8.70 //
kumārās te yathākālaṃ sagaraprītivardhanāḥ /
ṣaṣṭiputrasahasrāṇi tasyaivam abhavan dvijāḥ // BrP_8.71 //
garbhād alābūmadhyād vai jātāni pṛthivīpateḥ /
teṣāṃ nārāyaṇaṃ tejaḥ praviṣṭānāṃ mahātmanām // BrP_8.72 //
ekaḥ pañcajano nāma putro rājā babhūva ha /
śūraḥ pañcajanasyāsīd aṃśumān nāma vīryavān // BrP_8.73 //
dilīpas tasya tanayaḥ khaṭvāṅga iti viśrutaḥ /
yena svargād ihāgatya muhūrtaṃ prāpya jīvitam // BrP_8.74 //
trayo 'bhisaṃdhitā lokā buddhyā satyena cānaghāḥ /
dilīpasya tu dāyādo mahārājo bhagīrathaḥ // BrP_8.75 //
yaḥ sa gaṅgāṃ saricchreṣṭhām avātārayata prabhuḥ /
samudram ānayac caināṃ duhitṛtve 'py akalpayat // BrP_8.76 //
tasmād bhāgīrathī gaṅgā kathyate vaṃśacintakaiḥ /
bhagīrathasuto rājā śruta ity abhiviśrutaḥ // BrP_8.77 //
nābhāgas tu śrutasyāsīt putraḥ paramadhārmikaḥ /
ambarīṣas tu nābhāgiḥ sindhudvīpapitābhavat // BrP_8.78 //
ayutājit tu dāyādaḥ sindhudvīpasya vīryavān /
ayutājitsutas tv āsīd ṛtuparṇo mahāyaśāḥ // BrP_8.79 //
divyākṣahṛdayajño vai rājā nalasakho balī /
ṛtuparṇasutas tv āsīd ārtaparṇir mahāyaśāḥ // BrP_8.80 //
sudāsas tasya tanayo rājā indrasakho 'bhavat /
sudāsasya sutaḥ proktaḥ saudāso nāma pārthivaḥ // BrP_8.81 //
khyātaḥ kalmāṣapādo vai rājā mitrasaho 'bhavat /
kalmāṣapādasya sutaḥ sarvakarmeti viśrutaḥ // BrP_8.82 //
anaraṇyas tu putro 'bhūd viśrutaḥ sarvakarmaṇaḥ /
anaraṇyasuto nighno nighnato dvau babhūvatuḥ // BrP_8.83 //
anamitro raghuś caiva pārthivarṣabhasattamau /
anamitrasuto rājā vidvān duliduho 'bhavat // BrP_8.84 //
dilīpas tanayas tasya rāmasya prapitāmahaḥ /
dīrghabāhur dilīpasya raghur nāmnā suto 'bhavat // BrP_8.85 //
ayodhyāyāṃ mahārājo yaḥ purāsīn mahābalaḥ /
ajas tu rāghavo jajñe tathā daśaratho 'py ajāt // BrP_8.86 //
rāmo daśarathāj jajñe dharmātmā sumahāyaśāḥ /
rāmasya tanayo jajñe kuśa ity abhisaṃjñitaḥ // BrP_8.87 //
atithis tu kuśāj jajñe dharmātmā sumahāyaśāḥ /
atithes tv abhavat putro niṣadho nāma vīryavān // BrP_8.88 //
niṣadhasya nalaḥ putro nabhaḥ putro nalasya ca /
nabhasya puṇḍarīkas tu kṣemadhanvā tataḥ smṛtaḥ // BrP_8.89 //
kṣemadhanvasutas tv āsīd devānīkaḥ pratāpavān /
āsīd ahīnagur nāma devānīkātmajaḥ prabhuḥ // BrP_8.90 //
ahīnagos tu dāyādaḥ sudhanvā nāma pārthivaḥ /
sudhanvanaḥ sutaś cāpi tato jajñe śalo nṛpaḥ // BrP_8.91 //
ukyo nāma sa dharmātmā śalaputro babhūva ha /
vajranābhaḥ sutas tasya nalas tasya mahātmanaḥ // BrP_8.92 //
nalau dvāv eva vikhyātau purāṇe munisattamāḥ /
vīrasenātmajaś caiva yaś cekṣvākukulodvahaḥ // BrP_8.93 //
ikṣvākuvaṃśaprabhavāḥ prādhānyena prakīrtitāḥ /
ete vivasvato vaṃśe rājāno bhūritejasaḥ // BrP_8.94 //
paṭhan samyag imāṃ sṛṣṭim ādityasya vivasvataḥ /
śrāddhadevasya devasya prajānāṃ puṣṭidasya ca /
prajāvān eti sāyujyam ādityasya vivasvataḥ // BrP_8.95 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
pitā somasya bho viprā jajñe 'trir bhagavān ṛṣiḥ /
brahmaṇo mānasāt pūrvaṃ prajāsargaṃ vidhitsataḥ // BrP_9.1 //
anuttaraṃ nāma tapo yena taptaṃ hi tat purā /
trīṇi varṣasahasrāṇi divyānīti hi naḥ śrutam // BrP_9.2 //
ūrdhvam ācakrame tasya retaḥ somatvam īyivat /
netrābhyāṃ vāri susrāva daśadhā dyotayan diśaḥ // BrP_9.3 //
taṃ garbhaṃ vidhinādiṣṭā daśa devyo dadhus tataḥ /
sametya dhārayām āsur na ca tāḥ samaśaknuvan // BrP_9.4 //
yadā na dhāraṇe śaktās tasya garbhasya tā diśaḥ /
tatas tābhiḥ sa tyaktas tu nipapāta vasuṃdharām // BrP_9.5 //
patitaṃ somam ālokya brahmā lokapitāmahaḥ /
ratham āropayām āsa lokānāṃ hitakāmyayā // BrP_9.6 //
tasmin nipatite devāḥ putre 'treḥ paramātmani /
tuṣṭuvur brahmaṇaḥ putrās tathānye munisattamāḥ // BrP_9.7 //
tasya saṃstūyamānasya tejaḥ somasya bhāsvataḥ /
āpyāyanāya lokānāṃ bhāvayām āsa sarvataḥ // BrP_9.8 //
sa tena rathamukhyena sāgarāntāṃ vasuṃdharām /
triḥsaptakṛtvo 'tiyaśāś cakārābhipradakṣiṇām // BrP_9.9 //
tasya yac caritaṃ tejaḥ pṛthivīm anvapadyata /
oṣadhyas tāḥ samudbhūtā yābhiḥ saṃdhāryate jagat // BrP_9.10 //
sa labdhatejā bhagavān saṃstavaiś ca svakarmabhiḥ /
tapas tepe mahābhāgaḥ padmānāṃ darśanāya saḥ // BrP_9.11 //
tatas tasmai dadau rājyaṃ brahmā brahmavidāṃ varaḥ /
bījauṣadhīnāṃ viprāṇām apāṃ ca munisattamāḥ // BrP_9.12 //
sa tat prāpya mahārājyaṃ somaḥ saumyavatāṃ varaḥ /
samājahre rājasūyaṃ sahasraśatadakṣiṇam // BrP_9.13 //
dakṣiṇām adadāt somas trīṃl lokān iti naḥ śrutam /
tebhyo brahmarṣimukhyebhyaḥ sadasyebhyaś ca bho dvijāḥ // BrP_9.14 //
hiraṇyagarbho brahmātrir bhṛguś ca ṛtvijo 'bhavat /
sadasyo 'bhūd dharis tatra munibhir bahubhir vṛtaḥ // BrP_9.15 //
taṃ sinīś ca kuhūś caiva dyutiḥ puṣṭiḥ prabhā vasuḥ /
kīrtir dhṛtiś ca lakṣmīś ca nava devyaḥ siṣevire // BrP_9.16 //
prāpyāvabhṛtham apy agryaṃ sarvadevarṣipūjitaḥ /
virarājādhirājendro daśadhā bhāsayan diśaḥ // BrP_9.17 //
tasya tat prāpya duṣprāpyam aiśvaryam ṛṣisatkṛtam /
vibabhrāma matis tātā- vinayād anayāhṛtā // BrP_9.18 //
bṛhaspateḥ sa vai bhāryām aiśvaryamadamohitaḥ /
jahāra tarasā somo vimatyāṅgirasaḥ sutam // BrP_9.19 //
sa yācyamāno devaiś ca tathā devarṣibhir muhuḥ /
naiva vyasarjayat tārāṃ tasmāy aṅgirase tadā // BrP_9.20 //
uśanā tasya jagrāha pārṣṇim aṅgirasas tadā /
rudraś ca pārṣṇiṃ jagrāha gṛhītvājagavaṃ dhanuḥ // BrP_9.21 //
tena brahmaśiro nāma paramāstraṃ mahātmanā /
uddiśya devān utsṛṣṭaṃ yenaiṣāṃ nāśitaṃ yaśaḥ // BrP_9.22 //
tatra tad yuddham abhavat prakhyātaṃ tārakāmayam /
devānāṃ dānavānāṃ ca lokakṣayakaraṃ mahat // BrP_9.23 //
tatra śiṣṭās tu ye devās tuṣitāś caiva ye dvijāḥ /
brahmāṇaṃ śaraṇaṃ jagmur ādidevaṃ sanātanam // BrP_9.24 //
tadā nivāryośanasaṃ taṃ vai rudraṃ ca śaṃkaram /
dadāv aṅgirase tārāṃ svayam eva pitāmahaḥ // BrP_9.25 //
tām antaḥprasavāṃ dṛṣṭvā kruddhaḥ prāha bṛhaspatiḥ /
madīyāyāṃ na te yonau garbho dhāryaḥ kathaṃcana // BrP_9.26 //
iṣīkāstambam āsādya garbhaṃ sā cotsasarja ha /
jātamātraḥ sa bhagavān devānām ākṣipad vapuḥ // BrP_9.27 //
tataḥ saṃśayam āpannās tārām ūcuḥ surottamāḥ /
satyaṃ brūhi sutaḥ kasya somasyātha bṛhaspateḥ // BrP_9.28 //
pṛcchyamānā yadā devair nāha sā vibudhān kila /
tadā tāṃ śaptum ārabdhaḥ kumāro dasyuhantamaḥ // BrP_9.29 //
taṃ nivārya tato brahmā tārāṃ papraccha saṃśayam /
yad atra tathyaṃ tad brūhi tāre kasya sutas tv ayam // BrP_9.30 //
uvāca prāñjaliḥ sā taṃ somasyeti pitāmaham /
tadā taṃ mūrdhni cāghrāya somo rājā sutaṃ prati // BrP_9.31 //
budha ity akaron nāma tasya bālasya dhīmataḥ /
pratikūlaṃ ca gagane samabhyuttiṣṭhate budhaḥ // BrP_9.32 //
utpādayām āsa tadā putraṃ vairājaputrikam /
tasyāpatyaṃ mahātejā babhūvailaḥ purūravāḥ // BrP_9.33 //
urvaśyāṃ jajñire yasya putrāḥ sapta mahātmanaḥ /
etat somasya vo janma kīrtitaṃ kīrtivardhanam // BrP_9.34 //
vaṃśam asya muniśreṣṭhāḥ kīrtyamānaṃ nibodhata /
dhanyam āyuṣyam ārogyaṃ puṇyaṃ saṃkalpasādhanam // BrP_9.35 //
somasya janma śrutvaiva pāpebhyo vipramucyate //* BrP_9.36 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
budhasya tu muniśreṣṭhā vidvān putraḥ purūravāḥ /
tejasvī dānaśīlaś ca yajvā vipuladakṣiṇaḥ // BrP_10.1 //
brahmavādī parākrāntaḥ śatrubhir yudhi durdamaḥ /
āhartā cāgnihotrasya yajñānāṃ ca mahīpatiḥ // BrP_10.2 //
satyavādī puṇyamatiḥ samyaksaṃvṛtamaithunaḥ /
atīva triṣu lokeṣu yaśasāpratimaḥ sadā // BrP_10.3 //
taṃ brahmavādinaṃ śāntaṃ dharmajñaṃ satyavādinam /
urvaśī varayām āsa hitvā mānaṃ yaśasvinī // BrP_10.4 //
tayā sahāvasad rājā daśa varṣāṇi pañca ca /
ṣaṭ pañca sapta cāṣṭau ca daśa cāṣṭau ca bho dvijāḥ // BrP_10.5 //
vane caitrarathe ramye tathā mandākinītaṭe /
alakāyāṃ viśālāyāṃ nandane ca vanottame // BrP_10.6 //
uttarān sa kurūn prāpya manoramaphaladrumān /
gandhamādanapādeṣu meruśṛṅge tathottare // BrP_10.7 //
eteṣu vanamukhyeṣu surair ācariteṣu ca /
urvaśyā sahito rājā reme paramayā mudā // BrP_10.8 //
deśe puṇyatame caiva maharṣibhir abhiṣṭute /
rājyaṃ sa kārayām āsa prayāge pṛthivīpatiḥ // BrP_10.9 //
evaṃprabhāvo rājāsīd ailas tu narasattamaḥ /
uttare jāhnavītīre pratiṣṭhāne mahāyaśāḥ // BrP_10.10 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
ailaputrā babhūvus te sapta devasutopamāḥ /
gandharvaloke viditā āyur dhīmān amāvasuḥ // BrP_10.11 //
viśvāyuś caiva dharmātmā śrutāyuś ca tathāparaḥ /
dṛḍhāyuś ca vanāyuś ca bahvāyuś corvaśīsutāḥ // BrP_10.12 //
amāvasos tu dāyādo bhīmo rājātha rājarāṭ /
śrīmān bhīmasya dāyādo rājāsīt kāñcanaprabhaḥ // BrP_10.13 //
vidvāṃs tu kāñcanasyāpi suhotro 'bhūn mahābalaḥ /
suhotrasyābhavaj jahnuḥ keśinyā garbhasaṃbhavaḥ // BrP_10.14 //
ājahre yo mahat sattraṃ sarpamedhaṃ mahāmakham /
patilobhena yaṃ gaṅgā patitvena sasāra ha // BrP_10.15 //
necchataḥ plāvayām āsa tasya gaṅgā tadā sadaḥ /
sa tayā plāvitaṃ dṛṣṭvā yajñavāṭaṃ samantataḥ // BrP_10.16 //
sauhotrir aśapad gaṅgāṃ kruddho rājā dvijottamāḥ /
eṣa te viphalaṃ yatnaṃ pibann ambhaḥ karomy aham // BrP_10.17 //
asya gaṅge 'valepasya sadyaḥ phalam avāpnuhi /
jahnurājarṣiṇā pītāṃ gaṅgāṃ dṛṣṭvā maharṣayaḥ // BrP_10.18 //
upaninyur mahābhāgāṃ duhitṛtvena jāhnavīm /
yuvanāśvasya putrīṃ tu kāverīṃ jahnur āvahat // BrP_10.19 //
yuvanāśvasya śāpena gaṅgārdhena vinirgatā /
kāverīṃ saritāṃ śreṣṭhāṃ jahnor bhāryām aninditām // BrP_10.20 //
jahnus tu dayitaṃ putraṃ sunadyaṃ nāma dhārmikam /
kāveryāṃ janayām āsa ajakas tasya cātmajaḥ // BrP_10.21 //
ajakasya tu dāyādo balākāśvo mahīpatiḥ /
babhūva mṛgayāśīlaḥ kuśas tasyātmajo 'bhavat // BrP_10.22 //
kuśaputrā babhūvur hi catvāro devavarcasaḥ /
kuśikaḥ kuśanābhaś ca kuśāmbo mūrtimāṃs tathā // BrP_10.23 //
ballavaiḥ saha saṃvṛddho rājā vanacaraḥ sadā /
kuśikas tu tapas tepe putram indrasamaṃ prabhuḥ // BrP_10.24 //
labheyam iti taṃ śakras trāsād abhyetya jajñivān /
pūrṇe varṣasahasre vai tataḥ śakro hy apaśyata // BrP_10.25 //
atyugratapasaṃ dṛṣṭvā sahasrākṣaḥ puraṃdaraḥ /
samarthaḥ putrajanane svayam evāsya śāśvataḥ // BrP_10.26 //
putrārthaṃ kalpayām āsa devendraḥ surasattamaḥ /
sa gādhir abhavad rājā maghavān kauśikaḥ svayam // BrP_10.27 //
paurā yasyābhavad bhāryā gādhis tasyām ajāyata /
gādheḥ kanyā mahābhāgā nāmnā satyavatī śubhā // BrP_10.28 //
tāṃ gādhiḥ kāvyaputrāya ṛcīkāya dadau prabhuḥ /
tasyāḥ prītaḥ sa vai bhartā bhārgavo bhṛgunandanaḥ // BrP_10.29 //
putrārthaṃ sādhayām āsa caruṃ gādhes tathaiva ca /
uvācāhūya tāṃ bhāryām ṛcīko bhārgavas tadā // BrP_10.30 //
upayojyaś carur ayaṃ tvayā mātrā svayaṃ śubhe /
tasyāṃ janiṣyate putro dīptimān kṣatriyarṣabhaḥ // BrP_10.31 //
ajeyaḥ kṣatriyair loke kṣatriyarṣabhasūdanaḥ /
tavāpi putraṃ kalyāṇi dhṛtimantaṃ tapodhanam // BrP_10.32 //
śamātmakaṃ dvijaśreṣṭhaṃ carur eṣa vidhāsyati /
evam uktvā tu tāṃ bhāryām ṛcīko bhṛgunandanaḥ // BrP_10.33 //
tapasy abhirato nityam araṇyaṃ praviveśa ha /
gādhiḥ sadāras tu tadā ṛcīkāśramam abhyagāt // BrP_10.34 //
tīrthayātrāprasaṅgena sutāṃ draṣṭuṃ nareśvaraḥ /
carudvayaṃ gṛhītvā sā ṛṣeḥ satyavatī tadā // BrP_10.35 //
carum ādāya yatnena sā tu mātre nyavedayat /
mātā tu tasyā daivena duhitre svaṃ caruṃ dadau // BrP_10.36 //
tasyāś carum athājñānād ātmasaṃsthaṃ cakāra ha /
atha satyavatī sarvaṃ kṣatriyāntakaraṃ tadā // BrP_10.37 //
dhārayām āsa dīptena vapuṣā ghoradarśanā /
tām ṛcīkas tato dṛṣṭvā yogenābhyupasṛtya ca // BrP_10.38 //
tato 'bravīd dvijaśreṣṭhaḥ svāṃ bhāryāṃ varavarṇinīm /
mātrāsi vañcitā bhadre caruvyatyāsahetunā // BrP_10.39 //
janayiṣyati hi putras te krūrakarmātidāruṇaḥ /
bhrātā janiṣyate cāpi brahmabhūtas tapodhanaḥ // BrP_10.40 //
viśvaṃ hi brahma tapasā mayā tasmin samarpitam /
evam uktā mahābhāgā bhartrā satyavatī tadā // BrP_10.41 //
prasādayām āsa patiṃ putro me nedṛśo bhavet /
brāhmaṇāpasadas tvatta ity ukto munir abravīt // BrP_10.42 //
{ṛcīka uvāca: }
naiṣa saṃkalpitaḥ kāmo mayā bhadre tathāstv iti /
ugrakarmā bhavet putraḥ pitur mātuś ca kāraṇāt // BrP_10.43 //
punaḥ satyavatī vākyam evam uktvābravīd idam /
icchaṃl lokān api mune sṛjethāḥ kiṃ punaḥ sutam // BrP_10.44 //
śamātmakam ṛjuṃ tvaṃ me putraṃ dātum ihārhasi /
kāmam evaṃvidhaḥ pautro mama syāt tava ca prabho // BrP_10.45 //
yady anyathā na śakyaṃ vai kartum etad dvijottama /
tataḥ prasādam akarot sa tasyās tapaso balāt // BrP_10.46 //
putre nāsti viśeṣo me pautre vā varavarṇini /
tvayā yathoktaṃ vacanaṃ tathā bhadre bhaviṣyati // BrP_10.47 //
tataḥ satyavatī putraṃ janayām āsa bhārgavam /
tapasy abhirataṃ dāntaṃ jamadagniṃ samātmakam // BrP_10.48 //
bhṛgor jagatyāṃ vaṃśe 'smiñ jamadagnir ajāyata /
sā hi satyavatī puṇyā satyadharmaparāyaṇā // BrP_10.49 //
kauśikīti samākhyātā pravṛtteyaṃ mahānadī /
ikṣvākuvaṃśaprabhavo reṇur nāma narādhipaḥ // BrP_10.50 //
tasya kanyā mahābhāgā kāmalī nāma reṇukā /
reṇukāyāṃ tu kāmalyāṃ tapovidyāsamanvitaḥ // BrP_10.51 //
ārcīko janayām āsa jāmadagnyaṃ sudāruṇam /
sarvavidyāntagaṃ śreṣṭhaṃ dhanurvedasya pāragam // BrP_10.52 //
rāmaṃ kṣatriyahantāraṃ pradīptam iva pāvakam /
aurvasyaivam ṛcīkasya satyavatyāṃ mahāyaśāḥ // BrP_10.53 //
jamadagnis tapovīryāj jajñe brahmavidāṃ varaḥ /
madhyamaś ca śunaḥśephaḥ śunaḥpucchaḥ kaniṣṭhakaḥ // BrP_10.54 //
viśvāmitraṃ tu dāyādaṃ gādhiḥ kuśikanandanaḥ /
janayām āsa putraṃ tu tapovidyāśamātmakam // BrP_10.55 //
prāpya brahmarṣisamatāṃ yo 'yaṃ brahmarṣitāṃ gataḥ /
viśvāmitras tu dharmātmā nāmnā viśvarathaḥ smṛtaḥ // BrP_10.56 //
jajñe bhṛguprasādena kauśikād vaṃśavardhanaḥ /
viśvāmitrasya ca sutā devarātādayaḥ smṛtāḥ // BrP_10.57 //
prakhyātās triṣu lokeṣu teṣāṃ nāmāny ataḥparam /
devarātaḥ katiś caiva yasmāt kātyāyanāḥ smṛtāḥ // BrP_10.58 //
śālāvatyāṃ hiraṇyākṣo reṇur jajñe 'tha reṇukaḥ /
sāṃkṛtir gālavaś caiva mudgalaś caiva viśrutaḥ // BrP_10.59 //
madhucchando jayaś caiva devalaś ca tathāṣṭakaḥ /
kacchapo hāritaś caiva viśvāmitrasya te sutāḥ // BrP_10.60 //
teṣāṃ khyātāni gotrāṇi kauśikānāṃ mahātmanām /
pāṇino babhravaś caiva dhyānajapyās tathaiva ca // BrP_10.61 //
pārthivā devarātāś ca śālaṅkāyanabāṣkalāḥ /
lohitā yamadūtāś ca tathā kārūṣakāḥ smṛtāḥ // BrP_10.62 //
pauravasya muniśreṣṭhā brahmarṣeḥ kauśikasya ca /
saṃbandho 'py asya vaṃśe 'smin brahmakṣatrasya viśrutaḥ // BrP_10.63 //
viśvāmitrātmajānāṃ tu śunaḥśepho 'grajaḥ smṛtaḥ /
bhārgavaḥ kauśikatvaṃ hi prāptaḥ sa munisattamaḥ // BrP_10.64 //
viśvāmitrasya putras tu śunaḥśepho 'bhavat kila /
haridaśvasya yajñe tu paśutve viniyojitaḥ // BrP_10.65 //
devair dattaḥ śunaḥśepho viśvāmitrāya vai punaḥ /
devair dattaḥ sa vai yasmād devarātas tato 'bhavat // BrP_10.66 //
devarātādayaḥ sapta viśvāmitrasya vai sutāḥ /
dṛṣadvatīsutaś cāpi vaiśvāmitras tathāṣṭakaḥ // BrP_10.67 //
aṣṭakasya suto lauhiḥ prokto jahnugaṇo mayā /
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi vaṃśam āyor mahātmanaḥ // BrP_10.68 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
āyoḥ putrāś ca te pañca sarve vīrā mahārathāḥ /
svarbhānutanayāyāṃ ca prabhāyāṃ jajñire nṛpāḥ // BrP_11.1 //
nahuṣaḥ prathamaṃ jajñe vṛddhaśarmā tataḥ param /
rambho rajir anenāś ca triṣu lokeṣu viśrutāḥ // BrP_11.2 //
rajiḥ putraśatānīha janayām āsa pañca vai /
rājeyam iti vikhyātaṃ kṣatram indrabhayāvaham // BrP_11.3 //
yatra daivāsure yuddhe samutpanne sudāruṇe /
devāś caivāsurāś caiva pitāmaham athābruvan // BrP_11.4 //
{devāsurā ūcuḥ: }
āvayor bhagavan yuddhe ko vijetā bhaviṣyati /
brūhi naḥ sarvabhūteśa śrotum icchāma tattvataḥ // BrP_11.5 //
{brahmovāca: }
yeṣām arthāya saṃgrāme rajir āttāyudhaḥ prabhuḥ /
yotsyate te vijeṣyanti trīṃl lokān nātra saṃśayaḥ // BrP_11.6 //
yato rajir dhṛtis tatra śrīś ca tatra yato dhṛtiḥ /
yato dhṛtiś ca śrīś caiva dharmas tatra jayas tathā // BrP_11.7 //
te devā dānavāḥ prītā devenoktā rajiṃ tadā /
abhyayur jayam icchanto vṛṇvānās taṃ nararṣabham // BrP_11.8 //
sa hi svarbhānudauhitraḥ prabhāyāṃ samapadyata /
rājā paramatejasvī somavaṃśavivardhanaḥ // BrP_11.9 //
te hṛṣṭamanasaḥ sarve rajiṃ vai devadānavāḥ /
ūcur asmajjayāya tvaṃ gṛhāṇa varakārmukam // BrP_11.10 //
athovāca rajis tatra tayor vai devadaityayoḥ /
arthajñaḥ svārtham uddiśya yaśaḥ svaṃ ca prakāśayan // BrP_11.11 //
{rajir uvāca: }
yadi daityagaṇān sarvāñ jitvā vīryeṇa vāsavaḥ /
indro bhavāmi dharmeṇa tato yotsyāmi saṃyuge // BrP_11.12 //
devāḥ prathamato viprāḥ pratīyur hṛṣṭamānasāḥ /
evaṃ yatheṣṭaṃ nṛpate kāmaḥ saṃpadyatāṃ tava // BrP_11.13 //
śrutvā suragaṇānāṃ tu vākyaṃ rājā rajis tadā /
papracchāsuramukhyāṃs tu yathā devān apṛcchata // BrP_11.14 //
dānavā darpasaṃpūrṇāḥ svārtham evāvagamya ha /
pratyūcus taṃ nṛpavaraṃ sābhimānam idaṃ vacaḥ // BrP_11.15 //
{dānavā ūcuḥ: }
asmākam indraḥ prahrādo yasyārthe vijayāmahe /
asmiṃs tu samare rājaṃs tiṣṭha tvaṃ rājasattama // BrP_11.16 //
sa tatheti bruvann eva devair apy aticoditaḥ /
bhaviṣyasīndro jitvainaṃ devair uktas tu pārthivaḥ // BrP_11.17 //
jaghāna dānavān sarvān ye 'vadhyā vajrapāṇinaḥ /
sa vipranaṣṭāṃ devānāṃ paramaśrīḥ śriyaṃ vaśī // BrP_11.18 //
nihatya dānavān sarvān ājahāra rajiḥ prabhuḥ /
tato rajiṃ mahāvīryaṃ devaiḥ saha śatakratuḥ // BrP_11.19 //
rajiputro 'ham ity uktvā punar evābravīd vacaḥ /
indro 'si tāta devānāṃ sarveṣāṃ nātra saṃśayaḥ // BrP_11.20 //
yasyāham indraḥ putras te khyātiṃ yāsyāmi karmabhiḥ /
sa tu śakravacaḥ śrutvā vañcitas tena māyayā // BrP_11.21 //
tathaivety abravīd rājā prīyamāṇaḥ śatakratum /
tasmiṃs tu devaiḥ sadṛśo divaṃ prāpte mahīpatau // BrP_11.22 //
dāyādyam indrād ājahrū rājyaṃ tattanayā rajeḥ /
pañca putraśatāny asya tad vai sthānaṃ śatakratoḥ // BrP_11.23 //
samākrāmanta bahudhā svargalokaṃ triviṣṭapam /
te yadā tu svasaṃmūḍhā rāgonmattā vidharmiṇaḥ // BrP_11.24 //
brahmadviṣaś ca saṃvṛttā hatavīryaparākramāḥ /
tato lebhe svam aiśvaryam indraḥ sthānaṃ tathottamam // BrP_11.25 //
hatvā rajisutān sarvān kāmakrodhaparāyaṇān /
ya idaṃ cyāvanaṃ sthānāt pratiṣṭhānaṃ śatakratoḥ /
śṛṇuyād dhārayed vāpi na sa daurgatyam āpnuyāt // BrP_11.26 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
rambho 'napatyas tv āsīc ca vaṃśaṃ vakṣyāmy anenasaḥ /
anenasaḥ suto rājā pratikṣatro mahāyaśāḥ // BrP_11.27 //
pratikṣatrasutaś cāsīt saṃjayo nāma viśrutaḥ /
saṃjayasya jayaḥ putro vijayas tasya cātmajaḥ // BrP_11.28 //
vijayasya kṛtiḥ putras tasya haryatvataḥ sutaḥ /
haryatvatasuto rājā sahadevaḥ pratāpavān // BrP_11.29 //
sahadevasya dharmātmā nadīna iti viśrutaḥ /
nadīnasya jayatseno jayatsenasya saṃkṛtiḥ // BrP_11.30 //
saṃkṛter api dharmātmā kṣatravṛddho mahāyaśāḥ /
anenasaḥ samākhyātāḥ kṣatravṛddhasya cāparaḥ // BrP_11.31 //
kṣatravṛddhātmajas tatra sunahotro mahāyaśāḥ /
sunahotrasya dāyādās trayaḥ paramadhārmikāḥ // BrP_11.32 //
kāśaḥ śalaś ca dvāv etau tathā gṛtsamadaḥ prabhuḥ /
putro gṛtsamadasyāpi śunako yasya śaunakaḥ // BrP_11.33 //
brāhmaṇāḥ kṣatriyāś caiva vaiśyāḥ śūdrās tathaiva ca /
śalātmaja ārṣṭiseṇas tanayas tasya kāśyapaḥ // BrP_11.34 //
kāśasya kāśipo rājā putro dīrghatapās tathā /
dhanus tu dīrghatapaso vidvān dhanvantaris tataḥ // BrP_11.35 //
tapaso 'nte sumahato jāto vṛddhasya dhīmataḥ /
punar dhanvantarir devo mānuṣeṣv iha janmani // BrP_11.36 //
tasya gehe samutpanno devo dhanvantaris tadā /
kāśirājo mahārājaḥ sarvarogapraṇāśanaḥ // BrP_11.37 //
āyurvedaṃ bharadvājāt prāpyeha sa bhiṣakkriyaḥ /
tam aṣṭadhā punar vyasya śiṣyebhyaḥ pratyapādayat // BrP_11.38 //
dhanvantares tu tanayaḥ ketumān iti viśrutaḥ /
atha ketumataḥ putro vīro bhīmarathaḥ smṛtaḥ // BrP_11.39 //
putro bhīmarathasyāpi divodāsaḥ prajeśvaraḥ /
divodāsas tu dharmātmā vārāṇasyadhipo 'bhavat // BrP_11.40 //
etasminn eva kāle tu purīṃ vārāṇasīṃ dvijāḥ /
śūnyāṃ niveśayām āsa kṣemako nāma rākṣasaḥ // BrP_11.41 //
śaptā hi sā matimatā nikumbhena mahātmanā /
śūnyā varṣasahasraṃ vai bhavitrī tu na saṃśayaḥ // BrP_11.42 //
tasyāṃ hi śaptamātrāyāṃ divodāsaḥ prajeśvaraḥ /
viṣayānte purīṃ ramyāṃ gomatyāṃ saṃnyaveśayat // BrP_11.43 //
bhadraśreṇyasya pūrvaṃ tu purī vārāṇasī abhūt /
bhadraśreṇyasya putrāṇāṃ śatam uttamadhanvinām // BrP_11.44 //
hatvā niveśayām āsa divodāso narādhipaḥ /
bhadraśreṇyasya tad rājyaṃ hṛtaṃ yena balīyasā // BrP_11.45 //
bhadraśreṇyasya putras tu durdamo nāma viśrutaḥ /
divodāsena bāleti ghṛṇayā sa visarjitaḥ // BrP_11.46 //
haihayasya tu dāyādyaṃ hṛtavān vai mahīpatiḥ /
ājahre pitṛdāyādyaṃ divodāsahṛtaṃ balāt // BrP_11.47 //
bhadraśreṇyasya putreṇa durdamena mahātmanā /
vairasyānto mahābhāgāḥ kṛtaś cātmīyatejasā // BrP_11.48 //
divodāsād dṛṣadvatyāṃ vīro jajñe pratardanaḥ /
tena bālena putreṇa prahṛtaṃ tu punar balam // BrP_11.49 //
pratardanasya putrau dvau vatsabhargau suviśrutau /
vatsaputro hy alarkas tu saṃnatis tasya cātmajaḥ // BrP_11.50 //
alarkas tasya putras tu brahmaṇyaḥ satyasaṃgaraḥ /
alarkaṃ prati rājarṣiṃ śloko gītaḥ purātanaiḥ // BrP_11.51 //
ṣaṣṭir varṣasahasrāṇi ṣaṣṭir varṣaśatāni ca /
yuvā rūpeṇa saṃpannaḥ prāg āsīc ca kulodvahaḥ // BrP_11.52 //
lopāmudrāprasādena paramāyur avāptavān /
tasyāsīt sumahad rājyaṃ rūpayauvanaśālinaḥ // BrP_11.53 //
śāpasyānte mahābāhur hatvā kṣemakarākṣasam /
ramyāṃ niveśayām āsa purīṃ vārāṇasīṃ punaḥ // BrP_11.54 //
saṃnater api dāyādaḥ sunītho nāma dhārmikaḥ /
sunīthasya tu dāyādaḥ kṣemo nāma mahāyaśāḥ // BrP_11.55 //
kṣemasya ketumān putraḥ suketus tasya cātmajaḥ /
suketos tanayaś cāpi dharmaketur iti smṛtaḥ // BrP_11.56 //
dharmaketos tu dāyādaḥ satyaketur mahārathaḥ /
satyaketusutaś cāpi vibhur nāma prajeśvaraḥ // BrP_11.57 //
ānartas tu vibhoḥ putraḥ sukumāraś ca tatsutaḥ /
sukumārasya putras tu dhṛṣṭaketuḥ sudhārmikaḥ // BrP_11.58 //
dhṛṣṭaketos tu dāyādo veṇuhotraḥ prajeśvaraḥ /
veṇuhotrasutaś cāpi bhārgo nāma prajeśvaraḥ // BrP_11.59 //
vatsasya vatsabhūmis tu bhārgabhūmis tu bhārgajaḥ /
ete tv aṅgirasaḥ putrā jātā vaṃśe 'tha bhārgava // BrP_11.60 //
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyās trayaḥ putrāḥ sahasraśaḥ /
ity ete kāśyapāḥ proktā nahuṣasya nibodhata // BrP_11.61 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
utpannāḥ pitṛkanyāyāṃ virajāyāṃ mahaujasaḥ /
nahuṣasya tu dāyādāḥ ṣaḍ indropamatejasaḥ // BrP_12.1 //
yatir yayātiḥ saṃyātir āyātiḥ pārśvako 'bhavat /
yatir jyeṣṭhas tu teṣāṃ vai yayātis tu tataḥ param // BrP_12.2 //
kakutsthakanyāṃ gāṃ nāma lebhe paramadhārmikaḥ /
yatis tu mokṣam āsthāya brahmabhūto 'bhavan muniḥ // BrP_12.3 //
teṣāṃ yayātiḥ pañcānāṃ vijitya vasudhām imām /
devayānīm uśanasaḥ sutāṃ bhāryām avāpa saḥ // BrP_12.4 //
śarmiṣṭhām āsurīṃ caiva tanayāṃ vṛṣaparvaṇaḥ /
yaduṃ ca turvasuṃ caiva devayānī vyajāyata // BrP_12.5 //
druhyaṃ cānuṃ ca puruṃ ca śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī /
tasmai śakro dadau prīto rathaṃ paramabhāsvaram // BrP_12.6 //
aṅgadaṃ kāñcanaṃ divyaṃ divyaiḥ paramavājibhiḥ /
yuktaṃ manojavaiḥ śubhrair yena kāryaṃ samudvahan // BrP_12.7 //
sa tena rathamukhyena ṣaḍrātreṇājayan mahīm /
yayātir yudhi durdharṣas tathā devān sadānavān // BrP_12.8 //
sarathaḥ kauravāṇāṃ tu sarveṣām abhavat tadā /
saṃvartavasunāmnas tu kauravāj janamejayāt // BrP_12.9 //
kuroḥ putrasya rājendra- rājñaḥ pārīkṣitasya ha /
jagāma sa ratho nāśaṃ śāpād gargasya dhīmataḥ // BrP_12.10 //
gargasya hi sutaṃ bālaṃ sa rājā janamejayaḥ /
kālena hiṃsayām āsa brahmahatyām avāpa saḥ // BrP_12.11 //
sa lohagandhī rājarṣiḥ paridhāvann itas tataḥ /
paurajānapadais tyakto na lebhe śarma karhicit // BrP_12.12 //
tataḥ sa duḥkhasaṃtapto nālabhat saṃvidaṃ kvacit /
viprendraṃ śaunakaṃ rājā śaraṇaṃ pratyapadyata // BrP_12.13 //
yājayām āsa ca jñānī śaunako janamejayam /
aśvamedhena rājānaṃ pāvanārthaṃ dvijottamāḥ // BrP_12.14 //
sa lohagandho vyanaśat tasyāvabhṛtham etya ca /
sa ca divyaratho rājño vaśaś cedipates tadā // BrP_12.15 //
dattaḥ śakreṇa tuṣṭena lebhe tasmād bṛhadrathaḥ /
bṛhadrathāt krameṇaiva gato bārhadrathaṃ nṛpam // BrP_12.16 //
tato hatvā jarāsaṃdhaṃ bhīmas taṃ ratham uttamam /
pradadau vāsudevāya prītyā kauravanandanaḥ // BrP_12.17 //
saptadvīpāṃ yayātis tu jitvā pṛthvīṃ sasāgarām /
vibhajya pañcadhā rājyaṃ putrāṇāṃ nāhuṣas tadā // BrP_12.18 //
yayātir diśi pūrvasyāṃ yaduṃ jyeṣṭhaṃ nyayojayat /
madhye puruṃ ca rājānam abhyaṣiñcat sa nāhuṣaḥ // BrP_12.19 //
diśi dakṣiṇapūrvasyāṃ turvasuṃ matimān nṛpaḥ /
tair iyaṃ pṛthivī sarvā saptadvīpā sapattanā // BrP_12.20 //
yathāpradeśam adyāpi dharmeṇa pratipālyate /
prajās teṣāṃ purastāt tu vakṣyāmi munisattamāḥ // BrP_12.21 //
dhanur nyasya pṛṣatkāṃś ca pañcabhiḥ puruṣarṣabhaiḥ /
jarāvān abhavad rājā bhāram āveśya bandhuṣu // BrP_12.22 //
nikṣiptaśastraḥ pṛthivīṃ cacāra pṛthivīpatiḥ /
prītimān abhavad rājā yayātir aparājitaḥ // BrP_12.23 //
evaṃ vibhajya pṛthivīṃ yayātir yadum abravīt /
jarāṃ me pratigṛhṇīṣva putra kṛtyāntareṇa vai // BrP_12.24 //
taruṇas tava rūpeṇa careyaṃ pṛthivīm imām /
jarāṃ tvayi samādhāya taṃ yaduḥ pratyuvāca ha // BrP_12.25 //
{yadur uvāca: }
anirdiṣṭā mayā bhikṣā brāhmaṇasya pratiśrutā /
anapākṛtya tāṃ rājan na grahīṣyāmi te jarām // BrP_12.26 //
jarāyāṃ bahavo doṣāḥ pānabhojanakāritāḥ /
tasmāj jarāṃ na te rājan grahītum aham utsahe // BrP_12.27 //
santi te bahavaḥ putrā mattaḥ priyatarā nṛpa /
pratigrahītuṃ dharmajña putram anyaṃ vṛṇīṣva vai // BrP_12.28 //
sa evam ukto yadunā rājā kopasamanvitaḥ /
uvāca vadatāṃ śreṣṭho yayātir garhayan sutam // BrP_12.29 //
{yayātir uvāca: }
ka āśramas tavānyo 'sti ko vā dharmo vidhīyate /
mām anādṛtya durbuddhe yad ahaṃ tava deśikaḥ // BrP_12.30 //
evam uktvā yaduṃ viprāḥ śaśāpainaṃ sa manyumān /
arājyā te prajā mūḍha bhavitrīti na saṃśayaḥ // BrP_12.31 //
druhyaṃ ca turvasuṃ caivāpy anuṃ ca dvijasattamāḥ /
evam evābravīd rājā pratyākhyātaś ca tair api // BrP_12.32 //
śaśāpa tān atikruddho yayātir aparājitaḥ /
yathāvat kathitaṃ sarvaṃ mayāsya dvijasattamāḥ // BrP_12.33 //
evaṃ śaptvā sutān sarvāṃś caturaḥ purupūrvajān /
tad eva vacanaṃ rājā purum apy āha bho dvijāḥ // BrP_12.34 //
taruṇas tava rūpeṇa careyaṃ pṛthivīm imām /
jarāṃ tvayi samādhāya tvaṃ puro yadi manyase // BrP_12.35 //
sa jarāṃ pratijagrāha pituḥ puruḥ pratāpavān /
yayātir api rūpeṇa puroḥ paryacaran mahīm // BrP_12.36 //
sa mārgamāṇaḥ kāmānām antaṃ nṛpatisattamaḥ /
viśvācyā sahito reme vane caitrarathe prabhuḥ // BrP_12.37 //
yadā ca tṛptaḥ kāmeṣu bhogeṣu ca narādhipaḥ /
tadā puroḥ sakāśād vai svāṃ jarāṃ pratyapadyata // BrP_12.38 //
yatra gāthā muniśreṣṭhā gītāḥ kila yayātinā /
yābhiḥ pratyāharet kāmān sarvaśo 'ṅgāni kūrmavat // BrP_12.39 //
na jātu kāmaḥ kāmānām upabhogena śāmyati /
haviṣā kṛṣṇavartmeva bhūya evābhivardhate // BrP_12.40 //
yat pṛthivyāṃ vrīhiyavaṃ hiraṇyaṃ paśavaḥ striyaḥ /
nālam ekasya tat sarvam iti kṛtvā na muhyati // BrP_12.41 //
yadā bhāvaṃ na kurute sarvabhūteṣu pāpakam /
karmaṇā manasā vācā brahma saṃpadyate tadā // BrP_12.42 //
yadā tebhyo na bibheti yadā cāsmān na bibhyati /
yadā necchati na dveṣṭi brahma saṃpadyate tadā // BrP_12.43 //
yā dustyajā durmatibhir yā na jīryati jīryataḥ /
yo 'sau prāṇāntiko rogas tāṃ tṛṣṇāṃ tyajataḥ sukham // BrP_12.44 //
jīryanti jīryataḥ keśā dantā jīryanti jīryataḥ /
dhanāśā jīvitāśā ca jīryato 'pi na jīryati // BrP_12.45 //
yac ca kāmasukhaṃ loke yac ca divyaṃ mahat sukham /
tṛṣṇākṣayasukhasyaite nārhanti ṣoḍaśīṃ kalām // BrP_12.46 //
evam uktvā sa rājarṣiḥ sadāraḥ prāviśad vanam /
kālena mahatā cāyaṃ cacāra vipulaṃ tapaḥ // BrP_12.47 //
bhṛgutuṅge gatiṃ prāpa tapaso 'nte mahāyaśāḥ /
anaśnan deham utsṛjya sadāraḥ svargam āptavān // BrP_12.48 //
tasya vaṃśe muniśreṣṭhāḥ pañca rājarṣisattamāḥ /
yair vyāptā pṛthivī sarvā sūryasyeva gabhastibhiḥ // BrP_12.49 //
yados tu vaṃśaṃ vakṣyāmi śṛṇudhvaṃ rājasatkṛtam /
yatra nārāyaṇo jajñe harir vṛṣṇikulodvahaḥ // BrP_12.50 //
susthaḥ prajāvān āyuṣmān kīrtimāṃś ca bhaven naraḥ /
yayāticaritaṃ nityam idaṃ śṛṇvan dvijottamāḥ // BrP_12.51 //
{brāhmaṇā ūcuḥ: }
puror vaṃśaṃ vayaṃ sūta śrotum icchāma tattvataḥ /
druhyasyānor yadoś caiva turvasoś ca pṛthak pṛthak // BrP_13.1 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ puror vaṃśaṃ mahātmanaḥ /
vistareṇānupūrvyā ca prathamaṃ vadato mama // BrP_13.2 //
puroḥ putraḥ suvīro 'bhūn manasyus tasya cātmajaḥ /
rājā cābhayado nāma manasyor abhavat sutaḥ // BrP_13.3 //
tathaivābhayadasyāsīt sudhanvā nāma pārthivaḥ /
sudhanvanaḥ subāhuś ca raudrāśvas tasya cātmajaḥ // BrP_13.4 //
raudrāśvasya daśārṇeyuḥ kṛkaṇeyus tathaiva ca /
kakṣeyusthaṇḍileyuś ca sannateyus tathaiva ca // BrP_13.5 //
ṛceyuś ca jaleyuś ca sthaleyuś ca mahābalaḥ /
dhaneyuś ca vaneyuś ca putrakāś ca daśa striyaḥ // BrP_13.6 //
bhadrā śūdrā ca madrā ca śaladā maladā tathā /
khaladā ca tato viprā naladā surasāpi ca // BrP_13.7 //
tathā gocapalā ca strī- ratnakūṭā ca tā daśa /
ṛṣir jāto 'trivaṃśe ca tāsāṃ bhartā prabhākaraḥ // BrP_13.8 //
bhadrāyāṃ janayām āsa sutaṃ somaṃ yaśasvinam /
svarbhānunā hate sūrye patamāne divo mahīm // BrP_13.9 //
tamobhibhūte loke ca prabhā yena pravartitā /
svasti te 'stv iti coktvā vai patamāno divākaraḥ // BrP_13.10 //
vacanāt tasya viprarṣer na papāta divo mahīm /
atriśreṣṭhāni gotrāṇi yaś cakāra mahātapāḥ // BrP_13.11 //
yajñeṣv atrer balaṃ caiva devair yasya pratiṣṭhitam /
sa tāsu janayām āsa putrikāsv ātmakāmajān // BrP_13.12 //
daśa putrān mahāsattvāṃs tapasy ugre ratāṃs tathā /
te tu gotrakarā viprā ṛṣayo vedapāragāḥ // BrP_13.13 //
svastyātreyā iti khyātāḥ kiṃca tridhanavarjitāḥ /
kakṣeyos tanayās tv āsaṃs traya eva mahārathāḥ // BrP_13.14 //
sabhānaraś cākṣuṣaś ca paramanyus tathaiva ca /
sabhānarasya putras tu vidvān kālānalo nṛpaḥ // BrP_13.15 //
kālānalasya dharmajñaḥ sṛñjayo nāma vai sutaḥ /
sṛñjayasyābhavat putro vīro rājā puraṃjayaḥ // BrP_13.16 //
janamejayo muniśreṣṭhāḥ puraṃjayasuto 'bhavat /
janamejayasya rājarṣer mahāśālo 'bhavat sutaḥ // BrP_13.17 //
deveṣu sa parijñātaḥ pratiṣṭhitayaśā bhuvi /
mahāmanā nāma suto mahāśālasya viśrutaḥ // BrP_13.18 //
jajñe vīraḥ suragaṇaiḥ pūjitaḥ sumahāmanāḥ /
mahāmanās tu putrau dvau janayām āsa bho dvijāḥ // BrP_13.19 //
uśīnaraṃ ca dharmajñaṃ titikṣuṃ ca mahābalam /
uśīnarasya patnyas tu pañca rājarṣivaṃśajāḥ // BrP_13.20 //
nṛgā kṛmir navā darvā pañcamī ca dṛṣadvatī /
uśīnarasya putrās tu pañca tāsu kulodvahāḥ // BrP_13.21 //
tapasā caiva mahatā jātā vṛddhasya cātmajāḥ /
nṛgāyās tu nṛgaḥ putraḥ kṛmyāṃ kṛmir ajāyata // BrP_13.22 //
navāyās tu navaḥ putro darvāyāḥ suvrato 'bhavat /
dṛṣadvatyās tu saṃjajñe śibir auśīnaro nṛpaḥ // BrP_13.23 //
śibes tu śibayo viprā yaudheyās tu nṛgasya ha /
navasya navarāṣṭraṃ tu kṛmes tu kṛmilā purī // BrP_13.24 //
suvratasya tathāmbaṣṭhāḥ śibiputrān nibodhata /
śibes tu śibayaḥ putrāś catvāro lokaviśrutāḥ // BrP_13.25 //
vṛṣadarbhaḥ suvīraś ca kekayo madrakas tathā /
teṣāṃ janapadāḥ sphītā kekayā madrakās tathā // BrP_13.26 //
vṛṣadarbhāḥ suvīrāś ca titikṣos tu prajās tv imāḥ /
titikṣur abhavad rājā pūrvasyāṃ diśi bho dvijāḥ // BrP_13.27 //
uṣadratho mahāvīryaḥ phenas tasya suto 'bhavat /
phenasya sutapā jajñe tataḥ sutapaso baliḥ // BrP_13.28 //
jāto mānuṣayonau tu sa rājā kāñcaneṣudhiḥ /
mahāyogī sa tu balir babhūva nṛpatiḥ purā // BrP_13.29 //
putrān utpādayām āsa pañca vaṃśakarān bhuvi /
aṅgaḥ prathamato jajñe vaṅgaḥ suhmas tathaiva ca // BrP_13.30 //
puṇḍraḥ kaliṅgaś ca tathā bāleyaṃ kṣatram ucyate /
bāleyā brāhmaṇāś caiva tasya vaṃśakarā bhuvi // BrP_13.31 //
baleś ca brahmaṇā datto varaḥ prītena bho dvijāḥ /
mahāyogitvam āyuś ca kalpasya parimāṇataḥ // BrP_13.32 //
bale cāpratimatvaṃ vai dharmatattvārthadarśanam /
saṃgrāme cāpy ajeyatvaṃ dharme caiva pradhānatām // BrP_13.33 //
trailokyadarśanaṃ cāpi prādhānyaṃ prasave tathā /
caturo niyatān varṇāṃs tvaṃ ca sthāpayiteti ca // BrP_13.34 //
ity ukto vibhunā rājā baliḥ śāntiṃ parāṃ yayau /
kālena mahatā viprāḥ svaṃ ca sthānam upāgamat // BrP_13.35 //
teṣāṃ janapadāḥ pañca aṅgā vaṅgāḥ sasuhmakāḥ /
kaliṅgāḥ puṇḍrakāś caiva prajās tv aṅgasya sāṃpratam // BrP_13.36 //
aṅgaputro mahān āsīd rājendro dadhivāhanaḥ /
dadhivāhanaputras tu rājā diviratho 'bhavat // BrP_13.37 //
putro divirathasyāsīc chakratulyaparākramaḥ /
vidvān dharmaratho nāma tasya citrarathaḥ sutaḥ // BrP_13.38 //
tena dharmarathenātha tadā kālañjare girau /
yajatā saha śakreṇa somaḥ pīto mahātmanā // BrP_13.39 //
atha citrarathasyāpi putro daśaratho 'bhavat /
lomapāda iti khyāto yasya śāntā sutābhavat // BrP_13.40 //
tasya dāśarathir vīraś caturaṅgo mahāyaśāḥ /
ṛṣyaśṛṅgaprasādena jajñe vaṃśavivardhanaḥ // BrP_13.41 //
caturaṅgasya putras tu pṛthulākṣa iti smṛtaḥ /
pṛthulākṣasuto rājā campo nāma mahāyaśāḥ // BrP_13.42 //
campasya tu purī campā yā māliny abhavat purā /
pūrṇabhadraprasādena haryaṅgo 'sya suto 'bhavat // BrP_13.43 //
tato vaibhāṇḍakis tasya vāraṇaṃ śakravāraṇam /
avatārayām āsa mahīṃ mantrair vāhanam uttamam // BrP_13.44 //
haryaṅgasya sutas tatra rājā bhadrarathaḥ smṛtaḥ /
putro bhadrarathasyāsīd bṛhatkarmā prajeśvaraḥ // BrP_13.45 //
bṛhaddarbhaḥ sutas tasya yasmāj jajñe bṛhanmanāḥ /
bṛhanmanās tu rājendro janayām āsa vai sutam // BrP_13.46 //
nāmnā jayadrathaṃ nāma yasmād dṛḍharatho nṛpaḥ /
āsīd dṛḍharathasyāpi viśvajij janamejayī // BrP_13.47 //
dāyādas tasya vaikarṇo vikarṇas tasya cātmajaḥ /
tasya putraśataṃ tv āsīd aṅgānāṃ kulavardhanam // BrP_13.48 //
ete 'ṅgavaṃśajāḥ sarve rājānaḥ kīrtitā mayā /
satyavratā mahātmānaḥ prajāvanto mahārathāḥ // BrP_13.49 //
ṛceyos tu muniśreṣṭhā raudrāśvatanayasya vai /
śṛṇudhvaṃ saṃpravakṣyāmi vaṃśaṃ rājñas tu bho dvijāḥ // BrP_13.50 //
ṛceyos tanayo rājā matināro mahīpatiḥ /
matinārasutās tv āsaṃs trayaḥ paramadhārmikāḥ // BrP_13.51 //
vasurodhaḥ pratirathaḥ subāhuś caiva dhārmikaḥ /
sarve vedavidaś caiva brahmaṇyāḥ satyavādinaḥ // BrP_13.52 //
ilā nāma tu yasyāsīt kanyā vai munisattamāḥ /
brahmavādiny adhistrī sā taṃsus tām abhyagacchata // BrP_13.53 //
taṃsoḥ suto 'tha rājarṣir dharmanetraḥ pratāpavān /
brahmavādī parākrāntas tasya bhāryopadānavī // BrP_13.54 //
upadānavī tataḥ putrāṃś caturo 'janayac chubān /
duṣyantam atha suṣmantaṃ pravīram anaghaṃ tathā // BrP_13.55 //
duṣyantasya tu dāyādo bharato nāma vīryavān /
sa sarvadamano nāma nāgāyutabalo mahān // BrP_13.56 //
cakravartī suto jajñe duṣyantasya mahātmanaḥ /
śakuntalāyāṃ bharato yasya nāmnā tu bhāratāḥ // BrP_13.57 //
bharatasya vinaṣṭeṣu tanayeṣu mahīpateḥ /
mātṝṇāṃ tu prakopeṇa mayā tat kathitaṃ purā // BrP_13.58 //
bṛhaspater aṅgirasaḥ putro vipro mahāmuniḥ /
ayājayad bharadvājo mahadbhiḥ kratubhir vibhuḥ // BrP_13.59 //
pūrvaṃ tu vitathe tasya kṛte vai putrajanmani /
tato 'tha vitatho nāma bharadvājāt suto 'bhavat // BrP_13.60 //
tato 'tha vitathe jāte bharatas tu divaṃ yayau /
vitathaṃ cābhiṣicyātha bharadvājo vanaṃ yayau // BrP_13.61 //
sa cāpi vitathaḥ putrāñ janayām āsa pañca vai /
suhotraṃ ca suhotāraṃ gayaṃ gargaṃ tathaiva ca // BrP_13.62 //
kapilaṃ ca mahātmānaṃ suhotrasya sutadvayam /
kāśikaṃ ca mahāsatyaṃ tathā gṛtsamatiṃ nṛpam // BrP_13.63 //
tathā gṛtsamateḥ putrā brāhmaṇāḥ kṣatriyā viśaḥ /
kāśikasya tu kāśeyaḥ putro dīrghatapās tathā // BrP_13.64 //
babhūva dīrghatapaso vidvān dhanvantariḥ sutaḥ /
dhanvantares tu tanayaḥ ketumān iti viśrutaḥ // BrP_13.65 //
tathā ketumataḥ putro vidvān bhīmarathaḥ smṛtaḥ /
putro bhīmarathasyāpi vārāṇasyadhipo 'bhavat // BrP_13.66 //
divodāsa iti khyātaḥ sarvakṣatrapraṇāśanaḥ /
divodāsasya putras tu vīro rājā pratardanaḥ // BrP_13.67 //
pratardanasya putrau dvau vatso bhārgava eva ca /
alarko rājaputras tu rājā sanmatimān bhuvi // BrP_13.68 //
haihayasya tu dāyādyaṃ hṛtavān vai mahīpatiḥ /
ājahre pitṛdāyādyaṃ divodāsahṛtaṃ balāt // BrP_13.69 //
bhadraśreṇyasya putreṇa durdamena mahātmanā /
divodāsena bāleti ghṛṇayāsau visarjitaḥ // BrP_13.70 //
aṣṭāratho nāma nṛpaḥ suto bhīmarathasya vai /
tena putreṇa bālasya prahṛtaṃ tasya bho dvijāḥ // BrP_13.71 //
vairasyāntaṃ muniśreṣṭhāḥ kṣatriyeṇa vidhitsatā /
alarkaḥ kāśirājas tu brahmaṇyaḥ satyasaṃgaraḥ // BrP_13.72 //
ṣaṣṭiṃ varṣasahasrāṇi ṣaṣṭiṃ varṣaśatāni ca /
yuvā rūpeṇa saṃpanna āsīt kāśikulodvahaḥ // BrP_13.73 //
lopāmudrāprasādena paramāyur avāpa saḥ /
vayaso 'nte muniśreṣṭhā hatvā kṣemakarākṣasam // BrP_13.74 //
ramyāṃ niveśayām āsa purīṃ vārāṇasīṃ nṛpaḥ /
alarkasya tu dāyādaḥ kṣemako nāma pārthivaḥ // BrP_13.75 //
kṣemakasya tu putro vai varṣaketus tato 'bhavat /
varṣaketoś ca dāyādo vibhur nāma prajeśvaraḥ // BrP_13.76 //
ānartas tu vibhoḥ putraḥ sukumāras tato 'bhavat /
sukumārasya putras tu satyaketur mahārathaḥ // BrP_13.77 //
suto 'bhavan mahātejā rājā paramadhārmikaḥ /
vatsasya vatsabhūmis tu bhargabhūmis tu bhārgavāt // BrP_13.78 //
ete tv aṅgirasaḥ putrā jātā vaṃśe 'tha bhārgave /
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāś ca munisattamāḥ // BrP_13.79 //
ājamīḍho 'paro vaṃśaḥ śrūyatāṃ dvijasattamāḥ /
suhotrasya bṛhat putro bṛhatas tanayās trayaḥ // BrP_13.80 //
ajamīḍho dvimīḍhaś ca purumīḍhaś ca vīryavān /
ajamīḍhasya patnyas tu tisro vai yaśasānvitāḥ // BrP_13.81 //
nīlī ca keśinī caiva dhūminī ca varāṅganāḥ /
ajamīḍhasya keśinyāṃ jajñe jahnuḥ pratāpavān // BrP_13.82 //
ājahre yo mahāsattraṃ sarvamedhamakhaṃ vibhum /
patilobhena yaṃ gaṅgā vinīteva sasāra ha // BrP_13.83 //
necchataḥ plāvayām āsa tasya gaṅgā ca tat sadaḥ /
tat tayā plāvitaṃ dṛṣṭvā yajñavāṭaṃ samantataḥ // BrP_13.84 //
jahnur apy abravīd gaṅgāṃ kruddho viprās tadā nṛpaḥ /
eṣa te triṣu lokeṣu saṃkṣipyāpaḥ pibāmy aham /
asya gaṅge 'valepasya sadyaḥ phalam avāpnuhi // BrP_13.85 //
tataḥ pītāṃ mahātmāno dṛṣṭvā gaṅgāṃ maharṣayaḥ /
upaninyur mahābhāgā duhitṛtvena jāhnavīm // BrP_13.86 //
yuvanāśvasya putrīṃ tu kāverīṃ jahnur āvahat /
gaṅgāśāpena dehārdhaṃ yasyāḥ paścān nadīkṛtam // BrP_13.87 //
jahnos tu dayitaḥ putro ajako nāma vīryavān /
ajakasya tu dāyādo balākāśvo mahīpatiḥ // BrP_13.88 //
babhūva mṛgayāśīlaḥ kuśikas tasya cātmajaḥ /
pahnavaiḥ saha saṃvṛddho rājā vanacaraiḥ saha // BrP_13.89 //
kuśikas tu tapas tepe putram indrasamaṃ vibhum /
labheyam iti taṃ śakras trāsād abhyetya jajñivān // BrP_13.90 //
sa gādhir abhavad rājā maghavā kauśikaḥ svayam /
viśvāmitras tu gādheyo viśvāmitrāt tathāṣṭakaḥ // BrP_13.91 //
aṣṭakasya suto lauhiḥ prokto jahnugaṇo mayā /
ājamīḍho 'paro vaṃśaḥ śrūyatāṃ munisattamāḥ // BrP_13.92 //
ajamīḍhāt tu nīlyāṃ vai suśāntir udapadyata /
purujātiḥ suśānteś ca bāhyāśvaḥ purujātitaḥ // BrP_13.93 //
bāhyāśvatanayāḥ pañca sphītā janapadāvṛtāḥ /
mudgalaḥ sṛñjayaś caiva rājā bṛhadiṣus tadā // BrP_13.94 //
yavīnaraś ca vikrāntaḥ kṛmilāśvaś ca pañcamaḥ /
pañcaite rakṣaṇāyālaṃ deśānām iti viśrutāḥ // BrP_13.95 //
pañcānāṃ te tu pañcālāḥ sphītā janapadāvṛtāḥ /
alaṃ saṃrakṣaṇe teṣāṃ pañcālā iti viśrutāḥ // BrP_13.96 //
mudgalasya tu dāyādo maudgalyaḥ sumahāyaśāḥ /
indrasenā yato garbhaṃ vadhnyaṃ ca pratyapadyata // BrP_13.97 //
āsīt pañcajanaḥ putraḥ sṛñjayasya mahātmanaḥ /
sutaḥ pañcajanasyāpi somadatto mahīpatiḥ // BrP_13.98 //
somadattasya dāyādaḥ sahadevo mahāyaśāḥ /
sahadevasutaś cāpi somako nāma viśrutaḥ // BrP_13.99 //
ajamīḍhasuto jātaḥ kṣīṇe vaṃśe tu somakaḥ /
somakasya suto jantur yasya putraśataṃ babhau // BrP_13.100 //
teṣāṃ yavīyān pṛṣato drupadasya pitā prabhuḥ /
ājamīḍhāḥ smṛtāś caite mahātmānas tu somakāḥ // BrP_13.101 //
mahiṣī tv ajamīḍhasya dhūminī putragṛddhinī /
pativratā mahābhāgā kulajā munisattamāḥ // BrP_13.102 //
sā ca putrārthinī devī vratacaryāsamanvitā /
tato varṣāyutaṃ taptvā tapaḥ paramaduścaram // BrP_13.103 //
hutvāgniṃ vidhivat sā tu pavitrā mitabhojanā /
agnihotrakuśeṣv eva suṣvāpa munisattamāḥ // BrP_13.104 //
dhūminyā sa tayā devyā tv ajamīḍhaḥ samīyivān /
ṛkṣaṃ saṃjanayām āsa dhūmravarṇaṃ sudarśanam // BrP_13.105 //
ṛkṣāt saṃvaraṇo jajñe kuruḥ saṃvaraṇāt tathā /
yaḥ prayāgād atikramya kurukṣetraṃ cakāra ha // BrP_13.106 //
puṇyaṃ ca ramaṇīyaṃ ca puṇyakṛdbhir niṣevitam /
tasyānvavāyaḥ sumahān yasya nāmnātha kauravāḥ // BrP_13.107 //
kuroś ca putrāś catvāraḥ sudhanvā sudhanus tathā /
parīkṣic ca mahābāhuḥ pravaraś cārimejayaḥ // BrP_13.108 //
parīkṣitas tu dāyādo dhārmiko janamejayaḥ /
śrutaseno 'grasenaś ca bhīmasenaś ca nāmataḥ // BrP_13.109 //
ete sarve mahābhāgā vikrāntā balaśālinaḥ /
janamejayasya putras tu suratho matimāṃs tathā // BrP_13.110 //
surathasya tu vikrāntaḥ putro jajñe vidūrathaḥ /
vidūrathasya dāyāda ṛkṣa eva mahārathaḥ // BrP_13.111 //
dvitīyas tu bharadvājān nāmnā tenaiva viśrutaḥ /
dvāv ṛkṣau somavaṃśe 'smin dvāv eva ca parīkṣitau // BrP_13.112 //
bhīmasenās trayo viprā dvau cāpi janamejayau /
ṛkṣasya tu dvitīyasya bhīmaseno 'bhavat sutaḥ // BrP_13.113 //
pratīpo bhīmasenāt tu pratīpasya tu śāṃtanuḥ /
devāpir bāhlikaś caiva traya eva mahārathāḥ // BrP_13.114 //
śāṃtanos tv abhavad bhīṣmas tasmin vaṃśe dvijottamāḥ /
bāhlikasya tu rājarṣer vaṃśaṃ śṛṇuta bho dvijāḥ // BrP_13.115 //
bāhlikasya sutaś caiva somadatto mahāyaśāḥ /
jajñire somadattāt tu bhūrir bhūriśravāḥ śalaḥ // BrP_13.116 //
upādhyāyas tu devānāṃ devāpir abhavan muniḥ /
cyavanaputraḥ kṛtaka iṣṭa āsīn mahātmanaḥ // BrP_13.117 //
śāṃtanus tv abhavad rājā kauravāṇāṃ dhuraṃdharaḥ /
śāṃtanoḥ saṃpravakṣyāmi vaṃśaṃ trailokyaviśrutam // BrP_13.118 //
gāṅgaṃ devavrataṃ nāma putraṃ so 'janayat prabhuḥ /
sa tu bhīṣma iti khyātaḥ pāṇḍavānāṃ pitāmahaḥ // BrP_13.119 //
kālī vicitravīryaṃ tu janayām āsa bho dvijāḥ /
śāṃtanor dayitaṃ putraṃ dharmātmānam akalmaṣam // BrP_13.120 //
kṛṣṇadvaipāyanāc caiva kṣetre vaicitravīryake /
dhṛtarāṣṭraṃ ca pāṇḍuṃ ca viduraṃ cāpy ajījanat // BrP_13.121 //
dhṛtarāṣṭras tu gāndhāryāṃ putrān utpādayac chatam /
teṣāṃ duryodhanaḥ śreṣṭhaḥ sarveṣām api sa prabhuḥ // BrP_13.122 //
pāṇḍor dhanaṃjayaḥ putraḥ saubhadras tasya cātmajaḥ /
abhimanyoḥ parīkṣit tu pitā pārīkṣitasya ha // BrP_13.123 //
pārīkṣitasya kāśyāyāṃ dvau putrau saṃbabhūvatuḥ /
candrāpīḍas tu nṛpatiḥ sūryāpīḍaś ca mokṣavit // BrP_13.124 //
candrāpīḍasya putrāṇāṃ śatam uttamadhanvinām /
jānamejayam ity evaṃ kṣātraṃ bhuvi pariśrutam // BrP_13.125 //
teṣāṃ jyeṣṭhas tu tatrāsīt pure vāraṇasāhvaye /
satyakarṇo mahābāhur yajvā vipuladakṣiṇaḥ // BrP_13.126 //
satyakarṇasya dāyādaḥ śvetakarṇaḥ pratāpavān /
aputraḥ sa tu dharmātmā praviveśa tapovanam // BrP_13.127 //
tasmād vanagatā garbhaṃ yādavī pratyapadyata /
sucāror duhitā subhrūr mālinī grāhamālinī // BrP_13.128 //
saṃbhūte sa ca garbhe ca śvetakarṇaḥ prajeśvaraḥ /
anvagacchat kṛtaṃ pūrvaṃ mahāprasthānam acyutam // BrP_13.129 //
sā tu dṛṣṭvā priyaṃ taṃ tu mālinī pṛṣṭhato 'nvagāt /
sucāror duhitā sādhvī vane rājīvalocanā // BrP_13.130 //
pathi sā suṣuve bālā sukumāraṃ kumārakam /
tam apāsyātha tatraiva rājānaṃ sānvagacchata // BrP_13.131 //
pativratā mahābhāgā draupadīva purā satī /
kumāraḥ sukumāro 'sau giripṛṣṭhe ruroda ha // BrP_13.132 //
dayārthaṃ tasya meghās tu prādurāsan mahātmanaḥ /
śraviṣṭhāyās tu putrau dvau paippalādiś ca kauśikaḥ // BrP_13.133 //
dṛṣṭvā kṛpānvitau gṛhya tau prākṣālayatāṃ jale /
nighṛṣṭau tasya pārśvau tu śilāyāṃ rudhiraplutau // BrP_13.134 //
ajaśyāmaḥ sa pārśvābhyāṃ ghṛṣṭābhyāṃ susamāhitaḥ /
ajaśyāmau tu tatpārśvau devena saṃbabhūvatuḥ // BrP_13.135 //
athājapārśva iti vai cakrāte nāma tasya tau /
sa tu remakaśālāyāṃ dvijābhyām abhivardhitaḥ // BrP_13.136 //
remakasya tu bhāryā tam udvahat putrakāraṇāt /
rematyāḥ sa tu putro 'bhūd brāhmaṇau sacivau tu tau // BrP_13.137 //
teṣāṃ putrāś ca pautrāś ca yugapattulyajīvinaḥ /
sa eṣa pauravo vaṃśaḥ pāṇḍavānāṃ mahātmanām // BrP_13.138 //
śloko 'pi cātra gīto 'yaṃ nāhuṣeṇa yayātinā /
jarāsaṃkramaṇe pūrvaṃ tadā prītena dhīmatā // BrP_13.139 //
acandrārkagrahā bhūmir bhaved iyam asaṃśayam /
apauravā mahī naiva bhaviṣyati kadācana // BrP_13.140 //
eṣa vaḥ pauravo vaṃśo vikhyātaḥ kathito mayā /
turvasos tu pravakṣyāmi druhyoś cānor yados tathā // BrP_13.141 //
turvasos tu suto vahnir gobhānus tasya cātmajaḥ /
gobhānos tu suto rājā aiśānur aparājitaḥ // BrP_13.142 //
karaṃdhamas tu aiśānor maruttas tasya cātmajaḥ /
anyas tv āvikṣito rājā maruttaḥ kathito mayā // BrP_13.143 //
anapatyo 'bhavad rājā yajvā vipuladakṣiṇaḥ /
duhitā saṃyatā nāma tasyāsīt pṛthivīpateḥ // BrP_13.144 //
dakṣiṇārthaṃ tu sā dattā saṃvartāya mahātmane /
duṣyantaṃ pauravaṃ cāpi lebhe putram akalmaṣam // BrP_13.145 //
evaṃ yayātiśāpena jarāsaṃkramaṇe tadā /
pauravaṃ turvasor vaṃśaṃ praviveśa dvijottamāḥ // BrP_13.146 //
duṣyantasya tu dāyādaḥ karūromaḥ prajeśvaraḥ /
karūromād athāhrīdaś catvāras tasya cātmajāḥ // BrP_13.147 //
pāṇḍyaś ca keralaś caiva kālaś colaś ca pārthivaḥ /
druhyoś ca tanayo rājan babhrusetuś ca pārthivaḥ // BrP_13.148 //
aṅgārasetus tatputro marutāṃ patir ucyate /
yauvanāśvena samare kṛcchreṇa nihato balī // BrP_13.149 //
yuddhaṃ sumahad apy āsīn māsān paricarad daśa /
aṅgārasetor dāyādo gāndhāro nāma pārthivaḥ // BrP_13.150 //
khyāyate yasya nāmnā vai gāndhāraviṣayo mahān /
gāndhāradeśajāś caiva turagā vājināṃ varāḥ // BrP_13.151 //
anos tu putro dharmo 'bhūd dyūtas tasyātmajo 'bhavat /
dyūtād vanaduho jajñe pracetās tasya cātmajaḥ // BrP_13.152 //
pracetasaḥ sucetās tu kīrtitās tv anavo mayā /
babhūvus tu yadoḥ putrāḥ pañca devasutopamāḥ // BrP_13.153 //
sahasrādaḥ payodaś ca kroṣṭā nīlo 'ñjikas tathā /
sahasrādasya dāyādās trayaḥ paramadhārmikāḥ // BrP_13.154 //
haihayaś ca hayaś caiva rājā veṇuhayas tathā /
haihayasyābhavat putro dharmanetra iti śrutaḥ // BrP_13.155 //
dharmanetrasya kārtas tu sāhañjas tasya cātmajaḥ /
sāhañjanī nāma purī tena rājñā niveśitā // BrP_13.156 //
āsīn mahiṣmataḥ putro bhadraśreṇyaḥ pratāpavān /
bhadraśreṇyasya dāyādo durdamo nāma viśrutaḥ // BrP_13.157 //
durdamasya suto dhīmān kanako nāma nāmataḥ /
kanakasya tu dāyādāś catvāro lokaviśrutāḥ // BrP_13.158 //
kṛtavīryaḥ kṛtaujāś ca kṛtadhanvā tathaiva ca /
kṛtāgnis tu caturtho 'bhūt kṛtavīryād athārjunaḥ // BrP_13.159 //
yo 'sau bāhusahasreṇa saptadvīpeśvaro 'bhavat /
jigāya pṛthivīm eko rathenādityavarcasā // BrP_13.160 //
sa hi varṣāyutaṃ taptvā tapaḥ paramaduścaram /
dattam ārādhayām āsa kārtavīryo 'trisaṃbhavam // BrP_13.161 //
tasmai datto varān prādāc caturo bhūritejasaḥ /
pūrvaṃ bāhusahasraṃ tu prārthitaṃ sumahad varam // BrP_13.162 //
adharme 'dhīyamānasya sadbhis tatra nivāraṇam /
ugreṇa pṛthivīṃ jitvā dharmeṇaivānurañjanam // BrP_13.163 //
saṃgrāmān subahūñ jitvā hatvā cārīn sahasraśaḥ /
saṃgrāme vartamānasya vadhaṃ cābhyadhikād raṇe // BrP_13.164 //
tasya bāhusahasraṃ tu yudhyataḥ kila bho dvijāḥ /
yogād yogīśvarasyeva prādurbhavati māyayā // BrP_13.165 //
teneyaṃ pṛthivī sarvā saptadvīpā sapattanā /
sasamudrā sanagarā ugreṇa vidhinā jitā // BrP_13.166 //
tena saptasu dvīpeṣu sapta yajñaśatāni ca /
prāptāni vidhinā rājñā śrūyante munisattamāḥ // BrP_13.167 //
sarve yajñā muniśreṣṭhāḥ sahasraśatadakṣiṇāḥ /
sarve kāñcanayūpāś ca sarve kāñcanavedayaḥ // BrP_13.168 //
sarve devair muniśreṣṭhā vimānasthair alaṃkṛtaiḥ /
gandharvair apsarobhiś ca nityam evopaśobhitāḥ // BrP_13.169 //
yasya yajñe jagau gāthāṃ gandharvo nāradas tathā /
varīdāsātmajo vidvān mahimnā tasya vismitaḥ // BrP_13.170 //
{nārada uvāca: }
na nūnaṃ kārtavīryasya gatiṃ yāsyanti pārthivāḥ /
yajñair dānais tapobhiś ca vikrameṇa śrutena ca // BrP_13.171 //
sa hi saptasu dvīpeṣu carmī khaḍgī śarāsanī /
rathī dvīpān anucaran yogī saṃdṛśyate nṛbhiḥ // BrP_13.172 //
anaṣṭadravyatā caiva na śoko na ca vibhramaḥ /
prabhāveṇa mahārājñaḥ prajā dharmeṇa rakṣataḥ // BrP_13.173 //
sa sarvaratnabhāk samrāṭ cakravartī babhūva ha /
sa eva paśupālo 'bhūt kṣetrapālaḥ sa eva ca // BrP_13.174 //
sa eva vṛṣṭyā parjanyo yogitvād arjuno 'bhavat /
sa vai bāhusahasreṇa jyāghātakaṭhinatvacā // BrP_13.175 //
bhāti raśmisahasreṇa śaradīva ca bhāskaraḥ /
sa hi nāgān manuṣyeṣu māhiṣmatyāṃ mahādyutiḥ // BrP_13.176 //
karkoṭakasutāñ jitvā puryāṃ tasyāṃ nyaveśayat /
sa vai vegaṃ samudrasya prāvṛṭkāle 'mbujekṣaṇaḥ // BrP_13.177 //
krīḍann iva bhujodbhinnaṃ pratisrotaś cakāra ha /
luṇṭhitā krīḍatā tena nadī tadgrāmamālinī // BrP_13.178 //
caladūrmisahasreṇa śaṅkitābhyeti narmadā /
tasya bāhusahasreṇa kṣipyamāṇe mahodadhau // BrP_13.179 //
bhayān nilīnā niśceṣṭhāḥ pātālasthā mahīsurāḥ /
cūrṇīkṛtamahāvīciṃ calanmīnamahātimim // BrP_13.180 //
mārutāviddhaphenaugham āvartakṣobhasaṃkulam /
prāvartayat tadā rājā sahasreṇa ca bāhunā // BrP_13.181 //
devāsurasamākṣiptaḥ kṣīrodam iva mandaraḥ /
mandarakṣobhacakitā amṛtotpādaśaṅkitāḥ // BrP_13.182 //
sahasotpatitā bhītā bhīmaṃ dṛṣṭvā nṛpottamam /
natā niścalamūrdhāno babhūvus te mahoragāḥ // BrP_13.183 //
sāyāhne kadalīkhaṇḍāḥ kampitā iva vāyunā /
sa vai baddhvā dhanur jyābhir utsiktaṃ pañcabhiḥ śaraiḥ // BrP_13.184 //
laṅkeśaṃ mohayitvā tu sabalaṃ rāvaṇaṃ balāt /
nirjitya vaśam ānīya māhiṣmatyāṃ babandha tam // BrP_13.185 //
śrutvā tu baddhaṃ paulastyaṃ rāvaṇaṃ tv arjunena ca /
tato gatvā pulastyas tam arjunaṃ dadṛśe svayam // BrP_13.186 //
mumoca rakṣaḥ paulastyaṃ pulastyenābhiyācitaḥ /
yasya bāhusahasrasya babhūva jyātalasvanaḥ // BrP_13.187 //
yugānte toyadasyeva sphuṭato hy aśaner iva /
aho bata mṛdhe vīryaṃ bhārgavasya yad acchinat // BrP_13.188 //
rājño bāhusahasrasya haimaṃ tālavanaṃ yathā /
tṛṣitena kadācit sa bhikṣitaś citrabhānunā // BrP_13.189 //
sa bhikṣām adadād vīraḥ sapta dvīpān vibhāvasoḥ /
purāṇi grāmaghoṣāṃś ca viṣayāṃś caiva sarvaśaḥ // BrP_13.190 //
jajvāla tasya sarvāṇi citrabhānur didhṛkṣayā /
sa tasya puruṣendrasya prabhāveṇa mahātmanaḥ // BrP_13.191 //
dadāha kārtavīryasya śailāṃś caiṣa vanāni ca /
sa śūnyam āśramaṃ ramyaṃ varuṇasyātmajasya vai // BrP_13.192 //
dadāha balavadbhītaś citrabhānuḥ sa haihayaḥ /
yaṃ lebhe varuṇaḥ putraṃ purā bhāsvantam uttamam // BrP_13.193 //
vasiṣṭhaṃ nāma sa muniḥ khyāta āpava ity uta /
yatrāpavas tu taṃ krodhāc chaptavān arjunaṃ vibhuḥ // BrP_13.194 //
yasmān na varjitam idaṃ vanaṃ te mama haihaya /
tasmāt te duṣkaraṃ karma kṛtam anyo haniṣyati // BrP_13.195 //
rāmo nāma mahābāhur jāmadagnyaḥ pratāpavān /
chittvā bāhusahasraṃ te pramathya tarasā balī // BrP_13.196 //
tapasvī brāhmaṇas tvāṃ tu haniṣyati sa bhārgavaḥ /
anaṣṭadravyatā yasya babhūvāmitrakarṣiṇaḥ // BrP_13.197 //
pratāpena narendrasya prajā dharmeṇa rakṣataḥ /
prāptas tato 'sya mṛtyur vai tasya śāpān mahāmuneḥ // BrP_13.198 //
varas tathaiva bho viprāḥ svayam eva vṛtaḥ purā /
tasya putraśataṃ tv āsīt pañca śeṣā mahātmanaḥ // BrP_13.199 //
kṛtāstrā balinaḥ śūrā dharmātmāno yaśasvinaḥ /
śūrasenaś ca śūraś ca vṛṣaṇo madhupadhvajaḥ // BrP_13.200 //
jayadhvajaś ca nāmnāsīd āvantyo nṛpatir mahān /
kārtavīryasya tanayā vīryavanto mahābalāḥ // BrP_13.201 //
jayadhvajasya putras tu tālajaṅgho mahābalaḥ /
tasya putraśataṃ khyātās tālajaṅghā iti smṛtāḥ // BrP_13.202 //
teṣāṃ kule muniśreṣṭhā haihayānāṃ mahātmanām /
vītihotrāḥ sujātāś ca bhojāś cāvantayaḥ smṛtāḥ // BrP_13.203 //
tauṇḍikerāś ca vikhyātās tālajaṅghās tathaiva ca /
bharatāś ca sujātāś ca bahutvān nānukīrtitāḥ // BrP_13.204 //
vṛṣaprabhṛtayo viprā yādavāḥ puṇyakarmiṇaḥ /
vṛṣo vaṃśadharas tatra tasya putro 'bhavan madhuḥ // BrP_13.205 //
madhoḥ putraśataṃ tv āsīd vṛṣaṇas tasya vaṃśakṛt /
vṛṣaṇād vṛṣṇayaḥ sarve madhos tu mādhavāḥ smṛtāḥ // BrP_13.206 //
yādavā yadunāmnā te nirucyante ca haihayāḥ /
na tasya vittanāśaḥ syān naṣṭaṃ prati labhec ca saḥ // BrP_13.207 //
kārtavīryasya yo janma kathayed iha nityaśaḥ /
ete yayātiputrāṇāṃ pañca vaṃśā dvijottamāḥ // BrP_13.208 //
kīrtitā lokavīrāṇāṃ ye lokān dhārayanti vai /
bhūtānīva muniśreṣṭhāḥ pañca sthāvarajaṅgamān // BrP_13.209 //
śrutvā pañca visargāṃs tu rājā dharmārthakovidaḥ /
vaśī bhavati pañcānām ātmajānāṃ tatheśvaraḥ // BrP_13.210 //
labhet pañca varāṃś caiva durlabhān iha laukikān /
āyuḥ kīrtiṃ tathā putrān aiśvaryaṃ bhūtim eva ca // BrP_13.211 //
dhāraṇāc chravaṇāc caiva pañcavargasya bho dvijāḥ /
kroṣṭor vaṃśaṃ muniśreṣṭhāḥ śṛṇudhvaṃ gadato mama // BrP_13.212 //
yador vaṃśadharasyātha yajvinaḥ puṇyakarmiṇaḥ /
kroṣṭor vaṃśaṃ hi śrutvaiva sarvapāpaiḥ pramucyate /
yasyānvavāyajo viṣṇur harir vṛṣṇikulodvahaḥ // BrP_13.213 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
gāndhārī caiva mādrī ca kroṣṭor bhārye babhūvatuḥ /
gāndhārī janayām āsa anamitraṃ mahābalam // BrP_14.1 //
mādrī yudhājitaṃ putraṃ tato 'nyaṃ devamīḍhuṣam /
teṣāṃ vaṃśas tridhā bhūto vṛṣṇīnāṃ kulavardhanaḥ // BrP_14.2 //
mādryāḥ putrau tu jajñāte śrutau vṛṣṇyandhakāv ubhau /
jajñāte tanayau vṛṣṇeḥ śvaphalkaś citrakas tathā // BrP_14.3 //
śvaphalkas tu muniśreṣṭhā dharmātmā yatra vartate /
nāsti vyādhibhayaṃ tatra nāvarṣas tapam eva ca // BrP_14.4 //
kadācit kāśirājasya viṣaye munisattamāḥ /
trīṇi varṣāṇi pūrṇāni nāvarṣat pākaśāsanaḥ // BrP_14.5 //
sa tatra cānayām āsa śvaphalkaṃ paramārcitam /
śvaphalkaparivartena vavarṣa harivāhanaḥ // BrP_14.6 //
śvaphalkaḥ kāśirājasya sutāṃ bhāryām avindata /
gāndinīṃ nāma gāṃ sā ca dadau viprāya nityaśaḥ // BrP_14.7 //
dātā yajvā ca vīraś ca śrutavān atithipriyaḥ /
akrūraḥ suṣuve tasmāc chvaphalkād bhūridakṣiṇaḥ // BrP_14.8 //
upamadgus tathā madgur meduraś cārimejayaḥ /
avikṣitas tathākṣepaḥ śatrughnaś cārimardanaḥ // BrP_14.9 //
dharmadhṛg yatidharmā ca dharmokṣāndhakarus tathā /
āvāhaprativāhau ca sundarī ca varāṅganā // BrP_14.10 //
akrūreṇograsenāyāṃ sugātryāṃ dvijasattamāḥ /
prasenaś copadevaś ca jajñāte devavarcasau // BrP_14.11 //
citrakasyābhavan putrāḥ pṛthur vipṛthur eva ca /
aśvagrīvo 'śvabāhuś ca svapārśvakagaveṣaṇau // BrP_14.12 //
ariṣṭanemir aśvaś ca sudharmā dharmabhṛt tathā /
subāhur bahubāhuś ca śraviṣṭhāśravaṇe striyau // BrP_14.13 //
asiknyāṃ janayām āsa śūraṃ vai devamīḍhuṣam /
mahiṣyāṃ jajñire śūrā bhojyāyāṃ puruṣā daśa // BrP_14.14 //
vasudevo mahābāhuḥ pūrvam ānakadundubhiḥ /
jajñe yasya prasūtasya dundubhyaḥ prāṇadan divi // BrP_14.15 //
ānakānāṃ ca saṃhrādaḥ sumahān abhavad divi /
papāta puṣpavarṣaś ca śūrasya janane mahān // BrP_14.16 //
manuṣyaloke kṛtsne 'pi rūpe nāsti samo bhuvi /
yasyāsīt puruṣāgryasya kāntiś candramaso yathā // BrP_14.17 //
devabhāgas tato jajñe tathā devaśravāḥ punaḥ /
anādhṛṣṭiḥ kanavako vatsavān atha gṛñjamaḥ // BrP_14.18 //
śyāmaḥ śamīko gaṇḍūṣaḥ pañca cāsya varāṅganāḥ /
pṛthukīrtiḥ pṛthā caiva śrutadevā śrutaśravā // BrP_14.19 //
rājādhidevī ca tathā pañcaitā vīramātaraḥ /
śrutaśravāyāṃ caidyas tu śiśupālo 'bhavan nṛpaḥ // BrP_14.20 //
hiraṇyakaśipur yo 'sau daityarājo 'bhavat purā /
pṛthukīrtyāṃ tu saṃjajñe tanayo vṛddhaśarmaṇaḥ // BrP_14.21 //
karūṣādhipatir vīro dantavakro mahābalaḥ /
pṛthāṃ duhitaraṃ cakre kuntis tāṃ pāṇḍur āvahat // BrP_14.22 //
yasyāṃ sa dharmavid rājā dharmo jajñe yudhiṣṭhiraḥ /
bhīmasenas tathā vātād indrāc caiva dhanaṃjayaḥ // BrP_14.23 //
loke pratiratho vīraḥ śakratulyaparākramaḥ /
anamitrāc chanir jajñe kaniṣṭhād vṛṣṇinandanāt // BrP_14.24 //
śaineyaḥ satyakas tasmād yuyudhānaś ca sātyakiḥ /
uddhavo devabhāgasya mahābhāgaḥ suto 'bhavat // BrP_14.25 //
paṇḍitānāṃ paraṃ prāhur devaśravasam uttamam /
aśmakyaṃ prāptavān putram anādhṛṣṭir yaśasvinam // BrP_14.26 //
nivṛttaśatruṃ śatrughnaṃ śrutadevā tv ajāyata /
śrutadevātmajās te tu naiṣādir yaḥ pariśrutaḥ // BrP_14.27 //
ekalavyo muniśreṣṭhā niṣādaiḥ parivardhitaḥ /
vatsavate tv aputrāya vasudevaḥ pratāpavān /
adbhir dadau sutaṃ vīraṃ śauriḥ kauśikam aurasam // BrP_14.28 //
gaṇḍūṣāya hy aputrāya viṣvakseno dadau sutān /
cārudeṣṇaṃ sudeṣṇaṃ ca pañcālaṃ kṛtalakṣaṇam // BrP_14.29 //
asaṃgrāmeṇa yo vīro nāvartata kadācana /
raukmiṇeyo mahābāhuḥ kanīyān dvijasattamāḥ // BrP_14.30 //
vāyasānāṃ sahasrāṇi yaṃ yāntaṃ pṛṣṭhato 'nvayuḥ /
cārūn adyopabhokṣyāmaś cārudeṣṇahatān iti // BrP_14.31 //
tantrijas tantripālaś ca sutau kanavakasya tau /
vīruś cāśvahanuś caiva vīrau tāv atha gṛñjimau // BrP_14.32 //
śyāmaputraḥ śamīkas tu śamīko rājyam āvahat /
jugupsamāno bhojatvād rājasūyam avāpa saḥ // BrP_14.33 //
ajātaśatruḥ śatrūṇāṃ jajñe tasya vināśanaḥ /
vasudevasutān vīrān kīrtayiṣyāmy ataḥ param // BrP_14.34 //
vṛṣṇes trividham evaṃ tu bahuśākhaṃ mahaujasam /
dhārayan vipulaṃ vaṃśaṃ nānarthair iha yujyate // BrP_14.35 //
yāḥ patnyo vasudevasya caturdaśa varāṅganāḥ /
pauravī rohiṇī nāma madirāditathāvarā // BrP_14.36 //
vaiśākhī ca tathā bhadrā sunāmnī caiva pañcamī /
sahadevā śāntidevā śrīdevī devarakṣitā // BrP_14.37 //
vṛkadevy upadevī ca devakī caiva saptamī /
sutanur vaḍavā caiva dve ete paricārike // BrP_14.38 //
pauravī rohiṇī nāma bāhlikasyātmajābhavat /
jyeṣṭhā patnī muniśreṣṭhā dayitānakadundubheḥ // BrP_14.39 //
lebhe jyeṣṭhaṃ sutaṃ rāmaṃ śaraṇyaṃ śaṭham eva ca /
durdamaṃ damanaṃ śubhraṃ piṇḍārakam uśīnaram // BrP_14.40 //
citrā nāma kumārī ca rohiṇītanayā nava /
citrā subhadreti punar vikhyātā munisattamāḥ // BrP_14.41 //
vasudevāc ca devakyāṃ jajñe śaurir mahāyaśāḥ /
rāmāc ca niśaṭho jajñe revatyāṃ dayitaḥ sutaḥ // BrP_14.42 //
subhadrāyāṃ rathī pārthād abhimanyur ajāyata /
akrūrāt kāśikanyāyāṃ satyaketur ajāyata // BrP_14.43 //
vasudevasya bhāryāsu mahābhāgāsu saptasu /
ye putrā jajñire śūrāḥ samastāṃs tān nibodhata // BrP_14.44 //
bhojaś ca vijayaś caiva śāntidevāsutāv ubhau /
vṛkadevaḥ sunāmāyāṃ gadaś cāstāṃ sutāv ubhau // BrP_14.45 //
agāvahaṃ mahātmānaṃ vṛkadevī vyajāyata /
kanyā trigartarājasya bhāryā vai śiśirāyaṇeḥ // BrP_14.46 //
jijñāsāṃ pauruṣe cakre na caskande ca pauruṣam /
kṛṣṇāyasasamaprakhyo varṣe dvādaśame tathā // BrP_14.47 //
mithyābhiśasto gārgyas tu manyunātisamīritaḥ /
ghoṣakanyām upādāya maithunāyopacakrame // BrP_14.48 //
gopālī cāpsarās tasya gopastrīveṣadhāriṇī /
dhārayām āsa gārgyasya garbhaṃ durdharam acyutam // BrP_14.49 //
mānuṣyāṃ gargabhāryāyāṃ niyogāc chūlapāṇinaḥ /
sa kālayavano nāma jajñe rājā mahābalaḥ // BrP_14.50 //
vṛttapūrvārdhakāyas tu siṃhasaṃhanano yuvā /
aputrasya sa rājñas tu vavṛdhe 'ntaḥpure śiśuḥ // BrP_14.51 //
yavanasya muniśreṣṭhāḥ sa kālayavano 'bhavat /
āyudhyamāno nṛpatiḥ paryapṛcchad dvijottamam // BrP_14.52 //
vṛṣṇyandhakakulaṃ tasya nārado 'kathayad vibhuḥ /
akṣauhiṇyā tu sainyasya mathurām abhyayāt tadā // BrP_14.53 //
dūtaṃ saṃpreṣayām āsa vṛṣṇyandhakaniveśanam /
tato vṛṣṇyandhakāḥ kṛṣṇaṃ puraskṛtya mahāmatim // BrP_14.54 //
sametā mantrayām āsur yavanasya bhayāt tadā /
kṛtvā viniścayaṃ sarve palāyanam arocayan // BrP_14.55 //
vihāya mathurāṃ ramyāṃ mānayantaḥ pinākinam /
kuśasthalīṃ dvāravatīṃ niveśayitum īpsavaḥ // BrP_14.56 //
iti kṛṣṇasya janmedaṃ yaḥ śucir niyatendriyaḥ /
parvasu śrāvayed vidvān anṛṇaḥ sa sukhī bhavet // BrP_14.59 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
kroṣṭor athābhavat putro vṛjinīvān mahāyaśāḥ /
vārjinīvatam icchanti svāhiṃ svāhākṛtāṃ varam // BrP_15.1 //
svāhiputro 'bhavad rājā uṣadgur vadatāṃ varaḥ /
mahākratubhir īje yo vividhair bhūridakṣiṇaiḥ // BrP_15.2 //
tataḥ prasūtim icchan vai uṣadguḥ so 'gryam ātmajam /
jajñe citrarathas tasya putraḥ karmabhir anvitaḥ // BrP_15.3 //
āsīc caitrarathir vīro yajvā vipuladakṣiṇaḥ /
śaśabinduḥ paraṃ vṛttaṃ rājarṣīṇām anuṣṭhitaḥ // BrP_15.4 //
pṛthuśravāḥ pṛthuyaśā rājāsīc chāśibindavaḥ /
śaṃsanti ca purāṇajñāḥ pārthaśravasam antaram // BrP_15.5 //
antarasya suyajñas tu suyajñatanayo 'bhavat /
uṣato yajñam akhilaṃ svadharme ca kṛtādaraḥ // BrP_15.6 //
śineyur abhavat putra uṣataḥ śatrutāpanaḥ /
marutas tasya tanayo rājarṣir abhavan nṛpaḥ // BrP_15.7 //
maruto 'labhata jyeṣṭhaṃ sutaṃ kambalabarhiṣam /
cacāra vipulaṃ dharmam amarṣāt pratyabhāg api // BrP_15.8 //
sa satprasūtim icchan vai sutaṃ kambalabarhiṣaḥ /
babhūva rukmakavacaḥ śataprasavataḥ sutaḥ // BrP_15.9 //
nihatya rukmakavacaḥ śataṃ kavacināṃ raṇe /
dhanvināṃ niśitair bāṇair avāpa śriyam uttamām // BrP_15.10 //
jajñe ca rukmakavacāt parajit paravīrahā /
jajñire pañca putrās tu mahāvīryāḥ parājitāḥ // BrP_15.11 //
rukmeṣuḥ pṛthurukmaś ca jyāmaghaḥ pālito hariḥ /
pālitaṃ ca hariṃ caiva videhebhyaḥ pitā dadau // BrP_15.12 //
rukmeṣur abhavad rājā pṛthurukmasya saṃśrayāt /
tābhyāṃ pravrājito rājā jyāmagho 'vasad āśrame // BrP_15.13 //
praśāntaś ca tadā rājā brāhmaṇaiś cāvabodhitaḥ /
jagāma dhanur ādāya deśam anyaṃ dhvajī rathī // BrP_15.14 //
narmadākūlam ekākīm ekalāṃ mṛttikāvatīm /
ṛkṣavantaṃ giriṃ jitvā śuktimatyām uvāsa saḥ // BrP_15.15 //
jyāmaghasyābhavad bhāryā śaibyā balavatī satī /
aputro 'pi sa rājā vai nānyāṃ bhāryām avindata // BrP_15.16 //
tasyāsīd vijayo yuddhe tatra kanyām avāpa saḥ /
bhāryām uvāca saṃtrastaḥ snuṣeti sa janeśvaraḥ // BrP_15.17 //
etac chrutvābravīd devī kasya deva snuṣeti vai /
abravīt tad upaśrutya jyāmagho rājasattamaḥ // BrP_15.18 //
{rājovāca: }
yas te janiṣyate putras tasya bhāryopapāditā //* BrP_15.19 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
ugreṇa tapasā tasyāḥ kanyāyāḥ sā vyajāyata /
putraṃ vidarbhaṃ subhāgā śaibyā pariṇatā satī // BrP_15.20 //
rājaputryāṃ tu vidvāṃsau snuṣāyāṃ krathakaiśikau /
paścād vidarbho 'janayac chūrau raṇaviśāradau // BrP_15.21 //
bhīmo vidarbhasya sutaḥ kuntis tasyātmajo 'bhavat /
kunter dhṛṣṭaḥ suto jajñe raṇadhṛṣṭaḥ pratāpavān // BrP_15.22 //
dhṛṣṭasya jajñire śūrās trayaḥ paramadhārmikāḥ /
āvantaś ca daśārhaś ca balī viṣaharaś ca saḥ // BrP_15.23 //
daśārhasya suto vyomā vyomno jīmūta ucyate /
jīmūtaputro vikṛtis tasya bhīmarathaḥ smṛtaḥ // BrP_15.24 //
atha bhīmarathasyāsīt putro navarathas tathā /
tasya cāsīd daśarathaḥ śakunis tasya cātmajaḥ // BrP_15.25 //
tasmāt karambhaḥ kārambhir devarāto 'bhavan nṛpaḥ /
devakṣatro 'bhavat tasya vṛddhakṣatro mahāyaśāḥ // BrP_15.26 //
devagarbhasamo jajñe devakṣatrasya nandanaḥ /
madhūnāṃ vaṃśakṛd rājā madhur madhuravāg api // BrP_15.27 //
madhor jajñe 'tha vaidarbhyāṃ purudvān puruṣottamaḥ /
aikṣvākī cābhavad bhāryā madhos tasyāṃ vyajāyata // BrP_15.28 //
satvān sarvaguṇopetaḥ sātvatā kīrtivardhanaḥ /
imāṃ visṛṣṭiṃ vijñāya jyāmaghasya mahātmanaḥ /
yujyate paramaprītyā prajāvāṃś ca bhavet sadā // BrP_15.29 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
satvataḥ sattvasaṃpannān kauśalyā suṣuve sutān /
bhāginaṃ bhajamānaṃ ca divyaṃ devāvṛdhaṃ nṛpam // BrP_15.30 //
andhakaṃ ca mahābāhuṃ vṛṣṇiṃ ca yadunandanam /
teṣāṃ visargāś catvāro vistareṇeha kīrtitāḥ // BrP_15.31 //
bhajamānasya sṛñjayyau bāhyakāthopabāhyakā /
āstāṃ bhārye tayos tasmāj jajñire bahavaḥ sutāḥ // BrP_15.32 //
krimiś ca kramaṇaś caiva dhṛṣṭaḥ śūraḥ puraṃjayaḥ /
ete bāhyakasṛñjayyāṃ bhajamānād vijajñire // BrP_15.33 //
āyutājit sahasrājic chatājit tv atha dāsakaḥ /
upabāhyakasṛñjayyāṃ bhajamānād vijajñire // BrP_15.34 //
yajvā devāvṛdho rājā cacāra vipulaṃ tapaḥ /
putraḥ sarvaguṇopeto mama syād iti niścitaḥ // BrP_15.35 //
saṃyujyamānas tapasā parṇāśāyā jalaṃ spṛśan /
sadopaspṛśatas tasya cakāra priyam āpagā // BrP_15.36 //
cintayābhiparītā sā na jagāmaiva niścayam /
kalyāṇatvān narapates tasya sā nimnagottamā // BrP_15.37 //
nādhyagacchat tu tāṃ nārīṃ yasyām evaṃvidhaḥ sutaḥ /
bhavet tasmāt svayaṃ gatvā bhavāmy asya sahānugā // BrP_15.38 //
atha bhūtvā kumārī sā bibhratī paramaṃ vapuḥ /
varayām āsa nṛpatiṃ tām iyeṣa ca sa prabhuḥ // BrP_15.39 //
tasyām ādhatta garbhaṃ sa tejasvinam udāradhīḥ /
atha sā daśame māsi suṣuve saritāṃ varā // BrP_15.40 //
putraṃ sarvaguṇopetaṃ babhruṃ devāvṛdhaṃ dvijāḥ /
atra vaṃśe purāṇajñā gāyantīti pariśrutam // BrP_15.41 //
guṇān devāvṛdhasyāpi kīrtayanto mahātmanaḥ /
yathaivāgre tathā dūrāt paśyāmas tāvad antikāt // BrP_15.42 //
babhruḥ śreṣṭho manuṣyāṇāṃ devair devāvṛdhaḥ samaḥ /
ṣaṣṭiś ca ṣaṭ ca puruṣāḥ sahasrāṇi ca sapta ca // BrP_15.43 //
ete 'mṛtatvaṃ prāptā vai babhror devāvṛdhād api /
yajvā dānapatir dhīmān brahmaṇyaḥ sudṛḍhāyudhaḥ // BrP_15.44 //
tasyānvavāyaḥ sumahān bhojā ye sārtikāvatāḥ /
andhakāt kāśyaduhitā caturo 'labhatātmajān // BrP_15.45 //
kukuraṃ bhajamānaṃ ca sasakaṃ balabarhiṣam /
kukurasya suto vṛṣṭir vṛṣṭes tu tanayas tathā // BrP_15.46 //
kapotaromā tasyātha tiliris tanayo 'bhavat /
jajñe punar vasus tasmād abhijic ca punar vasoḥ // BrP_15.47 //
tathā vai putramithunaṃ babhūvābhijitaḥ kila /
āhukaḥ śrāhukaś caiva khyātau khyātimatāṃ varau // BrP_15.48 //
imāṃ codāharanty atra gāthāṃ prati tam āhukam /
śvetena parivāreṇa kiśorapratimo mahān // BrP_15.49 //
aśītivarmaṇā yukta āhukaḥ prathamaṃ vrajet /
nāputravān nāśatado nāsahasraśatāyuṣaḥ // BrP_15.50 //
nāśuddhakarmā nāyajvā yo bhojam abhito vrajet /
pūrvasyāṃ diśi nāgānāṃ bhojasya prayayuḥ kila // BrP_15.51 //
somāt saṅgānukarṣāṇāṃ dhvajināṃ savarūthinām /
rathānāṃ meghaghoṣāṇāṃ sahasrāṇi daśaiva tu // BrP_15.52 //
raupyakāñcanakakṣāṇāṃ sahasrāṇy ekaviṃśatiḥ /
tāvaty eva sahasrāṇi uttarasyāṃ tathā diśi // BrP_15.53 //
ābhūmipālā bhojās tu santi jyākiṅkiṇīkinaḥ /
āhuḥ kiṃ cāpy avantibhyaḥ svasāraṃ dadur andhakāḥ // BrP_15.54 //
āhukasya tu kāśyāyāṃ dvau putrau saṃbabhūvatuḥ /
devakaś cograsenaś ca devagarbhasamāv ubhau // BrP_15.55 //
devakasyābhavan putrāś catvāras tridaśopamāḥ /
devavān upadevaś ca saṃdevo devarakṣitaḥ // BrP_15.56 //
kumāryaḥ sapta cāsyātha vasudevāya tā dadau /
devakī śāntidevā ca sudevā devarakṣitā // BrP_15.57 //
vṛkadevy upadevī ca sunāmnī caiva saptamī /
navograsenasya sutās teṣāṃ kaṃsas tu pūrvajaḥ // BrP_15.58 //
nyagrodhaś ca sunāmā ca tathā kaṅkaḥ subhūṣaṇaḥ /
rāṣṭrapālo 'tha sutanur anāvṛṣṭis tu puṣṭimān // BrP_15.59 //
teṣāṃ svasāraḥ pañcāsan kaṃsā kaṃsavatī tathā /
sutanū rāṣṭrapālī ca kaṅkā caiva varāṅganā // BrP_15.60 //
ugrasenaḥ sahāpatyo vyākhyātaḥ kukurodbhavaḥ /
kukurāṇām imaṃ vaṃśaṃ dhārayann amitaujasām // BrP_15.61 //
ātmano vipulaṃ vaṃśaṃ prajāvān āpnuyān naraḥ //* BrP_15.62 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
bhajamānasya putro 'tha rathamukhyo vidūrathaḥ /
rājādhidevaḥ śūras tu vidūrathasuto 'bhavat // BrP_16.1 //
rājādhidevasya sutā jajñire vīryavattarāḥ /
dattātidattau balinau śoṇāśvaḥ śvetavāhanaḥ // BrP_16.2 //
śamī ca daṇḍaśarmā ca dantaśatruś ca śatrujit /
śravaṇā ca śraviṣṭhā ca svasārau saṃbabhūvatuḥ // BrP_16.3 //
śamiputraḥ pratikṣatraḥ pratikṣatrasya cātmajaḥ /
svayaṃbhojaḥ svayaṃbhojād bhadikaḥ saṃbabhūva ha // BrP_16.4 //
tasya putrā babhūvur hi sarve bhīmaparākramāḥ /
kṛtavarmāgrajas teṣāṃ śatadhanvā tu madhyamaḥ // BrP_16.5 //
devāntaś ca narāntaś ca bhiṣagvaitaraṇaś ca yaḥ /
sudāntaś cātidāntaś ca nikāśyaḥ kāmadambhakaḥ // BrP_16.6 //
devāntasyābhavat putro vidvān kambalabarhiṣaḥ /
asamaujāḥ sutas tasya nāsamaujāś ca tāv ubhau // BrP_16.7 //
ajātaputrāya sutān pradadāv asamaujase /
sudaṃṣṭraś ca sucāruś ca kṛṣṇa ity andhakāḥ smṛtāḥ // BrP_16.8 //
gāndhārī caiva mādrī ca kroṣṭubhārye babhūvatuḥ /
gāndhārī janayām āsa anamitraṃ mahābalam // BrP_16.9 //
mādrī yudhājitaṃ putraṃ tato vai devamīdhuṣam /
anamitram amitrāṇāṃ jetāram aparājitam // BrP_16.10 //
anamitrasuto nighno nighnato dvau babhūvatuḥ /
prasenaś cātha satrājic chatrusenājitāv ubhau // BrP_16.11 //
praseno dvāravatyāṃ tu nivasan yo mahāmaṇim /
divyaṃ syamantakaṃ nāma sa sūryād upalabdhavān // BrP_16.12 //
tasya satrājitaḥ sūryaḥ sakhā prāṇasamo 'bhavat /
sa kadācin niśāpāye rathena rathināṃ varaḥ // BrP_16.13 //
toyakūlam apaḥ spraṣṭum upasthātuṃ yayau ravim /
tasyopatiṣṭhataḥ sūryaṃ vivasvān agrataḥ sthitaḥ // BrP_16.14 //
vispaṣṭamūrtir bhagavāṃs tejomaṇḍalavān vibhuḥ /
atha rājā vivasvantam uvāca sthitam agrataḥ // BrP_16.15 //
yathaiva vyomni paśyāmi sadā tvāṃ jyotiṣāṃ pate /
tejomaṇḍalinaṃ devaṃ tathaiva purataḥ sthitam // BrP_16.16 //
ko viśeṣo 'sti me tvattaḥ sakhyenopagatasya vai /
etac chrutvā tu bhagavān maṇiratnaṃ syamantakam // BrP_16.17 //
svakaṇṭhād avamucyātha ekānte nyastavān vibhuḥ /
tato vigrahavantaṃ taṃ dadarśa nṛpatis tadā // BrP_16.18 //
prītimān atha taṃ dṛṣṭvā muhūrtaṃ kṛtavān kathām /
tam abhiprasthitaṃ bhūyo vivasvantaṃ sa satrajit // BrP_16.19 //
lokān bhāsayase sarvān yena tvaṃ satataṃ prabho /
tad etan maṇiratnaṃ me bhagavan dātum arhasi // BrP_16.20 //
tataḥ syamantakamaṇiṃ dattavān bhāskaras tadā /
sa tam ābadhya nagarīṃ praviveśa mahīpatiḥ // BrP_16.21 //
taṃ janāḥ paryadhāvanta sūryo 'yaṃ gacchatīti ha /
svāṃ purīṃ sa visiṣmāya rājā tv antaḥpuraṃ tathā // BrP_16.22 //
taṃ prasenajitaṃ divyaṃ maṇiratnaṃ syamantakam /
dadau bhrātre narapatiḥ premṇā satrājid uttamam // BrP_16.23 //
sa maṇiḥ syandate rukmaṃ vṛṣṇyandhakaniveśane /
kālavarṣī ca parjanyo na ca vyādhibhayaṃ hy abhūt // BrP_16.24 //
lipsāṃ cakre prasenasya maṇiratne syamantake /
govindo na ca taṃ lebhe śakto 'pi na jahāra saḥ // BrP_16.25 //
kadācin mṛgayāṃ yātaḥ prasenas tena bhūṣitaḥ /
syamantakakṛte siṃhād vadhaṃ prāpa vanecarāt // BrP_16.26 //
atha siṃhaṃ pradhāvantam ṛkṣarājo mahābalaḥ /
nihatya maṇiratnaṃ tad ādāya prāviśad guhām // BrP_16.27 //
tato vṛṣṇyandhakāḥ kṛṣṇaṃ prasenavadhakāraṇāt /
prārthanāṃ tāṃ maṇer baddhvā sarva eva śaśaṅkire // BrP_16.28 //
sa śaṅkyamāno dharmātmā akārī tasya karmaṇaḥ /
āhariṣye maṇim iti pratijñāya vanaṃ yayau // BrP_16.29 //
yatra praseno mṛgayāṃ vyacarat tatra cāpy atha /
prasenasya padaṃ gṛhya puruṣair āptakāribhiḥ // BrP_16.30 //
ṛkṣavantaṃ girivaraṃ vindhyaṃ ca girim uttamam /
anveṣayan pariśrāntaḥ sa dadarśa mahāmanāḥ // BrP_16.31 //
sāśvaṃ hataṃ prasenaṃ tu nāvindata ca tanmaṇim /
atha siṃhaḥ prasenasya śarīrasyāvidūrataḥ // BrP_16.32 //
ṛkṣeṇa nihato dṛṣṭaḥ padair ṛkṣas tu sūcitaḥ /
padais tair anviyāyātha guhām ṛkṣasya mādhavaḥ // BrP_16.33 //
sa hi ṛkṣabile vāṇīṃ śuśrāva pramaderitām /
dhātryā kumāram ādāya sutaṃ jāmbavato dvijāḥ // BrP_16.34 //
krīḍayantyā ca maṇinā mā rodīr ity atheritām //* BrP_16.35 //
{dhātry uvāca: }
siṃhaḥ prasenam avadhīt siṃho jāmbavatā hataḥ /
sukumāraka mā rodīs tava hy eṣa syamantakaḥ // BrP_16.36 //
vyaktitas tasya śabdasya tūrṇam eva bilaṃ yayau /
praviśya tatra bhagavāṃs tad ṛkṣabilam añjasā // BrP_16.37 //
sthāpayitvā biladvāre yadūṃl lāṅgalinā saha /
śārṅgadhanvā bilasthaṃ tu jāmbavantaṃ dadarśa saḥ // BrP_16.38 //
yuyudhe vāsudevas tu bile jāmbavatā saha /
bāhubhyām eva govindo divasān ekaviṃśatim // BrP_16.39 //
praviṣṭe 'tha bile kṛṣṇe baladevapuraḥsarāḥ /
purīṃ dvāravatīm etya hataṃ kṛṣṇaṃ nyavedayan // BrP_16.40 //
vāsudevo 'pi nirjitya jāmbavantaṃ mahābalam /
lebhe jāmbavatīṃ kanyām ṛkṣarājasya saṃmatām // BrP_16.41 //
maṇiṃ syamantakaṃ caiva jagrāhātmaviśuddhaye /
anunīyarkṣarājaṃ tu niryayau ca tato bilāt // BrP_16.42 //
upāyād dvārakāṃ kṛṣṇaḥ sa vinītaiḥ puraḥsaraiḥ /
evaṃ sa maṇim āhṛtya viśodhyātmānam acyutaḥ // BrP_16.43 //
dadau satrājite taṃ vai sarvasātvatasaṃsadi /
evaṃ mithyābhiśastena kṛṣṇenāmitraghātinā // BrP_16.44 //
ātmā viśodhitaḥ pāpād vinirjitya syamantakam /
satrājito daśa tv āsan bhāryās tāsāṃ śataṃ sutāḥ // BrP_16.45 //
khyātimantas trayas teṣāṃ bhagaṃkāras tu pūrvajaḥ /
vīro vātapatiś caiva vasumedhas tathaiva ca // BrP_16.46 //
kumāryaś cāpi tisro vai dikṣu khyātā dvijottamāḥ /
satyabhāmottamā tāsāṃ vratinī ca dṛḍhavratā // BrP_16.47 //
tathā prasvāpinī caiva bhāryāṃ kṛṣṇāya tāṃ dadau /
sabhākṣo bhaṅgakāris tu nāveyaś ca narottamau // BrP_16.48 //
jajñāte guṇasaṃpannau viśrutau rūpasaṃpadā /
mādryāḥ putro 'tha jajñe 'tha vṛṣṇiputro yudhājitaḥ // BrP_16.49 //
jajñāte tanayau vṛṣṇeḥ śvaphalkaś citrakas tathā /
śvaphalkaḥ kāśirājasya sutāṃ bhāryām avindata // BrP_16.50 //
gāndinīṃ nāma tasyāś ca gāḥ sadā pradadau pitā /
tasyāṃ jajñe mahābāhuḥ śrutavān atithipriyaḥ // BrP_16.51 //
akrūro 'tha mahābhāgo jajñe vipuladakṣiṇaḥ /
upamadgus tathā madgur mudaraś cārimardanaḥ // BrP_16.52 //
ārikṣepas tathopekṣaḥ śatruhā cārimejayaḥ /
dharmabhṛc cāpi dharmā ca gṛdhrabhojāndhakas tathā // BrP_16.53 //
āvāhaprativāhau ca sundarī ca varāṅganā /
viśrutāśvasya mahiṣī kanyā cāsya vasuṃdharā // BrP_16.54 //
rūpayauvanasaṃpannā sarvasattvamanoharā /
akrūreṇograsenāyāṃ sutau vai kulanandanau // BrP_16.55 //
vasudevaś copadevaś ca jajñāte devavarcasau /
citrakasyābhavan putrāḥ pṛthur vipṛthur eva ca // BrP_16.56 //
aśvagrīvo 'śvabāhuś ca supārśvakagaveṣaṇau /
ariṣṭanemiś ca sutā dharmo dharmabhṛd eva ca // BrP_16.57 //
subāhur bahubāhuś ca śraviṣṭhāśravaṇe striyau /
imāṃ mithyābhiśastiṃ yaḥ kṛṣṇasya samudāhṛtām // BrP_16.58 //
veda mithyābhiśāpās taṃ na spṛśanti kadācana //* BrP_16.59 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
yat tu satrājite kṛṣṇo maṇiratnaṃ syamantakam /
dadāv ahārayad babhrur bhojena śatadhanvanā // BrP_17.1 //
sadā hi prārthayām āsa satyabhāmām aninditām /
akrūro 'ntaram anviṣyan maṇiṃ caiva syamantakam // BrP_17.2 //
satrājitaṃ tato hatvā śatadhanvā mahābalaḥ /
rātrau taṃ maṇim ādāya tato 'krūrāya dattavān // BrP_17.3 //
akrūras tu tadā viprā ratnam ādāya cottamam /
samayaṃ kārayāṃ cakre nāvedyo 'haṃ tvayety uta // BrP_17.4 //
vayam abhyutprapatsyāmaḥ kṛṣṇena tvāṃ pradharṣitam /
mamādya dvārakā sarvā vaśe tiṣṭhaty asaṃśayam // BrP_17.5 //
hate pitari duḥkhārtā satyabhāmā manasvinī /
prayayau ratham āruhya nagaraṃ vāraṇāvatam // BrP_17.6 //
satyabhāmā tu tad vṛttaṃ bhojasya śatadhanvanaḥ /
bhartur nivedya duḥkhārtā pārśvasthāśrūṇy avartayat // BrP_17.7 //
pāṇḍavānāṃ ca dagdhānāṃ hariḥ kṛtvodakakriyām /
kulyārthe cāpi pāṇḍūnāṃ nyayojayata sātyakim // BrP_17.8 //
tatas tvaritam āgamya dvārakāṃ madhusūdanaḥ /
pūrvajaṃ halinaṃ śrīmān idaṃ vacanam abravīt // BrP_17.9 //
{śrīkṛṣṇa uvāca: }
hataḥ prasenaḥ siṃhena satrājic chatadhanvanā /
syamantakas tu madnāmī tasya prabhur ahaṃ vibho // BrP_17.10 //
tad āroha rathaṃ śīghraṃ bhojaṃ hatvā mahāratham /
syamantako mahābāho asmākaṃ sa bhaviṣyati // BrP_17.11 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tumulaṃ bhojakṛṣṇayoḥ /
śatadhanvā tato 'krūraṃ sarvatodiśam aikṣata // BrP_17.12 //
saṃrabdhau tāv ubhau tatra dṛṣṭvā bhojajanārdanau /
śakto 'pi śāpād dhārdikyam akrūro nānvapadyata // BrP_17.13 //
apayāne tato buddhiṃ bhojaś cakre bhayārditaḥ /
yojanānāṃ śataṃ sāgraṃ hṛdayā pratyapadyata // BrP_17.14 //
vikhyātā hṛdayā nāma śatayojanagāminī /
bhojasya vaḍavā viprā yayā kṛṣṇam ayodhayat // BrP_17.15 //
kṣīṇāṃ javena hṛdayām adhvanaḥ śatayojane /
dṛṣṭvā rathasya svāṃ vṛddhiṃ śatadhanvānam ardayat // BrP_17.16 //
tatas tasyā hatāyās tu śramāt khedāc ca bho dvijāḥ /
kham utpetur atha prāṇāḥ kṛṣṇo rāmam athābravīt // BrP_17.17 //
{śrīkṛṣṇa uvāca: }
tiṣṭheha tvaṃ mahābāho dṛṣṭadoṣā hayā mayā /
padbhyāṃ gatvā hariṣyāmi maṇiratnaṃ syamantakam // BrP_17.18 //
padbhyām eva tato gatvā śatadhanvānam acyutaḥ /
mithilām abhito viprā jaghāna paramāstravit // BrP_17.19 //
syamantakaṃ ca nāpaśyad dhatvā bhojaṃ mahābalam /
nivṛttaṃ cābravīt kṛṣṇaṃ maṇiṃ dehīti lāṅgalī // BrP_17.20 //
nāstīti kṛṣṇaś covāca tato rāmo ruṣānvitaḥ /
dhikśabdapūrvam asakṛt pratyuvāca janārdanam // BrP_17.21 //
{balarāma uvāca: }
bhrātṛtvān marṣayāmy eṣa svasti te 'stu vrajāmy aham /
kṛtyaṃ na me dvārakayā na tvayā na ca vṛṣṇibhiḥ // BrP_17.22 //
praviveśa tato rāmo mithilām arimardanaḥ /
sarvakāmair upahṛtair mithilenābhipūjitaḥ // BrP_17.23 //
etasminn eva kāle tu babhrur matimatāṃ varaḥ /
nānārūpān kratūn sarvān ājahāra nirargalān // BrP_17.24 //
dīkṣāmayaṃ sa kavacaṃ rakṣārthaṃ praviveśa ha /
syamantakakṛte prājño gāndīputro mahāyaśāḥ // BrP_17.25 //
atha ratnāni cānyāni dhanāni vividhāni ca /
ṣaṣṭiṃ varṣāṇi dharmātmā yajñeṣv eva nyayojayat // BrP_17.26 //
akrūrayajñā iti te khyātās tasya mahātmanaḥ /
bahvannadakṣiṇāḥ sarve sarvakāmapradāyinaḥ // BrP_17.27 //
atha duryodhano rājā gatvā sa mithilāṃ prabhuḥ /
gadāśikṣāṃ tato divyāṃ baladevād avāptavān // BrP_17.28 //
saṃprasādya tato rāmo vṛṣṇyandhakamahārathaiḥ /
ānīto dvārakām eva kṛṣṇena ca mahātmanā // BrP_17.29 //
akrūraś cāndhakaiḥ sārdham āyātaḥ puruṣarṣabhaḥ /
hatvā satrājitaṃ suptaṃ sahabandhuṃ mahābalaḥ // BrP_17.30 //
jñātibhedabhayāt kṛṣṇas tam upekṣitavāṃs tadā /
apayāte tadākrūre nāvarṣat pākaśāsanaḥ // BrP_17.31 //
anāvṛṣṭyā tadā rāṣṭram abhavad bahudhā kṛśam /
tataḥ prasādayām āsur akrūraṃ kukurāndhakāḥ // BrP_17.32 //
punar dvāravatīṃ prāpte tasmin dānapatau tataḥ /
pravavarṣa sahasrākṣaḥ kakṣe jalanidhes tadā // BrP_17.33 //
kanyāṃ ca vāsudevāya svasāraṃ śīlasaṃmatām /
akrūraḥ pradadau dhīmān prītyarthaṃ munisattamāḥ // BrP_17.34 //
atha vijñāya yogena kṛṣṇo babhrugataṃ maṇim /
sabhāmadhyagataḥ prāha tam akrūraṃ janārdanaḥ // BrP_17.35 //
{śrīkṛṣṇa uvāca: }
yat tad ratnaṃ maṇivaraṃ tava hastagataṃ vibho /
tat prayaccha ca mānārha mayi mānāryakaṃ kṛthāḥ // BrP_17.36 //
ṣaṣṭivarṣagate kāle yo roṣo 'bhūn mamānagha /
sa saṃrūḍho 'sakṛt prāptas tataḥ kālātyayo mahān // BrP_17.37 //
sa tataḥ kṛṣṇavacanāt sarvasātvatasaṃsadi /
pradadau taṃ maṇiṃ babhrur akleśena mahāmatiḥ // BrP_17.38 //
tatas tam ārjavāt prāptaṃ babhror hastād ariṃdamaḥ /
dadau hṛṣṭamanāḥ kṛṣṇas taṃ maṇiṃ babhrave punaḥ // BrP_17.39 //
sa kṛṣṇahastāt saṃprāptaṃ maṇiratnaṃ syamantakam /
ābadhya gāndinīputro virarājāṃśumān iva // BrP_17.40 //
{munaya ūcuḥ: }
aho sumahad ākhyānaṃ bhavatā parikīrtitam /
bhāratānāṃ ca sarveṣāṃ pārthivānāṃ tathaiva ca // BrP_18.1 //
devānāṃ dānavānāṃ ca gandharvoragarakṣasām /
daityānām atha siddhānāṃ guhyakānāṃ tathaiva ca // BrP_18.2 //
atyadbhutāni karmāṇi vikramā dharmaniścayāḥ /
vividhāś ca kathā divyā janma cāgryam anuttamam // BrP_18.3 //
sṛṣṭiḥ prajāpateḥ samyak tvayā proktā mahāmate /
prajāpatīnāṃ sarveṣāṃ guhyakāpsarasāṃ tathā // BrP_18.4 //
sthāvaraṃ jaṅgamaṃ sarvam utpannaṃ vividhaṃ jagat /
tvayā proktaṃ mahābhāga śrutaṃ caitan manoharam // BrP_18.5 //
kathitaṃ puṇyaphaladaṃ purāṇaṃ ślakṣṇayā girā /
manaḥkarṇasukhaṃ samyak prīṇāty amṛtasaṃmitam // BrP_18.6 //
idānīṃ śrotum icchāmaḥ sakalaṃ maṇḍalaṃ bhuvaḥ /
vaktum arhasi sarvajña paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ // BrP_18.7 //
yāvantaḥ sāgarā dvīpās tathā varṣāṇi parvatāḥ /
vanāni saritaḥ puṇya- devādīnāṃ mahāmate // BrP_18.8 //
yatpramāṇam idaṃ sarvaṃ yadādhāraṃ yadātmakam /
saṃsthānam asya jagato yathāvad vaktum arhasi // BrP_18.9 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
munayaḥ śrūyatām etat saṃkṣepād vadato mama /
nāsya varṣaśatenāpi vaktuṃ śakyo 'tivistaraḥ // BrP_18.10 //
jambūplakṣāhvayau dvīpau śālmalaś cāparo dvijāḥ /
kuśaḥ krauñcas tathā śākaḥ puṣkaraś caiva saptamaḥ // BrP_18.11 //
ete dvīpāḥ samudrais tu sapta saptabhir āvṛtāḥ /
lavaṇekṣusurāsarpir dadhidugdhajalaiḥ samam // BrP_18.12 //
jambūdvīpaḥ samastānām eteṣāṃ madhyasaṃsthitaḥ /
tasyāpi madhye viprendrā meruḥ kanakaparvataḥ // BrP_18.13 //
caturaśītisāhasrair yojanais tasya cocchrayaḥ /
praviṣṭaḥ ṣoḍaśādhastād dvātriṃśan mūrdhni vistṛtaḥ // BrP_18.14 //
mūle ṣoḍaśasāhasrair vistāras tasya sarvataḥ /
bhūpadmasyāsya śailo 'sau karṇikākārasaṃsthitaḥ // BrP_18.15 //
himavān hemakūṭaś ca niṣadhas tasya dakṣiṇe /
nīlaḥ śvetaś ca śṛṅgī ca uttare varṣaparvatāḥ // BrP_18.16 //
lakṣapramāṇau dvau madhye daśahīnās tathāpare /
sahasradvitayocchrāyās tāvadvistāriṇaś ca te // BrP_18.17 //
bhārataṃ prathamaṃ varṣaṃ tataḥ kiṃpuruṣaṃ smṛtam /
harivarṣaṃ tathaivānyan meror dakṣiṇato dvijāḥ // BrP_18.18 //
ramyakaṃ cottaraṃ varṣaṃ tasyaiva tu hiraṇmayam /
uttarāḥ kuravaś caiva yathā vai bhārataṃ tathā // BrP_18.19 //
navasāhasram ekaikam eteṣāṃ dvijasattamāḥ /
ilāvṛtaṃ ca tanmadhye sauvarṇo merur ucchritaḥ // BrP_18.20 //
meroś caturdiśaṃ tatra navasāhasravistṛtam /
ilāvṛtaṃ mahābhāgāś catvāraś cātra parvatāḥ // BrP_18.21 //
viṣkambhā vitatā meror yojanāyutavistṛtāḥ /
pūrveṇa mandaro nāma dakṣiṇe gandhamādanaḥ // BrP_18.22 //
vipulaḥ paścime pārśve supārśvaś cottare sthitaḥ /
kadambas teṣu jambūś ca pippalo vaṭa eva ca // BrP_18.23 //
ekādaśaśatāyāmāḥ pādapā giriketavaḥ /
jambūdvīpasya sā jambūr nāmahetur dvijottamāḥ // BrP_18.24 //
mahāgajapramāṇāni jambvās tasyāḥ phalāni vai /
patanti bhūbhṛtaḥ pṛṣṭhe śīryamāṇāni sarvataḥ // BrP_18.25 //
rasena teṣāṃ vikhyātā tatra jambūnadīti vai /
sarit pravartate sā ca pīyate tannivāsibhiḥ // BrP_18.26 //
na khedo na ca daurgandhyaṃ na jarā nendriyakṣayaḥ /
tatpānasvasthamanasāṃ janānāṃ tatra jāyate // BrP_18.27 //
tīramṛt tadrasaṃ prāpya sukhavāyuviśoṣitā /
jāmbūnadākhyaṃ bhavati suvarṇaṃ siddhabhūṣaṇam // BrP_18.28 //
bhadrāśvaṃ pūrvato meroḥ ketumālaṃ ca paścime /
varṣe dve tu muniśreṣṭhās tayor madhye tv ilāvṛtam // BrP_18.29 //
vanaṃ caitrarathaṃ pūrve dakṣiṇe gandhamādanam /
vaibhrājaṃ paścime tadvad uttare nandanaṃ smṛtam // BrP_18.30 //
aruṇodaṃ mahābhadram asitodaṃ samānasam /
sarāṃsy etāni catvāri devabhogyāni sarvadā // BrP_18.31 //
śāntavāṃś cakrakuñjaś ca kurarī mālyavāṃs tathā /
vaikaṅkapramukhā meroḥ pūrvataḥ kesarācalāḥ // BrP_18.32 //
trikūṭaḥ śiśiraś caiva pataṃgo rucakas tathā /
niṣadhādayo dakṣiṇatas tasya kesaraparvatāḥ // BrP_18.33 //
śikhivāsaḥ savaidūryaḥ kapilo gandhamādanaḥ /
jānudhipramukhās tadvat paścime kesarācalāḥ // BrP_18.34 //
meror anantarās te ca jaṭharādiṣv avasthitāḥ /
śaṅkhakūṭo 'tha ṛṣabho haṃso nāgas tathāparāḥ // BrP_18.35 //
kālañjarādyāś ca tathā uttare kesarācalāḥ /
caturdaśa sahasrāṇi yojanānāṃ mahāpurī // BrP_18.36 //
meror upari viprendrā brahmaṇaḥ kathitā divi /
tasyāṃ samantataś cāṣṭau diśāsu vidiśāsu ca // BrP_18.37 //
indrādilokapālānāṃ prakhyātāḥ pravarāḥ puraḥ /
viṣṇupādaviniṣkrāntā plāvayantīndumaṇḍalam // BrP_18.38 //
samantād brahmaṇaḥ puryāṃ gaṅgā patati vai divi /
sā tatra patitā dikṣu caturdhā pratyapadyata // BrP_18.39 //
sītā cālakanandā ca cakṣur badhrā ca vai kramāt /
pūrveṇa sītā śailāc ca śailaṃ yānty antarikṣagā // BrP_18.40 //
tataś ca pūrvavarṣeṇa bhadrāśvenaiti sārṇavam /
tathaivālakanandā ca dakṣiṇenaitya bhāratam // BrP_18.41 //
prayāti sāgaraṃ bhūtvā saptabhedā dvijottamāḥ /
cakṣuś ca paścimagirīn atītya sakalāṃs tataḥ // BrP_18.42 //
paścimaṃ ketumālākhyaṃ varṣam anveti sārṇavam /
bhadrā tathottaragirīn uttarāṃś ca tathā kurūn // BrP_18.43 //
atītyottaram ambhodhiṃ samabhyeti dvijottamāḥ /
ānīlaniṣadhāyāmau mālyavadgandhamādanau // BrP_18.44 //
tayor madhyagato meruḥ karṇikākārasaṃsthitaḥ /
bhāratāḥ ketumālāś ca bhadrāśvāḥ kuravas tathā // BrP_18.45 //
pattrāṇi lokaśailasya maryādāśailabāhyataḥ /
jaṭharo devakūṭaś ca maryādāparvatāv ubhau // BrP_18.46 //
tau dakṣiṇottarāyāmāv ānīlaniṣadhāyatau /
gandhamādanakailāsau pūrvapaścāt tu tāv ubhau // BrP_18.47 //
aśītiyojanāyāmāv arṇavāntarvyavasthitau /
niṣadhaḥ pāriyātraś ca maryādāparvatāv ubhau // BrP_18.48 //
tau dakṣiṇottarāyāmāv ānīlaniṣadhāyatau /
meroḥ paścimadigbhāge yathā pūrvau tathā sthitau // BrP_18.49 //
triśṛṅgo jārudhiś caiva uttarau varṣaparvatau /
pūrvapaścāyatāv etāv arṇavāntarvyavasthitau // BrP_18.50 //
ity ete hi mayā proktā maryādāparvatā dvijāḥ /
jaṭharāvasthitā meror yeṣāṃ dvau dvau caturdiśam // BrP_18.51 //
meroś caturdiśaṃ ye tu proktāḥ kesaraparvatāḥ /
śītāntādyā dvijās teṣām atīva hi manoharāḥ // BrP_18.52 //
śailānām antaradroṇyaḥ siddhacāraṇasevitāḥ /
suramyāṇi tathā tāsu kānanāni purāṇi ca // BrP_18.53 //
lakṣmīviṣṇvagnisūryendra- devānāṃ munisattamāḥ /
tāsv āyatanavaryāṇi juṣṭāni narakiṃnaraiḥ // BrP_18.54 //
gandharvayakṣarakṣāṃsi tathā daiteyadānavāḥ /
krīḍanti tāsu ramyāsu śailadroṇīṣv aharniśam // BrP_18.55 //
bhaumā hy ete smṛtāḥ svargā dharmiṇām ālayā dvijāḥ /
naiteṣu pāpakartāro yānti janmaśatair api // BrP_18.56 //
bhadrāśve bhagavān viṣṇur āste hayaśirā dvijāḥ /
vārāhaḥ ketumāle tu bhārate kūrmarūpadhṛk // BrP_18.57 //
matsyarūpaś ca govindaḥ kuruṣv āste sanātanaḥ /
viśvarūpeṇa sarvatra sarvaḥ sarveśvaro hariḥ // BrP_18.58 //
sarvasyādhārabhūto 'sau dvijā āste 'khilātmakaḥ /
yāni kiṃpuruṣādyāni varṣāṇy aṣṭau dvijottamāḥ // BrP_18.59 //
na teṣu śoko nāyāso nodvegaḥ kṣudbhayādikam /
susthāḥ prajā nirātaṅkāḥ sarvaduḥkhavivarjitāḥ // BrP_18.60 //
daśadvādaśavarṣāṇāṃ sahasrāṇi sthirāyuṣaḥ /
naiteṣu bhaumāny anyāni kṣutpipāsādi no dvijāḥ // BrP_18.61 //
kṛtatretādikā naiva teṣu sthāneṣu kalpanā /
sarveṣv eteṣu varṣeṣu sapta sapta kulācalāḥ /
nadyaś ca śataśas tebhyaḥ prasūtā yā dvijottamāḥ // BrP_18.62 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
uttareṇa samudrasya himādreś caiva dakṣiṇe /
varṣaṃ tad bhārataṃ nāma bhāratī yatra saṃtatiḥ // BrP_19.1 //
navayojanasāhasro vistāraś ca dvijottamāḥ /
karmabhūmir iyaṃ svargam apavargaṃ ca pṛcchatām // BrP_19.2 //
mahendro malayaḥ sahyaḥ śuktimān ṛkṣaparvataḥ /
vindhyaś ca pāriyātraś ca saptātra kulaparvatāḥ // BrP_19.3 //
ataḥ saṃprāpyate svargo muktim asmāt prayāti vai /
tiryaktvaṃ narakaṃ cāpi yānty ataḥ puruṣā dvijāḥ // BrP_19.4 //
itaḥ svargaś ca mokṣaś ca madhyaṃ cānte ca gacchati /
na khalv anyatra martyānāṃ karma bhūmau vidhīyate // BrP_19.5 //
bhāratasyāsya varṣasya nava bhedān niśāmaya /
indradvīpaḥ kasetumāṃs tāmraparṇo gabhastimān // BrP_19.6 //
nāgadvīpas tathā saumyo gandharvas tv atha vāruṇaḥ /
ayaṃ tu navamas teṣāṃ dvīpaḥ sāgarasaṃvṛtaḥ // BrP_19.7 //
yojanānāṃ sahasraṃ ca dvīpo 'yaṃ dakṣiṇottarāt /
pūrve kirātās tiṣṭhanti paścime yavanāḥ sthitāḥ // BrP_19.8 //
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā madhye śūdrāś ca bhāgaśaḥ /
ijyāyuddhavaṇijyādya- vṛttimanto vyavasthitāḥ // BrP_19.9 //
śatadrucandrabhāgādyā himavatpādaniḥsṛtāḥ /
vedasmṛtimukhāś cānyāḥ pāriyātrodbhavā mune // BrP_19.10 //
narmadāsuramādyāś ca nadyo vindhyaviniḥsṛtāḥ /
tāpīpayoṣṇīnirvindhyā- kāverīpramukhā nadīḥ // BrP_19.11 //
ṛkṣapādodbhavā hy etāḥ śrutāḥ pāpaṃ haranti yāḥ /
godāvarībhīmarathī- kṛṣṇaveṇyādikās tathā // BrP_19.12 //
sahyapādodbhavā nadyaḥ smṛtāḥ pāpabhayāpahāḥ /
kṛtamālātāmraparṇī- pramukhā malayodbhavāḥ // BrP_19.13 //
trisāṃdhyarṣikulyādyā- mahendraprabhavāḥ smṛtāḥ /
ṛṣikulyākumārādyāḥ śuktimatpādasaṃbhavāḥ // BrP_19.14 //
āsāṃ nadyupanadyaś ca santy anyās tu sahasraśaḥ /
tāsv ime kurupañcāla- madhyadeśādayo janāḥ // BrP_19.15 //
pūrvadeśādikāś caiva kāmarūpanivāsinaḥ /
pauṇḍrāḥ kaliṅgā magadhā dākṣiṇātyāś ca sarvaśaḥ // BrP_19.16 //
tathā parāntyāḥ saurāṣṭrāḥ śūdrābhīrās tathārbudāḥ /
mārukā mālavāś caiva pāriyātranivāsinaḥ // BrP_19.17 //
sauvīrāḥ saindhavāpannāḥ śālvāḥ śākalavāsinaḥ /
madrārāmās tathāmbaṣṭhāḥ pārasīkādayas tathā // BrP_19.18 //
āsāṃ pibanti salilaṃ vasanti saritāṃ sadā /
samopetā mahābhāga hṛṣṭapuṣṭajanākulāḥ // BrP_19.19 //
vasanti bhārate varṣe yugāny atra mahāmune /
kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliś cānyatra na kvacit // BrP_19.20 //
tapas tapyanti yatayo juhvate cātra yajvinaḥ /
dānāni cātra dīyante paralokārtham ādarāt // BrP_19.21 //
puruṣair yajñapuruṣo jambūdvīpe sadejyate /
yajñair yajñamayo viṣṇur anyadvīpeṣu cānyathā // BrP_19.22 //
atrāpi bhārataṃ śreṣṭhaṃ jambūdvīpe mahāmune /
yato hi karmabhūr eṣā yato 'nyā bhogabhūmayaḥ // BrP_19.23 //
atra janmasahasrāṇāṃ sahasrair api sattama /
kadācil labhate jantur mānuṣyaṃ puṇyasaṃcayan // BrP_19.24 //
gāyanti devāḥ kila gītakāni BrP_19.25a
dhanyās tu ye bhāratabhūmibhāge BrP_19.25b
svargāpavargāspadahetubhūte BrP_19.25c
bhavanti bhūyaḥ puruṣā manuṣyāḥ BrP_19.25d
karmāṇy asaṃkalpitatatphalāni BrP_19.26a
saṃnyasya viṣṇau paramātmarūpe BrP_19.26b
avāpya tāṃ karmamahīm anante BrP_19.26c
tasmiṃl layaṃ ye tv amalāḥ prayānti BrP_19.26d
jānīma no tatkūvayaṃ vilīne BrP_19.27a
svargaprade karmaṇi dehabandham BrP_19.27b
prāpsyanti dhanyāḥ khalu te manuṣyā BrP_19.27c
ye bhāratenendriyaviprahīnāḥ BrP_19.27d
navavarṣaṃ ca bho viprā jambūdvīpam idaṃ mayā /
lakṣayojanavistāraṃ saṃkṣepāt kathitaṃ dvijāḥ // BrP_19.28 //
jambūdvīpaṃ samāvṛtya lakṣayojanavistaraḥ /
bho dvijā valayākāraḥ sthitaḥ kṣīrodadhir bahiḥ // BrP_19.29 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
kṣārodena yathā dvīpo jambūsaṃjño 'bhiveṣṭitaḥ /
saṃveṣṭya kṣāram udadhiṃ plakṣadvīpas tathā sthitaḥ // BrP_20.1 //
jambūdvīpasya vistāraḥ śatasāhasrasaṃmitaḥ /
sa eva dviguṇo viprāḥ plakṣadvīpe 'py udāhṛtaḥ // BrP_20.2 //
sapta medhātitheḥ putrāḥ plakṣadvīpeśvarasya vai /
śreṣṭhaḥ śāntabhayo nāma śiśiras tadanantaram // BrP_20.3 //
sukhodayas tathānandaḥ śivaḥ kṣemaka eva ca /
dhruvaś ca saptamas teṣāṃ plakṣadvīpeśvarā hi te // BrP_20.4 //
pūrvaṃ śāntabhayaṃ varṣaṃ śiśiraṃ sukhadaṃ tathā /
ānandaṃ ca śivaṃ caiva kṣemakaṃ dhruvam eva ca // BrP_20.5 //
maryādākārakās teṣāṃ tathānye varṣaparvatāḥ /
saptaiva teṣāṃ nāmāni śṛṇudhvaṃ munisattamāḥ // BrP_20.6 //
gomedaś caiva candraś ca nārado dandubhis tathā /
somakaḥ sumanāḥ śailo vaibhrājaś caiva saptamaḥ // BrP_20.7 //
varṣācaleṣu ramyeṣu varṣeṣv eteṣu cānaghāḥ /
vasanti devagandharva- sahitāḥ sahitaṃ prajāḥ // BrP_20.8 //
teṣu puṇyā janapadā vīrā na mriyate janaḥ /
nādhayo vyādhayo vāpi sarvakālasukhaṃ hi tat // BrP_20.9 //
teṣāṃ nadyaś ca saptaiva varṣāṇāṃ tu samudragāḥ /
nāmatas tāḥ pravakṣyāmi śrutāḥ pāpaṃ haranti yāḥ // BrP_20.10 //
anutaptā śikhā caiva viprāśā tridivā kramuḥ /
amṛtā sukṛtā caiva saptaitās tatra nimnagāḥ // BrP_20.11 //
ete śailās tathā nadyaḥ pradhānāḥ kathitā dvijāḥ /
kṣudranadyas tathā śailās tatra santi sahasraśaḥ // BrP_20.12 //
tāḥ pibanti sadā hṛṣṭā nadīr janapadās tu te /
avasarpiṇī nadī teṣāṃ na caivotsarpiṇī dvijāḥ // BrP_20.13 //
na teṣv asti yugāvasthā teṣu sthāneṣu saptasu /
tretāyugasamaḥ kālaḥ sarvadaiva dvijottamāḥ // BrP_20.14 //
plakṣadvīpādike viprāḥ śākadvīpāntikeṣu vai /
pañcavarṣasahasrāṇi janā jīvanty anāmayāḥ // BrP_20.15 //
dharmaś caturvidhas teṣu varṇāśramavibhāgajaḥ /
varṇāś ca tatra catvāras tān budhāḥ pravadāmi vaḥ // BrP_20.16 //
āryakāḥ kuravaś caiva viviśvā bhāvinaś ca ye /
viprakṣatriyavaiśyās te śūdrāś ca munisattamāḥ // BrP_20.17 //
jambūvṛkṣapramāṇas tu tanmadhye sumahātaruḥ /
plakṣas tannāmasaṃjño 'yaṃ plakṣadvīpo dvijottamāḥ // BrP_20.18 //
ijyate tatra bhagavāṃs tair varṇair āryakādibhiḥ /
somarūpī jagatsraṣṭā sarvaḥ sarveśvaro hariḥ // BrP_20.19 //
plakṣadvīpapramāṇena plakṣadvīpaḥ samāvṛtaḥ /
tathaivekṣurasodena pariveṣānukāriṇā // BrP_20.20 //
ity etad vo muniśreṣṭhāḥ plakṣadvīpa udāhṛtaḥ /
saṃkṣepeṇa mayā bhūyaḥ śālmalaṃ taṃ nibodhata // BrP_20.21 //
śālmalasyeśvaro vīro vapuṣmāṃs tatsutā dvijāḥ /
teṣāṃ tu nāma saṃjñāni saptavarṣāṇi tāni vai // BrP_20.22 //
śveto 'tha haritaś caiva jīmūto rohitas tathā /
vaidyuto mānasaś caiva suprabhaś ca dvijottamāḥ // BrP_20.23 //
śālmanaś ca samudro 'sau dvīpenekṣurasodakaḥ /
vistārād dviguṇenātha sarvataḥ saṃvṛtaḥ sthitaḥ // BrP_20.24 //
tatrāpi parvatāḥ sapta vijñeyā ratnayonayaḥ /
varṣābhivyañjakās te tu tathā saptaiva nimnagāḥ // BrP_20.25 //
kumudaś connataś caiva tṛtīyas tu balāhakaḥ /
droṇo yatra mahauṣadhyaḥ sa caturtho mahīdharaḥ // BrP_20.26 //
kaṅkas tu pañcamaḥ ṣaṣṭho mahiṣaḥ saptamas tathā /
kakudmān parvatavaraḥ sarinnāmāny ato dvijāḥ // BrP_20.27 //
śroṇī toyā vitṛṣṇā ca candrā śukrā vimocanī /
nivṛttiḥ saptamī tāsāṃ smṛtās tāḥ pāpaśāntidāḥ // BrP_20.28 //
śvetaṃ ca lohitaṃ caiva jīmūtaṃ haritaṃ tathā /
vaidyutaṃ mānasaṃ caiva suprabhaṃ nāma saptamam // BrP_20.29 //
saptaitāni tu varṣāṇi cāturvarṇyayutāni ca /
varṇāś ca śālmale ye ca vasanty eṣu dvijottamāḥ // BrP_20.30 //
kapilāś cāruṇāḥ pītāḥ kṛṣṇāś caiva pṛthak pṛthak /
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāś caiva yajanti tam // BrP_20.31 //
bhagavantaṃ samastasya viṣṇum ātmānam avyayam /
vāyubhūtaṃ makhaśreṣṭhair yajvāno yajñasaṃsthitam // BrP_20.32 //
devānām atra sāṃnidhyam atīva sumanohare /
śālmaliś ca mahāvṛkṣo nāmanirvṛttikārakaḥ // BrP_20.33 //
eṣa dvīpaḥ samudreṇa surodena samāvṛtaḥ /
vistārāc chālmaleś caiva samena tu samantataḥ // BrP_20.34 //
surodakaḥ parivṛtaḥ kuśadvīpena sarvataḥ /
śālmalasya tu vistārād dviguṇena samantataḥ // BrP_20.35 //
jyotiṣmataḥ kuśadvīpe śṛṇudhvaṃ tasya putrakān /
udbhido veṇumāṃś caiva svairatho randhano dhṛtiḥ // BrP_20.36 //
prabhākaro 'tha kapilas tannāmnā varṣapaddhatiḥ /
tasyāṃ vasanti manujaiḥ saha daiteyadānavāḥ // BrP_20.37 //
tathaiva devagandharvā yakṣakiṃpuruṣādayaḥ /
varṇās tatrāpi catvāro nijānuṣṭhānatatparāḥ // BrP_20.38 //
daminaḥ śuṣmiṇaḥ snehā māndahāś ca dvijottamāḥ /
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāś cānukramoditāḥ // BrP_20.39 //
yathoktakarmakartṛtvāt svādhikārakṣayāya te /
tatra te tu kuśadvīpe brahmarūpaṃ janārdanam // BrP_20.40 //
yajantaḥ kṣapayanty ugram adhikāraphalapradam /
vidrumo hemaśailaś ca dyutimān puṣṭimāṃs tathā // BrP_20.41 //
kuśeśayo hariś caiva saptamo mandarācalaḥ /
varṣācalās tu saptaite dvīpe tatra dvijottamāḥ // BrP_20.42 //
nadyaś ca sapta tāsāṃ tu vakṣye nāmāny anukramāt /
dhūtapāpā śivā caiva pavitrā saṃmatis tathā // BrP_20.43 //
vidyud ambho mahī cānyā sarvapāpaharās tv imāḥ /
anyāḥ sahasraśas tatra kṣudranadyas tathācalāḥ // BrP_20.44 //
kuśadvīpe kuśastambaḥ saṃjñayā tasya tat smṛtam /
tatpramāṇena sa dvīpo ghṛtodena samāvṛtaḥ // BrP_20.45 //
ghṛtodaś ca samudro vai krauñcadvīpena saṃvṛtaḥ /
krauñcadvīpo muniśreṣṭhāḥ śrūyatāṃ cāparo mahān // BrP_20.46 //
kuśadvīpasya vistārād dviguṇo yasya vistaraḥ /
krauñcadvīpe dyutimataḥ putrāḥ sapta mahātmanaḥ // BrP_20.47 //
tannāmāni ca varṣāṇi teṣāṃ cakre mahāmanāḥ /
kuśago mandagaś coṣṇaḥ pīvaro 'thāndhakārakaḥ // BrP_20.48 //
muniś ca dundubhiś caiva saptaite tatsutā dvijāḥ /
tatrāpi devagandharva- sevitāḥ sumanoramāḥ // BrP_20.49 //
varṣācalā muniśreṣṭhās teṣāṃ nāmāni bho dvijāḥ /
krauñcaś ca vāmanaś caiva tṛtīyaś cāndhakārakaḥ // BrP_20.50 //
devavrato dhamaś caiva tathānyaḥ puṇḍarīkavān /
dundubhiś ca mahāśailo dviguṇās te parasparam // BrP_20.51 //
dvīpād dvīpeṣu ye śailās tathā dvīpāni te tathā /
varṣeṣv eteṣu ramyeṣu varṣaśailavareṣu ca // BrP_20.52 //
nivasanti nirātaṅkāḥ saha devagaṇaiḥ prajāḥ /
puṣkalā puṣkarā dhanyās te khyātāś ca dvijottamāḥ // BrP_20.53 //
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāś cānukramoditāḥ /
tatra nadyo muniśreṣṭhā yāḥ pibanti tu te sadā // BrP_20.54 //
sapta pradhānāḥ śataśas tathānyāḥ kṣudranimnagāḥ /
gaurī kumudvatī caiva saṃdhyā rātrir manojavā // BrP_20.55 //
khyātiś ca puṇḍarīkā ca saptaitā varṣanimnagāḥ /
tatrāpi varṇair bhagavān puṣkarādyair janārdanaḥ // BrP_20.56 //
dhyānayogai rudrarūpa ījyate yajñasaṃnidhau /
krauñcadvīpaḥ samudreṇa dadhimaṇḍodakena tu // BrP_20.57 //
āvṛtaḥ sarvataḥ krauñca- dvīpatulyena mānataḥ /
dadhimaṇḍodakaś cāpi śākadvīpena saṃvṛtaḥ // BrP_20.58 //
krauñcadvīpasya vistāra- dviguṇena dvijottamāḥ /
śākadvīpeśvarasyāpi bhavyasya sumahātmanaḥ // BrP_20.59 //
saptaiva tanayās teṣāṃ dadau varṣāṇi sapta saḥ /
jaladaś ca kumāraś ca sukumāro manīrakaḥ // BrP_20.60 //
kusamodaś ca modākiḥ saptamaś ca mahādrumaḥ /
tatsaṃjñāny eva tatrāpi sapta varṣāṇy anukramāt // BrP_20.61 //
tatrāpi parvatāḥ sapta varṣavicchedakārakāḥ /
pūrvas tatrodayagirir jaladhāras tathāparaḥ // BrP_20.62 //
tathā raivatakaḥ śyāmas tathaivāmbhogirir dvijāḥ /
āstikeyas tathā ramyaḥ kesarī parvatottamaḥ // BrP_20.63 //
śākaś cātra mahāvṛkṣaḥ siddhagandharvasevitaḥ /
yatpattravātasaṃsparśād āhlādo jāyate paraḥ // BrP_20.64 //
tatra puṇyā janapadāś cāturvarṇyasamanvitāḥ /
nivasanti mahātmāno nirātaṅkā nirāmayāḥ // BrP_20.65 //
nadyaś cātra mahāpuṇyāḥ sarvapāpabhayāpahāḥ /
sukumārī kumārī ca nalinī reṇukā ca yā // BrP_20.66 //
ikṣuś ca dhenukā caiva gabhastī saptamī tathā /
anyās tv ayutaśas tatra kṣudranadyo dvijottamāḥ // BrP_20.67 //
mahīdharās tathā santi śataśo 'tha sahasraśaḥ /
tāḥ pibanti mudā yuktā jaladādiṣu ye sthitāḥ // BrP_20.68 //
varṣeṣu ye janapadāś caturthārthasamanvitāḥ /
nadyaś cātra mahāpuṇyāḥ svargād abhyetya medinīm // BrP_20.69 //
dharmahānir na teṣv asti na saṃharṣo na śuk tathā /
maryādāvyutkramaś cāpi teṣu deśeṣu saptasu // BrP_20.70 //
magāś ca māgadhāś caiva mānasā mandagās tathā /
magā brāhmaṇabhūyiṣṭhā māgadhāḥ kṣatriyās tu te // BrP_20.71 //
vaiśyās tu mānasās teṣāṃ śūdrā jñeyās tu mandagāḥ /
śākadvīpe sthitair viṣṇuḥ sūryarūpadharo hariḥ // BrP_20.72 //
yathoktair ijyate samyak karmabhir niyatātmabhiḥ /
śākadvīpas tato viprāḥ kṣīrodena samantataḥ // BrP_20.73 //
śākadvīpapramāṇena valayeneva veṣṭitaḥ /
kṣīrābdhiḥ sarvato viprāḥ puṣkarākhyena veṣṭitaḥ // BrP_20.74 //
dvīpena śākadvīpāt tu dviguṇena samantataḥ /
puṣkare savanasyāpi mahāvīto 'bhavat sutaḥ // BrP_20.75 //
dhātakiś ca tayos tadvad dve varṣe nāmasaṃjñite /
mahāvītaṃ tathaivānyad dhātakīkhaṇḍasaṃjñitam // BrP_20.76 //
ekaś cātra mahābhāgāḥ prakhyāto varṣaparvataḥ /
mānasottarasaṃjño vai madhyato valayākṛtiḥ // BrP_20.77 //
yojanānāṃ sahasrāṇi ūrdhvaṃ pañcāśad ucchritaḥ /
tāvad eva ca vistīrṇaḥ sarvataḥ parimaṇḍalaḥ // BrP_20.78 //
puṣkaradvīpavalayaṃ madhyena vibhajann iva /
sthito 'sau tena vicchinnaṃ jātaṃ varṣadvayaṃ hi tat // BrP_20.79 //
valayākāram ekaikaṃ tayor madhye mahāgiriḥ /
daśavarṣasahasrāṇi tatra jīvanti mānavāḥ // BrP_20.80 //
nirāmayā viśokāś ca rāgadveṣavivarjitāḥ /
adhamottamau na teṣv āstāṃ- na vadhyavadhakau dvijāḥ // BrP_20.81 //
nerṣyāsūyā bhayaṃ roṣo doṣo lobhādikaṃ na ca /
mahāvītaṃ bahir varṣaṃ dhātakīkhaṇḍam antataḥ // BrP_20.82 //
mānasottaraśailasya devadaityādisevitam /
satyānṛte na tatrāstāṃ dvīpe puṣkarasaṃjñite // BrP_20.83 //
na tatra nadyaḥ śailā vā dvīpe varṣadvayānvite /
tulyaveṣās tu manujā devais tatraikarūpiṇaḥ // BrP_20.84 //
varṇāśramācārahīnaṃ dharmāharaṇavarjitam /
trayīvārttādaṇḍanīti- śuśrūṣārahitaṃ ca tat // BrP_20.85 //
varṣadvayaṃ tato viprā bhaumasvargo 'yam uttamaḥ /
sarvasya sukhadaḥ kālo jarārogavivarjitaḥ // BrP_20.86 //
puṣkare dhātakīkhaṇḍe mahāvīte ca vai dvijāḥ /
nyagrodhaḥ puṣkaradvīpe brahmaṇaḥ sthānam uttamam // BrP_20.87 //
tasmin nivasati brahmā pūjyamānaḥ surāsuraiḥ /
svādūdakenodadhinā puṣkaraḥ pariveṣṭitaḥ // BrP_20.88 //
samena puṣkarasyaiva vistārān maṇḍalāt tathā /
evaṃ dvīpāḥ samudrais tu sapta saptabhir āvṛtāḥ // BrP_20.89 //
dvīpaś caiva samudraś ca samānau dviguṇau parau /
payāṃsi sarvadā sarva- samudreṣu samāni vai // BrP_20.90 //
nyūnātiriktatā teṣāṃ kadācin naiva jāyate /
sthālīstham agnisaṃyogād udreki salilaṃ yathā // BrP_20.91 //
tathenduvṛddhau salilam ambhodhau munisattamāḥ /
anyūnānatiriktāś ca vardhanty āpo hrasanti ca // BrP_20.92 //
udayāstamane tv indoḥ pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ /
daśottarāṇi pañcaiva aṅgulānāṃ śatāni ca // BrP_20.93 //
apāṃ vṛddhikṣayau dṛṣṭau sāmudrīṇāṃ dvijottamāḥ /
bhojanaṃ puṣkaradvīpe tatra svayam upasthitam // BrP_20.94 //
bhuñjanti ṣaḍrasaṃ viprāḥ prajāḥ sarvāḥ sadaiva hi /
svādūdakasya parito dṛśyate lokasaṃsthitiḥ // BrP_20.95 //
dviguṇā kāñcanī bhūmiḥ sarvajantuvivarjitā /
lokālokas tataḥ śailo yojanāyutavistṛtaḥ // BrP_20.96 //
ucchrayeṇāpi tāvanti sahasrāṇy āvalohi saḥ /
tatas tamaḥ samāvṛtya taṃ śailaṃ sarvataḥ sthitam // BrP_20.97 //
tamaś cāṇḍakaṭāhena samantāt pariveṣṭitam /
pañcāśatkoṭivistārā seyam urvī dvijottamāḥ // BrP_20.98 //
sahaivāṇḍakaṭāhena sadvīpā samahīdharā /
seyaṃ dhātrī vidhātrī ca sarvabhūtaguṇādhikā /
ādhārabhūtā jagatāṃ sarveṣāṃ sā dvijottamāḥ // BrP_20.99 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
vistāra eṣa kathitaḥ pṛthivyā munisattamāḥ /
saptatis tu sahasrāṇi taducchrāyo 'pi kathyate // BrP_21.1 //
daśasāhasram ekaikaṃ pātālaṃ munisattamāḥ /
atalaṃ vitalaṃ caiva nitalaṃ sutalaṃ tathā // BrP_21.2 //
talātalaṃ rasātalaṃ pātālaṃ cāpi saptamam /
kṛṣṇā śuklāruṇā pītā śarkarā śailakāñcanī // BrP_21.3 //
bhūmayo yatra viprendrā varaprāsādaśobhitāḥ /
teṣu dānavadaiteya- jātayaḥ śataśaḥ sthitāḥ // BrP_21.4 //
nāgānāṃ ca mahāṅgānāṃ jñātayaś ca dvijottamāḥ /
svarlokād api ramyāṇi pātālānīti nāradaḥ // BrP_21.5 //
prāha svargasadomadhye pātālebhyo gato divam /
āhlādakāriṇaḥ śubhrā maṇayo yatra suprabhāḥ // BrP_21.6 //
nāgābharaṇabhūṣāś ca pātālaṃ kena tatsamam /
daityadānavakanyābhir itaś cetaś ca śobhite // BrP_21.7 //
pātāle kasya na prītir vimuktasyāpi jāyate /
divārkaraśmayo yatra prabhās tanvanti nātapam // BrP_21.8 //
śaśinaś ca na śītāya niśi dyotāya kevalam /
bhakṣyabhojyamahāpāna- madamattaiś ca bhogibhiḥ // BrP_21.9 //
yatra na jñāyate kālo gato 'pi danujādibhiḥ /
vanāni nadyo ramyāṇi sarāṃsi kamalākarāḥ // BrP_21.10 //
puṃskokilādilāpāś ca manojñāny ambarāṇi ca /
bhūṣaṇāny atiramyāṇi gandhādyaṃ cānulepanam // BrP_21.11 //
vīṇāveṇumṛdaṅgānāṃ niḥsvanāś ca sadā dvijāḥ /
etāny anyāni ramyāṇi bhāgyabhogyāni dānavaiḥ // BrP_21.12 //
daityoragaiś ca bhujyante pātālāntaragocaraiḥ /
pātālānām adhaś cāste viṣṇor yā tāmasī tanuḥ // BrP_21.13 //
śeṣākhyā yadguṇān vaktuṃ na śaktā daityadānavāḥ /
yo 'nantaḥ paṭhyate siddhair devadevarṣipūjitaḥ // BrP_21.14 //
sahasraśirasā vyaktaḥ svastikāmalabhūṣaṇaḥ /
phaṇāmaṇisahasreṇa yaḥ sa vidyotayan diśaḥ // BrP_21.15 //
sarvān karoti nirvīryān hitāya jagato 'surān /
madāghūrṇitanetro 'sau yaḥ sadaivaikakuṇḍalaḥ // BrP_21.16 //
kirīṭī sragdharo bhāti sāgniśveta ivācalaḥ /
nīlavāsā madotsiktaḥ śvetahāropaśobhitaḥ // BrP_21.17 //
sābhragaṅgāprapāto 'sau kailāsādrir ivottamaḥ /
lāṅgalāsaktahastāgro bibhran muśalam uttamam // BrP_21.18 //
upāsyate svayaṃ kāntyā yo vāruṇyā ca mūrtayā /
kalpānte yasya vaktrebhyo viṣānalaśikhojjvalaḥ // BrP_21.19 //
saṃkarṣaṇātmako rudro niṣkramyātti jagattrayam /
sa bibhracchikharībhūtam aśeṣaṃ kṣitimaṇḍalam // BrP_21.20 //
āste pātālamūlasthaḥ śeṣo 'śeṣasurārcitaḥ /
tasya vīryaṃ prabhāvaś ca svarūpaṃ rūpam eva ca // BrP_21.21 //
nahi varṇayituṃ śakyaṃ jñātuṃ vā tridaśair api /
yasyaiṣā sakalā pṛthvī phaṇāmaṇiśikhāruṇā // BrP_21.22 //
āste kusumamāleva kas tadvīryaṃ vadiṣyati /
yadā vijṛmbhate 'nanto madāghūrṇitalocanaḥ // BrP_21.23 //
tadā calati bhūr eṣā sādritoyādhikānanā /
gandharvāpsarasaḥ siddhāḥ kiṃnaroragavāraṇāḥ // BrP_21.24 //
nāntaṃ guṇānāṃ gacchanti tato 'nanto 'yam avyayaḥ /
yasya nāgavadhūhastair lāpitaṃ haricandanam // BrP_21.25 //
muhuḥ śvāsānilāyastaṃ yāti dikpaṭavāsatām /
yam ārādhya purāṇarṣir gargo jyotīṃṣi tattvataḥ // BrP_21.26 //
jñātavān sakalaṃ caiva nimittapaṭhitaṃ phalam /
teneyaṃ nāgavaryeṇa śirasā vidhṛtā mahī /
bibharti sakalāṃl lokān sadevāsuramānuṣān // BrP_21.27 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
tataś cānantaraṃ viprā narakā rauravādayaḥ /
pāpino yeṣu pātyante tāñ śṛṇudhvaṃ dvijottamāḥ // BrP_22.1 //
rauravaḥ śaukaro rodhas tāno viśasanas tathā /
mahājvālas taptakuḍyo mahālobho vimohanaḥ // BrP_22.2 //
rudhirāndho vasātaptaḥ kṛmīśaḥ kṛmibhojanaḥ /
asipattravanaṃ kṛṣṇo lālābhakṣaś ca dāruṇaḥ // BrP_22.3 //
tathā pūyavahaḥ pāpo vahnijvālo hy adhaḥśirāḥ /
sadaṃśaḥ kṛṣṇasūtraś ca tamaś cāvīcir eva ca // BrP_22.4 //
śvabhojano 'thāpratiṣṭhoma- āvīciś ca tathāparaḥ /
ity evamādayaś cānye narakā bhṛśadāruṇāḥ // BrP_22.5 //
yamasya viṣaye ghorāḥ śastrāgniviṣadarśinaḥ /
patanti yeṣu puruṣāḥ pāpakarmaratāś ca ye // BrP_22.6 //
kūṭasākṣī tathā samyak pakṣapātena yo vadet /
yaś cānyad anṛtaṃ vakti sa naro yāti rauravam // BrP_22.7 //
bhrūṇahā purahantā ca goghnaś ca munisattamāḥ /
yānti te rauravaṃ ghoraṃ yaś cocchvāsanirodhakaḥ // BrP_22.8 //
surāpo brahmahā hartā suvarṇasya ca śūkare /
prayāti narake yaś ca taiḥ saṃsargam upaiti vai // BrP_22.9 //
rājanyavaiśyahā caiva tathaiva gurutalpagaḥ /
taptakumbhe svasṛgāmī hanti rājabhaṭaṃ ca yaḥ // BrP_22.10 //
mādhvīvikrayakṛn vadhya- pālaḥ kesaravikrayī /
taptalohe patanty ete yaś ca bhaktaṃ parityajet // BrP_22.11 //
sutāṃ snuṣāṃ cāpi gatvā mahājvāle nipātyate /
avamantā gurūṇāṃ yo yaś cākroṣṭā narādhamaḥ // BrP_22.12 //
vedadūṣayitā yaś ca vedavikrayakaś ca yaḥ /
agamyagāmī yaś ca syāt te yānti śabalaṃ dvijāḥ // BrP_22.13 //
cauro vimohe patati maryādādūṣakas tathā /
devadvijapitṛdveṣṭā ratnadūṣayitā ca yaḥ // BrP_22.14 //
sa yāti kṛmibhakṣye vai kṛmīśe tu duriṣṭikṛt /
pitṛdevātithīn yas tu paryaśnāti narādhamaḥ // BrP_22.15 //
lālābhakṣye sa yāty ugre śarakartā ca vedhake /
karoti karṇino yaś ca yaś ca khaḍgādikṛn naraḥ // BrP_22.16 //
prayānty ete viśasane narake bhṛśadāruṇe /
asatpratigrahītā ca narake yāty adhomukhe // BrP_22.17 //
ayājyayājakas tatra tathā nakṣatrasūcakaḥ /
kṛmipūye naraś caiko yāti miṣṭānnabhuk sadā // BrP_22.18 //
lākṣāmāṃsarasānāṃ ca tilānāṃ lavaṇasya ca /
vikretā brāhmaṇo yāti tam eva narakaṃ dvijāḥ // BrP_22.19 //
mārjārakukkuṭacchāga- śvavarāhavihaṃgamān /
poṣayan narakaṃ yāti tam eva dvijasattamāḥ // BrP_22.20 //
raṅgopajīvī kaivartaḥ kuṇḍāśī garadas tathā /
sūcī māhiṣikaś caiva parvagāmī ca yo dvijaḥ // BrP_22.21 //
agāradāhī mitraghnaḥ śakunigrāmayājakaḥ /
rudhirāndhe patanty ete somaṃ vikrīṇate ca ye // BrP_22.22 //
madhuhā grāmahantā ca yāti vaitaraṇīṃ naraḥ /
retaḥpānādikartāro maryādābhedinaś ca ye // BrP_22.23 //
te kṛcchre yānty aśaucāś ca kuhakājīvinaś ca ye /
asipattravanaṃ yāti vanacchedī vṛthaiva yaḥ // BrP_22.24 //
aurabhrikā mṛgavyādhā vahnijvāle patanti vai /
yānti tatraiva te viprā yaś cāpākeṣu vahnidaḥ // BrP_22.25 //
vratopalopako yaś ca svāśramād vicyutaś ca yaḥ /
saṃdaṃśayātanāmadhye patatas tāv ubhāv api // BrP_22.26 //
divā svapneṣu syandante ye narā brahmacāriṇaḥ /
putrair adhyāpitā ye tu te patanti śvabhojane // BrP_22.27 //
ete cānye ca narakāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ /
yeṣu duṣkṛtakarmāṇaḥ pacyante yātanāgatāḥ // BrP_22.28 //
tathaiva pāpāny etāni tathānyāni sahasraśaḥ /
bhujyante jātipuruṣair narakāntaragocaraiḥ // BrP_22.29 //
varṇāśramaviruddhaṃ ca karma kurvanti ye narāḥ /
karmaṇā manasā vācā nirayeṣu patanti te // BrP_22.30 //
adhaḥśirobhir dṛśyante nārakair divi devatāḥ /
devāś cādhomukhān sarvān adhaḥ paśyanti nārakān // BrP_22.31 //
sthāvarāḥ kṛmayo 'jvāś ca pakṣiṇaḥ paśavo narāḥ /
dhārmikās tridaśās tadvan mokṣiṇaś ca yathākramam // BrP_22.32 //
sahasrabhāgaḥ prathamād dvitīyo 'nukramāt tathā /
sarve hy ete mahābhāgā yāvan muktisamāśrayāḥ // BrP_22.33 //
yāvanto jantavaḥ svarge tāvanto narakaukasaḥ /
pāpakṛd yāti narakaṃ prāyaścittaparāṅmukhaḥ // BrP_22.34 //
pāpānām anurūpāṇi prāyaścittāni yad yathā /
tathā tathaiva saṃsmṛtya proktāni paramarṣibhiḥ // BrP_22.35 //
pāpe gurūṇi guruṇi svalpāny alpe ca tadvidaḥ /
prāyaścittāni viprendrā jaguḥ svāyaṃbhuvādayaḥ // BrP_22.36 //
prāyaścittāny aśeṣāṇi tapaḥkarmātmakāni vai /
yāni teṣām aśeṣāṇāṃ kṛṣṇānusmaraṇaṃ param // BrP_22.37 //
kṛte pāpe 'nutāpo vai yasya puṃsaḥ prajāyate /
prāyaścittaṃ tu tasyaikaṃ harisaṃsmaraṇaṃ param // BrP_22.38 //
prātar niśi tathā saṃdhyā- madhyāhnādiṣu saṃsmaran /
nārāyaṇam avāpnoti sadyaḥ pāpakṣayān naraḥ // BrP_22.39 //
viṣṇusaṃsmaraṇāt kṣīṇa- samastakleśasaṃcayaḥ /
muktiṃ prayāti bho viprā viṣṇos tasyānukīrtanāt // BrP_22.40 //
vāsudeve mano yasya japahomārcanādiṣu /
tasyāntarāyo viprendrā devendratvādikaṃ phalam // BrP_22.41 //
kva nākapṛṣṭhagamanaṃ punarāvṛttilakṣaṇam /
kva japo vāsudeveti muktibījam anuttamam // BrP_22.42 //
tasmād aharniśaṃ viṣṇuṃ saṃsmaran puruṣo dvijaḥ /
na yāti narakaṃ śuddhaḥ saṃkṣīṇākhilapātakaḥ // BrP_22.43 //
manaḥprītikaraḥ svargo narakas tadviparyayaḥ /
narakasvargasaṃjñe vai pāpapuṇye dvijottamāḥ // BrP_22.44 //
vastv ekam eva duḥkhāya sukhāyerṣyodayāya ca /
kopāya ca yatas tasmād vastu duḥkhātmakaṃ kutaḥ // BrP_22.45 //
tad eva prītaye bhūtvā punar duḥkhāya jāyate /
tad eva kopālayataḥ prasādāya ca jāyate // BrP_22.46 //
tasmād duḥkhātmakaṃ nāsti na ca kiṃcit sukhātmakam /
manasaḥ pariṇāmo 'yaṃ sukhaduḥkhādilakṣaṇaḥ // BrP_22.47 //
jñānam eva paraṃ brahmā- jñānaṃ bandhāya ceṣyate /
jñānātmakam idaṃ viśvaṃ na jñānād vidyate param // BrP_22.48 //
vidyāvidye hi bho viprā jñānam evāvadhāryatām /
evam etad mayākhyātaṃ bhavatāṃ maṇḍalaṃ bhuvaḥ // BrP_22.49 //
pātālāni ca sarvāṇi tathaiva narakā dvijāḥ /
samudrāḥ parvatāś caiva dvīpā varṣāṇi nimnagāḥ /
saṃkṣepāt sarvam ākhyātaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotum icchatha // BrP_22.50 //
{munaya ūcuḥ: }
kathitaṃ bhavatā sarvam asmākaṃ sakalaṃ tathā /
bhuvarlokādikāṃl lokāñ śrotum icchāmahe vayam // BrP_23.1 //
tathaiva grahasaṃsthānaṃ pramāṇāni yathā tathā /
samācakṣva mahābhāga yathāval lomaharṣaṇa // BrP_23.2 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
ravicandramasor yāvan mayūkhair avabhāsyate /
sasamudrasaricchailā tāvatī pṛthivī smṛtā // BrP_23.3 //
yāvatpramāṇā pṛthivī vistāraparimaṇḍalā /
nabhas tāvatpramāṇaṃ hi vistāraparimaṇḍalam // BrP_23.4 //
bhūmer yojanalakṣe tu sauraṃ viprās tu maṇḍalam /
lakṣe divākarāc cāpi maṇḍalaṃ śaśinaḥ sthitam // BrP_23.5 //
pūrṇe śatasahasre tu yojanānāṃ niśākarāt /
nakṣatramaṇḍalaṃ kṛtsnam upariṣṭāt prakāśate // BrP_23.6 //
dvilakṣe cottare viprā budho nakṣatramaṇḍalāt /
tāvatpramāṇabhāge tu budhasyāpy uśanā sthitaḥ // BrP_23.7 //
aṅgārako 'pi śukrasya tatpramāṇe vyavasthitaḥ /
lakṣadvayena bhaumasya sthito devapurohitaḥ // BrP_23.8 //
saurir bṛhaspater ūrdhvaṃ dvilakṣe samavasthitaḥ /
saptarṣimaṇḍalaṃ tasmāl lakṣam ekaṃ dvijottamāḥ // BrP_23.9 //
ṛṣibhyas tu sahasrāṇāṃ śatād ūrdhvaṃ vyavasthitaḥ /
meḍhībhūtaḥ samastasya jyotiś cakrasya vai dhruvaḥ // BrP_23.10 //
trailokyam etat kathitaṃ saṃkṣepeṇa dvijottamāḥ /
ijyāphalasya bhūr eṣā ijyā cātra pratiṣṭhitā // BrP_23.11 //
dhruvād ūrdhvaṃ maharloko yatra te kalpavāsinaḥ /
ekayojanakoṭī tu maharloko vidhīyate // BrP_23.12 //
dve koṭyau tu jano loko yatra te brahmaṇaḥ sutāḥ /
sanandanādyāḥ kathitā viprāś cāmalacetasaḥ // BrP_23.13 //
caturguṇottaraṃ cordhvaṃ janalokāt tapaḥ smṛtam /
vairājā yatra te devāḥ sthitā dehavivarjitāḥ // BrP_23.14 //
ṣaḍguṇena tapolokāt satyaloko virājate /
apunarmārakaṃ yatra siddhādimunisevitam // BrP_23.15 //
pādagamyaṃ tu yat kiṃcid vastv asti pṛthivīmayam /
sa bhūrlokaḥ samākhyāto vistāro 'sya mayoditaḥ // BrP_23.16 //
bhūmisūryāntaraṃ yat tu siddhādimunisevitam /
bhuvarlokas tu so 'py ukto dvitīyo munisattamāḥ // BrP_23.17 //
dhruvasūryāntaraṃ yat tu niyutāni caturdaśa /
svarlokaḥ so 'pi kathito lokasaṃsthānacintakaiḥ // BrP_23.18 //
trailokyam etat kṛtakaṃ vipraiś ca paripaṭhyate /
janas tapas tathā satyam iti cākṛtakaṃ trayam // BrP_23.19 //
kṛtakākṛtako madhye maharloka iti smṛtaḥ /
śūnyo bhavati kalpānte yo 'ntaṃ na ca vinaśyati // BrP_23.20 //
ete sapta mahālokā mayā vaḥ kathitā dvijāḥ /
pātālāni ca saptaiva brahmāṇḍasyaiṣa vistaraḥ // BrP_23.21 //
etad aṇḍakaṭāhena tiryag ūrdhvam adhas tathā /
kapitthasya yathā bījaṃ sarvato vai samāvṛtam // BrP_23.22 //
daśottareṇa payasā dvijāś cāṇḍaṃ ca tad vṛtam /
sa cāmbuparivāro 'sau vahninā veṣṭito bahiḥ // BrP_23.23 //
vahnis tu vāyunā vāyur viprās tu nabhasāvṛtaḥ /
ākāśo 'pi muniśreṣṭhā mahatā pariveṣṭitaḥ // BrP_23.24 //
daśottarāṇy aśeṣāṇi viprāś caitāni sapta vai /
mahāntaṃ ca samāvṛtya pradhānaṃ samavasthitam // BrP_23.25 //
anantasya na tasyāntaḥ saṃkhyānaṃ cāpi vidyate /
tad anantam asaṃkhyātaṃ pramāṇenāpi vai yataḥ // BrP_23.26 //
hetubhūtam aśeṣasya prakṛtiḥ sā parā dvijāḥ /
aṇḍānāṃ tu sahasrāṇāṃ sahasrāṇy ayutāni ca // BrP_23.27 //
īdṛśānāṃ tathā tatra koṭikoṭiśatāni ca /
dāruṇy agnir yathā tailaṃ tile tadvat pumān iha // BrP_23.28 //
pradhāne 'vasthito vyāpī cetanātmanivedanaḥ /
pradhānaṃ ca pumāṃś caiva sarvabhūtānubhūtayā // BrP_23.29 //
viṣṇuśaktyā dvijaśreṣṭhā dhṛtau saṃśrayadharmiṇau /
tayoḥ saiva pṛthagbhāve kāraṇaṃ saṃśrayasya ca // BrP_23.30 //
kṣobhakāraṇabhūtā ca sargakāle dvijottamāḥ /
yathā śaityaṃ jale vāto bibharti kaṇikāgatam // BrP_23.31 //
jagac chaktis tathā viṣṇoḥ pradhānapuruṣātmakam /
yathā ca pādapo mūla- skandhaśākhādisaṃyutaḥ // BrP_23.32 //
ādyabījāt prabhavati bījāny anyāni vai tataḥ /
prabhavanti tatas tebhyo bhavanty anye pare drumāḥ // BrP_23.33 //
te 'pi tallakṣaṇadravya- kāraṇānugatā dvijāḥ /
evam avyākṛtāt pūrvaṃ jāyante mahadādayaḥ // BrP_23.34 //
viśeṣāntās tatas tebhyaḥ saṃbhavanti surādayaḥ /
tebhyaś ca putrās teṣāṃ tu putrāṇāṃ parame sutāḥ // BrP_23.35 //
bījād vṛkṣapraroheṇa yathā nāpacayas taroḥ /
bhūtānāṃ bhūtasargeṇa naivāsty apacayas tathā // BrP_23.36 //
saṃnidhānād yathākāśa- kālādyāḥ kāraṇaṃ taroḥ /
tathaivāpariṇāmena viśvasya bhagavān hariḥ // BrP_23.37 //
vrīhibīje yathā mūlaṃ nālaṃ pattrāṅkurau tathā /
kāṇḍakoṣās tathā puṣpaṃ kṣīraṃ tadvac ca taṇḍulaḥ // BrP_23.38 //
tuṣāḥ kaṇāś ca santo vai yānty āvirbhāvam ātmanaḥ /
prarohahetusāmagryam āsādya munisattamāḥ // BrP_23.39 //
tathā karmasv anekeṣu devādyās tanavaḥ sthitāḥ /
viṣṇuśaktiṃ samāsādya praroham upayānti vai // BrP_23.40 //
sa ca viṣṇuḥ paraṃ brahma yataḥ sarvam idaṃ jagat /
jagac ca yo yatra cedaṃ yasmin vilayam eṣyati // BrP_23.41 //
tad brahma paramaṃ dhāma sadasat paramaṃ padam /
yasya sarvam abhedena jagad etac carācaram // BrP_23.42 //
sa eva mūlaprakṛtir vyaktarūpī jagac ca saḥ /
tasminn eva layaṃ sarvaṃ yāti tatra ca tiṣṭhati // BrP_23.43 //
kartā kriyāṇāṃ sa ca ijyate kratuḥ BrP_23.44a
sa eva tatkarmaphalaṃ ca tasya yat BrP_23.44b
yugādi yasmāc ca bhaved aśeṣato BrP_23.44c
harer na kiṃcid vyatiriktam asti tat BrP_23.44d
{lomaharṣaṇa uvāca: }
tārāmayaṃ bhagavataḥ śiśumārākṛti prabhoḥ /
divi rūpaṃ harer yat tu tasya pucche sthito dhruvaḥ // BrP_24.1 //
saeṣa bhraman bhrāmayati candrādityādikān grahān /
bhramantam anu taṃ yānti nakṣatrāṇi ca cakravat // BrP_24.2 //
sūryācandramasau tārā nakṣatrāṇi grahaiḥ saha /
vātānīkamayair bandhair dhruve baddhāni tāni vai // BrP_24.3 //
śiśumārākṛti proktaṃ yad rūpaṃ jyotiṣāṃ divi /
nārāyaṇaḥ paraṃ dhāma tasyādhāraḥ svayaṃ hṛdi // BrP_24.4 //
uttānapādatanayas tam ārādhya prajāpatim /
sa tārāśiśumārasya dhruvaḥ pucche vyavasthitaḥ // BrP_24.5 //
ādhāraḥ śiśumārasya sarvādhyakṣo janārdanaḥ /
dhruvasya śiśumāraś ca dhruve bhānur vyavasthitaḥ // BrP_24.6 //
tad ādhāraṃ jagac cedaṃ sadevāsuramānuṣam /
yena viprā vidhānena tan me śṛṇuta sāṃpratam // BrP_24.7 //
vivasvān aṣṭabhir māsair grasaty apo rasātmikāḥ /
varṣaty ambu tataś cānnam annādam akhilaṃ jagat // BrP_24.8 //
vivasvān aṃśubhis tīkṣṇair ādāya jagato jalam /
somaṃ puṣyaty athenduś ca vāyunāḍīmayair divi // BrP_24.9 //
jalair vikṣipyate 'bhreṣu dhūmāgnyanilamūrtiṣu /
na bhraśyanti yatas tebhyo jalāny abhrāṇi tāny ataḥ // BrP_24.10 //
abhrasthāḥ prapatanty āpo vāyunā samudīritāḥ /
saṃskāraṃ kālajanitaṃ viprāś cāsādya nirmalāḥ // BrP_24.11 //
saritsamudrā bhaumās tu tathāpaḥ prāṇisaṃbhavāḥ /
catuṣprakārā bhagavān ādatte savitā dvijāḥ // BrP_24.12 //
ākāśagaṅgāsalilaṃ tathāhṛtya gabhastimān /
anabhragatam evorvyāṃ sadyaḥ kṣipati raśmibhiḥ // BrP_24.13 //
tasya saṃsparśanirdhūta- pāpapaṅko dvijottamāḥ /
na yāti narakaṃ martyo divyaṃ snānaṃ hi tat smṛtam // BrP_24.14 //
dṛṣṭasūryaṃ hi tad vāri pataty abhrair vinā divaḥ /
ākāśagaṅgāsalilaṃ tad gobhiḥ kṣipyate raveḥ // BrP_24.15 //
kṛttikādiṣu ṛkṣeṣu viṣameṣv ambu yad divaḥ /
dṛṣṭvārkaṃ patitaṃ jñeyaṃ tad gāṅgaṃ diggajohnitam // BrP_24.16 //
yugmarkṣeṣu tu yat toyaṃ pataty arkodgitaṃ divaḥ /
tat sūryaraśmibhiḥ sadyaḥ samādāya nirasyate // BrP_24.17 //
ubhayaṃ puṇyam atyarthaṃ nṛṇāṃ pāpaharaṃ dvijāḥ /
ākāśagaṅgāsalilaṃ divyaṃ snānaṃ dvijottamāḥ // BrP_24.18 //
yat tu meghaiḥ samutsṛṣṭaṃ vāri tat prāṇināṃ dvijāḥ /
puṣṇāty oṣadhayaḥ sarvā jīvanāyāmṛtaṃ hi tat // BrP_24.19 //
tena vṛddhiṃ parāṃ nītaḥ sakalaś cauṣadhīgaṇaḥ /
sādhakaḥ phalapākāntaḥ prajānāṃ tu prajāyate // BrP_24.20 //
tena yajñān yathāproktān mānavāḥ śāstracakṣuṣaḥ /
kurvate 'harahaś caiva devān āpyāyayanti te // BrP_24.21 //
evaṃ yajñāś ca vedāś ca varṇāś ca dvijapūrvakāḥ /
sarvadevanikāyāś ca paśubhūtagaṇāś ca ye // BrP_24.22 //
vṛṣṭyā dhṛtam idaṃ sarvaṃ jagat sthāvarajaṅgamam /
sāpi niṣpādyate vṛṣṭiḥ savitrā munisattamāḥ // BrP_24.23 //
ādhārabhūtaḥ savitur dhruvo munivarottamāḥ /
dhruvasya śiśumāro 'sau so 'pi nārāyaṇāśrayaḥ // BrP_24.24 //
hṛdi nārāyaṇas tasya śiśumārasya saṃsthitaḥ /
vibhartā sarvabhūtānām ādibhūtaḥ sanātanaḥ // BrP_24.25 //
evaṃ mayā muniśreṣṭhā brahmāṇḍaṃ samudāhṛtam /
bhūsamudrādibhir yuktaṃ kim anyac chrotum icchatha // BrP_24.26 //
{munaya ūcuḥ: }
pṛthivyāṃ yāni tīrthāni puṇyāny āyatanāni ca /
vaktum arhasi dharmajña śrotuṃ no vartate manaḥ // BrP_25.1 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
yasya hastau ca pādau ca manaś caiva susaṃyatam /
vidyā tapaś ca kīrtiś ca sa tīrthaphalam aśnute // BrP_25.2 //
mano viśuddhaṃ puruṣasya tīrthaṃ BrP_25.3a
vācāṃ tathā cendriyanigrahaś ca BrP_25.3b
etāni tīrthāni śarīrajāni BrP_25.3c
svargasya mārgaṃ pratibodhayanti BrP_25.3d
cittam antargataṃ duṣṭaṃ tīrthasnānair na śudhyati /
śataśo 'pi jalair dhautaṃ surābhāṇḍam ivāśuci // BrP_25.4 //
na tīrthāni na dānāni na vratāni na cāśramāḥ /
duṣṭāśayaṃ dambharuciṃ punanti vyutthitendriyam // BrP_25.5 //
indriyāṇi vaśe kṛtvā yatra yatra vasen naraḥ /
tatra tatra kurukṣetraṃ prayāgaṃ puṣkaraṃ tathā // BrP_25.6 //
tasmāc chṛṇudhvaṃ vakṣyāmi tīrthāny āyatanāni ca /
saṃkṣepeṇa muniśreṣṭhāḥ pṛthivyāṃ yāni kāni vai // BrP_25.7 //
vistareṇa na śakyante vaktuṃ varṣaśatair api /
prathamaṃ puṣkaraṃ tīrthaṃ naimiṣāraṇyam eva ca // BrP_25.8 //
prayāgaṃ ca pravakṣyāmi dharmāraṇyaṃ dvijottamāḥ /
dhenukaṃ campakāraṇyaṃ saindhavāraṇyam eva ca // BrP_25.9 //
puṇyaṃ ca magadhāraṇyaṃ daṇḍakāraṇyam eva ca /
gayā prabhāsaṃ śrītīrthaṃ divyaṃ kanakhalaṃ tathā // BrP_25.10 //
bhṛgutuṅgaṃ hiraṇyākṣaṃ bhīmāraṇyaṃ kuśasthalīm /
lohākulaṃ sakedāraṃ mandarāraṇyam eva ca // BrP_25.11 //
mahābalaṃ koṭitīrthaṃ sarvapāpaharaṃ tathā /
rūpatīrthaṃ śūkaravaṃ cakratīrthaṃ mahāphalam // BrP_25.12 //
yogatīrthaṃ somatīrthaṃ tīrthaṃ sāhoṭakaṃ tathā /
tīrthaṃ kokāmukhaṃ puṇyaṃ badarīśailam eva ca // BrP_25.13 //
somatīrthaṃ tuṅgakūṭaṃ tīrthaṃ skandāśramaṃ tathā /
koṭitīrthaṃ cāgnipadaṃ tīrthaṃ pañcaśikhaṃ tathā // BrP_25.14 //
dharmodbhavaṃ koṭitīrthaṃ tīrthaṃ bādhapramocanam /
gaṅgādvāraṃ pañcakūṭaṃ madhyakesaram eva ca // BrP_25.15 //
cakraprabhaṃ mataṅgaṃ ca kruśadaṇḍaṃ ca viśrutam /
daṃṣṭrākuṇḍaṃ viṣṇutīrthaṃ sārvakāmikam eva ca // BrP_25.16 //
tīrthaṃ matsyatilaṃ caiva badarī suprabhaṃ tathā /
brahmakuṇḍaṃ vahnikuṇḍaṃ tīrthaṃ satyapadaṃ tathā // BrP_25.17 //
catuḥsrotaś catuḥśṛṅgaṃ śailaṃ dvādaśadhārakam /
mānasaṃ sthūlaśṛṅgaṃ ca sthūladaṇḍaṃ tathorvaśī // BrP_25.18 //
lokapālaṃ manuvaraṃ somāhvaśailam eva ca /
sadāprabhaṃ merukuṇḍaṃ tīrthaṃ somābhiṣecanam // BrP_25.19 //
mahāsrotaṃ koṭarakaṃ pañcadhāraṃ tridhārakam /
saptadhāraikadhāraṃ ca tīrthaṃ cāmarakaṇṭakam // BrP_25.20 //
śālagrāmaṃ cakratīrthaṃ koṭidrumam anuttamam /
bilvaprabhaṃ devahradaṃ tīrthaṃ viṣṇuhradaṃ tathā // BrP_25.21 //
śaṅkhaprabhaṃ devakuṇḍaṃ tīrthaṃ vajrāyudhaṃ tathā /
agniprabhaṃ ca puṃnāgaṃ devaprabham anuttamam // BrP_25.22 //
vidyādharaṃ sagāndharvaṃ śrītīrthaṃ brahmaṇo hradam /
sātīrthaṃ lokapālākhyaṃ maṇipuragiriṃ tathā // BrP_25.23 //
tīrthaṃ pañcahradaṃ caiva puṇyaṃ piṇḍārakaṃ tathā /
malavyaṃ goprabhāvaṃ ca govaraṃ vaṭamūlakam // BrP_25.24 //
snānadaṇḍaṃ prayāgaṃ ca guhyaṃ viṣṇupadaṃ tathā /
kanyāśramaṃ vāyukuṇḍaṃ jambūmārgaṃ tathottamam // BrP_25.25 //
gabhastitīrthaṃ ca tathā yayātipatanaṃ śuci /
koṭitīrthaṃ bhadravaṭaṃ mahākālavanaṃ tathā // BrP_25.26 //
narmadātīrtham aparaṃ tīrthavajraṃ tathārbudam /
piṅgutīrthaṃ savāsiṣṭhaṃ tīrthaṃ ca pṛthasaṃgamam // BrP_25.27 //
tīrthaṃ daurvāsikaṃ nāma tathā piñjarakaṃ śubham /
ṛṣitīrthaṃ brahmatuṅgaṃ vasutīrthaṃ kumārikam // BrP_25.28 //
śakratīrthaṃ pañcanadaṃ reṇukātīrtham eva ca /
paitāmahaṃ ca vimalaṃ rudrapādaṃ tathottamam // BrP_25.29 //
maṇimattaṃ ca kāmākhyaṃ kṛṣṇatīrthaṃ kuśāvilam /
yajanaṃ yājanaṃ caiva tathaiva brahmavālukam // BrP_25.30 //
puṣpanyāsaṃ puṇḍarīkaṃ maṇipūraṃ tathottaram /
dīrghasattraṃ hayapadaṃ tīrthaṃ cānaśanaṃ tathā // BrP_25.31 //
gaṅgodbhedaṃ śivodbhedaṃ narmadodbhedam eva ca /
vastrāpadaṃ dāruvalaṃ chāyārohaṇam eva ca // BrP_25.32 //
siddheśvaraṃ mitravalaṃ kālikāśramam eva ca /
vaṭāvaṭaṃ bhadravaṭaṃ kauśāmbī ca divākaram // BrP_25.33 //
dvīpaṃ sārasvataṃ caiva vijayaṃ kāmadaṃ tathā /
rudrakoṭiṃ sumanasaṃ tīrthaṃ sadrāvanāmitam // BrP_25.34 //
syamantapañcakaṃ tīrthaṃ brahmatīrthaṃ sudarśanam /
satataṃ pṛthivīsarvaṃ pāriplavapṛthūdakau // BrP_25.35 //
daśāśvamedhikaṃ tīrthaṃ sarpijaṃ viṣayāntikam /
koṭitīrthaṃ pañcanadaṃ vārāhaṃ yakṣiṇīhradam // BrP_25.36 //
puṇḍarīkaṃ somatīrthaṃ muñjavaṭaṃ tathottamam /
badarīvanam āsīnaṃ ratnamūlakam eva ca // BrP_25.37 //
lokadvāraṃ pañcatīrthaṃ kapilātīrtham eva ca /
sūryatīrthaṃ śaṅkhinī ca gavāṃ bhavanam eva ca // BrP_25.38 //
tīrthaṃ ca yakṣarājasya brahmāvartaṃ sutīrthakam /
kāmeśvaraṃ mātritīrthaṃ tīrthaṃ śītavanaṃ tathā // BrP_25.39 //
snānalomāpahaṃ caiva māsasaṃsarakaṃ tathā /
daśāśvamedhaṃ kedāraṃ brahmodumbaram eva ca // BrP_25.40 //
saptarṣikuṇḍaṃ ca tathā tīrthaṃ devyāḥ sujambukam /
īṭāspadaṃ koṭikūṭaṃ kiṃdānaṃ kiṃjapaṃ tathā // BrP_25.41 //
kāraṇḍavaṃ cāvedhyaṃ ca triviṣṭapam athāparam /
pāṇiṣātaṃ miśrakaṃ ca madhūvaṭamanojavau // BrP_25.42 //
kauśikī devatīrthaṃ ca tīrthaṃ ca ṛṇamocanam /
divyaṃ ca nṛgadhūmākhyaṃ tīrthaṃ viṣṇupadaṃ tathā // BrP_25.43 //
amarāṇāṃ hradaṃ puṇyaṃ koṭitīrthaṃ tathāparam /
śrīkuñjaṃ śālitīrthaṃ ca naimiṣeyaṃ ca viśrutam // BrP_25.44 //
brahmasthānaṃ somatīrthaṃ kanyātīrthaṃ tathaiva ca /
brahmatīrthaṃ manastīrthaṃ tīrthaṃ vai kārupāvanam // BrP_25.45 //
saugandhikavanaṃ caiva maṇitīrthaṃ sarasvatī /
īśānatīrthaṃ pravaraṃ pāvanaṃ pāñcayajñikam // BrP_25.46 //
triśūladhāraṃ māhendraṃ devasthānaṃ kṛtālayam /
śākaṃbharī devatīrthaṃ suvarṇākhyaṃ kilaṃ hradam // BrP_25.47 //
kṣīraśravaṃ virūpākṣaṃ bhṛgutīrthaṃ kuśodbhavam /
brahmatīrthaṃ brahmayoniṃ nīlaparvatam eva ca // BrP_25.48 //
kubjāmbakaṃ bhadravaṭaṃ vasiṣṭhapadam eva ca /
svargadvāraṃ prajādvāraṃ kālikāśramam eva ca // BrP_25.49 //
rudrāvartaṃ sugandhāśvaṃ kapilāvanam eva ca /
bhadrakarṇahradaṃ caiva śaṅkukarṇahradaṃ tathā // BrP_25.50 //
saptasārasvataṃ caiva tīrtham auśanasaṃ tathā /
kapālamocanaṃ caiva avakīrṇaṃ ca kāmyakam // BrP_25.51 //
catuḥsāmudrikaṃ caiva śatakiṃ ca sahasrikam /
reṇukaṃ pañcavaṭakaṃ vimocanam athaujasam // BrP_25.52 //
sthāṇutīrthaṃ kuros tīrthaṃ svargadvāraṃ kuśadhvajam /
viśveśvaraṃ mānavakaṃ kūpaṃ nārāyaṇāśrayam // BrP_25.53 //
gaṅgāhradaṃ vaṭaṃ caiva badarīpāṭanaṃ tathā /
indramārgam ekarātraṃ kṣīrakāvāsam eva ca // BrP_25.54 //
somatīrthaṃ dadhīcaṃ ca śrutatīrthaṃ ca bho dvijāḥ /
koṭitīrthasthalīṃ caiva bhadrakālīhradaṃ tathā // BrP_25.55 //
arundhatīvanaṃ caiva brahmāvartaṃ tathottamam /
aśvavedī kubjāvanaṃ yamunāprabhavaṃ tathā // BrP_25.56 //
vīraṃ pramokṣaṃ sindhūttham ṛṣa kulyā sakṛttikam /
urvīsaṃkramaṇaṃ caiva māyāvidyodbhavaṃ tathā // BrP_25.57 //
mahāśramo vaitasikā- rūpaṃ sundarikāśramam /
bāhutīrthaṃ cārunadīṃ vimalāśokam eva ca // BrP_25.58 //
tīrthaṃ pañcanadaṃ caiva mārkaṇḍeyasya dhīmataḥ /
somatīrthaṃ sitodaṃ ca tīrthaṃ matsyodarīṃ tathā // BrP_25.59 //
sūryaprabhaṃ sūryatīrtham aśokavanam eva ca /
aruṇāspadaṃ kāmadaṃ ca śukratīrthaṃ savālukam // BrP_25.60 //
piśācamocanaṃ caiva subhadrāhradam eva ca /
kuṇḍaṃ vimaladaṇḍasya tīrthaṃ caṇḍeśvarasya ca // BrP_25.61 //
jyeṣṭhasthānahradaṃ caiva puṇyaṃ brahmasaraṃ tathā /
jaigīṣavyaguhā caiva harikeśavanaṃ tathā // BrP_25.62 //
ajāmukhasaraṃ caiva ghaṇṭākarṇahradaṃ tathā /
puṇḍarīkahradaṃ caiva vāpī karkoṭakasya ca // BrP_25.63 //
suvarṇasyodapānaṃ ca śvetatīrthahradaṃ tathā /
kuṇḍaṃ ghargharikāyāś ca śyāmakūpaṃ ca candrikā // BrP_25.64 //
śmaśānastambhakūpaṃ ca vināyakahradaṃ tathā /
kūpaṃ sindhūdbhavaṃ caiva puṇyaṃ brahmasaraṃ tathā // BrP_25.65 //
rudrāvāsaṃ tathā tīrthaṃ nāgatīrthaṃ pulomakam /
bhaktahradaṃ kṣīrasaraḥ pretādhāraṃ kumārakam // BrP_25.66 //
brahmāvartaṃ kuśāvartaṃ dadhikarṇodapānakam /
śṛṅgatīrthaṃ mahātīrthaṃ tīrthaśreṣṭhā mahānadī // BrP_25.67 //
divyaṃ brahmasaraṃ puṇyaṃ gayāśīrṣākṣayaṃ vaṭam /
dakṣiṇaṃ cottaraṃ caiva gomayaṃ rūpaśītikam // BrP_25.68 //
kapilāhradaṃ gṛdhravaṭaṃ sāvitrīhradam eva ca /
prabhāsanaṃ sītavanaṃ yonidvāraṃ ca dhenukam // BrP_25.69 //
dhanyakaṃ kokilākhyaṃ ca mataṅgahradam eva ca /
pitṛkūpaṃ rudratīrthaṃ śakratīrthaṃ sumālinam // BrP_25.70 //
brahmasthānaṃ saptakuṇḍaṃ maṇiratnahradaṃ tathā /
kauśikyaṃ bharataṃ caiva tīrthaṃ jyeṣṭhālikā tathā // BrP_25.71 //
viśveśvaraṃ kalpasaraḥ kanyāsaṃvetyam eva ca /
niścīvā prabhavaś caiva vasiṣṭhāśramam eva ca // BrP_25.72 //
devakūṭaṃ ca kūpaṃ ca vasiṣṭhāśramam eva ca /
vīrāśramaṃ brahmasaro brahmavīrāvakāpilī // BrP_25.73 //
kumāradhārā śrīdhārā gaurīśikharam eva ca /
śunaḥ kuṇḍo 'tha tīrthaṃ ca nanditīrthaṃ tathaiva ca // BrP_25.74 //
kumāravāsaṃ śrīvāsam aurvīśītārtham eva ca /
kumbhakarṇahradaṃ caiva kauśikīhradam eva ca // BrP_25.75 //
dharmatīrthaṃ kāmatīrthaṃ tīrtham uddālakaṃ tathā /
saṃdhyātīrthaṃ kāratoyaṃ kapilaṃ lohitārṇavam // BrP_25.76 //
śoṇodbhavaṃ vaṃśagulmam ṛṣabhaṃ kalatīrthakam /
puṇyāvatīhradaṃ tīrthaṃ tīrthaṃ badarikāśramam // BrP_25.77 //
rāmatīrthaṃ pitṛvanaṃ virajātīrtham eva ca /
mārkaṇḍeyavanaṃ caiva kṛṣṇatīrthaṃ tathā vaṭam // BrP_25.78 //
rohiṇīkūpapravaram indradyumnasaraṃ ca yat /
sānugartaṃ samāhendraṃ śrītīrthaṃ śrīnadaṃ tathā // BrP_25.79 //
iṣutīrthaṃ vārṣabhaṃ ca kāverīhradam eva ca /
kanyātīrthaṃ ca gokarṇaṃ gāyatrīsthānam eva ca // BrP_25.80 //
badarīhradam anyac ca madhyasthānaṃ vikarṇakam /
jātīhradaṃ devakūpaṃ kuśapravaṇam eva ca // BrP_25.81 //
sarvadevavrataṃ caiva kanyāśramahradaṃ tathā /
tathānyad vālakhilyānāṃ sapūrvāṇāṃ tathāparam // BrP_25.82 //
tathānyac ca maharṣīṇām akhaṇḍitahradaṃ tathā /
tīrtheṣv eteṣu vidhivat samyak śraddhāsamanvitaḥ // BrP_25.83 //
snānaṃ karoti yo martyaḥ sopavāso jitendriyaḥ /
devān ṛṣīn manuṣyāṃś ca pitṝn saṃtarpya ca kramāt // BrP_25.84 //
abhyarcya devatās tatra sthitvā ca rajanītrayam /
pṛthak pṛthak phalaṃ teṣu pratitīrtheṣu bho dvijāḥ // BrP_25.85 //
prāpnoti hayamedhasya naro nāsty atra saṃśayaḥ /
yas tv idaṃ śṛṇuyān nityaṃ tīrthamāhātmyam uttamam /
paṭhec ca śrāvayed vāpi sarvapāpaiḥ pramucyate // BrP_25.86 //
{munaya ūcuḥ: }
pṛthivyām uttamāṃ bhūmiṃ dharmakāmārthamokṣadām /
tīrthānām uttamaṃ tīrthaṃ brūhi no vadatāṃ vara // BrP_26.1 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
imaṃ praśnaṃ mama guruṃ papracchur munayaḥ purā /
tam ahaṃ saṃpravakṣyāmi yat pṛcchadhvaṃ dvijottamāḥ // BrP_26.2 //
svāśrame sumahāpuṇye nānāpuṣpopaśobhite /
nānādrumalatākīrṇe nānāmṛgagaṇair yute // BrP_26.3 //
puṃnāgaiḥ karṇikāraiś ca saralair devadārubhiḥ /
śālais tālais tamālaiś ca panasair dhavakhādiraiḥ // BrP_26.4 //
pāṭalāśokabakulaiḥ karavīraiḥ sacampakaiḥ /
anyaiś ca vividhair vṛkṣair nānāpuṣpopaśobhitaiḥ // BrP_26.5 //
kurukṣetre samāsīnaṃ vyāsaṃ matimatāṃ varam /
mahābhāratakartāraṃ sarvaśāstraviśāradam // BrP_26.6 //
adhyātmaniṣṭhaṃ sarvajñaṃ sarvabhūtahite ratam /
purāṇāgamavaktāraṃ vedavedāṅgapāragam // BrP_26.7 //
parāśarasutaṃ śāntaṃ padmapattrāyatekṣaṇam /
draṣṭum abhyāyayuḥ prītyā munayaḥ saṃśitavratāḥ // BrP_26.8 //
kaśyapo jamadagniś ca bharadvājo 'tha gautamaḥ /
vasiṣṭho jaiminir dhaumyo mārkaṇḍeyo 'tha vālmikiḥ // BrP_26.9 //
viśvāmitraḥ śatānando vātsyo gārgyo 'tha āsuriḥ /
sumantur bhārgavo nāma kaṇvo medhātithir guruḥ // BrP_26.10 //
māṇḍavyaś cyavano dhūmro hy asito devalas tathā /
maudgalyas tṛṇayajñaś ca pippalādo 'kṛtavraṇaḥ // BrP_26.11 //
saṃvartaḥ kauśiko raibhyo maitreyo haritas tathā /
śāṇḍilyaś ca vibhāṇḍaś ca durvāsā lomaśas tathā // BrP_26.12 //
nāradaḥ parvataś caiva vaiśaṃpāyanagālavau /
bhāskariḥ pūraṇaḥ sūtaḥ pulastyaḥ kapilas tathā // BrP_26.13 //
ulūkaḥ pulaho vāyur devasthānaś caturbhujaḥ /
sanatkumāraḥ pailaś ca kṛṣṇaḥ kṛṣṇānubhautikaḥ // BrP_26.14 //
etair munivaraiś cānyair vṛtaḥ satyavatīsutaḥ /
rarāja sa muniḥ śrīmān nakṣatrair iva candramāḥ // BrP_26.15 //
tān āgatān munīn sarvān pūjayām āsa vedavit /
te 'pi taṃ pratipūjyaiva kathāṃ cakruḥ parasparam // BrP_26.16 //
kathānte te muniśreṣṭhāḥ kṛṣṇaṃ satyavatīsutam /
papracchuḥ saṃśayaṃ sarve tapovananivāsinaḥ // BrP_26.17 //
{munaya ūcuḥ: }
mune vedāṃś ca śāstrāṇi purāṇāgamabhāratam /
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca sarvaṃ jānāsi vāṅmayam // BrP_26.18 //
kaṣṭe 'smin duḥkhabahule niḥsāre bhavasāgare /
rāgagrāhākule raudre viṣayodakasaṃplave // BrP_26.19 //
indriyāvartakalile dṛṣṭormiśatasaṃkule /
mohapaṅkāvile durge lobhagambhīradustare // BrP_26.20 //
nimajjaj jagad ālokya nirālambam acetanam /
pṛcchāmas tvāṃ mahābhāgaṃ brūhi no munisattama // BrP_26.21 //
śreyaḥ kim atra saṃsāre bhairave lomaharṣaṇe /
upadeśapradānena lokān uddhartum arhasi // BrP_26.22 //
durlabhaṃ paramaṃ kṣetraṃ vaktum arhasi mokṣadam /
pṛthivyāṃ karmabhūmiṃ ca śrotum icchāmahe vayam // BrP_26.23 //
kṛtvā kila naraḥ samyak karma bhūmau yathoditam /
prāpnoti paramāṃ siddhiṃ narakaṃ ca vikarmataḥ // BrP_26.24 //
mokṣakṣetre tathā mokṣaṃ prāpnoti puruṣaḥ sudhīḥ /
tasmād brūhi mahāprājña yat pṛṣṭo 'si dvijottama // BrP_26.25 //
śrutvā tu vacanaṃ teṣāṃ munīnāṃ bhāvitātmanām /
vyāsaḥ provāca bhagavān bhūtabhavyabhaviṣyavit // BrP_26.26 //
{vyāsa uvāca: }
śṛṇudhvaṃ munayaḥ sarve vakṣyāmi yadi pṛcchatha /
yaḥ saṃvādo 'bhavat pūrvam ṛṣīṇāṃ brahmaṇā saha // BrP_26.27 //
merupṛṣṭhe tu vistīrṇe nānāratnavibhūṣite /
nānādrumalatākīrṇe nānāpuṣpopaśobhite // BrP_26.28 //
nānāpakṣirute ramye nānāprasavanākule /
nānāsattvasamākīrṇe nānāścaryasamanvite // BrP_26.29 //
nānāvarṇaśilākīrṇe nānādhātuvibhūṣite /
nānāmunijanākīrṇe nānāśramasamanvite // BrP_26.30 //
tatrāsīnaṃ jagannāthaṃ jagadyoniṃ caturmukham /
jagatpatiṃ jagadvandyaṃ jagadādhāram īśvaram // BrP_26.31 //
devadānavagandharvair yakṣavidyādharoragaiḥ /
munisiddhāpsarobhiś ca vṛtam anyair divālayaiḥ // BrP_26.32 //
kecit stuvanti taṃ devaṃ kecid gāyanti cāgrataḥ /
kecid vādyāni vādyante kecin nṛtyanti cāpare // BrP_26.33 //
evaṃ pramudite kāle sarvabhūtasamāgame /
nānākusumagandhāḍhye dakṣiṇānilasevite // BrP_26.34 //
bhṛgvādyās taṃ tadā devaṃ praṇipatya pitāmaham /
imam artham ṛṣivarāḥ papracchuḥ pitaraṃ dvijāḥ // BrP_26.35 //
{ṛṣaya ūcuḥ: }
bhagavañ śrotum icchāmaḥ karmabhūmiṃ mahītale /
vaktum arhasi deveśa mokṣakṣetraṃ ca durlabham // BrP_26.36 //
{vyāsa uvāca: }
teṣāṃ vacanam ākarṇya prāha brahmā sureśvaraḥ /
papracchus te yathā praśnaṃ tat sarvaṃ munisattamāḥ // BrP_26.37 //
{brahmovāca: }
śṛṇudhvaṃ munayaḥ sarve yad vo vakṣyāmi sāṃpratam /
purāṇaṃ vedasaṃbaddhaṃ bhuktimuktipradaṃ śubham // BrP_27.1 //
pṛthivyāṃ bhārataṃ varṣaṃ karmabhūmir udāhṛtā /
karmaṇaḥ phalabhūmiś ca svargaṃ ca narakaṃ tathā // BrP_27.2 //
tasmin varṣe naraḥ pāpaṃ kṛtvā dharmaṃ ca bho dvijāḥ /
avaśyaṃ phalam āpnoti aśubhasya śubhasya ca // BrP_27.3 //
brāhmaṇādyāḥ svakaṃ karma kṛtvā samyak susaṃyatāḥ /
prāpnuvanti parāṃ siddhiṃ tasmin varṣe na saṃśayaḥ // BrP_27.4 //
dharmaṃ cārthaṃ ca kāmaṃ ca mokṣaṃ ca dvijasattamāḥ /
prāpnoti puruṣaḥ sarvaṃ tasmin varṣe susaṃyataḥ // BrP_27.5 //
indrādyāś ca surāḥ sarve tasmin varṣe dvijottamāḥ /
kṛtvā suśobhanaṃ karma devatvaṃ pratipedire // BrP_27.6 //
anye 'pi lebhire mokṣaṃ puruṣāḥ saṃyatendriyāḥ /
tasmin varṣe budhāḥ śāntā vītarāgā vimatsarāḥ // BrP_27.7 //
ye cāpi svarge tiṣṭhanti vimānena gatajvarāḥ /
te 'pi kṛtvā śubhaṃ karma tasmin varṣe divaṃ gatāḥ // BrP_27.8 //
nivāsaṃ bhārate varṣa ākāṅkṣanti sadā surāḥ /
svargāpavargaphalade tat paśyāmaḥ kadā vayam // BrP_27.9 //
{munaya ūcuḥ: }
yad etad bhavatā proktaṃ karma nānyatra puṇyadam /
pāpāya vā suraśreṣṭha varjayitvā ca bhāratam // BrP_27.10 //
tataḥ svargaś ca mokṣaś ca madhyamaṃ tac ca gamyate /
na khalv anyatra martyānāṃ bhūmau karma vidhīyate // BrP_27.11 //
tasmād vistarato brahmann asmākaṃ bhārataṃ vada /
yadi te 'sti dayāsmāsu yathāvasthitir eva ca // BrP_27.12 //
tasmād varṣam idaṃ nātha ye vāsmin varṣaparvatāḥ /
bhedāś ca tasya varṣasya brūhi sarvān aśeṣataḥ // BrP_27.13 //
{brahmovāca: }
śṛṇudhvaṃ bhārataṃ varṣaṃ navabhedena bho dvijāḥ /
samudrāntaritā jñeyās te samāś ca parasparam // BrP_27.14 //
indradvīpaḥ kaśeruś ca tāmravarṇo gabhastimān /
nāgadvīpas tathā saumyo gāndharvo vāruṇas tathā // BrP_27.15 //
ayaṃ tu navamas teṣāṃ dvīpaḥ sāgarasaṃvṛtaḥ /
yojanānāṃ sahasraṃ vai dvīpo 'yaṃ dakṣiṇottaraḥ // BrP_27.16 //
pūrve kirātā yasyāsan paścime yavanās tathā /
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāś cānte sthitā dvijāḥ // BrP_27.17 //
ijyāyuddhavaṇijyādyaiḥ karmabhiḥ kṛtapāvanāḥ /
teṣāṃ saṃvyavahāraś ca ebhiḥ karmabhir iṣyate // BrP_27.18 //
svargāpavargahetuś ca puṇyaṃ pāpaṃ ca vai tathā /
mahendro malayaḥ sahyaḥ śuktimān ṛkṣaparvataḥ // BrP_27.19 //
vindhyaś ca pāriyātraś ca saptaivātra kulācalāḥ /
teṣāṃ sahasraśaś cānye bhūdharā ye samīpagāḥ // BrP_27.20 //
vistārocchrayiṇo ramyā vipulāś citrasānavaḥ /
kolāhalaḥ sa vaibhrājo mandaro dardalācalaḥ // BrP_27.21 //
vātaṃdhayo vaidyutaś ca mainākaḥ surasas tathā /
tuṅgaprastho nāgagirir godhanaḥ pāṇḍarācalaḥ // BrP_27.22 //
puṣpagirir vaijayanto raivato 'rbuda eva ca /
ṛṣyamūkaḥ sa gomanthaḥ kṛtaśailaḥ kṛtācalaḥ // BrP_27.23 //
śrīpārvataś cakoraś ca śataśo 'nye ca parvatāḥ /
tair vimiśrā janapadā mlecchādyāś caiva bhāgaśaḥ // BrP_27.24 //
taiḥ pīyante saricchreṣṭhās tā budhyadhvaṃ dvijottamāḥ /
gaṅgā sarasvatī sindhuś candrabhāgā tathāparā // BrP_27.25 //
yamunā śatadrur vipāśā vitastairāvatī kuhūḥ /
gomatī dhūtapāpā ca bāhudā ca dṛṣadvatī // BrP_27.26 //
vipāśā devikā cakṣur niṣṭhīvā gaṇḍakī tathā /
kauśikī cāpagā caiva himavatpādaniḥsṛtāḥ // BrP_27.27 //
devasmṛtir devavatī vātaghnī sindhur eva ca /
veṇyā tu candanā caiva sadānīrā mahī tathā // BrP_27.28 //
carmaṇvatī vṛṣī caiva vidiśā vedavaty api /
siprā hy avantī ca tathā pāriyātrānugāḥ smṛtāḥ // BrP_27.29 //
śoṇā mahānadī caiva narmadā surathā kriyā /
mandākinī daśārṇā ca citrakūṭā tathāparā // BrP_27.30 //
citrotpalā vetravatī karamodā piśācikā /
tathānyātilaghuśroṇī vipāpmā śaivalā nadī // BrP_27.31 //
sadherujā śaktimatī śakunī tridivā kramuḥ /
ṛkṣapādaprasūtā vai tathānyā vegavāhinī // BrP_27.32 //
siprā payoṣṇī nirvindhyā tāpī caiva saridvarā /
veṇā vaitaraṇī caiva sinīvālī kumudvatī // BrP_27.33 //
toyā caiva mahāgaurī durgā cāntaḥśilā tathā /
vindhyapādaprasūtās tā nadyaḥ puṇyajalāḥ śubhāḥ // BrP_27.34 //
godāvarī bhīmarathī kṛṣṇaveṇā tathāpagā /
tuṅgabhadrā suprayogā tathānyā pāpanāśinī // BrP_27.35 //
sahyapādaviniṣkrāntā ity etāḥ saritāṃ varāḥ /
kṛtamālā tāmraparṇī puṣyajā pratyalāvatī // BrP_27.36 //
malayādrisamudbhūtāḥ puṇyāḥ śītajalās tv imāḥ /
pitṛsomarṣikulyā ca vañjulā tridivā ca yā // BrP_27.37 //
lāṅgulinī vaṃśakarā mahendraprabhavāḥ smṛtāḥ /
suvikālā kumārī ca manūgā mandagāminī // BrP_27.38 //
kṣayāpalāsinī caiva śuktimatprabhavāḥ smṛtāḥ /
sarvāḥ puṇyāḥ sarasvatyaḥ sarvā gaṅgāḥ samudragāḥ // BrP_27.39 //
viśvasya mātaraḥ sarvāḥ sarvāḥ pāpaharāḥ smṛtāḥ /
anyāḥ sahasraśaḥ proktāḥ kṣudranadyo dvijottamāḥ // BrP_27.40 //
prāvṛṭkālavahāḥ santi sadākālavahāś ca yāḥ /
matsyā mukuṭakulyāś ca kuntalāḥ kāśikośalāḥ // BrP_27.41 //
andhrakāś ca kaliṅgāś ca śamakāś ca vṛkaiḥ saha /
madhyadeśā janapadāḥ prāyaśo 'mī prakīrtitāḥ // BrP_27.42 //
sahyasya cottare yas tu yatra godāvarī nadī /
pṛthivyām api kṛtsnāyāṃ sa pradeśo manoramaḥ // BrP_27.43 //
govardhanapuraṃ ramyaṃ bhārgavasya mahātmanaḥ /
vāhīkarāṭadhānāś ca sutīrāḥ kālatoyadāḥ // BrP_27.44 //
aparāntāś ca śūdrāś ca vāhlikāś ca sakeralāḥ /
gāndhārā yavanāś caiva sindhusauvīramadrakāḥ // BrP_27.45 //
śatadruhāḥ kaliṅgāś ca pāradā hārabhūṣikāḥ /
māṭharāś caiva kanakāḥ kaikeyā dambhamālikāḥ // BrP_27.46 //
kṣatriyopamadeśāś ca vaiśyaśūdrakulāni ca /
kāmbojāś caiva viprendrā barbarāś ca salaukikāḥ // BrP_27.47 //
vīrāś caiva tuṣārāś ca pahlavādhāyatā narāḥ /
ātreyāś ca bharadvājāḥ puṣkalāś ca daśerakāḥ // BrP_27.48 //
lampakāḥ śunaśokāś ca kulikā jāṅgalaiḥ saha /
auṣadhyaś calacandrā ca kirātānāṃ ca jātayaḥ // BrP_27.49 //
tomarā haṃsamārgāś ca kāśmīrāḥ karuṇās tathā /
śūlikāḥ kuhakāś caiva māgadhāś ca tathaiva ca // BrP_27.50 //
ete deśā udīcyās tu prācyān deśān nibodhata /
andhā vāmaṅkurākāś ca vallakāś ca makhāntakāḥ // BrP_27.51 //
tathāpare 'ṅgā vaṅgāś ca maladā mālavartikāḥ /
bhadratuṅgāḥ pratijayā bhāryāṅgāś cāpamardakāḥ // BrP_27.52 //
prāgjyotiṣāś ca madrāś ca videhās tāmraliptakāḥ /
mallā magadhakā nandāḥ prācyā janapadās tathā // BrP_27.53 //
athāpare janapadā dakṣiṇāpathavāsinaḥ /
pūrṇāś ca kevalāś caiva golāṅgūlās tathaiva ca // BrP_27.54 //
ṛṣikā muṣikāś caiva kumārā rāmaṭhāḥ śakāḥ /
mahārāṣṭrā māhiṣakāḥ kaliṅgāś caiva sarvaśaḥ // BrP_27.55 //
ābhīrāḥ saha vaiśikyā aṭavyāḥ saravāś ca ye /
pulindāś caiva mauleyā vaidarbhā daṇḍakaiḥ saha // BrP_27.56 //
paulikā maulikāś caiva aśmakā bhojavardhanāḥ /
kaulikāḥ kuntalāś caiva dambhakā nīlakālakāḥ // BrP_27.57 //
dākṣiṇātyās tv amī deśā aparāntān nibodhata /
śūrpārakāḥ kālidhanā lolās tālakaṭaiḥ saha // BrP_27.58 //
ity ete hy aparāntāś ca śṛṇudhvaṃ vindhyavāsinaḥ /
malajāḥ karkaśāś caiva melakāś colakaiḥ saha // BrP_27.59 //
uttamārṇā daśārṇāś ca bhojāḥ kiṣkindhakaiḥ saha /
toṣalāḥ kośalāś caiva traipurā vaidiśās tathā // BrP_27.60 //
tumburās tu carāś caiva yavanāḥ pavanaiḥ saha /
abhayā ruṇḍikerāś ca carcarā hotradhartayaḥ // BrP_27.61 //
ete janapadāḥ sarve tatra vindhyanivāsinaḥ /
ato deśān pravakṣyāmi parvatāśrayiṇaś ca ye // BrP_27.62 //
nīhārās tuṣamārgāś ca kuravas tuṅgaṇāḥ khasāḥ /
karṇaprāvaraṇāś caiva ūrṇā darghāḥ sakuntakāḥ // BrP_27.63 //
citramārgā mālavāś ca kirātās tomaraiḥ saha /
kṛtatretādikaś cātra caturyugakṛto vidhiḥ // BrP_27.64 //
evaṃ tu bhārataṃ varṣaṃ navasaṃsthānasaṃsthitam /
dakṣiṇe parato yasya pūrve caiva mahodadhiḥ // BrP_27.65 //
himavān uttareṇāsya kārmukasya yathā guṇaḥ /
tad etad bhārataṃ varṣaṃ sarvabījaṃ dvijottamāḥ // BrP_27.66 //
brahmatvam amareśatvaṃ devatvaṃ marutāṃ tathā /
mṛgayakṣāpsaroyoniṃ tadvat sarpasarīsṛpāḥ // BrP_27.67 //
sthāvarāṇāṃ ca sarveṣāṃ mito viprāḥ śubhāśubhaiḥ /
prayānti karmabhūr viprā nānyā lokeṣu vidyate // BrP_27.68 //
devānām api bho viprāḥ sadaivaiṣa manorathaḥ /
api mānuṣyam āpsyāmo devatvāt pracyutāḥ kṣitau // BrP_27.69 //
manuṣyaḥ kurute yat tu tan na śakyaṃ surāsuraiḥ /
tatkarmanigaḍagrastais tatkarmakṣapaṇonmukhaiḥ // BrP_27.70 //
na bhāratasamaṃ varṣaṃ pṛthivyām asti bho dvijāḥ /
yatra viprādayo varṇāḥ prāpnuvanty abhivāñchitam // BrP_27.71 //
dhanyās te bhārate varṣe jāyante ye narottamāḥ /
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ prāpnuvanti mahāphalam // BrP_27.72 //
prāpyate yatra tapasaḥ phalaṃ paramadurlabham /
sarvadānaphalaṃ caiva sarvayajñaphalaṃ tathā // BrP_27.73 //
tīrthayātrāphalaṃ caiva gurusevāphalaṃ tathā /
devatārādhanaphalaṃ svādhyāyasya phalaṃ dvijāḥ // BrP_27.74 //
yatra devāḥ sadā hṛṣṭā janma vāñchanti śobhanam /
nānāvrataphalaṃ caiva nānāśāstraphalaṃ tathā // BrP_27.75 //
ahiṃsādiphalaṃ samyak phalaṃ sarvābhivāñchitam /
brahmacaryaphalaṃ caiva gārhasthyena ca yat phalam // BrP_27.76 //
yat phalaṃ vanavāsena saṃnyāsena ca yat phalam /
iṣṭāpūrtaphalaṃ caiva tathānyac chubhakarmaṇām // BrP_27.77 //
prāpyate bhārate varṣe na cānyatra dvijottamāḥ /
kaḥ śaknoti guṇān vaktuṃ bhāratasyākhilān dvijāḥ // BrP_27.78 //
evaṃ samyaṅ mayā proktaṃ bhārataṃ varṣam uttamam /
sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ dhanyaṃ buddhivivardhanam // BrP_27.79 //
ya idaṃ śṛṇuyān nityaṃ paṭhed vā niyatendriyaḥ /
sarvapāpair vinirmukto viṣṇulokaṃ sa gacchati // BrP_27.80 //
{brahmovāca: }
tatrāste bhārate varṣe dakṣiṇodadhisaṃsthitaḥ /
oṇḍradeśa iti khyātaḥ svargamokṣapradāyakaḥ // BrP_28.1 //
samudrād uttaraṃ tāvad yāvad virajamaṇḍalam /
deśo 'sau puṇyaśīlānāṃ guṇaiḥ sarvair alaṃkṛtaḥ // BrP_28.2 //
tatra deśaprasūtā ye brāhmaṇāḥ saṃyatendriyāḥ /
tapaḥsvādhyāyaniratā vandyāḥ pūjyāś ca te sadā // BrP_28.3 //
śrāddhe dāne vivāhe ca yajñe vācāryakarmaṇi /
praśastāḥ sarvakāryeṣu tatradeśodbhavā dvijāḥ // BrP_28.4 //
ṣaṭkarmaniratās tatra brāhmaṇā vedapāragāḥ /
itihāsavidaś caiva purāṇārthaviśāradāḥ // BrP_28.5 //
sarvaśāstrārthakuśalā yajvāno vītamatsarāḥ /
agnihotraratāḥ kecit kecit smārtāgnitatparāḥ // BrP_28.6 //
putradāradhanair yuktā dātāraḥ satyavādinaḥ /
nivasanty utkale puṇye yajñotsavavibhūṣite // BrP_28.7 //
itare 'pi trayo varṇāḥ kṣatriyādyāḥ susaṃyatāḥ /
svakarmaniratāḥ śāntās tatra tiṣṭhanti dhārmikāḥ // BrP_28.8 //
koṇāditya iti khyātas tasmin deśe vyavasthitaḥ /
yaṃ dṛṣṭvā bhāskaraṃ martyaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate // BrP_28.9 //
{munaya ūcuḥ: }
śrotum icchāma tad brūhi kṣetraṃ sūryasya sāṃpratam /
tasmin deśe suraśreṣṭha yatrāste sa divākaraḥ // BrP_28.10 //
{brahmovāca: }
lavaṇasyodadhes tīre pavitre sumanohare /
sarvatra vālukākīrṇe deśe sarvaguṇānvite // BrP_28.11 //
campakāśokabakulaiḥ karavīraiḥ sapāṭalaiḥ /
puṃnāgaiḥ karṇikāraiś ca bakulair nāgakesaraiḥ // BrP_28.12 //
tagarair dhavabāṇaiś ca atimuktaiḥ sakubjakaiḥ /
mālatīkundapuṣpaiś ca tathānyair mallikādibhiḥ // BrP_28.13 //
ketakīvanakhaṇḍaiś ca sarvartukusumojjvalaiḥ /
kadambair lakucaiḥ śālaiḥ panasair devadārubhiḥ // BrP_28.14 //
saralair mucukundaiś ca candanaiś ca sitetaraiḥ /
aśvatthaiḥ saptaparṇaiś ca āmrair āmrātakais tathā // BrP_28.15 //
tālaiḥ pūgaphalaiś caiva nārikeraiḥ kapitthakaiḥ /
anyaiś ca vividhair vṛkṣaiḥ sarvataḥ samalaṃkṛtam // BrP_28.16 //
kṣetraṃ tatra raveḥ puṇyam āste jagati viśrutam /
samantād yojanaṃ sāgraṃ bhuktimuktiphalapradam // BrP_28.17 //
āste tatra svayaṃ devaḥ sahasrāṃśur divākaraḥ /
koṇāditya iti khyāto bhuktimuktiphalapradaḥ // BrP_28.18 //
māghe māsi site pakṣe saptamyāṃ saṃyatendriyaḥ /
kṛtopavāso yatretya snātvā tu makarālaye // BrP_28.19 //
kṛtaśauco viśuddhātmā smaran devaṃ divākaram /
sāgare vidhivat snātvā śarvaryante samāhitaḥ // BrP_28.20 //
devān ṛṣīn manuṣyāṃś ca pitṝn saṃtarpya ca dvijāḥ /
uttīrya vāsasī dhaute paridhāya sunirmale // BrP_28.21 //
ācamya prayato bhūtvā tīre tasya mahodadheḥ /
upaviśyodaye kāle prāṅmukhaḥ savitus tadā // BrP_28.22 //
vilikhya padmaṃ medhāvī raktacandanavāriṇā /
aṣṭapattraṃ kesarāḍhyaṃ vartulaṃ cordhvakarṇikam // BrP_28.23 //
tilataṇḍulatoyaṃ ca raktacandanasaṃyutam /
raktapuṣpaṃ sadarbhaṃ ca prakṣipet tāmrabhājane // BrP_28.24 //
tāmrābhāve 'rkapattrasya puṭe kṛtvā tilādikam /
pidhāya tan muniśreṣṭhāḥ pātraṃ pātreṇa vinyaset // BrP_28.25 //
karanyāsāṅgavinyāsaṃ kṛtvāṅgair hṛdayādibhiḥ /
ātmānaṃ bhāskaraṃ dhyātvā samyak śraddhāsamanvitaḥ // BrP_28.26 //
madhye cāgnidale dhīmān nairṛte śvasane dale /
kāmārigocare caiva punar madhye ca pūjayet // BrP_28.27 //
prabhūtaṃ vimalaṃ sāram ārādhyaṃ paramaṃ sukham /
saṃpūjya padmam āvāhya gaganāt tatra bhāskaram // BrP_28.28 //
karṇikopari saṃsthāpya tato mudrāṃ pradarśayet /
kṛtvā snānādikaṃ sarvaṃ dhyātvā taṃ susamāhitaḥ // BrP_28.29 //
sitapadmopari raviṃ tejobimbe vyavasthitam /
piṅgākṣaṃ dvibhujaṃ raktaṃ padmapattrāruṇāmbaram // BrP_28.30 //
sarvalakṣaṇasaṃyuktaṃ sarvābharaṇabhūṣitam /
surūpaṃ varadaṃ śāntaṃ prabhāmaṇḍalamaṇḍitam // BrP_28.31 //
udyantaṃ bhāskaraṃ dṛṣṭvā sāndrasindūrasaṃnibham /
tatas tat pātram ādāya jānubhyāṃ dharaṇīṃ gataḥ // BrP_28.32 //
kṛtvā śirasi tat pātram ekacittas tu vāgyataḥ /
tryakṣareṇa tu mantreṇa sūryāyārghyaṃ nivedayet // BrP_28.33 //
adīkṣitas tu tasyaiva nāmnaivārghaṃ prayacchati /
śraddhayā bhāvayuktena bhaktigrāhyo ravir yataḥ // BrP_28.34 //
agninirṛtivāyvīśa- madhyapūrvādidikṣu ca /
hṛc chiraś ca śikhāvarma- netrāṇy astraṃ ca pūjayet // BrP_28.35 //
dattvārghyaṃ gandhadhūpaṃ ca dīpaṃ naivedyam eva ca /
japtvā stutvā namas kṛtvā mudrāṃ baddhvā visarjayet // BrP_28.36 //
ye vārghyaṃ saṃprayacchanti sūryāya niyatendriyāḥ /
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ striyaḥ śūdrāś ca saṃyatāḥ // BrP_28.37 //
bhaktibhāvena satataṃ viśuddhenāntarātmanā /
te bhuktvābhimatān kāmān prāpnuvanti parāṃ gatim // BrP_28.38 //
trailokyadīpakaṃ devaṃ bhāskaraṃ gaganecaram /
ye saṃśrayanti manujās te syuḥ sukhasya bhājanam // BrP_28.39 //
yāvan na dīyate cārghyaṃ bhāskarāya yathoditam /
tāvan na pūjayed viṣṇuṃ śaṃkaraṃ vā sureśvaram // BrP_28.40 //
tasmāt prayatnam āsthāya dadyād arghyaṃ dine dine /
ādityāya śucir bhūtvā puṣpair gandhair manoramaiḥ // BrP_28.41 //
evaṃ dadāti yaś cārghyaṃ saptamyāṃ susamāhitaḥ /
ādityāya śuciḥ snātaḥ sa labhed īpsitaṃ phalam // BrP_28.42 //
rogād vimucyate rogī vittārthī labhate dhanam /
vidyāṃ prāpnoti vidyārthī sutārthī putravān bhavet // BrP_28.43 //
yaṃ yaṃ kāmam abhidhyāyan sūryāyārghyaṃ prayacchati /
tasya tasya phalaṃ samyak prāpnoti puruṣaḥ sudhīḥ // BrP_28.44 //
snātvā vai sāgare dattvā sūryāyārghyaṃ praṇamya ca /
naro vā yadi vā nārī sarvakāmaphalaṃ labhet // BrP_28.45 //
tataḥ sūryālayaṃ gacchet puṣpam ādāya vāgyataḥ /
praviśya pūjayed bhānuṃ kṛtvā tu triḥ pradakṣiṇam // BrP_28.46 //
pūjayet parayā bhaktyā koṇārkaṃ munisattamāḥ /
gandhaiḥ puṣpais tathā dīpair dhūpair naivedyakair api // BrP_28.47 //
daṇḍavat praṇipātaiś ca jayaśabdais tathā stavaiḥ /
evaṃ saṃpūjya taṃ devaṃ sahasrāṃśuṃ jagatpatim // BrP_28.48 //
daśānām aśvamedhānāṃ phalaṃ prāpnoti mānavaḥ /
sarvapāpavinirmukto yuvā divyavapur naraḥ // BrP_28.49 //
saptāvarān sapta parān vaṃśān uddhṛtya bho dvijāḥ /
vimānenārkavarṇena kāmagena suvarcasā // BrP_28.50 //
upagīyamāno gandharvaiḥ sūryalokaṃ sa gacchati /
bhuktvā tatra varān bhogān yāvad ābhūtasaṃplavam // BrP_28.51 //
puṇyakṣayād ihāyātaḥ pravare yogināṃ kule /
caturvedo bhaved vipraḥ svadharmanirataḥ śuciḥ // BrP_28.52 //
yogaṃ vivasvataḥ prāpya tato mokṣam avāpnuyāt /
caitre māsi site pakṣe yātrāṃ damanabhañjikām // BrP_28.53 //
yaḥ karoti naras tatra pūrvoktaṃ sa phalaṃ labhet /
śayanotthāpane bhānoḥ saṃkrāntyāṃ viṣuvāyane // BrP_28.54 //
vāre raves tithau caiva parvakāle 'thavā dvijāḥ /
ye tatra yātrāṃ kurvanti śraddhayā saṃyatendriyāḥ // BrP_28.55 //
vimānenārkavarṇena sūryalokaṃ vrajanti te /
āste tatra mahādevas tīre nadanadīpateḥ // BrP_28.56 //
rāmeśvara iti khyātaḥ sarvakāmaphalapradaḥ /
ye taṃ paśyanti kāmāriṃ snātvā samyaṅ mahodadhau // BrP_28.57 //
gandhaiḥ puṣpais tathā dhūpair dīpair naivedyakair varaiḥ /
praṇipātais tathā stotrair gītair vādyair manoharaiḥ // BrP_28.58 //
rājasūyaphalaṃ samyag vājimedhaphalaṃ tathā /
prāpnuvanti mahātmānaḥ saṃsiddhiṃ paramāṃ tathā // BrP_28.59 //
kāmagena vimānena kiṅkiṇījālamālinā /
upagīyamānā gandharvaiḥ śivalokaṃ vrajanti te // BrP_28.60 //
āhūtasaṃplavaṃ yāvad bhuktvā bhogān manoramān /
puṇyakṣayād ihāgatya cāturvedā bhavanti te // BrP_28.61 //
śāṃkaraṃ yogam āsthāya tato mokṣaṃ vrajanti te /
yas tatra savituḥ kṣetre prāṇāṃs tyajati mānavaḥ // BrP_28.62 //
sa sūryalokam āsthāya devavan modate divi /
punar mānuṣatāṃ prāpya rājā bhavati dhārmikaḥ // BrP_28.63 //
yogaṃ raveḥ samāsādya tato mokṣam avāpnuyāt /
evaṃ mayā muniśreṣṭhāḥ proktaṃ kṣetraṃ sudurlabham // BrP_28.64 //
koṇārkasyodadhes tīre bhuktimuktiphalapradaḥ //* BrP_28.65 //
{munaya ūcuḥ: }
śruto 'smābhiḥ suraśreṣṭha bhavatā yad udāhṛtam /
bhāskarasya paraṃ kṣetraṃ bhuktimuktiphalapradam // BrP_29.1 //
na tṛptim adhigacchāmaḥ śṛṇvantaḥ sukhadāṃ kathām /
tava vaktrodbhavāṃ puṇyām ādityasyāghanāśinīm // BrP_29.2 //
ataḥ paraṃ suraśreṣṭha brūhi no vadatāṃ vara /
devapūjāphalaṃ yac ca yac ca dānaphalaṃ prabho // BrP_29.3 //
praṇipāte namaskāre tathā caiva pradakṣiṇe /
dīpadhūpapradāne ca saṃmārjanavidhau ca yat // BrP_29.4 //
upavāse ca yat puṇyaṃ yat puṇyaṃ naktabhojane /
arghaś ca kīdṛśaḥ proktaḥ kutra vā saṃpradīyate // BrP_29.5 //
kathaṃ ca kriyate bhaktiḥ kathaṃ devaḥ prasīdati /
etat sarvaṃ suraśreṣṭha śrotum icchāmahe vayam // BrP_29.6 //
{brahmovāca: }
arghyaṃ pūjādikaṃ sarvaṃ bhāskarasya dvijottamāḥ /
bhaktiṃ śraddhāṃ samādhiṃ ca kathyamānaṃ nibodhata // BrP_29.7 //
manasā bhāvanā bhaktir iṣṭā śraddhā ca kīrtyate /
dhyānaṃ samādhir ity uktaṃ śṛṇudhvaṃ susamāhitāḥ // BrP_29.8 //
tatkathāṃ śrāvayed yas tu tadbhaktān pūjayīta vā /
agniśuśrūṣakaś caiva sa vai bhaktaḥ sanātanaḥ // BrP_29.9 //
taccittas tanmanāś caiva devapūjārataḥ sadā /
tatkarmakṛd bhaved yas tu sa vai bhaktaḥ sanātanaḥ // BrP_29.10 //
devārthe kriyamāṇāni yaḥ karmāṇy anumanyate /
kīrtanād vā paro viprāḥ sa vai bhaktataro naraḥ // BrP_29.11 //
nābhyasūyeta tadbhaktān na nindyāc cānyadevatām /
ādityavratacārī ca sa vai bhaktataro naraḥ // BrP_29.12 //
gacchaṃs tiṣṭhan svapañ jighrann unmiṣan nimiṣann api /
yaḥ smared bhāskaraṃ nityaṃ sa vai bhaktataro naraḥ // BrP_29.13 //
evaṃvidhā tv iyaṃ bhaktiḥ sadā kāryā vijānatā /
bhaktyā samādhinā caiva stavena manasā tathā // BrP_29.14 //
kriyate niyamo yas tu dānaṃ viprāya dīyate /
pratigṛhṇanti taṃ devā manuṣyāḥ pitaras tathā // BrP_29.15 //
pattraṃ puṣpaṃ phalaṃ toyaṃ yad bhaktyā samupāhṛtam /
pratigṛhṇanti tad devā nāstikān varjayanti ca // BrP_29.16 //
bhāvaśuddhiḥ prayoktavyā niyamācārasaṃyutā /
bhāvaśuddhyā kriyate yat tat sarvaṃ saphalaṃ bhavet // BrP_29.17 //
stutijapyopahāreṇa pūjayāpi vivasvataḥ /
upavāsena bhaktyā vai sarvapāpaiḥ pramucyate // BrP_29.18 //
praṇidhāya śiro bhūmyāṃ namaskāraṃ karoti yaḥ /
tatkṣaṇāt sarvapāpebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ // BrP_29.19 //
bhaktiyukto naro yo 'sau raveḥ kuryāt pradakṣiṇām /
pradakṣiṇīkṛtā tena saptadvīpā vasuṃdharā // BrP_29.20 //
sūryaṃ manasi yaḥ kṛtvā kuryād vyomapradakṣiṇām /
pradakṣiṇīkṛtās tena sarve devā bhavanti hi // BrP_29.21 //
ekāhāro naro bhūtvā ṣaṣṭhyāṃ yo 'rcayate ravim /
niyamavratacārī ca bhaved bhaktisamanvitaḥ // BrP_29.22 //
saptamyāṃ vā mahābhāgāḥ so 'śvamedhaphalaṃ labhet /
ahorātropavāsena pūjayed yas tu bhāskaram // BrP_29.23 //
saptamyām athavā ṣaṣṭhyāṃ sa yāti paramāṃ gatim /
kṛṣṇapakṣasya saptamyāṃ sopavāso jitendriyaḥ // BrP_29.24 //
sarvaratnopahāreṇa pūjayed yas tu bhāskaram /
padmaprabheṇa yānena sūryalokaṃ sa gacchati // BrP_29.25 //
śuklapakṣasya saptamyām upavāsaparo naraḥ /
sarvaśuklopahāreṇa pūjayed yas tu bhāskaram // BrP_29.26 //
sarvapāpavinirmuktaḥ sūryalokaṃ sa gacchati /
arkasaṃpuṭasaṃyuktam udakaṃ prasṛtaṃ pibet // BrP_29.27 //
kramavṛddhyā caturviṃśam ekaikaṃ kṣapayet punaḥ /
dvābhyāṃ saṃvatsarābhyāṃ tu samāptaniyamo bhavet // BrP_29.28 //
sarvakāmapradā hy eṣā praśastā hy arkasaptamī /
śuklapakṣasya saptamyāṃ yadādityadinaṃ bhavet // BrP_29.29 //
saptamī vijayā nāma tatra dattaṃ mahat phalam /
snānaṃ dānaṃ tapo homa upavāsas tathaiva ca // BrP_29.30 //
sarvaṃ vijayasaptamyāṃ mahāpātakanāśanam /
ye cādityadine prāpte śrāddhaṃ kurvanti mānavāḥ // BrP_29.31 //
yajanti ca mahāśvetaṃ te labhante yathepsitam /
yeṣāṃ dharmyāḥ kriyāḥ sarvāḥ sadaivoddiśya bhāskaram // BrP_29.32 //
na kule jāyate teṣāṃ daridro vyādhito 'pi vā /
śvetayā raktayā vāpi pītamṛttikayāpi vā // BrP_29.33 //
upalepanakartā tu cintitaṃ labhate phalam /
citrabhānuṃ vicitrais tu kusumaiś ca sugandhibhiḥ // BrP_29.34 //
pūjayet sopavāso yaḥ sa kāmān īpsitāṃl labhet /
ghṛtena dīpaṃ prajvālya tilatailena vā punaḥ // BrP_29.35 //
ādityaṃ pūjayed yas tu cakṣuṣā na sa hīyate /
dīpadātā naro nityaṃ jñānadīpena dīpyate // BrP_29.36 //
tilāḥ pavitraṃ tailaṃ vā tilagodānam uttamam /
agnikārye ca dīpe ca mahāpātakanāśanam // BrP_29.37 //
dīpaṃ dadāti yo nityaṃ devatāyataneṣu ca /
catuṣpatheṣu rathyāsu rūpavān subhago bhavet // BrP_29.38 //
havirbhiḥ prathamaḥ kalpo dvitīyaś cauṣadhīrasaiḥ /
vasāmedosthiniryāsair na tu deyaḥ kathaṃcana // BrP_29.39 //
bhaved ūrdhvagatir dīpo na kadācid adhogatiḥ /
dātā dīpyati cāpy evaṃ na tiryaggatim āpnuyāt // BrP_29.40 //
jvalamānaṃ sadā dīpaṃ na haren nāpi nāśayet /
dīpahartā naro bandhaṃ nāśaṃ krodhaṃ tamo vrajet // BrP_29.41 //
dīpadātā svargaloke dīpamāleva rājate /
yaḥ samālabhate nityaṃ kuṅkumāgurucandanaiḥ // BrP_29.42 //
saṃpadyate naraḥ pretya dhanena yaśasā śriyā /
raktacandanasaṃmiśrai raktapuṣpaiḥ śucir naraḥ // BrP_29.43 //
udaye 'rghyaṃ sadā dattvā siddhiṃ saṃvatsarāl labhet /
udayāt parivarteta yāvad astamane sthitaḥ // BrP_29.44 //
japann abhimukhaḥ kiṃcin mantraṃ stotram athāpi vā /
ādityavratam etat tu mahāpātakanāśanam // BrP_29.45 //
arghyeṇa sahitaṃ caiva sarve sāṅgaṃ pradāpayet /
udaye śraddhayā yuktaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate // BrP_29.46 //
suvarṇadhenuanaḍvāha- vasudhāvastrasaṃyutam /
arghyapradātā labhate saptajanmānugaṃ phalam // BrP_29.47 //
agnau toye 'ntarikṣe ca śucau bhūmyāṃ tathaiva ca /
pratimāyāṃ tathā piṇḍyāṃ deyam arghyaṃ prayatnataḥ // BrP_29.48 //
nāpasavyaṃ na savyaṃ ca dadyād abhimukhaḥ sadā /
saghṛtaṃ guggulaṃ vāpi raver bhaktisamanvitaḥ // BrP_29.49 //
tatkṣaṇāt sarvapāpebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ /
śrīvāsaṃ caturasraṃ ca devadāruṃ tathaiva ca // BrP_29.50 //
karpūrāgarudhūpāni dattvā vai svargagāminaḥ /
ayane tūttare sūryam athavā dakṣiṇāyane // BrP_29.51 //
pūjayitvā viśeṣeṇa sarvapāpaiḥ pramucyate /
viṣuveṣūparāgeṣu ṣaḍaśītimukheṣu ca // BrP_29.52 //
pūjayitvā viśeṣeṇa sarvapāpaiḥ pramucyate /
evaṃ velāsu sarvāsu sarvakālaṃ ca mānavaḥ // BrP_29.53 //
bhaktyā pūjayate yo 'rkaṃ so 'rkaloke mahīyate /
kṛsaraiḥ pāyasaiḥ pūpaiḥ phalamūlaghṛtaudanaiḥ // BrP_29.54 //
baliṃ kṛtvā tu sūryāya sarvān kāmān avāpnuyāt /
ghṛtena tarpaṇaṃ kṛtvā sarvasiddho bhaven naraḥ // BrP_29.55 //
kṣīreṇa tarpaṇaṃ kṛtvā manas tāpair na yujyate /
dadhnā tu tarpaṇaṃ kṛtvā kāryasiddhiṃ labhen naraḥ // BrP_29.56 //
snānārtham āhared yas tu jalaṃ bhānoḥ samāhitaḥ /
tīrtheṣu śucitāpannaḥ sa yāti paramāṃ gatim // BrP_29.57 //
chattraṃ dhvajaṃ vitānaṃ vā patākāṃ cāmarāṇi ca /
śraddhayā bhānave dattvā gatim iṣṭām avāpnuyāt // BrP_29.58 //
yad yad dravyaṃ naro bhaktyā ādityāya prayacchati /
tat tasya śatasāhasram utpādayati bhāskaraḥ // BrP_29.59 //
mānasaṃ vācikaṃ vāpi kāyajaṃ yac ca duṣkṛtam /
sarvaṃ sūryaprasādena tad aśeṣaṃ vyapohati // BrP_29.60 //
ekāhenāpi yad bhānoḥ pūjāyāḥ prāpyate phalam /
yathoktadakṣiṇair viprair na tat kratuśatair api // BrP_29.61 //
{munaya ūcuḥ: }
aho devasya māhātmyaṃ śrutam evaṃ jagatpate /
bhāskarasya suraśreṣṭha vadatas teṣu durlabham // BrP_30.1 //
bhūyaḥ prabrūhi deveśa yat pṛcchāmo jagatpate /
śrotum icchāmahe brahman paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ // BrP_30.2 //
gṛhastho brahmacārī ca vānaprastho 'tha bhikṣukaḥ /
ya icchen mokṣam āsthātuṃ devatāṃ kāṃ yajeta saḥ // BrP_30.3 //
kuto hy asyākṣayaḥ svargaḥ kuto niḥśreyasaṃ param /
svargataś caiva kiṃ kuryād yena na cyavate punaḥ // BrP_30.4 //
devānāṃ cātra ko devaḥ pitṝṇāṃ caiva kaḥ pitā /
yasmāt parataraṃ nāsti tan me brūhi sureśvara // BrP_30.5 //
kutaḥ sṛṣṭam idaṃ viśvaṃ sarvaṃ sthāvarajaṅgamam /
pralaye ca kam abhyeti tad bhavān vaktum arhati // BrP_30.6 //
{brahmovāca: }
udyann evaiṣa kurute jagad vitimiraṃ karaiḥ /
nātaḥ parataro devaḥ kaścid anyo dvijottamāḥ // BrP_30.7 //
anādinidhano hy eṣa puruṣaḥ śāśvato 'vyayaḥ /
tāpayaty eṣa trīṃl lokān bhavan raśmibhir ulbaṇaḥ // BrP_30.8 //
sarvadevamayo hy eṣa tapatāṃ tapano varaḥ /
sarvasya jagato nāthaḥ sarvasākṣī jagatpatiḥ // BrP_30.9 //
saṃkṣipaty eṣa bhūtāni tathā visṛjate punaḥ /
eṣa bhāti tapaty eṣa varṣaty eṣa gabhastibhiḥ // BrP_30.10 //
eṣa dhātā vidhātā ca bhūtādir bhūtabhāvanaḥ /
na hy eṣa kṣayam āyāti nityam akṣayamaṇḍalaḥ // BrP_30.11 //
pitṝṇāṃ ca pitā hy eṣa devatānāṃ hi devatā /
dhruvaṃ sthānaṃ smṛtaṃ hy etad yasmān na cyavate punaḥ // BrP_30.12 //
sargakāle jagat kṛtsnam ādityāt saṃprasūyate /
pralaye ca tam abhyeti bhāskaraṃ dīptatejasam // BrP_30.13 //
yoginaś cāpy asaṃkhyātās tyaktvā gṛhakalevaram /
vāyur bhūtvā viśanty asmiṃs tejorāśau divākare // BrP_30.14 //
asya raśmisahasrāṇi śākhā iva vihaṃgamāḥ /
vasanty āśritya munayaḥ saṃsiddhā daivataiḥ saha // BrP_30.15 //
gṛhasthā janakādyāś ca rājāno yogadharmiṇaḥ /
vālakhilyādayaś caiva ṛṣayo brahmavādinaḥ // BrP_30.16 //
vānaprasthāś ca ye cānye vyāsādyā bhikṣavas tathā /
yogam āsthāya sarve te praviṣṭāḥ sūryamaṇḍalam // BrP_30.17 //
śuko vyāsasutaḥ śrīmān yogadharmam avāpya saḥ /
ādityakiraṇān gatvā hy apunarbhāvam āsthitaḥ // BrP_30.18 //
śabdamātraśrutimukhā brahmaviṣṇuśivādayaḥ /
pratyakṣo 'yaṃ paro devaḥ sūryas timiranāśanaḥ // BrP_30.19 //
tasmād anyatra bhaktir hi na kāryā śubham icchatā /
yasmād dṛṣṭer agamyās te devā viṣṇupurogamāḥ // BrP_30.20 //
ato bhavadbhiḥ satatam abhyarcyo bhagavān raviḥ /
sa hi mātā pitā caiva kṛtsnasya jagato guruḥ // BrP_30.21 //
anādyo lokanātho 'sau raśmimālī jagatpatiḥ /
mitratve ca sthito yasmāt tapas tepe dvijottamāḥ // BrP_30.22 //
anādinidhano brahmā nityaś cākṣaya eva ca /
sṛṣṭvā sasāgarān dvīpān bhuvanāni caturdaśa // BrP_30.23 //
lokānāṃ sa hitārthāya sthitaś candrasarittaṭe /
sṛṣṭvā prajāpatīn sarvān sṛṣṭvā ca vividhāḥ prajāḥ // BrP_30.24 //
tataḥ śatasahasrāṃśur avyaktaś ca punaḥ svayam /
kṛtvā dvādaśadhātmānam ādityam upapadyate // BrP_30.25 //
indro dhātātha parjanyas tvaṣṭā pūṣāryamā bhagaḥ /
vivasvān viṣṇur aṃśaś ca varuṇo mitra eva ca // BrP_30.26 //
ābhir dvādaśabhis tena sūryeṇa paramātmanā /
kṛtsnaṃ jagad idaṃ vyāptaṃ mūrtibhiś ca dvijottamāḥ // BrP_30.27 //
tasya yā prathamā mūrtir ādityasyendrasaṃjñitā /
sthitā sā devarājatve devānāṃ ripunāśinī // BrP_30.28 //
dvitīyā tasya yā mūrtir nāmnā dhāteti kīrtitā /
sthitā prajāpatitvena vividhāḥ sṛjate prajāḥ // BrP_30.29 //
tṛtīyārkasya yā mūrtiḥ parjanya iti viśrutā /
megheṣv eva sthitā sā tu varṣate ca gabhastibhiḥ // BrP_30.30 //
caturthī tasya yā mūrtir nāmnā tvaṣṭeti viśrutā /
sthitā vanaspatau sā tu oṣadhīṣu ca sarvataḥ // BrP_30.31 //
pañcamī tasya yā mūrtir nāmnā pūṣeti viśrutā /
anne vyavasthitā sā tu prajāṃ puṣṇāti nityaśaḥ // BrP_30.32 //
mūrtiḥ ṣaṣṭhī raver yā tu aryamā iti viśrutā /
vāyoḥ saṃsaraṇā sā tu deveṣv eva samāśritā // BrP_30.33 //
bhānor yā saptamī mūrtir nāmnā bhageti viśrutā /
bhūyiṣv avasthitā sā tu śarīreṣu ca dehinām // BrP_30.34 //
mūrtir yā tv aṣṭamī tasya vivasvān iti viśrutā /
agnau pratiṣṭhitā sā tu pacaty annaṃ śarīriṇām // BrP_30.35 //
navamī citrabhānor yā mūrtir viṣṇuś ca nāmataḥ /
prādurbhavati sā nityaṃ devānām arisūdanī // BrP_30.36 //
daśamī tasya yā mūrtir aṃśumān iti viśrutā /
vāyau pratiṣṭhitā sā tu prahlādayati vai prajāḥ // BrP_30.37 //
mūrtis tv ekādaśī bhānor nāmnā varuṇasaṃjñitā /
jaleṣv avasthitā sā tu prajāṃ puṣṇāti nityaśaḥ // BrP_30.38 //
mūrtir yā dvādaśī bhānor nāmnā mitreti saṃjñitā /
lokānāṃ sā hitārthāya sthitā candrasarittaṭe // BrP_30.39 //
vāyubhakṣas tapas tepe sthitvā maitreṇa cakṣuṣā /
anugṛhṇan sadā bhaktān varair nānāvidhais tu saḥ // BrP_30.40 //
evaṃ sā jagatāṃ mūrtir hitā vihitā purā /
tatra mitraḥ sthito yasmāt tasmān mitraṃ paraṃ smṛtam // BrP_30.41 //
ābhir dvādaśabhis tena savitrā paramātmanā /
kṛtsnaṃ jagad idaṃ vyāptaṃ mūrtibhiś ca dvijottamāḥ // BrP_30.42 //
tasmād dhyeyo namasyaś ca dvādaśasthāsu mūrtiṣu /
bhaktimadbhir narair nityaṃ tadgatenāntarātmanā // BrP_30.43 //
ity evaṃ dvādaśādityān namaskṛtvā tu mānavaḥ /
nityaṃ śrutvā paṭhitvā ca sūryaloke mahīyate // BrP_30.44 //
{munaya ūcuḥ: }
yadi tāvad ayaṃ sūryaś cādidevaḥ sanātanaḥ /
tataḥ kasmāt tapas tepe varepsuḥ prākṛto yathā // BrP_30.45 //
{brahmovāca: }
etad vaḥ saṃpravakṣyāmi paraṃ guhyaṃ vibhāvasoḥ /
pṛṣṭaṃ mitreṇa yat pūrvaṃ nāradāya mahātmane // BrP_30.46 //
prāṅ mayoktās tu yuṣmabhyaṃ raver dvādaśa mūrtayaḥ /
mitraś ca varuṇaś cobhau tāsāṃ tapasi saṃsthitau // BrP_30.47 //
abbhakṣo varuṇas tāsāṃ tasthau paścimasāgare /
mitro mitravane cāsmin vāyubhakṣo 'bhavat tadā // BrP_30.48 //
atha merugireḥ śṛṅgāt pracyuto gandhamādanāt /
nāradas tu mahāyogī sarvāṃl lokāṃś caran vaśī // BrP_30.49 //
ājagāmātha tatraiva yatra mitro 'carat tapaḥ /
taṃ dṛṣṭvā tu tapasyantaṃ tasya kautūhalaṃ hy abhūt // BrP_30.50 //
yo 'kṣayaś cāvyayaś caiva vyaktāvyaktaḥ sanātanaḥ /
dhṛtam ekātmakaṃ yena trailokyaṃ sumahātmanā // BrP_30.51 //
yaḥ pitā sarvadevānāṃ parāṇām api yaḥ paraḥ /
ayajad devatāḥ kās tu pitṝn vā kān asau yajet /
iti saṃcintya manasā taṃ devaṃ nārado 'bravīt // BrP_30.52 //
{nārada uvāca: }
vedeṣu sapurāṇeṣu sāṅgopāṅgeṣu gīyase /
tvam ajaḥ śāśvato dhātā tvaṃ nidhānam anuttamam // BrP_30.53 //
bhūtaṃ bhavyaṃ bhavac caiva tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam /
catvāraś cāśramā deva gṛhasthādyās tathaiva hi // BrP_30.54 //
yajanti tvām aharahas tvāṃ mūrtitvaṃ samāśritam /
pitā mātā ca sarvasya daivataṃ tvaṃ hi śāśvatam // BrP_30.55 //
yajase pitaraṃ kaṃ tvaṃ devaṃ vāpi na vidmahe //* BrP_30.56 //
{mitra uvāca: }
avācyam etad vaktavyaṃ paraṃ guhyaṃ sanātanam /
tvayi bhaktimati brahman pravakṣyāmi yathātatham // BrP_30.57 //
yat tat sūkṣmam avijñeyam avyaktam acalaṃ dhruvam /
indriyair indriyārthaiś ca sarvabhūtair vivarjitam // BrP_30.58 //
sa hy antarātmā bhūtānāṃ kṣetrajñaś caiva kathyate /
triguṇād vyatirikto 'sau puruṣaś caiva kalpitaḥ // BrP_30.59 //
hiraṇyagarbho bhagavān saiva buddhir iti smṛtaḥ /
mahān iti ca yogeṣu pradhānam iti kathyate // BrP_30.60 //
sāṃkhye ca kathyate yoge nāmabhir bahudhātmakaḥ /
sa ca trirūpo viśvātmā śarvo 'kṣara iti smṛtaḥ // BrP_30.61 //
dhṛtam ekātmakaṃ tena trailokyam idam ātmanā /
aśarīraḥ śarīreṣu sarveṣu nivasaty asau // BrP_30.62 //
vasann api śarīreṣu na sa lipyeta karmabhiḥ /
mamāntarātmā tava ca ye cānye dehasaṃsthitāḥ // BrP_30.63 //
sarveṣāṃ sākṣibhūto 'sau na grāhyaḥ kenacit kvacit /
saguṇo nirguṇo viśvo jñānagamyo hy asau smṛtaḥ // BrP_30.64 //
sarvataḥpāṇipādāntaḥ sarvatokṣiśiromukhaḥ /
sarvataḥśrutimāṃl loke sarvam āvṛtya tiṣṭhati // BrP_30.65 //
viśvamūrdhā viśvabhujo viśvapādākṣināsikaḥ /
ekaś carati vai kṣetre svairacārī yathāsukham // BrP_30.66 //
kṣetrāṇīha śarīrāṇi teṣāṃ caiva yathāsukham /
tāni vetti sa yogātmā tataḥ kṣetrajña ucyate // BrP_30.67 //
avyakte ca pure śete puruṣas tena cocyate /
viśvaṃ bahuvidhaṃ jñeyaṃ sa ca sarvatra ucyate // BrP_30.68 //
tasmāt sa bahurūpatvād viśvarūpa iti smṛtaḥ /
tasyaikasya mahattvaṃ hi sa caikaḥ puruṣaḥ smṛtaḥ // BrP_30.69 //
mahāpuruṣaśabdaṃ hi bibharty ekaḥ sanātanaḥ /
sa tu vidhikriyāyattaḥ sṛjaty ātmānam ātmanā // BrP_30.70 //
śatadhā sahasradhā caiva tathā śatasahasradhā /
koṭiśaś ca karoty eṣa pratyagātmānam ātmanā // BrP_30.71 //
ākāśāt patitaṃ toyaṃ yāti svādvantaraṃ yathā /
bhūme rasaviśeṣeṇa tathā guṇarasāt tu saḥ // BrP_30.72 //
eka eva yathā vāyur deheṣv eva hi pañcadhā /
ekatvaṃ ca pṛthaktvaṃ ca tathā tasya na saṃśayaḥ // BrP_30.73 //
sthānāntaraviśeṣāc ca yathāgnir labhate parām /
saṃjñāṃ tathā mune so 'yaṃ brahmādiṣu tathāpnuyāt // BrP_30.74 //
yathā dīpasahasrāṇi dīpa ekaḥ prasūyate /
tathā rūpasahasrāṇi sa ekaḥ saṃprasūyate // BrP_30.75 //
yadā sa budhyaty ātmānaṃ tadā bhavati kevalaḥ /
ekatvapralaye cāsya bahutvaṃ ca pravartate // BrP_30.76 //
nityaṃ hi nāsti jagati bhūtaṃ sthāvarajaṅgamam /
akṣayaś cāprameyaś ca sarvagaś ca sa ucyate // BrP_30.77 //
tasmād avyaktam utpannaṃ triguṇaṃ dvijasattamāḥ /
avyaktāvyaktabhāvasthā yā sā prakṛtir ucyate // BrP_30.78 //
tāṃ yoniṃ brahmaṇo viddhi yo 'sau sadasadātmakaḥ /
loke ca pūjyate yo 'sau daive pitrye ca karmaṇi // BrP_30.79 //
nāsti tasmāt paro hy anyaḥ pitā devo 'pi vā dvijāḥ /
ātmanā sa tu vijñeyas tatas taṃ pūjayāmy aham // BrP_30.80 //
svargeṣv api hi ye kecit taṃ namasyanti dehinaḥ /
tena gacchanti devarṣe tenoddiṣṭaphalāṃ gatim // BrP_30.81 //
taṃ devāḥ svāśramasthāś ca nānāmūrtisamāśritāḥ /
bhaktyā saṃpūjayanty ādyaṃ gatiś caiṣāṃ dadāti saḥ // BrP_30.82 //
sa hi sarvagataś caiva nirguṇaś caiva kathyate /
evaṃ matvā yathājñānaṃ pūjayāmi divākaram // BrP_30.83 //
ye ca tadbhāvitā loka ekatattvaṃ samāśritāḥ /
etad apy adhikaṃ teṣāṃ yad ekaṃ praviśanty uta // BrP_30.84 //
iti guhyasamuddeśas tava nārada kīrtitaḥ /
asmadbhaktyāpi devarṣe tvayāpi paramaṃ smṛtam // BrP_30.85 //
surair vā munibhir vāpi purāṇair varadaṃ smṛtam /
sarve ca paramātmānaṃ pūjayanti divākaram // BrP_30.86 //
{brahmovāca: }
evam etat purākhyātaṃ nāradāya tu bhānunā /
mayāpi ca samākhyātā kathā bhānor dvijottamāḥ // BrP_30.87 //
idam ākhyānam ākhyeyaṃ mayākhyātaṃ dvijottamāḥ /
na hy anādityabhaktāya idaṃ deyaṃ kadācana // BrP_30.88 //
yaś caitac chrāvayen nityaṃ yaś caiva śṛṇuyān naraḥ /
sa sahasrārciṣaṃ devaṃ praviśen nātra saṃśayaḥ // BrP_30.89 //
mucyetārtas tathā rogāc chrutvemām āditaḥ kathām /
jijñāsur labhate jñānaṃ gatim iṣṭāṃ tathaiva ca // BrP_30.90 //
kṣaṇena labhate 'dhvānam idaṃ yaḥ paṭhate mune /
yo yaṃ kāmayate kāmaṃ sa taṃ prāpnoty asaṃśayam // BrP_30.91 //
tasmād bhavadbhiḥ satataṃ smartavyo bhagavān raviḥ /
sa ca dhātā vidhātā ca sarvasya jagataḥ prabhuḥ // BrP_30.92 //
{brahmovāca: }
ādityamūlam akhilaṃ trailokyaṃ munisattamāḥ /
bhavaty asmāj jagat sarvaṃ sadevāsuramānuṣam // BrP_31.1 //
rudropendramahendrāṇāṃ viprendratridivaukasām /
mahādyutimatāṃ caiva tejo 'yaṃ sārvalaukikam // BrP_31.2 //
sarvātmā sarvalokeśo devadevaḥ prajāpatiḥ /
sūrya eva trilokasya mūlaṃ paramadaivatam // BrP_31.3 //
agnau prāstāhutiḥ samyag ādityam upatiṣṭhate /
ādityāj jāyate vṛṣṭir vṛṣṭer annaṃ tataḥ prajāḥ // BrP_31.4 //
sūryāt prasūyate sarvaṃ tatra caiva pralīyate /
bhāvābhāvau hi lokānām ādityān niḥsṛtau purā // BrP_31.5 //
etat tu dhyānināṃ dhyānaṃ mokṣaś cāpy eṣa mokṣiṇām /
tatra gacchanti nirvāṇaṃ jāyante 'smāt punaḥ punaḥ // BrP_31.6 //
kṣaṇā muhūrtā divasā niśā pakṣāś ca nityaśaḥ /
māsāḥ saṃvatsarāś caiva ṛtavaś ca yugāni ca // BrP_31.7 //
athādityād ṛte hy eṣāṃ kālasaṃkhyā na vidyate /
kālād ṛte na niyamo nāgnau viharaṇakriyā // BrP_31.8 //
ṛtūnām avibhāgaś ca tataḥ puṣpaphalaṃ kutaḥ /
kuto vai sasyaniṣpattis tṛṇauṣadhigaṇaḥ kutaḥ // BrP_31.9 //
abhāvo vyavahārāṇāṃ jantūnāṃ divi ceha ca /
jagatprabhāvād viśate bhāskarād vāritaskarāt // BrP_31.10 //
nāvṛṣṭyā tapate sūryo nāvṛṣṭyā pariśuṣyati /
nāvṛṣṭyā paridhiṃ dhatte vāriṇā dīpyate raviḥ // BrP_31.11 //
vasante kapilaḥ sūryo grīṣme kāñcanasaṃnibhaḥ /
śveto varṣāsu varṇena pāṇḍuḥ śaradi bhāskaraḥ // BrP_31.12 //
hemante tāmravarṇābhaḥ śiśire lohito raviḥ /
iti varṇāḥ samākhyātāḥ sūryasya ṛtusaṃbhavāḥ // BrP_31.13 //
ṛtusvabhāvavarṇaiś ca sūryaḥ kṣemasubhikṣakṛt /
athādityasya nāmāni sāmānyāni dvijottamāḥ // BrP_31.14 //
dvādaśaiva pṛthaktvena tāni vakṣyāmy aśeṣataḥ /
ādityaḥ savitā sūryo mihiro 'rkaḥ prabhākaraḥ // BrP_31.15 //
mārtaṇḍo bhāskaro bhānuś citrabhānur divākaraḥ /
ravir dvādaśabhis teṣāṃ jñeyaḥ sāmānyanāmabhiḥ // BrP_31.16 //
viṣṇur dhātā bhagaḥ pūṣā mitrendrau varuṇo 'ryamā /
vivasvān aṃśumāṃs tvaṣṭā parjanyo dvādaśaḥ smṛtaḥ // BrP_31.17 //
ity ete dvādaśādityāḥ pṛthaktvena vyavasthitāḥ /
uttiṣṭhanti sadā hy ete māsair dvādaśabhiḥ kramāt // BrP_31.18 //
viṣṇus tapati caitre tu vaiśākhe cāryamā tathā /
vivasvāñ jyeṣṭhamāse tu āṣāḍhe cāṃśumān smṛtaḥ // BrP_31.19 //
parjanyaḥ śrāvaṇe māsi varuṇaḥ prauṣṭhasaṃjñake /
indra āśvayuje māsi dhātā tapati kārttike // BrP_31.20 //
mārgaśīrṣe tathā mitraḥ pauṣe pūṣā divākaraḥ /
māghe bhagas tu vijñeyas tvaṣṭā tapati phālgune // BrP_31.21 //
śatair dvādaśabhir viṣṇū raśmibhir dīpyate sadā /
dīpyate gosahasreṇa śataiś ca tribhir aryamā // BrP_31.22 //
dviḥsaptakair vivasvāṃs tu aṃśumān pañcabhis tribhiḥ /
vivasvān iva parjanyo varuṇaś cāryamā tathā // BrP_31.23 //
mitravad bhagavāṃs tvaṣṭā sahasreṇa śatena ca /
indras tu dviguṇaiḥ ṣaḍbhir dhātaikādaśabhiḥ śataiḥ // BrP_31.24 //
sahasreṇa tu mitro vai pūṣā tu navabhiḥ śataiḥ /
uttaropakrame 'rkasya vardhante raśmayas tathā // BrP_31.25 //
dakṣiṇopakrame bhūyo hrasante sūryaraśmayaḥ /
evaṃ raśmisahasraṃ tu sūryalokād anugraham // BrP_31.26 //
evaṃ nāmnāṃ caturviṃśad eka eṣāṃ prakīrtitaḥ /
vistareṇa sahasraṃ tu punar anyat prakīrtitam // BrP_31.27 //
{munaya ūcuḥ: }
ye tannāmasahasreṇa stuvanty arkaṃ prajāpate /
teṣāṃ bhavati kiṃ puṇyaṃ gatiś ca parameśvara // BrP_31.28 //
{brahmovāca: }
śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ sārabhūtaṃ sanātanam /
alaṃ nāmasahasreṇa paṭhann evaṃ stavaṃ śubham // BrP_31.29 //
yāni nāmāni guhyāni pavitrāṇi śubhāni ca /
tāni vaḥ kīrtayiṣyāmi śṛṇudhvaṃ bhāskarasya vai // BrP_31.30 //
vikartano vivasvāṃś ca mārtaṇḍo bhāskaro raviḥ /
lokaprakāśakaḥ śrīmāṃl lokacakṣur maheśvaraḥ // BrP_31.31 //
lokasākṣī trilokeśaḥ kartā hartā tamisrahā /
tapanas tāpanaś caiva śuciḥ saptāśvavāhanaḥ // BrP_31.32 //
gabhastihasto brahmā ca sarvadevanamaskṛtaḥ /
ekaviṃśati ity eṣa stava iṣṭaḥ sadā raveḥ // BrP_31.33 //
śarīrārogyadaś caiva dhanavṛddhiyaśaskaraḥ /
stavarāja iti khyātas triṣu lokeṣu viśrutaḥ // BrP_31.34 //
ya etena dvijaśreṣṭhā dvisaṃdhye 'stamanodaye /
stauti sūryaṃ śucir bhūtvā sarvapāpaiḥ pramucyate // BrP_31.35 //
mānasaṃ vācikaṃ vāpi dehajaṃ karmajaṃ tathā /
ekajapyena tat sarvaṃ naśyaty arkasya saṃnidhau // BrP_31.36 //
ekajapyaś ca homaś ca saṃdhyopāsanam eva ca /
dhūpamantrārghyamantraś ca balimantras tathaiva ca // BrP_31.37 //
annapradāne dāne ca praṇipāte pradakṣiṇe /
pūjito 'yaṃ mahāmantraḥ sarvapāpaharaḥ śubhaḥ // BrP_31.38 //
tasmād yūyaṃ prayatnena stavenānena vai dvijāḥ /
stuvīdhvaṃ varadaṃ devaṃ sarvakāmaphalapradam // BrP_31.39 //
{munaya ūcuḥ: }
nirguṇaḥ śāśvato devas tvayā prokto divākaraḥ /
punar dvādaśadhā jātaḥ śruto 'smābhis tvayoditaḥ // BrP_32.1 //
sa kathaṃ tejaso raśmiḥ striyā garbhe mahādyutiḥ /
saṃbhūto bhāskaro jātas tatra naḥ saṃśayo mahān // BrP_32.2 //
{brahmovāca: }
dakṣasya hi sutāḥ śreṣṭhā babhūvuḥ ṣaṣṭiḥ śobhanāḥ /
aditir ditir danuś caiva vinatādyās tathaiva ca // BrP_32.3 //
dakṣas tāḥ pradadau kanyāḥ kaśyapāya trayodaśa /
aditir janayām āsa devāṃs tribhuvaneśvarān // BrP_32.4 //
daityān ditir danuś cogrān dānavān baladarpitān /
vinatādyās tathā cānyāḥ suṣuvuḥ sthānujaṅgamān // BrP_32.5 //
tasyātha putradauhitraiḥ pautradauhitrakādibhiḥ /
vyāptam etaj jagat sarvaṃ teṣāṃ tāsāṃ ca vai mune // BrP_32.6 //
teṣāṃ kaśyapaputrāṇāṃ pradhānā devatāgaṇāḥ /
sāttvikā rājasāś cānye tāmasāś ca gaṇāḥ smṛtāḥ // BrP_32.7 //
devān yajñabhujaś cakre tathā tribhuvaneśvarān /
sraṣṭā brahmavidāṃ śreṣṭhaḥ parameṣṭhī prajāpatiḥ // BrP_32.8 //
tān abādhanta sahitāḥ sāpatnyād daityadānavāḥ /
tato nirākṛtān putrān daiteyair dānavais tathā // BrP_32.9 //
hataṃ tribhuvanaṃ dṛṣṭvā aditir munisattamāḥ /
ācchinad yajñabhāgāṃś ca kṣudhā saṃpīḍitān bhṛśam // BrP_32.10 //
ārādhanāya savituḥ paraṃ yatnaṃ pracakrame /
ekāgrā niyatāhārā paraṃ niyamam āsthitā /
tuṣṭāva tejasāṃ rāśiṃ gaganasthaṃ divākaram // BrP_32.11 //
{aditir uvāca: }
namas tubhyaṃ paraṃ sūkṣmaṃ supuṇyaṃ bibhrate 'tulam /
dhāma dhāmavatām īśaṃ dhāmādhāraṃ ca śāśvatam // BrP_32.12 //
jagatām upakārāya tvām ahaṃ staumi gopate /
ādadānasya yad rūpaṃ tīvraṃ tasmai namāmy aham // BrP_32.13 //
grahītum aṣṭamāsena kālenāmbumayaṃ rasam /
bibhratas tava yad rūpam atitīvraṃ natāsmi tat // BrP_32.14 //
sametam agnisomābhyāṃ namas tasmai guṇātmane /
yad rūpam ṛgyajuḥsāmnām aikyena tapate tava // BrP_32.15 //
viśvam etat trayīsaṃjñaṃ namas tasmai vibhāvaso /
yat tu tasmāt paraṃ rūpam om ity uktvābhisaṃhitam /
asthūlaṃ sthūlam amalaṃ namas tasmai sanātana // BrP_32.16 //
{brahmovāca: }
evaṃ sā niyatā devī cakre stotram aharniśam /
nirāhārā vivasvantam ārirādhayiṣur dvijāḥ // BrP_32.17 //
tataḥ kālena mahatā bhagavāṃs tapano dvijāḥ /
pratyakṣatām agāt tasyā dākṣāyaṇyā dvijottamāḥ // BrP_32.18 //
sā dadarśa mahākūṭaṃ tejaso 'mbarasaṃvṛtam /
bhūmau ca saṃsthitaṃ bhāsvaj- jvālābhir atidurdṛśam /
taṃ dṛṣṭvā ca tato devī sādhvasaṃ paramaṃ gatā // BrP_32.19 //
{aditir uvāca: }
jagadādya prasīdeti na tvāṃ paśyāmi gopate /
prasādaṃ kuru paśyeyaṃ yad rūpaṃ te divākara /
bhaktānukampaka vibho tvadbhaktān pāhi me sutān // BrP_32.21 //
{brahmovāca: }
tataḥ sa tejasas tasmād āvirbhūto vibhāvasuḥ /
adṛśyata tadādityas taptatāmropamaḥ prabhuḥ // BrP_32.22 //
tatas tāṃ praṇatāṃ devīṃ tasyāsaṃdarśane dvijāḥ /
prāha bhāsvān vṛṇuṣvaikaṃ varaṃ matto yam icchasi // BrP_32.23 //
praṇatā śirasā sā tu jānupīḍitamedinī /
pratyuvāca vivasvantaṃ varadaṃ samupasthitam // BrP_32.24 //
{aditir uvāca: }
deva prasīda putrāṇāṃ hṛtaṃ tribhuvanaṃ mama /
yajñabhāgāś ca daiteyair dānavaiś ca balādhikaiḥ // BrP_32.25 //
tannimittaṃ prasādaṃ tvaṃ kuruṣva mama gopate /
aṃśena teṣāṃ bhrātṛtvaṃ gatvā tān nāśaye ripūn // BrP_32.26 //
yathā me tanayā bhūyo yajñabhāgabhujaḥ prabho /
bhaveyur adhipāś caiva trailokyasya divākara // BrP_32.27 //
tathānukalpaṃ putrāṇāṃ suprasanno rave mama /
kuru prasannārtihara kāryaṃ kartā tvam ucyate // BrP_32.28 //
{brahmovāca: }
tatas tām āha bhagavān bhāskaro vāritaskaraḥ /
praṇatām aditiṃ viprāḥ prasādasumukho vibhuḥ // BrP_32.29 //
{sūrya uvāca: }
sahasrāṃśena te garbhaḥ saṃbhūyāham aśeṣataḥ /
tvatputraśatrūn dakṣo 'haṃ nāśayāmy āśu nirvṛtaḥ // BrP_32.30 //
{brahmovāca: }
ity uktvā bhagavān bhāsvān antardhānam upāgataḥ /
nivṛttā sāpi tapasaḥ saṃprāptākhilavāñchitā // BrP_32.31 //
tato raśmisahasrāt tu suṣumnākhyo raveḥ karaḥ /
tataḥ saṃvatsarasyānte tatkāmapūraṇāya saḥ // BrP_32.32 //
nivāsaṃ savitā cakre devamātus tadodare /
kṛcchracāndrāyaṇādīṃś ca sā cakre susamāhitā // BrP_32.33 //
śucinā dhārayāmy enaṃ divyaṃ garbham iti dvijāḥ /
tatas tāṃ kaśyapaḥ prāha kiṃcitkopaplutākṣaram // BrP_32.34 //
{kaśyapa uvāca: }
kiṃ mārayasi garbhāṇḍam iti nityopavāsinī /
{brahmovāca: }
sā ca taṃ prāha garbhāṇḍam etat paśyeti kopanā /
na māritaṃ vipakṣāṇāṃ mṛtyur eva bhaviṣyati // BrP_32.35 //
ity uktvā taṃ tadā garbham utsasarja surāraṇiḥ /
jājvalyamānaṃ tejobhiḥ patyur vacanakopitā // BrP_32.36 //
taṃ dṛṣṭvā kaśyapo garbham udyadbhāskaravarcasam /
tuṣṭāva praṇato bhūtvā vāgbhir ādyābhir ādarāt // BrP_32.37 //
saṃstūyamānaḥ sa tadā garbhāṇḍāt prakaṭo 'bhavat /
padmapattrasavarṇābhas tejasā vyāptadiṅmukhaḥ // BrP_32.38 //
athāntarikṣād ābhāṣya kaśyapaṃ munisattamam /
satoyameghagambhīrā vāg uvācāśarīriṇī // BrP_32.39 //
{vāg uvāca: }
māritaṃtepataḥ proktam etad aṇḍaṃ tvayāditeḥ /
tasmān mune sutas te 'yaṃ mārtaṇḍākhyo bhaviṣyati // BrP_32.40 //
haniṣyaty asurāṃś cāyaṃ yajñabhāgaharān arīn /
devā niśamyeti vaco gaganāt samupāgatam // BrP_32.41 //
praharṣam atulaṃ yātā dānavāś ca hataujasaḥ /
tato yuddhāya daiteyān ājuhāva śatakratuḥ // BrP_32.42 //
saha devair mudā yukto dānavāś ca tam abhyayuḥ /
teṣāṃ yuddham abhūd ghoraṃ devānām asuraiḥ saha // BrP_32.43 //
śastrāstravṛṣṭisaṃdīpta- samastabhuvanāntaram /
tasmin yuddhe bhagavatā mārtaṇḍena nirīkṣitāḥ // BrP_32.44 //
tejasā dahyamānās te bhasmībhūtā mahāsurāḥ /
tataḥ praharṣam atulaṃ prāptāḥ sarve divaukasaḥ // BrP_32.45 //
tuṣṭuvus tejasāṃ yoniṃ mārtaṇḍam aditiṃ tathā /
svādhikārāṃs tataḥ prāptā yajñabhāgāṃś ca pūrvavat // BrP_32.46 //
bhagavān api mārtaṇḍaḥ svādhikāram athākarot /
kadambapuṣpavad bhāsvān adhaś cordhvaṃ ca raśmibhiḥ /
vṛto 'gnipiṇḍasadṛśo dadhre nātisphuṭaṃ vapuḥ // BrP_32.47 //
{munaya ūcuḥ: }
kathaṃ kāntataraṃ paścād rūpaṃ saṃlabdhavān raviḥ /
kadambagolakākāraṃ tan me brūhi jagatpate // BrP_32.48 //
{brahmovāca: }
tvaṣṭā tasmai dadau kanyāṃ saṃjñāṃ nāma vivasvate /
prasādya praṇato bhūtvā viśvakarmā prajāpatiḥ // BrP_32.49 //
trīṇy apatyāny asau tasyāṃ janayām āsa gopatiḥ /
dvau putrau sumahābhāgau kanyāṃ ca yamunāṃ tathā // BrP_32.50 //
yat tejo 'bhyadhikaṃ tasya mārtaṇḍasya vivasvataḥ /
tenātitāpayām āsa trīṃl lokān sacarācarān // BrP_32.51 //
tad rūpaṃ golakākāraṃ dṛṣṭvā saṃjñā vivasvataḥ /
asahantī mahat tejaḥ svāṃ chāyāṃ vākyam abravīt // BrP_32.52 //
{saṃjñovāca: }
ahaṃ yāsyāmi bhadraṃ te svam eva bhavanaṃ pituḥ /
nirvikāraṃ tvayātraiva stheyaṃ macchāsanāc chubhe // BrP_32.53 //
imau ca bālakau mahyaṃ kanyā ca varavarṇinī /
saṃbhāvyā naiva cākhyeyam idaṃ bhagavate tvayā // BrP_32.54 //
{chāyovāca: }
ā kacagrahaṇād devi ā śāpān naiva karhicit /
ākhyāsyāmi mataṃ tubhyaṃ gamyatāṃ yatra vāñchitam // BrP_32.55 //
ity uktā vrīḍitā saṃjñā jagāma pitṛmandiram /
vatsarāṇāṃ sahasraṃ tu vasamānā pitur gṛhe // BrP_32.56 //
bhartuḥ samīpaṃ yāhīti pitroktā sā punaḥ punaḥ /
āgacchad vaḍavā bhūtvā kurūn athottarāṃs tataḥ // BrP_32.57 //
tatra tepe tapaḥ sādhvī nirāhārā dvijottamāḥ /
pituḥ samīpaṃ yātāyāṃ saṃjñāyāṃ vākyatatparā // BrP_32.58 //
tadrūpadhāriṇī chāyā bhāskaraṃ samupasthitā /
tasyāṃ ca bhagavān sūryaḥ saṃjñeyam iti cintayan // BrP_32.59 //
tathaiva janayām āsa dvau putrau kanyakāṃ tathā /
saṃjñā tu pārthivī teṣām ātmajānāṃ tathākarot // BrP_32.60 //
snehaṃ na pūrvajātānāṃ tathā kṛtavatī tu sā /
manus tat kṣāntavāṃs tasyā yamas tasyā na cakṣame // BrP_32.61 //
bahudhā pīḍyamānas tu pituḥ patyā suduḥkhitaḥ /
sa vai kopāc ca bālyāc ca bhāvino 'rthasya vai balāt /
padā saṃtarjayām āsa na tu dehe nyapātayat // BrP_32.62 //
{chāyovāca: }
padā tarjayase yasmāt pitur bhāryāṃ garīyasīm /
tasmāt tavaiṣa caraṇaḥ patiṣyati na saṃśayaḥ // BrP_32.63 //
{brahmovāca: }
yamas tu tena śāpena bhṛśaṃ pīḍitamānasaḥ /
manunā saha dharmātmā pitre sarvaṃ nyavedayat // BrP_32.64 //
{yama uvāca: }
snehena tulyam asmāsu mātā deva na vartate /
visṛjya jyāyasaṃ bhaktyā kanīyāṃsaṃ bubhūṣati // BrP_32.65 //
tasyāṃ mayodyataḥ pādo na tu dehe nipātitaḥ /
bālyād vā yadi vā mohāt tad bhavān kṣantum arhasi // BrP_32.66 //
śapto 'haṃ tāta kopena jananyā tanayo yataḥ /
tato manye na jananīm imāṃ vai tapatāṃ vara // BrP_32.67 //
tava prasādāc caraṇo bhagavan na pated yathā /
mātṛśāpād ayaṃ me 'dya tathā cintaya gopate // BrP_32.68 //
{ravir uvāca: }
asaṃśayaṃ mahat putra bhaviṣyaty atra kāraṇam /
yena tvām āviśat krodho dharmajñaṃ dharmaśīlinam // BrP_32.69 //
sarveṣām eva śāpānāṃ pratighāto hi vidyate /
na tu mātrābhiśaptānāṃ kvacic chāpanivartanam // BrP_32.70 //
na śakyam etan mithyā tu kartuṃ mātur vacas tava /
kiṃcit te 'haṃ vidhāsyāmi putrasnehād anugraham // BrP_32.71 //
kṛmayo māṃsam ādāya prayāsyanti mahītalam /
kṛtaṃ tasyā vacaḥ satyaṃ tvaṃ ca trāto bhaviṣyasi // BrP_32.72 //
{brahmovāca: }
ādityas tv abravīc chāyāṃ kimarthaṃ tanayeṣu vai /
tulyeṣv apy adhikaḥ sneha ekaṃ prati kṛtas tvayā // BrP_32.73 //
nūnaṃ naiṣāṃ tvaṃ jananī saṃjñā kāpi tvam āgatā /
nirguṇeṣv apy apatyeṣu mātā śāpaṃ na dāsyati // BrP_32.74 //
sā tatpariharantī ca śāpād bhītā tadā raveḥ /
kathayām āsa vṛttāntaṃ sa śrutvā śvaśuraṃ yayau // BrP_32.75 //
sa cāpi taṃ yathānyāyam arcayitvā tadā ravim /
nirdagdhukāmaṃ roṣeṇa sāntvayānas tam abravīt // BrP_32.76 //
{viśvakarmovāca: }
tavātitejasā vyāptam idaṃ rūpaṃ suduḥsaham /
asahantī tu tat saṃjñā vane carati vai tapaḥ // BrP_32.77 //
drakṣyate tāṃ bhavān adya svāṃ bhāryāṃ śubhacāriṇīm /
rūpārthaṃ bhavato 'raṇye carantīṃ sumahat tapaḥ // BrP_32.78 //
śrutaṃ me brahmaṇo vākyaṃ tava tejovarodhane /
rūpaṃ nirvartayāmy adya tava kāntaṃ divaspate // BrP_32.79 //
{brahmovāca: }
tatas tatheti taṃ prāha tvaṣṭāraṃ bhagavān raviḥ /
tato vivasvato rūpaṃ prāg āsīt parimaṇḍalam // BrP_32.80 //
viśvakarmā tv anujñātaḥ śākadvīpe vivasvatā /
bhramim āropya tattejaḥ- śātanāyopacakrame // BrP_32.81 //
bhramatāśeṣajagatāṃ nābhibhūtena bhāsvatā /
samudrādrivanopetā tv āruroha mahī nabhaḥ // BrP_32.82 //
gaganaṃ cākhilaṃ viprāḥ sacandragrahatārakam /
adhogataṃ mahābhāgā babhūvākṣiptam ākulam // BrP_32.83 //
vikṣiptasalilāḥ sarve babhūvuś ca tathārṇavāḥ /
vyabhidyanta mahāśailāḥ śīrṇasānunibandhanāḥ // BrP_32.84 //
dhruvādhārāṇy aśeṣāṇi dhiṣṇyāni munisattamāḥ /
truṭyadraśminibandhīni bandhanāni adho yayuḥ // BrP_32.85 //
vegabhramaṇasaṃpāta- vāyukṣiptāḥ sahasraśaḥ /
vyaśīryanta mahāmeghā ghorārāvavirāviṇaḥ // BrP_32.86 //
bhāsvadbhramaṇavibhrānta- bhūmyākāśarasātalam /
jagad ākulam atyarthaṃ tadāsīn munisattamāḥ // BrP_32.87 //
trailokyam ākulaṃ vīkṣya bhramamāṇaṃ surarṣayaḥ /
devāś ca brahmaṇā sārdhaṃ bhāsvantam abhituṣṭuvuḥ // BrP_32.88 //
ādidevo 'si devānāṃ jātas tvaṃ bhūtaye bhuvaḥ /
sargasthityantakāleṣu tridhā bhedena tiṣṭhasi // BrP_32.89 //
svasti te 'stu jagannātha gharmavarṣadivākara /
indrādayas tadā devā likhyamānam athāstuvan // BrP_32.90 //
jaya deva jagatsvāmiñ jayāśeṣajagatpate /
ṛṣayaś ca tataḥ sapta vasiṣṭhātripurogamāḥ // BrP_32.91 //
tuṣṭuvur vividhaiḥ stotraiḥ svasti svastītivādinaḥ /
vedoktibhir athāgryābhir vālakhilyāś ca tuṣṭuvuḥ // BrP_32.92 //
agnir ādyāś ca bhāsvantaṃ likhyamānaṃ mudā yutāḥ /
tvaṃ nātha mokṣiṇāṃ mokṣo dhyeyas tvaṃ dhyānināṃ paraḥ // BrP_32.93 //
tvaṃ gatiḥ sarvabhūtānāṃ karmakāṇḍavivartinām /
saṃpūjyas tvaṃ tu deveśa śaṃ no 'stu jagatāṃ pate // BrP_32.94 //
śaṃ no 'stu dvipade nityaṃ śaṃ naś cāstu catuṣpade /
tato vidyādharagaṇā yakṣarākṣasapannagāḥ // BrP_32.95 //
kṛtāñjalipuṭāḥ sarve śirobhiḥ praṇatā ravim /
ūcus te vividhā vāco manaḥśrotrasukhāvahāḥ // BrP_32.96 //
sahyaṃ bhavatu tejas te bhūtānāṃ bhūtabhāvana /
tato hāhāhūhūś caiva nāradas tumburus tathā // BrP_32.97 //
upagāyitum ārabdhā gāndharvakuśalā ravim /
ṣaḍjamadhyamagāndhāra- gānatrayaviśāradāḥ // BrP_32.98 //
mūrchanābhiś ca tālaiś ca saṃprayogaiḥ sukhapradam /
viśvācī ca ghṛtācī ca urvaśy atha tilottamāḥ // BrP_32.99 //
menakā sahajanyā ca rambhā cāpsarasāṃ varā /
nanṛtur jagatām īśe likhyamāne vibhāvasau // BrP_32.100 //
bhāvahāvavilāsādyān kurvatyo 'bhinayān bahūn /
prāvādyanta tatas tatra vīṇā veṇvādijharjharāḥ // BrP_32.101 //
paṇavāḥ puṣkarāś caiva mṛdaṅgāḥ paṭahānakāḥ /
devadundubhayaḥ śaṅkhāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ // BrP_32.102 //
gāyadbhiś caiva nṛtyadbhir gandharvair apsarogaṇaiḥ /
tūryavāditraghoṣaiś ca sarvaṃ kolāhalīkṛtam // BrP_32.103 //
tataḥ kṛtāñjalipuṭā bhaktinamrātmamūrtayaḥ /
likhyamānaṃ sahasrāṃśuṃ praṇemuḥ sarvadevatāḥ // BrP_32.104 //
tataḥ kolāhale tasmin sarvadevasamāgame /
tejasaḥ śātanaṃ cakre viśvakarmā śanaiḥ śanaiḥ // BrP_32.105 //
ājānulikhitaś cāsau nipuṇaṃ viśvakarmaṇā /
nābhyanandat tu likhanaṃ tatas tenāvatāritaḥ // BrP_32.106 //
na tu nirbhartsitaṃ rūpaṃ tejaso hananena tu /
kāntāt kāntataraṃ rūpam adhikaṃ śuśubhe tataḥ // BrP_32.107 //
iti himajalagharmakālahetor BrP_32.108a
harakamalāsanaviṣṇusaṃstutasya BrP_32.108b
tadupari likhanaṃ niśamya bhānor BrP_32.108c
vrajati divākaralokam āyuṣo 'nte BrP_32.108d
evaṃ janma raveḥ pūrvaṃ babhūva munisattamāḥ /
rūpaṃ ca paramaṃ tasya mayā saṃparikīrtitam // BrP_32.109 //
{munaya ūcuḥ: }
bhūyo 'pi kathayāsmākaṃ kathāṃ sūryasamāśritām /
na tṛptim adhigacchāmaḥ śṛṇvantas tāṃ kathāṃ śubhām // BrP_33.1 //
yo 'yaṃ dīpto mahātejā vahnirāśisamaprabhaḥ /
etad veditum icchāmaḥ prabhāvo 'sya kutaḥ prabho // BrP_33.2 //
{brahmovāca: }
tamobhūteṣu lokeṣu naṣṭe sthāvarajaṅgame /
prakṛter guṇahetus tu pūrvaṃ buddhir ajāyata // BrP_33.3 //
ahaṃkāras tato jāto mahābhūtapravartakaḥ /
vāyvagnir āpaḥ khaṃ bhūmis tatas tv aṇḍam ajāyata // BrP_33.4 //
tasminn aṇḍe tv ime lokāḥ sapta caiva pratiṣṭhitāḥ /
pṛthivī saptabhir dvīpaiḥ samudraiś caiva saptabhiḥ // BrP_33.5 //
tatraivāvasthito hy āsīd ahaṃ viṣṇur maheśvaraḥ /
vimūḍhās tāmasāḥ sarve pradhyāyanti tam īśvaram // BrP_33.6 //
tato vai sumahātejāḥ prādurbhūtas tamonudaḥ /
dhyānayogena cāsmābhir vijñātaḥ savitā tadā // BrP_33.7 //
jñātvā ca paramātmānaṃ sarva eva pṛthak pṛthak /
divyābhiḥ stutibhir devaḥ stuto 'smābhis tadeśvaraḥ // BrP_33.8 //
ādidevo 'si devānām aiśvaryāc ca tvam īśvaraḥ /
ādikartāsi bhūtānāṃ devadevo divākaraḥ // BrP_33.9 //
jīvanaḥ sarvabhūtānāṃ devagandharvarakṣasām /
munikiṃnarasiddhānāṃ tathaivoragapakṣiṇām // BrP_33.10 //
tvaṃ brahmā tvaṃ mahādevas tvaṃ viṣṇus tvaṃ prajāpatiḥ /
vāyur indraś ca somaś ca vivasvān varuṇas tathā // BrP_33.11 //
tvaṃ kālaḥ sṛṣṭikartā ca hartā bhartā tathā prabhuḥ /
saritaḥ sāgarāḥ śailā vidyudindradhanūṃṣi ca // BrP_33.12 //
pralayaḥ prabhavaś caiva vyaktāvyaktaḥ sanātanaḥ /
īśvarāt parato vidyā vidyāyāḥ parataḥ śivaḥ // BrP_33.13 //
śivāt parataro devas tvam eva parameśvaraḥ /
sarvataḥpāṇipādāntaḥ sarvatokṣiśiromukhaḥ // BrP_33.14 //
sahasrāṃśuḥ sahasrāsyaḥ sahasracaraṇekṣaṇaḥ /
bhūtādir bhūr bhuvaḥ svaś ca mahaḥ satyaṃ tapo janaḥ // BrP_33.15 //
pradīptaṃ dīpanaṃ divyaṃ sarvalokaprakāśakam /
durnirīkṣaṃ surendrāṇāṃ yad rūpaṃ tasya te namaḥ // BrP_33.16 //
surasiddhagaṇair juṣṭaṃ bhṛgvatripulahādibhiḥ /
stutaṃ paramam avyaktaṃ yad rūpaṃ tasya te namaḥ // BrP_33.17 //
vedyaṃ vedavidāṃ nityaṃ sarvajñānasamanvitam /
sarvadevātidevasya yad rūpaṃ tasya te namaḥ // BrP_33.18 //
viśvakṛd viśvabhūtaṃ ca vaiśvānarasurārcitam /
viśvasthitam acintyaṃ ca yad rūpaṃ tasya te namaḥ // BrP_33.19 //
paraṃ yajñāt paraṃ vedāt paraṃ lokāt paraṃ divaḥ /
paramātmety abhikhyātaṃ yad rūpaṃ tasya te namaḥ // BrP_33.20 //
avijñeyam anālakṣyam adhyānagatam avyayam /
anādinidhanaṃ caiva yad rūpaṃ tasya te namaḥ // BrP_33.21 //
namo namaḥ kāraṇakāraṇāya BrP_33.22a
namo namaḥ pāpavimocanāya BrP_33.22b
namo namas te ditijārdanāya BrP_33.22c
namo namo rogavimocanāya BrP_33.22d
namo namaḥ sarvavarapradāya BrP_33.23a
namo namaḥ sarvasukhapradāya BrP_33.23b
namo namaḥ sarvadhanapradāya BrP_33.23c
namo namaḥ sarvamatipradāya BrP_33.23d
stutaḥ sa bhagavān evaṃ taijasaṃ rūpam āsthitaḥ /
uvāca vācā kalyāṇyā ko varo vaḥ pradīyatām // BrP_33.24 //
{devā ūcuḥ: }
tavātitaijasaṃ rūpaṃ na kaścit soḍhum utsahet /
sahanīyaṃ tad bhavatu hitāya jagataḥ prabho // BrP_33.25 //
evam astv iti so 'py uktvā bhagavān ādikṛt prabhuḥ /
lokānāṃ kāryasiddhyarthaṃ gharmavarṣahimapradaḥ // BrP_33.26 //
tataḥ sāṃkhyāś ca yogāś ca ye cānye mokṣakāṅkṣiṇaḥ /
dhyāyanti dhyāyino devaṃ hṛdayasthaṃ divākaram // BrP_33.27 //
sarvalakṣaṇahīno 'pi yukto vā sarvapātakaiḥ /
sarvaṃ ca tarate pāpaṃ devam arkaṃ samāśritaḥ // BrP_33.28 //
agnihotraṃ ca vedāś ca yajñāś ca bahudakṣiṇāḥ /
bhānor bhaktinamaskāra- kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm // BrP_33.29 //
tīrthānāṃ paramaṃ tīrthaṃ maṅgalānāṃ ca maṅgalam /
pavitraṃ ca pavitrāṇāṃ prapadyante divākaram // BrP_33.30 //
śakrādyaiḥ saṃstutaṃ devaṃ ye namasyanti bhāskaram /
sarvakilbiṣanirmuktāḥ sūryalokaṃ vrajanti te // BrP_33.31 //
{munaya ūcuḥ: }
cirāt prabhṛti no brahmañ śrotum icchā pravartate /
nāmnām aṣṭaśataṃ brūhi yat tvayoktaṃ purā raveḥ // BrP_33.32 //
{brahmovāca: }
aṣṭottaraśataṃ nāmnāṃ śṛṇudhvaṃ gadato mama /
bhāskarasya paraṃ guhyaṃ svargamokṣapradaṃ dvijāḥ // BrP_33.33 //
oṃ sūryo 'ryamā bhagas tvaṣṭā pūṣārkaḥ savitā raviḥ /
gabhastimān ajaḥ kālo mṛtyur dhātā prabhākaraḥ // BrP_33.34 //
pṛthivy āpaś ca tejaś ca khaṃ vāyuś ca parāyaṇam /
somo bṛhaspatiḥ śukro budho 'ṅgāraka eva ca // BrP_33.35 //
indro vivasvān dīptāṃśuḥ śuciḥ śauriḥ śanaiścaraḥ /
brahmā viṣṇuś ca rudraś ca skando vaiśravaṇo yamaḥ // BrP_33.36 //
vaidyuto jāṭharaś cāgnir aindhanas tejasāṃ patiḥ /
dharmadhvajo vedakartā vedāṅgo vedavāhanaḥ // BrP_33.37 //
kṛtaṃ tretā dvāparaś ca kaliḥ sarvāmarāśrayaḥ /
kalākāṣṭhāmuhūrtāś ca kṣapā yāmās tathā kṣaṇāḥ // BrP_33.38 //
saṃvatsarakaro 'śvatthaḥ kālacakro vibhāvasuḥ /
puruṣaḥ śāśvato yogī vyaktāvyaktaḥ sanātanaḥ // BrP_33.39 //
kālādhyakṣaḥ prajādhyakṣo viśvakarmā tamonudaḥ /
varuṇaḥ sāgaro 'ṃśaś ca jīmūto jivano 'rihā // BrP_33.40 //
bhūtāśrayo bhūtapatiḥ sarvalokanamaskṛtaḥ /
sraṣṭā saṃvartako vahniḥ sarvasyādir alolupaḥ // BrP_33.41 //
anantaḥ kapilo bhānuḥ kāmadaḥ sarvatomukhaḥ /
jayo viśālo varadaḥ sarvabhūtaniṣevitaḥ // BrP_33.42 //
manaḥ suparṇo bhūtādiḥ śīghragaḥ prāṇadhāraṇaḥ /
dhanvantarir dhūmaketur ādidevo 'diteḥ sutaḥ // BrP_33.43 //
dvādaśātmā ravir dakṣaḥ pitā mātā pitāmahaḥ /
svargadvāraṃ prajādvāraṃ mokṣadvāraṃ triviṣṭapam // BrP_33.44 //
dehakartā praśāntātmā viśvātmā viśvatomukhaḥ /
carācarātmā sūkṣmātmā maitreyaḥ karuṇānvitaḥ // BrP_33.45 //
etad vai kīrtanīyasya sūryasyāmitatejasaḥ /
nāmnām aṣṭaśataṃ ramyaṃ mayā proktaṃ dvijottamāḥ // BrP_33.46 //
suragaṇapitṛyakṣasevitaṃ hy BrP_33.47a
asuraniśākarasiddhavanditam BrP_33.47b
varakanakahutāśanaprabhaṃ BrP_33.47c
praṇipatito 'smi hitāya bhāskaram BrP_33.47d
sūryodaye yaḥ susamāhitaḥ paṭhet BrP_33.48a
sa putradārān dhanaratnasaṃcayān BrP_33.48b
labheta jātismaratāṃ naraḥ sa tu BrP_33.48c
smṛtiṃ ca medhāṃ ca sa vindate parām BrP_33.48d
imaṃ stavaṃ devavarasya yo naraḥ BrP_33.49a
prakīrtayec chuddhamanāḥ samāhitaḥ BrP_33.49b
vimucyate śokadavāgnisāgarāl BrP_33.49c
labheta kāmān manasā yathepsitān BrP_33.49d
{brahmovāca: }
yo 'sau sarvagato devas tripurāris trilocanaḥ /
umāpriyakaro rudraś candrārdhakṛtaśekharaḥ // BrP_34.1 //
vidrāvya vibudhān sarvān siddhavidyādharān ṛṣīn /
gandharvayakṣanāgāṃś ca tathānyāṃś ca samāgatān // BrP_34.2 //
jaghāna pūrvaṃ dakṣasya yajato dharaṇītale /
yajñaṃ samṛddhaṃ ratnāḍhyaṃ sarvasaṃbhārasaṃbhṛtam // BrP_34.3 //
yasya pratāpasaṃtrastāḥ śakrādyās tridivaukasaḥ /
śāntiṃ na lebhire viprāḥ kailāsaṃ śaraṇaṃ gatāḥ // BrP_34.4 //
sa āste tatra varadaḥ śūlapāṇir vṛṣadhvajaḥ /
pinākapāṇir bhagavān dakṣayajñavināśanaḥ // BrP_34.5 //
mahādevo 'kale deśe kṛttivāsā vṛṣadhvajaḥ /
ekāmrake muniśreṣṭhāḥ sarvakāmaprado haraḥ // BrP_34.6 //
{munaya ūcuḥ: }
kimarthaṃ sa bhavo devaḥ sarvabhūtahite rataḥ /
jaghāna yajñaṃ dakṣasya devaiḥ sarvair alaṃkṛtam // BrP_34.7 //
na hy alpaṃ kāraṇaṃ tatra prabho manyāmahe vayam /
śrotum icchāmahe brūhi paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ // BrP_34.8 //
{brahmovāca: }
dakṣasyāsann aṣṭa kanyā yāś caivaṃ patisaṃgatāḥ /
svebhyo gṛhebhyaś cānīya tāḥ pitābhyarcayad gṛhe // BrP_34.9 //
tatas tv abhyarcitā viprā nyavasaṃs tāḥ pitur gṛhe /
tāsāṃ jyeṣṭhā satī nāma patnī yā tryambakasya vai // BrP_34.10 //
nājuhāvātmajāṃ tāṃ vai dakṣo rudram abhidviṣan /
akarot saṃnatiṃ dakṣe na ca kāṃcin maheśvaraḥ // BrP_34.11 //
jāmātā śvaśure tasmin svabhāvāt tejasi sthitaḥ /
tato jñātvā satī sarvās tās tu prāptāḥ pitur gṛham // BrP_34.12 //
jagāma sāpy anāhūtā satī tu svapitur gṛham /
tābhyo hīnāṃ pitā cakre satyāḥ pūjām asaṃmatām /
tato 'bravīt sā pitaraṃ devī krodhasamākulā // BrP_34.13 //
{saty uvāca: }
yavīyasībhyaḥ śreṣṭhāhaṃ kiṃ na pūjasi māṃ prabho /
asatkṛtām avasthāṃ yaḥ kṛtavān asi garhitām /
ahaṃ jyeṣṭhā variṣṭhā ca māṃ tvaṃ satkartum arhasi // BrP_34.14 //
{brahmovāca: }
evam ukto 'bravīd enāṃ dakṣaḥ saṃraktalocanaḥ //* BrP_34.15 //
{dakṣa uvāca: }
tvattaḥ śreṣṭhā variṣṭhāś ca pūjyā bālāḥ sutā mama /
tāsāṃ ye caiva bhartāras te me bahumatāḥ sati // BrP_34.16 //
brahmiṣṭhāś ca vratasthāś ca mahāyogāḥ sudhārmikāḥ /
guṇaiś caivādhikāḥ ślāghyāḥ sarve te tryambakāt sati // BrP_34.17 //
vasiṣṭho 'triḥ pulastyaś ca aṅgirāḥ pulahaḥ kratuḥ /
bhṛgur marīciś ca tathā śreṣṭhā jāmātaro mama // BrP_34.18 //
taiś cāpi spardhate śarvaḥ sarve te caiva taṃ prati /
tena tvāṃ na bubhūṣāmi pratikūlo hi me bhavaḥ // BrP_34.19 //
ity uktavāṃs tadā dakṣaḥ saṃpramūḍhena cetasā /
śāpārtham ātmanaś caiva yenoktā vai maharṣayaḥ /
tathoktā pitaraṃ sā vai kruddhā devī tam abravīt // BrP_34.20 //
{saty uvāca: }
vāṅmanaḥkarmabhir yasmād aduṣṭāṃ māṃ vigarhasi /
tasmāt tyajāmy ahaṃ deham imaṃ tāta tavātmajam // BrP_34.21 //
{brahmovāca: }
tatas tenāpamānena satī duḥkhād amarṣitā /
abravīd vacanaṃ devī namaskṛtya svayaṃbhuve // BrP_34.22 //
{saty uvāca: }
yenāham apadehā vai punar dehena bhāsvatā /
tatrāpy aham asaṃmūḍhā saṃbhūtā dhārmikī punaḥ /
gaccheyaṃ dharmapatnītvaṃ tryambakasyaiva dhīmataḥ // BrP_34.23 //
{brahmovāca: }
tatraivātha samāsīnā ruṣṭātmānaṃ samādadhe /
dhārayām āsa cāgneyīṃ dhāraṇām ātmanātmani // BrP_34.24 //
tataḥ svātmānam utthāpya vāyunā samudīritaḥ /
sarvāṅgebhyo viniḥsṛtya vahnir bhasma cakāra tām // BrP_34.25 //
tad upaśrutya nidhanaṃ satyā devyāḥ sa śūladhṛk /
saṃvādaṃ ca tayor buddhvā yāthātathyena śaṃkaraḥ /
dakṣasya ca vināśāya cukopa bhagavān prabhuḥ // BrP_34.26 //
{śrīśaṃkara uvāca: }
yasmād avamatā dakṣa sahasaivāgatā satī /
praśastāś cetarāḥ sarvās tvatsutā bhartṛbhiḥ saha // BrP_34.27 //
tasmād vaivasvate prāpte punar ete maharṣayaḥ /
utpatsyanti dvitīye vai tava yajñe hy ayonijāḥ // BrP_34.28 //
hute vai brahmaṇaḥ sattre cākṣuṣasyāntare manoḥ /
abhivyāhṛtya saptarṣīn dakṣaṃ so 'bhyaśapat punaḥ // BrP_34.29 //
bhavitā mānuṣo rājā cākṣuṣasyāntare manoḥ /
prācīnabarhiṣaḥ pautraḥ putraś cāpi pracetasaḥ // BrP_34.30 //
dakṣa ity eva nāmnā tvaṃ māriṣāyāṃ janiṣyasi /
kanyāyāṃ śākhināṃ caiva prāpte vai cākṣuṣāntare // BrP_34.31 //
ahaṃ tatrāpi te vighnam ācariṣyāmi durmate /
dharmakāmārthayukteṣu karmasv iha punaḥ punaḥ // BrP_34.32 //
tato vai vyāhṛto dakṣo rudraṃ so 'bhyaśapat punaḥ //* BrP_34.33 //
{dakṣa uvāca: }
yasmāt tvaṃ matkṛte krūra ṛṣīn vyāhṛtavān asi /
tasmāt sārdhaṃ surair yajñe na tvāṃ yakṣyanti vai dvijāḥ // BrP_34.34 //
kṛtvāhutiṃ tava krūra apaḥ spṛśanti karmasu /
ihaiva vatsyase loke divaṃ hitvāyugakṣayāt /
tato devais tu te sārdhaṃ na tu pūjā bhaviṣyati // BrP_34.35 //
{rudra uvāca: }
cāturvarṇyaṃ tu devānāṃ te cāpy ekatra bhuñjate /
na bhokṣye sahitas tais tu tato bhokṣyāmy ahaṃ pṛthak // BrP_34.36 //
sarveṣāṃ caiva lokānām ādir bhūrloka ucyate /
tam ahaṃ dhārayāmy ekaḥ svecchayā na tavājñayā // BrP_34.37 //
tasmin dhṛte sarvalokāḥ sarve tiṣṭhanti śāśvatāḥ /
tasmād ahaṃ vasāmīha satataṃ na tavājñayā // BrP_34.38 //
{brahmovāca: }
tato 'bhivyāhṛto dakṣo rudreṇāmitatejasā /
svāyaṃbhuvīṃ tanuṃ tyaktvā utpanno mānuṣeṣv iha // BrP_34.39 //
yadā gṛhapatir dakṣo yajñānām īśvaraḥ prabhuḥ /
samasteneha yajñena so 'yajad daivataiḥ saha // BrP_34.40 //
atha devī satī yat te prāpte vaivasvate 'ntare /
menāyāṃ tām umāṃ devīṃ janayām āsa śailarāṭ // BrP_34.41 //
sā tu devī satī pūrvam āsīt paścād umābhavat /
sahavratā bhavasyaiṣā naitayā mucyate bhavaḥ // BrP_34.42 //
yāvad icchati saṃsthānaṃ prabhur manvantareṣv iha /
mārīcaṃ kaśyapaṃ devī yathāditir anuvratā // BrP_34.43 //
sārdhaṃ nārāyaṇaṃ śrīs tu maghavantaṃ śacī yathā /
viṣṇuṃ kīrtir uṣā sūryaṃ vasiṣṭhaṃ cāpy arundhatī // BrP_34.44 //
naitāṃs tu vijahaty etā bhartṝn devyaḥ kathaṃcana /
evaṃ prācetaso dakṣo jajñe vai cākṣuṣe 'ntare // BrP_34.45 //
prācīnabarhiṣaḥ pautraḥ putraś cāpi pracetasām /
daśabhyas tu pracetobhyo māriṣāyāṃ punar nṛpa // BrP_34.46 //
jajñe rudrābhiśāpena dvitīyam iti naḥ śrutam /
bhṛgvādayas tu te sarve jajñire vai maharṣayaḥ // BrP_34.47 //
ādye tretāyuge pūrvaṃ manor vaivasvatasya ha /
devasya mahato yajñe vāruṇīṃ bibhratas tanum // BrP_34.48 //
ity eṣo 'nuśayo hy āsīt tayor jātyantare gataḥ /
prajāpateś ca dakṣasya tryambakasya ca dhīmataḥ // BrP_34.49 //
tasmān nānuśayaḥ kāryo vareṣv iha kadācana /
jātyantaragatasyāpi bhāvitasya śubhāśubhaiḥ /
jantor na bhūtaye khyātis tan na kāryaṃ vijānatā // BrP_34.50 //
{munaya ūcuḥ: }
kathaṃ roṣeṇa sā pūrvaṃ dakṣasya duhitā satī /
tyaktvā dehaṃ punar jātā girirājagṛhe prabho // BrP_34.51 //
dehāntare kathaṃ tasyāḥ pūrvadeho babhūva ha /
bhavena saha saṃyogaḥ saṃvādaś ca tayoḥ katham // BrP_34.52 //
svayaṃvaraḥ kathaṃ vṛttas tasmin mahati janmani /
vivāhaś ca jagannātha sarvāścaryasamanvitaḥ // BrP_34.53 //
tat sarvaṃ vistarād brahman vaktum arhasi sāṃpratam /
śrotum icchāmahe puṇyāṃ kathāṃ cātimanoharām // BrP_34.54 //
{brahmovāca: }
śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ kathāṃ pāpapraṇāśinīm /
umāśaṃkarayoḥ puṇyāṃ sarvakāmaphalapradām // BrP_34.55 //
kadācit svagṛhāt prāptaṃ kaśyapaṃ dvipadāṃ varam /
apṛcchad dhimavān vṛttaṃ loke khyātikaraṃ hitam // BrP_34.56 //
kenākṣayāś ca lokāḥ syuḥ khyātiś ca paramā mune /
tathaiva cārcanīyatvaṃ satsu tat kathayasva me // BrP_34.57 //
{kaśyapa uvāca: }
apatyena mahābāho sarvam etad avāpyate /
mamākhyātir apatyena brahmaṇā ṛṣibhiḥ saha // BrP_34.58 //
kiṃ na paśyasi śailendra yato māṃ paripṛcchasi /
vartayiṣyāmi yac cāpi yathādṛṣṭaṃ purācala // BrP_34.59 //
vārāṇasīm ahaṃ gacchann apaśyaṃ saṃsthitaṃ divi /
vimānaṃ sunavaṃ divyam anaupamyaṃ mahardhimat // BrP_34.60 //
tasyādhastād ārtanādaṃ gartasthāne śṛṇomy aham /
tam ahaṃ tapasā jñātvā tatraivāntarhitaḥ sthitaḥ // BrP_34.61 //
athāgāt tatra śailendra vipro niyamavāñ śuciḥ /
tīrthābhiṣekapūtātmā pare tapasi saṃsthitaḥ // BrP_34.62 //
atha sa vrajamānas tu vyāghreṇābhīṣito dvijaḥ /
viveśa taṃ tadā deśaṃ sa garto yatra bhūdhara // BrP_34.63 //
gartāyāṃ vīraṇastambe lambamānāṃs tadā munīn /
apaśyad ārto duḥkhārtāṃs tān apṛcchac ca sa dvijaḥ // BrP_34.64 //
{dvija uvāca: }
ke yūyaṃ vīraṇastambe lambamānā hy adhomukhāḥ /
duḥkhitāḥ kena mokṣaś ca yuṣmākaṃ bhavitānaghāḥ // BrP_34.65 //
{pitara ūcuḥ: }
vayaṃ te kṛtapuṇyasya pitaraḥ sapitāmahāḥ /
prapitāmahāś ca kliśyāmas tava duṣṭena karmaṇā // BrP_34.66 //
narako 'yaṃ mahābhāga gartarūpeṇa saṃsthitaḥ /
tvaṃ cāpi vīraṇastambas tvayi lambāmahe vayam // BrP_34.67 //
yāvat tvaṃ jīvase vipra tāvad eva vayaṃ sthitāḥ /
mṛte tvayi gamiṣyāmo narakaṃ pāpacetasaḥ // BrP_34.68 //
yadi tvaṃ dārasaṃyogaṃ kṛtvāpatyaṃ guṇottaram /
utpādayasi tenāsmān mucyema vayam enasaḥ // BrP_34.69 //
nānyena tapasā putra tīrthānāṃ ca phalena ca /
etat kuru mahābuddhe tārayasva pitṝn bhayāt // BrP_34.70 //
{kaśyapa uvāca: }
sa tatheti pratijñāya ārādhya vṛṣabhadhvajam /
pitṝn gartāt samuddhṛtya gaṇapān pracakāra ha // BrP_34.71 //
svayaṃ rudrasya dayitaḥ suveśo nāma nāmataḥ /
saṃmato balavāṃś caiva rudrasya gaṇapo 'bhavat // BrP_34.72 //
tasmāt kṛtvā tapo ghoram apatyaṃ guṇavad bhṛśam /
utpādayasva śailendra sutāṃ tvaṃ varavarṇinīm // BrP_34.73 //
{brahmovāca: }
sa evam uktvā ṛṣiṇā śailendro niyamasthitaḥ /
tapaś cakārāpy atulaṃ yena tuṣṭir abhūn mama // BrP_34.74 //
tadā tam utpapātāhaṃ varado 'smīti cābravam /
brūhi tuṣṭo 'smi śailendra tapasānena suvrata // BrP_34.75 //
{himavān uvāca: }
bhagavan putram icchāmi guṇaiḥ sarvair alaṃkṛtam /
evaṃ varaṃ prayacchasva yadi tuṣṭo 'si me prabho // BrP_34.76 //
{brahmovāca: }
tasya tad vacanaṃ śrutvā girirājasya bho dvijāḥ /
tadā tasmai varaṃ cāhaṃ dattavān manasepsitam // BrP_34.77 //
kanyā bhavitrī śailendra tapasānena suvrata /
yasyāḥ prabhāvāt sarvatra kīrtim āpsyasi śobhanām // BrP_34.78 //
arcitaḥ sarvadevānāṃ tīrthakoṭisamāvṛtaḥ /
pāvanaś caiva puṇyena devānām api sarvataḥ // BrP_34.79 //
jyeṣṭhā ca sā bhavitrī te anye cātra tataḥ śubhe //* BrP_34.80 //
so 'pi kālena śailendro menāyām udapādayat /
aparṇām ekaparṇāṃ ca tathā caivaikapāṭalām // BrP_34.81 //
nyagrodham ekaparṇaṃ tu pāṭalaṃ caikapāṭalām /
aśitvā tv ekaparṇāṃ tu aniketas tapo 'carat // BrP_34.82 //
śataṃ varṣasahasrāṇāṃ duścaraṃ devadānavaiḥ /
āhāram ekaparṇaṃ tu ekaparṇā samācarat // BrP_34.83 //
pāṭalena tathaikena vidadhe caikapāṭalā /
pūrṇe varṣasahasre tu āhāraṃ tāḥ pracakratuḥ // BrP_34.84 //
aparṇā tu nirāhārā tāṃ mātā pratyabhāṣata /
niṣedhayantī co meti mātṛsnehena duḥkhitā // BrP_34.85 //
sā tathoktā tayā mātrā devī duścaracāriṇī /
tenaiva nāmnā lokeṣu vikhyātā surapūjitā // BrP_34.86 //
etat tu trikumārīkaṃ jagat sthāvarajaṅgamam /
etāsāṃ tapasāṃ vṛttaṃ yāvad bhūmir dhariṣyati // BrP_34.87 //
tapaḥśarīrās tāḥ sarvās tisro yogaṃ samāśritāḥ /
sarvāś caiva mahābhāgās tathā ca sthirayauvanāḥ // BrP_34.88 //
tā lokamātaraś caiva brahmacāriṇya eva ca /
anugṛhṇanti lokāṃś ca tapasā svena sarvadā // BrP_34.89 //
umā tāsāṃ variṣṭhā ca jyeṣṭhā ca varavarṇinī /
mahāyogabalopetā mahādevam upasthitā // BrP_34.90 //
dattakaś cośanā tasya putraḥ sa bhṛgunandanaḥ /
āsīt tasyaikaparṇā tu devalaṃ suṣuve sutam // BrP_34.91 //
yā tu tāsāṃ kumārīṇāṃ tṛtīyā hy ekapāṭalā /
putraṃ sā tam alarkasya jaigīṣavyam upasthitā // BrP_34.92 //
tasyāś ca śaṅkhalikhitau smṛtau putrāv ayonijau /
umā tu yā mayā tubhyaṃ kīrtitā varavarṇinī // BrP_34.93 //
atha tasyās tapoyogāt trailokyam akhilaṃ tadā /
pradhūpitam ihālakṣya vacas tām aham abravam // BrP_34.94 //
devi kiṃ tapasā lokāṃs tāpayiṣyasi śobhane /
tvayā sṛṣṭam idaṃ sarvaṃ mā kṛtvā tad vināśaya // BrP_34.95 //
tvaṃ hi dhārayase lokān imān sarvān svatejasā /
brūhi kiṃ te jaganmātaḥ prārthitaṃ saṃpratīha naḥ // BrP_34.96 //
{devy uvāca: }
yadarthaṃ tapaso hy asya caraṇaṃ me pitāmaha /
tvam eva tad vijānīṣe tataḥ pṛcchasi kiṃ punaḥ // BrP_34.97 //
{brahmovāca: }
tatas tām abravaṃ cāhaṃ yadarthaṃ tapyase śubhe /
sa tvāṃ svayam upāgamya ihaiva varayiṣyati // BrP_34.98 //
śarva eva patiḥ śreṣṭhaḥ sarvalokeśvareśvaraḥ /
vayaṃ sadaiva yasyeme vaśyā vai kiṃkarāḥ śubhe // BrP_34.99 //
sa devadevaḥ parameśvaraḥ svayaṃ BrP_34.100a
svayaṃbhur āyāsyati devi te 'ntikam BrP_34.100b
udārarūpo vikṛtādirūpaḥ BrP_34.100c
samānarūpo 'pi na yasya kasyacit BrP_34.100d
maheśvaraḥ parvatalokavāsī BrP_34.101a
carācareśaḥ prathamo 'prameyaḥ BrP_34.101b
vinendunā hīndrasamānavarcasā BrP_34.101c
vibhīṣaṇaṃ rūpam ivāsthito yaḥ BrP_34.101d
{brahmovāca: }
tatas tām abruvan devās tadā gatvā tu sundarīm /
devi śīghreṇa kālena dhūrjaṭir nīlalohitaḥ // BrP_35.1 //
sa bhartā tava deveśo bhavitā mā tapaḥ kṛthāḥ /
tataḥ pradakṣiṇīkṛtya devā viprā gireḥ sutām // BrP_35.2 //
jagmuś cādarśanaṃ tasyāḥ sā cāpi virarāma ha /
sā devī sūktam ity evam uktvā svasyāśrame śubhe // BrP_35.3 //
dvāri jātam aśokaṃ ca samupāśritya cāsthitā /
athāgāc candratilakas tridaśārtiharo haraḥ // BrP_35.4 //
vikṛtaṃ rūpam āsthāya hrasvo bāhuka eva ca /
vibhagnanāsiko bhūtvā kubjaḥ keśāntapiṅgalaḥ // BrP_35.5 //
uvāca vikṛtāsyaś ca devi tvāṃ varayāmy aham /
athomā yogasaṃsiddhā jñātvā śaṃkaram āgatam // BrP_35.6 //
antarbhāvaviśuddhātmā kṛpānuṣṭhānalipsayā /
tam uvācārghapādyābhyāṃ madhuparkeṇa caiva ha // BrP_35.7 //
saṃpūjya sumanobhis taṃ brāhmaṇaṃ brāhmaṇapriyā //* BrP_35.8 //
{devy uvāca: }
bhagavan na svatantrāhaṃ pitā me tv agraṇīr gṛhe /
sa prabhur mama dāne vai kanyāhaṃ dvijapuṃgava // BrP_35.9 //
gatvā yācasva pitaraṃ mama śailendram avyayam /
sa ced dadāti māṃ vipra tubhyaṃ tad ucitaṃ mama // BrP_35.10 //
{brahmovāca: }
tataḥ sa bhagavān devas tathaiva vikṛtaḥ prabhuḥ /
uvāca śailarājānaṃ sutāṃ me yaccha śailarāṭ // BrP_35.11 //
sa taṃ vikṛtarūpeṇa jñātvā rudram athāvyayam /
bhītaḥ śāpāc ca vimanā idaṃ vacanam abravīt // BrP_35.12 //
{śailendra uvāca: }
bhagavan nāvamanye 'haṃ brāhmaṇān bhuvi devatāḥ /
manīṣitaṃ tu yat pūrvaṃ tac chṛṇuṣva mahāmate // BrP_35.13 //
svayaṃvaro me duhitur bhavitā viprapūjitaḥ /
varayed yaṃ svayaṃ tatra sa bhartāsyā bhaviṣyati // BrP_35.14 //
tac chrutvā śailavacanaṃ bhagavān vṛṣabhadhvajaḥ /
devyāḥ samīpam āgatya idam āha mahāmanāḥ // BrP_35.15 //
{śiva uvāca: }
devi pitrā tv anujñātaḥ svayaṃvara iti śrutiḥ /
tatra tvaṃ varayitrī yaṃ sa te bhartā bhaved iti // BrP_35.16 //
tad āpṛcchya gamiṣyāmi durlabhāṃ tvāṃ varānane /
rūpavantaṃ samutsṛjya vṛṇoṣy asadṛśaṃ katham // BrP_35.17 //
{brahmovāca: }
tenoktā sā tadā tatra bhāvayantī tadīritam /
bhāvaṃ ca rudranihitaṃ prasādaṃ manasas tathā // BrP_35.18 //
saṃprāpyovāca deveśaṃ mā te 'bhūd buddhir anyathā /
ahaṃ tvāṃ varayiṣyāmi nādbhutaṃ tu kathaṃcana // BrP_35.19 //
athavā te 'sti saṃdeho mayi vipra kathaṃcana /
ihaiva tvāṃ mahābhāga varayāmi manogatam // BrP_35.20 //
{brahmovāca: }
gṛhītvā stabakaṃ sā tu hastābhyāṃ tatra saṃsthitā /
skandhe śaṃbhoḥ samādhāya devī prāha vṛto 'si me // BrP_35.21 //
tataḥ sa bhagavān devas tayā devyā vṛtas tadā /
uvāca tam aśokaṃ vai vācā saṃjīvayann iva // BrP_35.22 //
{śiva uvāca: }
yasmāt tava supuṇyena stabakena vṛto 'smy aham /
tasmāt tvaṃ jarayā tyaktas tv amaraḥ saṃbhaviṣyasi // BrP_35.23 //
kāmarūpī kāmapuṣpaḥ kāmado dayito mama /
sarvābharaṇapuṣpāḍhyaḥ sarvapuṣpaphalopagaḥ // BrP_35.24 //
sarvānnabhakṣakaś caiva amṛtasvāda eva ca /
sarvagandhaś ca devānāṃ bhaviṣyasi dṛḍhapriyaḥ // BrP_35.25 //
nirbhayaḥ sarvalokeṣu bhaviṣyasi sunirvṛtaḥ /
āśramaṃ vedam atyarthaṃ citrakūṭeti viśrutam // BrP_35.26 //
yo hi yāsyati puṇyārthī so 'śvamedham avāpsyati /
yas tu tatra mṛtaś cāpi brahmalokaṃ sa gacchati // BrP_35.27 //
yaś cātra niyamair yuktaḥ prāṇān samyak parityajet /
sa devyās tapasā yukto mahāgaṇapatir bhavet // BrP_35.28 //
{brahmovāca: }
evam uktvā tadā deva āpṛcchya himavatsutām /
antardadhe jagatsraṣṭā sarvabhūtapa īśvaraḥ // BrP_35.29 //
sāpi devī gate tasmin bhagavaty amitātmani /
tata evonmukhī bhūtvā śilāyāṃ saṃbabhūva ha // BrP_35.30 //
unmukhī sā bhave tasmin maheśe jagatāṃ prabhau /
niśeva candrarahitā na babhau vimanās tadā // BrP_35.31 //
atha śuśrāva śabdaṃ ca bālasyārtasya śailajā /
sarasy udakasaṃpūrṇe samīpe cāśramasya ca // BrP_35.32 //
sa kṛtvā bālarūpaṃ tu devadevaḥ svayaṃ śivaḥ /
krīḍāhetoḥ saromadhye grāhagrasto 'bhavat tadā // BrP_35.33 //
yogamāyāṃ samāsthāya prapañcodbhavakāraṇam /
tad rūpaṃ saraso madhye kṛtvaivaṃ samabhāṣata // BrP_35.34 //
{bāla uvāca: }
trātu māṃ kaścid ity āha grāheṇa hṛtacetasam /
dhik kaṣṭaṃ bāla evāham aprāptārthamanorathaḥ // BrP_35.35 //
prayāmi nidhanaṃ vaktre grāhasyāsya durātmanaḥ /
śocāmi na svakaṃ dehaṃ grāhagrastaḥ suduḥkhitaḥ // BrP_35.36 //
yathā śocāmi pitaraṃ mātaraṃ ca tapasvinīm /
grāhagṛhītaṃ māṃ śrutvā prāptaṃ nidhanam utsukau // BrP_35.37 //
priyaputrāv ekaputrau prāṇān nūnaṃ tyajiṣyataḥ /
aho bata sukaṣṭaṃ vai yo 'haṃ bālo 'kṛtāśramaḥ /
antargrāheṇa grastas tu yāsyāmi nidhanaṃ kila // BrP_35.38 //
{brahmovāca: }
śrutvā tu devī taṃ nādaṃ viprasyārtasya śobhanā /
utthāya prasthitā tatra yatra tiṣṭhaty asau dvijaḥ // BrP_35.39 //
sāpaśyad induvadanā bālakaṃ cārurūpiṇam /
grāhasya mukham āpannaṃ vepamānam avasthitam // BrP_35.40 //
so 'pi grāhavaraḥ śrīmān dṛṣṭvā devīm upāgatām /
taṃ gṛhītvā drutaṃ yāto madhyaṃ sarasa eva hi // BrP_35.41 //
sa kṛṣyamāṇas tejasvī nādam ārtaṃ tadākarot /
athāha devī duḥkhārtā bālaṃ dṛṣṭvā grahāvṛtam // BrP_35.42 //
{pārvaty uvāca: }
grāharāja mahāsattva bālakaṃ hy ekaputrakam /
vimuñcemaṃ mahādaṃṣṭra kṣipraṃ bhīmaparākrama // BrP_35.43 //
{grāha uvāca: }
yo devi divase ṣaṣṭhe prathamaṃ samupaiti mām /
sa āhāro mama purā vihito lokakartṛbhiḥ // BrP_35.44 //
so 'yaṃ mama mahābhāge ṣaṣṭhe 'hani girīndraje /
brahmaṇā prerito nūnaṃ nainaṃ mokṣye kathaṃcana // BrP_35.45 //
{devy uvāca: }
yan mayā himavacchṛṅge caritaṃ tapa uttamam /
tena bālam imaṃ muñca grāharāja namo 'stu te // BrP_35.46 //
{grāha uvāca: }
mā vyayas tapaso devi bhṛśaṃ bāle śubhānane /
yad bravīmi kuru śreṣṭhe tathā mokṣam avāpsyati // BrP_35.47 //
{devy uvāca: }
grāhādhipa vadasvāśu yat satām avigarhitam /
tat kṛtaṃ nātra saṃdeho yato me brāhmaṇāḥ priyāḥ // BrP_35.48 //
{grāha uvāca: }
yat kṛtaṃ vai tapaḥ kiṃcid bhavatyā svalpam uttamam /
tat sarvaṃ me prayacchāśu tato mokṣam avāpsyati // BrP_35.49 //
{devy uvāca: }
janmaprabhṛti yat puṇyaṃ mahāgrāha kṛtaṃ mayā /
tat te sarvaṃ mayā dattaṃ bālaṃ muñca mahāgraha // BrP_35.50 //
{brahmovāca: }
prajajvāla tato grāhas tapasā tena bhūṣitaḥ /
āditya iva madhyāhne durnirīkṣas tadābhavat /
uvāca caivaṃ tuṣṭātmā devīṃ lokasya dhāriṇīm // BrP_35.51 //
{grāha uvāca: }
devi kiṃ kṛtyam etat te suniścitya mahāvrate /
tapaso 'py arjanaṃ duḥkhaṃ tasya tyāgo na śasyate // BrP_35.52 //
gṛhāṇa tapa eva tvaṃ bālaṃ cemaṃ sumadhyame /
tuṣṭo 'smi te viprabhaktyā varaṃ tasmād dadāmi te /
sā tv evam uktā grāheṇa uvācedaṃ mahāvratā // BrP_35.53 //
{devy uvāca: }
dehenāpi mayā grāha rakṣyo vipraḥ prayatnataḥ /
tapaḥ punar mayā prāpyaṃ na prāpyo brāhmaṇaḥ punaḥ // BrP_35.54 //
suniścitya mahāgrāha kṛtaṃ bālasya mokṣaṇam /
na viprebhyas tapaḥ śreṣṭhaṃ śreṣṭhā me brāhmaṇā matāḥ // BrP_35.55 //
dattvā cāhaṃ na gṛhṇāmi grāhendra vihitaṃ hi te /
nahi kaścin naro grāha pradattaṃ punar āharet // BrP_35.56 //
dattam etan mayā tubhyaṃ nādadāni hi tat punaḥ /
tvayy eva ramatām etad bālaś cāyaṃ vimucyatām // BrP_35.57 //
{brahmovāca: }
tathoktas tāṃ praśasyātha muktvā bālaṃ namasya ca /
devīm ādityāvabhāsas tatraivāntaradhīyata // BrP_35.58 //
bālo 'pi sarasas tīre mukto grāheṇa vai tadā /
svapnalabdha ivārthaughas tatraivāntaradhīyata // BrP_35.59 //
tapaso 'pacayaṃ matvā devī himagirīndrajā /
bhūya eva tapaḥ kartum ārebhe niyamasthitā // BrP_35.60 //
kartukāmāṃ tapo bhūyo jñātvā tāṃ śaṃkaraḥ svayam /
provāca vacanaṃ viprā mā kṛthās tapa ity uta // BrP_35.61 //
mahyam etat tapo devi tvayā dattaṃ mahāvrate /
tat tenaivākṣayaṃ tubhyaṃ bhaviṣyati sahasradhā // BrP_35.62 //
iti labdhvā varaṃ devī tapaso 'kṣayam uttamam /
svayaṃvaram udīkṣantī tasthau prītā mudā yutā // BrP_35.63 //
idaṃ paṭhed yo hi naraḥ sadaiva BrP_35.64a
bālānubhāvācaraṇaṃ hi śaṃbhoḥ BrP_35.64b
sa dehabhedaṃ samavāpya pūto BrP_35.64c
bhaved gaṇeśas tu kumāratulyaḥ BrP_35.64d
{brahmovāca: }
vistṛte himavatpṛṣṭhe vimānaśatasaṃkule /
abhavat sa tu kālena śailaputryāḥ svayaṃvaraḥ // BrP_36.1 //
atha parvatarājo 'sau himavān dhyānakovidaḥ /
duhitur devadevena jñātvā tad abhimantritam // BrP_36.2 //
jānann api mahāśailaḥ samayārakṣaṇepsayā /
svayaṃvaraṃ tato devyāḥ sarvalokeṣv aghoṣayat // BrP_36.3 //
devadānavasiddhānāṃ sarvalokanivāsinām /
vṛṇuyāt parameśānaṃ samakṣaṃ yadi me sutā // BrP_36.4 //
tad eva sukṛtaṃ ślāghyaṃ mamābhyudayasaṃmatam /
iti saṃcintya śailendraḥ kṛtvā hṛdi maheśvaram // BrP_36.5 //
ābrahmakeṣu deveṣu devyāḥ śailendrasattamaḥ /
kṛtvā ratnākulaṃ deśaṃ svayaṃvaram acīkarat // BrP_36.6 //
athaivam āghoṣitamātra eva BrP_36.7a
svayaṃvare tatra nagendraputryāḥ BrP_36.7b
devādayaḥ sarvajagannivāsāḥ BrP_36.7c
samāyayus tatra gṛhītaveśāḥ BrP_36.7d
praphullapadmāsanasaṃniviṣṭaḥ BrP_36.8a
siddhair vṛto yogibhir aprameyaiḥ BrP_36.8b
vijñāpitas tena mahīdhrarājñā BrP_36.8c
āgatas tadāhaṃ tridivair upetaḥ BrP_36.8d
akṣṇāṃ sahasraṃ surarāṭ sa bibhrad BrP_36.9a
divyāṅgahārasragudārarūpaḥ BrP_36.9b
airāvataṃ sarvagajendramukhyaṃ BrP_36.9c
sravanmadāsārakṛtapravāham BrP_36.9d
āruhya sarvāmararāṭ sa vajraṃ BrP_36.10a
bibhrat samāgāt purataḥ surāṇām BrP_36.10b
tejaḥprabhāvādhikatulyarūpī BrP_36.10c
prodbhāsayan sarvadiśo vivasvān BrP_36.10d
haimaṃ vimānaṃ savalatpatākam BrP_36.11a
ārūḍha āgāt tvaritaṃ javena BrP_36.11b
maṇipradīptojjvalakuṇḍalaś ca BrP_36.11c
vahnyarkatejaḥpratime vimāne BrP_36.11d
samabhyagāt kaśyapasūnur eka BrP_36.12a
ādityamadhyād bhaganāmadhārī BrP_36.12b
pīnāṅgayaṣṭiḥ sukṛtāṅgahāra BrP_36.12c
tejobalājñāsadṛśaprabhāvaḥ BrP_36.12d
daṇḍaṃ samāgṛhya kṛtānta āgād BrP_36.13a
āruhya bhīmaṃ mahiṣaṃ javena BrP_36.13b
mahāmahīdhrocchrayapīnagātraḥ BrP_36.13c
svarṇādiratnāñcitacāruveśaḥ BrP_36.13d
samīraṇaḥ sarvajagadvibhartā BrP_36.14a
vimānam āruhya samabhyagād dhi BrP_36.14b
saṃtāpayan sarvasurāsureśāṃs BrP_36.14c
tejodhikas tejasi saṃniviṣṭaḥ BrP_36.14d
vahniḥ samabhyetya surendramadhye BrP_36.15a
jvalan pratasthau varaveśadhārī BrP_36.15b
nānāmaṇiprajvalitāṅgayaṣṭir BrP_36.15c
jagadvaraṃ divyavimānam agryam BrP_36.15d
āruhya sarvadraviṇādhipeśaḥ BrP_36.16a
sa rājarājas tvarito 'bhyagāc ca BrP_36.16b
āpyāyayan sarvasurāsureśān BrP_36.16c
kāntyā ca veśena ca cārurūpaḥ BrP_36.16d
jvalan mahāratnavicitrarūpaṃ BrP_36.17a
vimānam āruhya śaśī samāyāt BrP_36.17b
śyāmāṅgayaṣṭiḥ suvicitraveśaḥ BrP_36.17c
sarvāṅga ābaddhasugandhimālyaḥ BrP_36.17d
tārkṣyaṃ samāruhya mahīdhrakalpaṃ BrP_36.18a
gadādharo 'sau tvaritaḥ sametaḥ BrP_36.18b
athāśvinau cāpi bhiṣagvarau dvāv BrP_36.18c
ekaṃ vimānaṃ tvarayādhiruhya BrP_36.18d
manoharau prajvalacāruveśau BrP_36.19a
ājagmatur devavarau suvīrau BrP_36.19b
sahasranāgaḥ sphuradagnivarṇaṃ BrP_36.19c
bibhrat tadānīṃ jvalanārkatejāḥ BrP_36.19d
sārdhaṃ sa nāgair aparair mahātmā BrP_36.20a
vimānam āruhya samabhyagāc ca BrP_36.20b
diteḥ sutānāṃ ca mahāsurāṇāṃ BrP_36.20c
vahnyarkaśakrānilatulyabhāsām BrP_36.20d
varānurūpaṃ pravidhāya veśaṃ BrP_36.21a
vṛndaṃ samāgāt purataḥ surāṇām BrP_36.21b
gandharvarājaḥ sa ca cārurūpī BrP_36.21c
divyāṅgado divyavimānacārī BrP_36.21d
gandharvasaṃghaiḥ sahito 'psarobhiḥ BrP_36.22a
śakrājñayā tatra samājagāma BrP_36.22b
anye ca devās tridivāt tadānīṃ BrP_36.22c
pṛthak pṛthak cārugṛhītaveśāḥ BrP_36.22d
ājagmur āruhya vimānapṛṣṭhaṃ BrP_36.23a
gandharvayakṣoragakiṃnarāś ca BrP_36.23b
śacīpatis tatra surendramadhye BrP_36.23c
rarāja rājādhikalakṣyamūrtiḥ BrP_36.23d
ājñābalaiśvaryakṛtapramodaḥ BrP_36.24a
svayaṃvaraṃ taṃ samalaṃcakāra BrP_36.24b
hetus trilokasya jagatprasūter BrP_36.24c
mātā ca teṣāṃ sasurāsurāṇām BrP_36.24d
patnī ca śaṃbhoḥ puruṣasya dhīmato BrP_36.25a
gītā purāṇe prakṛtiḥ parā yā BrP_36.25b
dakṣasya kopād dhimavadgṛhaṃ sā BrP_36.25c
kāryārthamāyāt tridivaukasāṃ hi BrP_36.25d
vimānapṛṣṭhe maṇihemajuṣṭe BrP_36.26a
sthitā valaccāmaravījitāṅgī BrP_36.26b
sarvartupuṣpāṃ susugandhamālāṃ BrP_36.26c
pragṛhya devī prasabhaṃ pratasthe BrP_36.26d
{brahmovāca: }
mālāṃ pragṛhya devyāṃ tu sthitāyāṃ devasaṃsadi /
śakrādyair āgatair devaiḥ svayaṃvara upāgate // BrP_36.27 //
devyā jijñāsayā śaṃbhur bhūtvā pañcaśikhaḥ śiśuḥ /
utsaṅgatalasaṃsupto babhūva sahasā vibhuḥ // BrP_36.28 //
tato dadarśa taṃ devī śiśuṃ pañcaśikhaṃ sthitam /
jñātvā taṃ samavadhyānāj jagṛhe prītisaṃyutā // BrP_36.29 //
atha sā śuddhasaṃkalpā kāṅkṣitaṃ prāpya satpatim /
nivṛttā ca tadā tasthau kṛtvā sā hṛdi taṃ vibhum // BrP_36.30 //
tato dṛṣṭvā śiśuṃ devā devyā utsaṅgavartinam /
ko 'yam atreti saṃmantrya cukruśur bhṛśamohitāḥ // BrP_36.31 //
vajram āhārayat tasya bāhum utkṣipya vṛtrahā /
sa bāhur utthitas tasya tathaiva samatiṣṭhata // BrP_36.32 //
stambhitaḥ śiśurūpeṇa devadevena śaṃbhunā /
vajraṃ kṣeptuṃ na śaśāka vṛtrahā calituṃ na ca // BrP_36.33 //
bhago nāma tato deva ādityaḥ kāśyapo balī /
utkṣipya āyudhaṃ dīptaṃ chettum icchan vimohitaḥ // BrP_36.34 //
tasyāpi bhagavān bāhuṃ tathaivāstambhayat tadā /
balaṃ tejaś ca yogaś ca tathaivāstambhayad vibhuḥ // BrP_36.35 //
śiraḥ prakampayan viṣṇuḥ śaṃkaraṃ samavaikṣata /
atha teṣu sthiteṣv evaṃ manyumatsu sureṣu ca // BrP_36.36 //
ahaṃ paramasaṃvigno dhyānam āsthāya sādaram /
buddhavān devadeveśam umotsaṅge samāsthitam // BrP_36.37 //
jñātvāhaṃ parameśānaṃ śīghram utthāya sādaram /
vavande caraṇaṃ śaṃbhoḥ stutavāṃs tam ahaṃ dvijāḥ // BrP_36.38 //
purāṇaiḥ sāmasaṃgītaiḥ puṇyākhyair guhyanāmabhiḥ /
ajas tvam ajaro devaḥ sraṣṭā vibhuḥ parāparam // BrP_36.39 //
pradhānaṃ puruṣo yas tvaṃ brahma dhyeyaṃ tad akṣaram /
amṛtaṃ paramātmā ca īśvaraḥ kāraṇaṃ mahat // BrP_36.40 //
brahmasṛk prakṛteḥ sraṣṭā sarvakṛt prakṛteḥ paraḥ /
iyaṃ ca prakṛtir devī sadā te sṛṣṭikāraṇam // BrP_36.41 //
patnīrūpaṃ samāsthāya jagatkāraṇam āgatā /
namas tubhyaṃ mahādeva devyā vai sahitāya ca // BrP_36.42 //
prasādāt tava deveśa niyogāc ca mayā prajāḥ /
devādyās tu imāḥ sṛṣṭā mūḍhās tvadyogamāyayā // BrP_36.43 //
kuru prasādam eteṣāṃ yathāpūrvaṃ bhavantv ime /
tata evam ahaṃ viprā vijñāpya parameśvaram // BrP_36.44 //
stambhitān sarvadevāṃs tān idaṃ cāhaṃ tadoktavān /
mūḍhāś ca devatāḥ sarvā nainaṃ budhyata śaṃkaram // BrP_36.45 //
gacchadhvaṃ śaraṇaṃ śīghram enam eva maheśvaram /
sārdhaṃ mayaiva deveśaṃ paramātmānam avyayam // BrP_36.46 //
tatas te stambhitāḥ sarve tathaiva tridivaukasaḥ /
praṇemur manasā śarvaṃ bhāvaśuddhena cetasā // BrP_36.47 //
atha teṣāṃ prasanno 'bhūd devadevo maheśvaraḥ /
yathāpūrvaṃ cakārāśu devatānāṃ tanūs tadā // BrP_36.48 //
tata evaṃ pravṛtte tu sarvadevanivāraṇe /
vapuś cakāra deveśas tryakṣaṃ paramam adbhutam // BrP_36.49 //
tejasā tasya te dhvastāś cakṣuḥ sarve nyamīlayan /
tebhyaḥ sa paramaṃ cakṣuḥ svavapurdṛṣṭiśaktimat // BrP_36.50 //
prādāt paramadeveśam apaśyaṃs te tadā vibhum /
te dṛṣṭvā parameśānaṃ tṛtīyekṣaṇadhāriṇam // BrP_36.51 //
śakrādyā menire devāḥ sarva eva sureśvarāḥ /
tasya devī tadā hṛṣṭā samakṣaṃ tridivaukasām // BrP_36.52 //
pādayoḥ sthāpayām āsa sraṅmālām amitadyutiḥ /
sādhu sādhv iti te hocuḥ sarve devāḥ punar vibhum // BrP_36.53 //
saha devyā namaś cakruḥ śirobhir bhūtalāśritaiḥ /
athāsminn antare viprās tam ahaṃ daivataiḥ saha // BrP_36.54 //
himavantaṃ mahāśailam uktavāṃś ca mahādyutim /
ślāghyaḥ pūjyaś ca vandyaś ca sarveṣāṃ tvaṃ mahān asi // BrP_36.55 //
śarveṇa saha saṃbandho yasya te 'bhyudayo mahān /
kriyatāṃ cārur udvāhaḥ kimarthaṃ sthīyate param /
tataḥ praṇamya himavāṃs tadā māṃ pratyabhāṣata // BrP_36.56 //
{himavān uvāca: }
tvam eva kāraṇaṃ deva yasya sarvodaye mama /
prasādaḥ sahasotpanno hetuś cāpi tvam eva hi /
udvāhas tu yadā yādṛk tad vidhatsva pitāmaha // BrP_36.57 //
{brahmovāca: }
tata evaṃ vacaḥ śrutvā girirājasya bho dvijāḥ /
udvāhaḥ kriyatāṃ deva ity ahaṃ coktavān vibhum // BrP_36.58 //
mām āha śaṃkaro devo yatheṣṭam iti lokapaḥ /
tatkṣaṇāc ca tato viprā asmābhir nirmitaṃ puram // BrP_36.59 //
udvāhārthaṃ maheśasya nānāratnopaśobhitam /
ratnāni maṇayaś citrā hemamauktikam eva ca // BrP_36.60 //
mūrtimanta upāgamya alaṃcakruḥ purottamam /
citrā mārakatī bhūmiḥ suvarṇastambhaśobhitā // BrP_36.61 //
bhāsvatsphaṭikabhittiś ca muktāhārapralambitā /
tasmin dvāri pure ramya udvāhārthaṃ vinirmitā // BrP_36.62 //
śuśubhe devadevasya maheśasya mahātmanaḥ /
somādityau samaṃ tatra tāpayantau mahāmaṇī // BrP_36.63 //
saurabheyaṃ manoramyaṃ gandham ādāya mārutaḥ /
pravavau sukhasaṃsparśo bhavabhaktiṃ pradarśayan // BrP_36.64 //
samudrās tatra catvāraḥ śakrādyāś ca surottamāḥ /
devanadyo mahānadyaḥ siddhā munaya eva ca // BrP_36.65 //
gandharvāpsarasaḥ sarve nāgā yakṣāḥ sarākṣasāḥ /
audakāḥ khecarāś cānye kiṃnarā devacāraṇāḥ // BrP_36.66 //
tumburur nārado hāhā hūhūś caiva tu sāmagāḥ /
ramyāṇy ādāya vādyāni tatrājagmus tadā puram // BrP_36.67 //
ṛṣayas tu kathās tatra vedagītās tapodhanāḥ /
puṇyān vaivāhikān mantrāñ jepuḥ saṃhṛṣṭamānasāḥ // BrP_36.68 //
jagato mātaraḥ sarvā devakanyāś ca kṛtsnaśaḥ /
gāyanti harṣitāḥ sarvā udvāhe parameṣṭhinaḥ // BrP_36.69 //
ṛtavaḥ ṣaṭ samaṃ tatra nānāgandhasukhāvahāḥ /
udvāhaḥ śaṃkarasyeti mūrtimanta upasthitāḥ // BrP_36.70 //
nīlajīmūtasaṃkāśair mantradhvanipraharṣibhiḥ /
kekāyamānaiḥ śikhibhir nṛtyamānaiś ca sarvaśaḥ // BrP_36.71 //
vilolapiṅgalaspaṣṭa- vidyullekhāvihāsitā /
kumudāpīḍaśuklābhir balākābhiś ca śobhitā // BrP_36.72 //
pratyagrasaṃjātaśilīndhrakandalī BrP_36.73a
latādrumādyudgatapallavā śubhā BrP_36.73b
śubhāmbudhārāpraṇayaprabodhitair BrP_36.73c
mahālasair bhekagaṇaiś ca nāditā BrP_36.73d
priyeṣu mānoddhatamānasānāṃ BrP_36.74a
manasvinīnām api kāminīnām BrP_36.74b
mayūrakekābhirutaiḥ kṣaṇena BrP_36.74c
manoharair mānavibhaṅgahetubhiḥ BrP_36.74d
tathā vivarṇojjvalacārumūrtinā BrP_36.75a
śaśāṅkalekhākuṭilena sarvataḥ BrP_36.75b
payodasaṃghātasamīpavartinā BrP_36.75c
mahendracāpena bhṛśaṃ virājitā BrP_36.75d
vicitrapuṣpāmbubhavaiḥ sugandhibhir BrP_36.76a
ghanāmbusaṃparkatayā suśītalaiḥ BrP_36.76b
vikampayantī pavanair manoharaiḥ BrP_36.76c
surāṅganānām alakāvalīḥ śubhāḥ BrP_36.76d
garjatpayodasthagitendubimbā BrP_36.77a
navāmbusiktodakacārudūrvā BrP_36.77b
nirīkṣitā sādaram utsukābhir BrP_36.77c
niśvāsadhūmraṃ pathikāṅganābhiḥ BrP_36.77d
haṃsanūpuraśabdāḍhyā samunnatapayodharā /
caladvidyullatāhārā spaṣṭapadmavilocanā // BrP_36.78 //
asitajaladadhīradhvānavitrastahaṃsā BrP_36.79a
vimalasaliladhārotpātanamrotpalāgrā BrP_36.79b
surabhikusumareṇukḹptasarvāṅgaśobhā BrP_36.79c
giriduhitṛvivāhe prāvṛḍ āvirbabhūva BrP_36.79d
meghakañcukanirmuktā padmakośodbhavastanī /
haṃsanūpuranihrādā sarvasasyadigantarā // BrP_36.80 //
vistīrṇapulinaśroṇī kūjatsārasamekhalā /
praphullendīvaraśyāma- vilocanamanoharā // BrP_36.81 //
pakvabimbādharapuṭā kundadantaprahāsinī /
navaśyāmalatāśyāma- romarājipuraskṛtā // BrP_36.82 //
candrāṃśuhāravargeṇa kaṇṭhorasthalagāminā /
prahlādayantī cetāṃsi sarveṣāṃ tridivaukasām // BrP_36.83 //
samadālikulodgīta- madhurasvarabhāṣiṇī /
calatkumudasaṃghāta- cārukuṇḍalaśobhinī // BrP_36.84 //
raktāśokapraśākhottha- pallavāṅgulidhāriṇī /
tatpuṣpasaṃcayamayair vāsobhiḥ samalaṃkṛtā // BrP_36.85 //
raktotpalāgracaraṇā jātīpuṣpanakhāvalī /
kadalīstambhavāmorūḥ śaśāṅkavadanā tathā // BrP_36.86 //
sarvalakṣaṇasaṃpannā sarvālaṃkārabhūṣitā /
premṇā spṛśati kānteva sānurāgā manoramā // BrP_36.87 //
nirmuktāsitameghakañcukapaṭā pūrṇendubimbānanā BrP_36.88a
nīlāmbhojavilocanā ravikaraprodbhinnapadmastanī BrP_36.88b
nānāpuṣparajaḥsugandhipavanaprahrādanī cetasāṃ BrP_36.88c
tatrāsīt kalahaṃsanūpuraravā devyā vivāhe śarat BrP_36.88d
atyarthaśītalāmbhobhiḥ plāvayantau diśaḥ sadā /
ṛtū hemantaśiśirau ājagmatur atidyutī // BrP_36.89 //
tābhyām ṛtubhyāṃ saṃprāpto himavān sa nagottamaḥ /
prāleyacūrṇavarṣibhyāṃ kṣipraṃ raupyaharo babhau // BrP_36.90 //
tena prāleyavarṣeṇa ghanenaiva himālayaḥ /
agādhena tadā reje kṣīroda iva sāgaraḥ // BrP_36.91 //
ṛtupāryayasaṃprāpto babhūva sa mahāgiriḥ /
sādhūpacārāt sahasā kṛtārtha iva durjanaḥ // BrP_36.92 //
prāleyapaṭalacchannaiḥ śṛṅgais tu śuśubhe nagaḥ /
chattrair iva mahābhāgaiḥ pāṇḍaraiḥ pṛthivīpatiḥ // BrP_36.93 //
manobhavodrekakarāḥ surāṇāṃ BrP_36.94a
surāṅganānāṃ ca muhuḥ samīrāḥ BrP_36.94b
svacchāmbupūrṇāś ca tathā nalinyaḥ BrP_36.94c
padmotpalānāṃ kusumair upetāḥ BrP_36.94d
vivāhe gurukanyāyā vasantaḥ samagād ṛtuḥ //* BrP_36.95 //
īṣatsamudbhinnapayodharāgrā BrP_36.96a
nāryo yathā ramyatarā babhūvuḥ BrP_36.96b
nātyuṣṇaśītāni payaḥsarāṃsi BrP_36.96c
kiñjalkacūrṇaiḥ kapilīkṛtāni BrP_36.96d
cakrāhvayugmair upanāditāni BrP_36.96e
yayuḥ prahṛṣṭāḥ suradantimukhyāḥ BrP_36.96f
priyaṅgūś cūtataravaś cūtāṃś cāpi priyaṅgavaḥ /
tarjayanta ivānyonyaṃ mañjarībhiś cakāśire // BrP_36.97 //
himaśṛṅgeṣu śukleṣu tilakāḥ kusumotkarāḥ /
śuśubhuḥ kāryam uddiśya vṛddhā iva samāgatāḥ // BrP_36.98 //
phullāśokalatās tatra rejire śālasaṃśritāḥ /
kāminya iva kāntānāṃ kaṇṭhālambitabāhavaḥ // BrP_36.99 //
tasminn ṛtau śubhrakadambanīpās BrP_36.100a
tālāḥ stamālāḥ saralāḥ kapitthāḥ BrP_36.100b
aśokasarjārjunakovidārāḥ BrP_36.101a
puṃnāganāgeśvarakarṇikārāḥ BrP_36.101b
lavaṅgatālāgurusaptaparṇā BrP_36.101c
nyagrodhaśobhāñjananārikelāḥ BrP_36.101d
vṛkṣās tathānye phalapuṣpavanto BrP_36.102a
dṛśyā babhūvuḥ sumanoharāṅgāḥ BrP_36.102b
jalāśayāś caiva suvarṇatoyāś BrP_36.102c
cakrāṅgakāraṇḍavahaṃsajuṣṭāḥ BrP_36.102d
koyaṣṭidātyūhabalākayuktā BrP_36.103a
dṛśyās tu padmotpalamīnapūrṇāḥ BrP_36.103b
khagāś ca nānāvidhabhūṣitāṅgā BrP_36.103c
dṛśyās tu vṛkṣeṣu sucitrapakṣāḥ BrP_36.103d
krīḍāsu yuktān atha tarjayantaḥ BrP_36.104a
kurvanti śabdaṃ madaneritāṅgāḥ BrP_36.104b
tasmin girāv adrisutāvivāhe BrP_36.104c
vavuś ca vātāḥ sukhaśītalāṅgāḥ BrP_36.104d
puṣpāṇi śubhrāṇy api pātayantaḥ BrP_36.105a
śanair nagebhyo malayādrijātāḥ BrP_36.105b
tathaiva sarve ṛtavaś ca puṇyāś BrP_36.105c
cakāśire 'nyonyavimiśritāṅgāḥ BrP_36.105d
yeṣāṃ suliṅgāni ca kīrtitāni BrP_36.106a
te tatra āsan sumanojñarūpāḥ BrP_36.106b
samadālikulodgīta- śilākusumasaṃcayaiḥ /
parasparaṃ hi mālatyo bhāvayantyo virejire // BrP_36.107 //
nīlāni nīlāmburuhaiḥ payāṃsi BrP_36.108a
gaurāṇi gauraiś ca mṛṇāladaṇḍaiḥ BrP_36.108b
raktaiś ca raktāni bhṛśaṃ kṛtāni BrP_36.108c
mattadvirephāvalijuṣṭapattraiḥ BrP_36.108d
haimāni vistīrṇajaleṣu keṣucin BrP_36.109a
nirantaraṃ cārutarāṇi keṣucit BrP_36.109b
vaidūryanālāni saraḥsu keṣucit BrP_36.109c
prajajñire padmavanāni sarvataḥ BrP_36.109d
vāpyas tatrābhavan ramyāḥ kamalotpalapuṣpitāḥ /
nānāvihaṃgasaṃjuṣṭā haimasopānapaṅktayaḥ // BrP_36.110 //
śṛṅgāṇi tasya tu gireḥ karṇikāraiḥ supuṣpitaiḥ /
samucchritāny aviralair hemānīva babhur dvijāḥ // BrP_36.111 //
īṣadvibhinnakusumaiḥ pāṭalaiś cāpi pāṭalāḥ /
saṃbabhūvur diśaḥ sarvāḥ pavanākampimūrtibhiḥ // BrP_36.112 //
kṛṣṇārjunā daśaguṇā nīlāśokamahīruhāḥ /
girau vavṛdhire phullāḥ spardhayantaḥ parasparam // BrP_36.113 //
cārurāvavijuṣṭāni kiṃśukānāṃ vanāni ca /
parvatasya nitambeṣu sarveṣu ca virejire // BrP_36.114 //
tamālagulmais tasyāsīc chobhā himavatas tadā /
nīlajīmūtasaṃghātair nilīnair iva saṃdhiṣu // BrP_36.115 //
nikāmapuṣpaiḥ suviśālaśākhaiḥ BrP_36.116a
samucchritaiś candanacampakaiś ca BrP_36.116b
pramattapuṃskokilasaṃpralāpair BrP_36.116c
himācalo 'tīva tadā rarāja BrP_36.116d
śrutvā śabdaṃ mṛdumadakalaṃ sarvataḥ kokilānāṃ BrP_36.117a
cañcatpakṣāḥ samadhurataraṃ nīlakaṇṭhā vineduḥ BrP_36.117b
teṣāṃ śabdair upacitabalaḥ puṣpacāpeṣuhastaḥ BrP_36.117c
sajjībhūtas tridaśavanitā veddhum aṅgeṣv anaṅgaḥ BrP_36.117d
paṭuḥ sūryātapaś cāpi prāyaśo 'lpajalāśayaḥ /
devīvivāhasamaye grīṣma āgād dhimācalam // BrP_36.118 //
sa cāpi tarubhis tatra bahubhiḥ kusumotkaraiḥ /
śobhayām āsa śṛṅgāṇi prāleyādreḥ samantataḥ // BrP_36.119 //
tathāpi ca girau tatra vāyavaḥ sumanoharāḥ /
vavuḥ pāṭalavistīrṇa- kadambārjunagandhinaḥ // BrP_36.120 //
vāpyaḥ praphullapadmaugha- kesarāruṇamūrtayaḥ /
abhavaṃs taṭasaṃghuṣṭa- phalahaṃsakadambakāḥ // BrP_36.121 //
tathā kurabakāś cāpi kusumāpāṇḍumūrtayaḥ /
sarveṣu nagaśṛṅgeṣu bhramarāvalisevitāḥ // BrP_36.122 //
bakulāś ca nitambeṣu viśāleṣu mahībhṛtaḥ /
utsasarja manojñāni kusumāni samantataḥ // BrP_36.123 //
iti kusumavicitrasarvavṛkṣā BrP_36.124a
vividhavihaṃgamanādaramyadeśāḥ BrP_36.124b
himagiritanayāvivāhabhūtyai BrP_36.124c
ṣaḍ upayayur ṛtavo munipravīrāḥ BrP_36.124d
tata evaṃ pravṛtte tu sarvabhūtasamāgame /
nānāvādyasamākīrṇe ahaṃ tatra dvijātayaḥ // BrP_36.125 //
śailaputrīm alaṃkṛtya yogyābharaṇasaṃpadā /
puraṃ praveśitavāṃs tāṃ svayam ādāya bho dvijāḥ // BrP_36.126 //
tatas tu punar eveśam ahaṃ caivoktavān vibhum /
havir juhomi vahnau te upādhyāyapade sthitaḥ // BrP_36.127 //
dadāsi mahyaṃ yady ājñāṃ kartavyo 'yaṃ kriyāvidhiḥ /
mām āha śaṃkaraś caivaṃ devadevo jagatpatiḥ // BrP_36.128 //
{śiva uvāca: }
yad uddiṣṭaṃ sureśāna tat kuruṣva yathepsitam /
kartāsmi vacanaṃ sarvaṃ brahmaṃs tava jagadvibho // BrP_36.129 //
{brahmovāca: }
tataś cāhaṃ prahṛṣṭātmā kuśān ādāya satvaram /
hastaṃ devasya devyāś ca yogabandhena yuktavān // BrP_36.130 //
jvalanaś ca svayaṃ tatra kṛtāñjalipuṭaḥ sthitaḥ /
śrutigītair mahāmantrair mūrtimadbhir upasthitaiḥ // BrP_36.131 //
yathoktavidhinā hutvā sarpis tad amṛtaṃ haviḥ /
tatas taṃ jvalanaṃ sarvaṃ kārayitvā pradakṣiṇam // BrP_36.132 //
muktvā hastasamāyogaṃ sahitaḥ sarvadaivataiḥ /
putraiś ca mānasaiḥ siddhaiḥ prahṛṣṭenāntarātmanā // BrP_36.133 //
vṛtta udvāhakāle tu praṇamya ca vṛṣadhvajam /
yogenaiva tayor viprās tad umāparameśayoḥ // BrP_36.134 //
udvāhaḥ sa paro vṛtto yaṃ devā na viduḥ kvacit /
iti vaḥ sarvam ākhyātaṃ svayaṃvaram idaṃ śubham /
udvāhaś caiva devasya śṛṇudhvaṃ paramādbhutam // BrP_36.135 //
{brahmovāca: }
atha vṛtte vivāhe tu bhavasyāmitatejasaḥ /
praharṣam atulaṃ gatvā devāḥ śakrapurogamāḥ /
tuṣṭuvur vāgbhir ādyābhiḥ praṇemus te maheśvaram // BrP_37.1 //
{devā ūcuḥ: }
namaḥ parvataliṅgāya parvateśāya vai namaḥ /
namaḥ pavanavegāya virūpāyājitāya ca /
namaḥ kleśavināśāya dātre ca śubhasaṃpadām // BrP_37.2 //
namo nīlaśikhaṇḍāya ambikāpataye namaḥ /
namaḥ pavanarūpāya śatarūpāya vai namaḥ // BrP_37.3 //
namo bhairavarūpāya virūpanayanāya ca /
namaḥ sahasranetrāya sahasracaraṇāya ca // BrP_37.4 //
namo devavayasyāya vedāṅgāya namo namaḥ /
viṣṭambhanāya śakrasya bāhvor vedāṅkurāya ca // BrP_37.5 //
carācarādhipataye śamanāya namo namaḥ /
salilāśayaliṅgāya yugāntāya namo namaḥ // BrP_37.6 //
namaḥ kapālamālāya kapālasūtradhāriṇe /
namaḥ kapālahastāya daṇḍine gadine namaḥ // BrP_37.7 //
namas trailokyanāthāya paśulokaratāya ca /
namaḥ khaṭvāṅgahastāya pramathārtiharāya ca // BrP_37.8 //
namo yajñaśirohantre kṛṣṇakeśāpahāriṇe /
bhaganetranipātāya pūṣṇo dantaharāya ca // BrP_37.9 //
namaḥ pinākaśūlāsi- khaḍgamudgaradhāriṇe /
namo 'stu kālakālāya tṛtīyanayanāya ca // BrP_37.10 //
antakāntakṛte caiva namaḥ parvatavāsine /
suvarṇaretase caiva namaḥ kuṇḍaladhāriṇe // BrP_37.11 //
daityānāṃ yoganāśāya yogināṃ gurave namaḥ /
śaśāṅkādityanetrāya lalāṭanayanāya ca // BrP_37.12 //
namaḥ śmaśānarataye śmaśānavaradāya ca /
namo daivatanāthāya tryambakāya namo namaḥ // BrP_37.13 //
gṛhasthasādhave nityaṃ jaṭile brahmacāriṇe /
namo muṇḍārdhamuṇḍāya paśūnāṃ pataye namaḥ // BrP_37.14 //
salile tapyamānāya yogaiśvaryapradāya ca /
namaḥ śāntāya dāntāya pralayotpattikāriṇe // BrP_37.15 //
namo 'nugrahakartre ca sthitikartre namo namaḥ /
namo rudrāya vasava ādityāyāśvine namaḥ // BrP_37.16 //
namaḥ pitre 'tha sāṃkhyāya viśvedevāya vai namaḥ /
namaḥ śarvāya ugrāya śivāya varadāya ca // BrP_37.17 //
namo bhīmāya senānye paśūnāṃ pataye namaḥ /
śucaye vairihānāya sadyojātāya vai namaḥ // BrP_37.18 //
mahādevāya citrāya vicitrāya ca vai namaḥ /
pradhānāyāprameyāya kāryāya kāraṇāya ca // BrP_37.19 //
puruṣāya namas te 'stu puruṣecchākarāya ca /
namaḥ puruṣasaṃyoga- pradhānaguṇakāriṇe // BrP_37.20 //
pravartakāya prakṛteḥ puruṣasya ca sarvaśaḥ /
kṛtākṛtasya satkartre phalasaṃyogadāya ca // BrP_37.21 //
kālajñāya ca sarveṣāṃ namo niyamakāriṇe /
namo vaiṣamyakartre ca guṇānāṃ vṛttidāya ca // BrP_37.22 //
namas te devadeveśa namas te bhūtabhāvana /
śiva saumyamukho draṣṭuṃ bhava saumyo hi naḥ prabho // BrP_37.23 //
{brahmovāca: }
evaṃ sa bhagavān devo jagatpatir umāpatiḥ /
stūyamānaḥ suraiḥ sarvair amarān idam abravīt // BrP_37.24 //
{śrīśaṃkara uvāca: }
draṣṭuṃ sukhaś ca saumyaś ca devānām asmi bhoḥ surāḥ /
varaṃ varayata kṣipraṃ dātāsmi tam asaṃśayam // BrP_37.25 //
{brahmovāca: }
tatas te praṇatāḥ sarve surā ūcus trilocanam //* BrP_37.26 //
{devā ūcuḥ: }
tavaiva bhagavan haste vara eṣo 'vatiṣṭhatām /
yadā kāryaṃ tadā nas tvaṃ dāsyase varam īpsitam // BrP_37.27 //
{brahmovāca: }
evam astv iti tān uktvā visṛjya ca surān haraḥ /
lokāṃś ca pramathaiḥ sārdhaṃ viveśa bhavanaṃ svakam // BrP_37.28 //
yas tu harotsavam adbhutam enaṃ BrP_37.29a
gāyati daivataviprasamakṣam BrP_37.29b
so 'pratirūpagaṇeśasamāno BrP_37.29c
dehaviparyayam etya sukhī syāt BrP_37.29d
{brahmovāca: }
vipravaryāḥ stavaṃ hīmaṃ śṛṇuyād vā paṭhec ca yaḥ /
sa sarvalokago devaiḥ pūjyate 'mararāḍ iva // BrP_37.30 //
{brahmovāca: }
praviṣṭe bhavanaṃ deve sūpaviṣṭe varāsane /
sa vakro manmathaḥ krūro devaṃ veddhumanā bhavat // BrP_38.1 //
tam anācārasaṃyuktaṃ durātmānaṃ kulādhamam /
lokān sarvān pīḍayantaṃ sarvāṅgāvaraṇātmakam // BrP_38.2 //
ṛṣīṇāṃ vighnakartāraṃ niyamānāṃ vrataiḥ saha /
cakrāhvayasya rūpeṇa ratyā saha samāgatam // BrP_38.3 //
athātatāyinaṃ viprā veddhukāmaṃ sureśvaraḥ /
nayanena tṛtīyena sāvajñaṃ samavaikṣata // BrP_38.4 //
tato 'sya netrajo vahnir jvālāmālāsahasravān /
sahasā ratibhartāram adahat saparicchadam // BrP_38.5 //
sa dahyamānaḥ karuṇam ārto 'krośata visvaram /
prasādayaṃś ca taṃ devaṃ papāta dharaṇītale // BrP_38.6 //
atha so 'gniparītāṅgo manmatho lokatāpanaḥ /
papāta sahasā mūrchāṃ kṣaṇena samapadyata // BrP_38.7 //
patnī tu karuṇaṃ tasya vilalāpa suduḥkhitā /
devīṃ devaṃ ca duḥkhārtā ayācat karuṇāvatī // BrP_38.8 //
tasyāś ca karuṇāṃ jñātvā devau tau karuṇātmakau /
ūcatus tāṃ samālokya samāśvāsya ca duḥkhitām // BrP_38.9 //
{umāmaheśvarāv ūcatuḥ: }
dagdha eva dhruvaṃ bhadre nāsyotpattir iheṣyate /
aśarīro 'pi te bhadre kāryaṃ sarvaṃ kariṣyati // BrP_38.10 //
yadā tu viṣṇur bhagavān vasudevasutaḥ śubhe /
tadā tasya suto yaś ca patis te saṃbhaviṣyati // BrP_38.11 //
{brahmovāca: }
tataḥ sā tu varaṃ labdhvā kāmapatnī śubhānanā /
jagāmeṣṭaṃ tadā deśaṃ prītiyuktā gataklamā // BrP_38.12 //
dagdhvā kāmaṃ tato viprāḥ sa tu devo vṛṣadhvajaḥ /
reme tatromayā sārdhaṃ prahṛṣṭas tu himācale // BrP_38.13 //
kandareṣu ca ramyeṣu padminīṣu guhāsu ca /
nirjhareṣu ca ramyeṣu karṇikāravaneṣu ca // BrP_38.14 //
nadītīreṣu kānteṣu kiṃnarācariteṣu ca /
śṛṅgeṣu śailarājasya taḍāgeṣu saraḥsu ca // BrP_38.15 //
vanarājiṣu ramyāsu nānāpakṣiruteṣu ca /
tīrtheṣu puṇyatoyeṣu munīnām āśrameṣu ca // BrP_38.16 //
eteṣu puṇyeṣu manohareṣu BrP_38.17a
deśeṣu vidyādharabhūṣiteṣu BrP_38.17b
gandharvayakṣāmaraseviteṣu BrP_38.17c
reme sa devyā sahitas trinetraḥ BrP_38.17d
devaiḥ sahendrair muniyakṣasiddhair BrP_38.18a
gandharvavidyādharadaityamukhyaiḥ BrP_38.18b
anyaiś ca sarvair vividhair vṛto 'sau BrP_38.18c
tasmin nage harṣam avāpa śaṃbhuḥ BrP_38.18d
nṛtyanti tatrāpsarasaḥ sureśā BrP_38.19a
gāyanti gandharvagaṇāḥ prahṛṣṭāḥ BrP_38.19b
divyāni vādyāny atha vādayanti BrP_38.19c
kecid drutaṃ devavaraṃ stuvanti BrP_38.19d
evaṃ sa devaḥ svagaṇair upeto BrP_38.20a
mahābalaiḥ śakrayamāgnitulyaiḥ BrP_38.20b
devyāḥ priyārthaṃ bhaganetrahantā BrP_38.20c
giriṃ na tatyāja tadā mahātmā BrP_38.20d
{ṛṣaya ūcuḥ: }
devyāḥ samaṃ tu bhagavāṃs tiṣṭhaṃs tatra sa kāmahā /
akarot kiṃ mahādeva etad icchāma veditum // BrP_38.21 //
{brahmovāca: }
bhagavān himavacchṛṅge sa hi devyāḥ priyecchayā /
gaṇeśair vividhākārair hāsaṃ saṃjanayan muhuḥ // BrP_38.22 //
devīṃ bālendutilako ramayaṃś ca rarāma ca /
mahānubhāvaiḥ sarvajñaiḥ kāmarūpadharaiḥ śubhaiḥ // BrP_38.23 //
atha devy āsasādaikā mātaraṃ parameśvarī /
āsīnāṃ kāñcane śubhra āsane paramādbhute // BrP_38.24 //
atha dṛṣṭvā satīṃ devīm āgatāṃ surarūpiṇīm /
āsanena mahārheṇa śaṃpādayad aninditām /
āsīnāṃ tām athovāca menā himavataḥ priyā // BrP_38.25 //
{menovāca: }
cirasyāgamanaṃ te 'dya vada putri śubhekṣaṇe /
daridrā krīḍanais tvaṃ hi bhartrā krīḍasi saṃgatā // BrP_38.26 //
ye daridrā bhavanti sma tathaiva ca nirāśrayāḥ /
ume ta evaṃ krīḍanti yathā tava patiḥ śubhe // BrP_38.27 //
{brahmovāca: }
saivam uktātha mātrā tu nātihṛṣṭamanā bhavat /
mahatyā kṣamayā yuktā na kiṃcit tām uvāca ha /
visṛṣṭā ca tadā mātrā gatvā devam uvāca ha // BrP_38.28 //
{pārvaty uvāca: }
bhagavan devadeveśa neha vatsyāmi bhūdhare /
anyaṃ kuru mamāvāsaṃ bhuvaneṣu mahādyute // BrP_38.29 //
{deva uvāca: }
sadā tvam ucyamānā vai mayā vāsārtham īśvari /
anyaṃ na rocitavatī vāsaṃ vai devi karhicit // BrP_38.30 //
idānīṃ svayam eva tvaṃ vāsam anyatra śobhane /
kasmān mṛgayase devi brūhi tan me śucismite // BrP_38.31 //
{devy uvāca: }
gṛhaṃ gatāsmi deveśa pitur adya mahātmanaḥ /
dṛṣṭvā ca tatra me mātā vijane lokabhāvane // BrP_38.32 //
āsanādibhir abhyarcya sā mām evam abhāṣata /
ume tava sadā bhartā daridraḥ krīḍanaiḥ śubhe // BrP_38.33 //
krīḍate nahi devānāṃ krīḍā bhavati tādṛśī /
yat kila tvaṃ mahādeva gaṇaiś ca vividhais tathā /
ramase tad aniṣṭaṃ hi mama mātur vṛṣadhvaja // BrP_38.34 //
{brahmovāca: }
tato devaḥ prahasyāha devīṃ hāsayituṃ prabhuḥ //* BrP_38.35 //
{deva uvāca: }
evam eva na saṃdehaḥ kasmān manyur abhūt tava /
kṛttivāsā hy avāsāś ca śmaśānanilayaś ca ha // BrP_38.36 //
aniketo hy araṇyeṣu parvatānāṃ guhāsu ca /
vicarāmi gaṇair nagnair vṛto 'mbhojavilocane // BrP_38.37 //
mā krudho devi mātre tvaṃ tathyaṃ mātāvadat tava /
nahi mātṛsamo bandhur jantūnām asti bhūtale // BrP_38.38 //
{devy uvāca: }
na me 'sti bandhubhiḥ kiṃcit kṛtyaṃ suravareśvara /
tathā kuru mahādeva yathāhaṃ sukham āpnuyām // BrP_38.39 //
{brahmovāca: }
śrutvā sa devyā vacanaṃ sureśas BrP_38.40a
tasyāḥ priyārthe svagiriṃ vihāya BrP_38.40b
jagāma meruṃ surasiddhasevitaṃ BrP_38.40c
bhāryāsahāyaḥ svagaṇaiś ca yuktaḥ BrP_38.40d
{ṛṣaya ūcuḥ: }
prācetasasya dakṣasya kathaṃ vaivasvate 'ntare /
vināśam agamad brahman hayamedhaḥ prajāpateḥ // BrP_39.1 //
devyā manyukṛtaṃ buddhvā kruddhaḥ sarvātmakaḥ prabhuḥ /
kathaṃ vināśito yajño dakṣasyāmitatejasaḥ /
mahādevena roṣād vai tan naḥ prabrūhi vistarāt // BrP_39.2 //
{brahmovāca: }
varṇayiṣyāmi vo viprā mahādevena vai yathā /
krodhād vidhvaṃsito yajño devyāḥ priyacikīrṣayā // BrP_39.3 //
purā meror dvijaśreṣṭhāḥ śṛṅgaṃ trailokyapūjitam /
jyotiḥsthalaṃ nāma citraṃ sarvaratnavibhūṣitam // BrP_39.4 //
aprameyam anādhṛṣyaṃ sarvalokanamaskṛtam /
tatra devo giritaṭe sarvadhātuvicitrite // BrP_39.5 //
paryaṅka iva vistīrṇa upaviṣṭo babhūva ha /
śailarājasutā cāsya nityaṃ pārśvasthitābhavat // BrP_39.6 //
ādityāś ca mahātmāno vasavaś ca mahaujasaḥ /
tathaiva ca mahātmānāv aśvinau bhiṣajāṃ varau // BrP_39.7 //
tathā vaiśravaṇo rājā guhyakaiḥ parivāritaḥ /
yakṣāṇām īśvaraḥ śrīmān kailāsanilayaḥ prabhuḥ // BrP_39.8 //
upāsate mahātmānam uśanā ca mahāmuniḥ /
sanatkumārapramukhās tathaiva paramarṣayaḥ // BrP_39.9 //
aṅgiraḥpramukhāś caiva tathā devarṣayo 'pi ca /
viśvāvasuś ca gandharvas tathā nāradaparvatau // BrP_39.10 //
apsarogaṇasaṃghāś ca samājagmur anekaśaḥ /
vavau sukhaśivo vāyur nānāgandhavahaḥ śuciḥ // BrP_39.11 //
sarvartukusumopetaḥ puṣpavanto 'bhavan drumāḥ /
tathā vidyādharāḥ sādhyāḥ siddhāś caiva tapodhanāḥ // BrP_39.12 //
mahādevaṃ paśupatiṃ paryupāsata tatra vai /
bhūtāni ca tathānyāni nānārūpadharāṇy atha // BrP_39.13 //
rākṣasāś ca mahāraudrāḥ piśācāś ca mahābalāḥ /
bahurūpadharā dhṛṣṭā nānāpraharaṇāyudhāḥ // BrP_39.14 //
devasyānucarās tatra tasthur vaiśvānaropamāḥ /
nandīśvaraś ca bhagavān devasyānumate sthitaḥ // BrP_39.15 //
pragṛhya jvalitaṃ śūlaṃ dīpyamānaṃ svatejasā /
gaṅgā ca saritāṃ śreṣṭhā sarvatīrthajalodbhavā // BrP_39.16 //
paryupāsata taṃ devaṃ rūpiṇī dvijasattamāḥ /
evaṃ sa bhagavāṃs tatra pūjyamānaḥ surarṣibhiḥ // BrP_39.17 //
devaiś ca sumahābhāgair mahādevo vyatiṣṭhata /
kasyacit tv atha kālasya dakṣo nāma prajāpatiḥ // BrP_39.18 //
pūrvoktena vidhānena yakṣyamāṇo 'bhyapadyata /
tatas tasya makhe devāḥ sarve śakrapurogamāḥ // BrP_39.19 //
svargasthānād athāgamya dakṣam āpedire tathā /
te vimānair mahātmāno jvaladbhir jvalanaprabhāḥ // BrP_39.20 //
devasyānumate 'gacchan gaṅgādvāram iti śrutiḥ /
gandharvāpsarasākīrṇaṃ nānādrumalatāvṛtam // BrP_39.21 //
ṛṣisiddhaiḥ parivṛtaṃ dakṣaṃ dharmabhṛtāṃ varam /
pṛthivyām antarikṣe ca ye ca svarlokavāsinaḥ // BrP_39.22 //
sarve prāñjalayo bhūtvā upatasthuḥ prajāpatim /
ādityā vasavo rudrāḥ sādhyāḥ sarve marudgaṇāḥ // BrP_39.23 //
viṣṇunā sahitāḥ sarva āgatā yajñabhāginaḥ /
ūṣmapā dhūmapāś caiva ājyapāḥ somapās tathā // BrP_39.24 //
aśvinau marutaś caiva nānādevagaṇaiḥ saha /
ete cānye ca bahavo bhūtagrāmās tathaiva ca // BrP_39.25 //
jarāyujāṇḍajāś caiva tathaiva svedajodbhidaḥ /
āgatāḥ sattriṇaḥ sarve devāḥ strībhiḥ saharṣibhiḥ // BrP_39.26 //
virājante vimānasthā dīpyamānā ivāgnayaḥ /
tān dṛṣṭvā manyunāviṣṭo dadhīcir vākyam abravīt // BrP_39.27 //
{dadhīcir uvāca: }
apūjyapūjane caiva pūjyānāṃ cāpy apūjane /
naraḥ pāpam avāpnoti mahad vai nātra saṃśayaḥ // BrP_39.28 //
{brahmovāca: }
evam uktvā tu viprarṣiḥ punar dakṣam abhāṣata //* BrP_39.29 //
{dadhīcir uvāca: }
pūjyaṃ ca paśubhartāraṃ kasmān nārcayase prabhum // BrP_39.30 //
{dakṣa uvāca: }
santi me bahavo rudrāḥ śūlahastāḥ kapardinaḥ /
ekādaśasthānagatā nānyaṃ vidmo maheśvaram // BrP_39.31 //
{dadhīcir uvāca: }
sarveṣām ekamantro 'yaṃ mameśo na nimantritaḥ /
yathāhaṃ śaṃkarād ūrdhvaṃ nānyaṃ paśyāmi daivatam /
tathā dakṣasya vipulo yajño 'yaṃ na bhaviṣyati // BrP_39.32 //
{dakṣa uvāca: }
{ dakṣa uvāca: }
viṣṇoś ca bhāgā vividhāḥ pradattās BrP_39.33a
tathā ca rudrebhya uta pradattāḥ BrP_39.33b
anye 'pi devā nijabhāgayuktā BrP_39.33c
dadāmi bhāgaṃ na tu śaṃkarāya BrP_39.33d
{brahmovāca: }
gatās tu devatā jñātvā śailarājasutā tadā /
uvāca vacanaṃ śarvaṃ devaṃ paśupatiṃ patim // BrP_39.34 //
{umovāca: }
bhagavan kutra yānty ete devāḥ śakrapurogamāḥ /
brūhi tattvena tattvajña saṃśayo me mahān ayam // BrP_39.35 //
{maheśvara uvāca: }
dakṣo nāma mahābhāge prajānāṃ patir uttamaḥ /
hayamedhena yajate tatra yānti divaukasaḥ // BrP_39.36 //
{devy uvāca: }
yajñam etaṃ mahābhāga kimarthaṃ nānugacchasi /
kena vā pratiṣedhena gamanaṃ te na vidyate // BrP_39.37 //
{maheśvara uvāca: }
surair eva mahābhāge sarvam etad anuṣṭhitam /
yajñeṣu mama sarveṣu na bhāga upakalpitaḥ // BrP_39.38 //
pūrvāgatena gantavyaṃ mārgeṇa varavarṇini /
na me surāḥ prayacchanti bhāgaṃ yajñasya dharmataḥ // BrP_39.39 //
{umovāca: }
bhagavan sarvadeveṣu prabhāvābhyadhiko guṇaiḥ /
ajeyaś cāpy adhṛṣyaś ca tejasā yaśasā śriyā // BrP_39.40 //
anena tu mahābhāga pratiṣedhena bhāgataḥ /
atīva duḥkham āpannā vepathuś ca mahān ayam // BrP_39.41 //
kiṃ nāma dānaṃ niyamaṃ tapo vā BrP_39.42a
kuryām ahaṃ yena patir mamādya BrP_39.42b
labheta bhāgaṃ bhagavān acintyo BrP_39.42c
yajñasya cendrādyamarair vicitram BrP_39.42d
{brahmovāca: }
evaṃ bruvāṇāṃ bhagavān vicintya BrP_39.43a
patnīṃ prahṛṣṭaḥ kṣubhitām uvāca BrP_39.43b
{maheśvara uvāca: }
na vetsi māṃ devi kṛśodarāṅgi BrP_39.43c
kiṃ nāma yuktaṃ vacanaṃ tavedam BrP_39.43d
ahaṃ vijānāmi viśālanetre BrP_39.44a
dhyānena sarve ca vidanti santaḥ BrP_39.44b
tavādya mohena sahendradevā BrP_39.44c
lokatrayaṃ sarvam atho vinaṣṭam BrP_39.44d
mām adhvareśaṃ nitarāṃ stuvanti BrP_39.45a
rathaṃtaraṃ sāma gāyanti mahyam BrP_39.45b
māṃ brāhmaṇā brahmamantrair yajanti BrP_39.45c
mamādhvaryavaḥ kalpayante ca bhāgam BrP_39.45d
{devy uvāca: }
vikatthase prākṛtavat sarvastrījanasaṃsadi /
stauṣi garvāyase cāpi svam ātmānaṃ na saṃśayaḥ // BrP_39.46 //
{bhagavān uvāca: }
nātmānaṃ staumi deveśi yathā tvam anugacchasi /
saṃsrakṣyāmi varārohe bhāgārthe varavarṇini // BrP_39.47 //
{brahmovāca: }
ity uktvā bhagavān patnīm umāṃ prāṇair api priyām /
so 'sṛjad bhagavān vaktrād bhūtaṃ krodhāgnisaṃbhavam // BrP_39.48 //
tam uvāca makhaṃ gaccha dakṣasya tvaṃ maheśvaraḥ /
nāśayāśu kratuṃ tasya dakṣasya madanujñayā // BrP_39.49 //
{brahmovāca: }
tato rudraprayuktena siṃhaveṣeṇa līlayā /
devyā manyukṛtaṃ jñātvā hato dakṣasya sa kratuḥ // BrP_39.50 //
manyunā ca mahābhīmā bhadrakālī maheśvarī /
ātmanaḥ karmasākṣitve tena sārdhaṃ sahānugā // BrP_39.51 //
sa eṣa bhagavān krodhaḥ pretāvāsakṛtālayaḥ /
vīrabhadreti vikhyāto devyā manyupramārjakaḥ // BrP_39.52 //
so 'sṛjad romakūpebhya ātmanaiva gaṇeśvarān /
rudrānugān gaṇān raudrān rudravīryaparākramān // BrP_39.53 //
rudrasyānucarāḥ sarve sarve rudraparākramāḥ /
te nipetus tatas tūrṇaṃ śataśo 'tha sahasraśaḥ // BrP_39.54 //
tataḥ kilakilāśabda ākāśaṃ pūrayann iva /
samabhūt sumahān viprāḥ sarvarudragaṇaiḥ kṛtaḥ // BrP_39.55 //
tena śabdena mahatā trastāḥ sarve divaukasaḥ /
parvatāś ca vyaśīryanta cakampe ca vasuṃdharā // BrP_39.56 //
marutaś ca vavuḥ krūrāś cukṣubhe varuṇālayaḥ /
agnayo vai na dīpyante na cādīpyata bhāskaraḥ // BrP_39.57 //
grahā naiva prakāśante nakṣatrāṇi na tārakāḥ /
ṛṣayo na prabhāsante na devā na ca dānavāḥ // BrP_39.58 //
evaṃ hi timirībhūte nirdahanti gaṇeśvarāḥ /
prabhañjanty apare yūpān ghorān utpāṭayanti ca // BrP_39.59 //
praṇadanti tathā cānye vikurvanti tathā pare /
tvaritaṃ vai pradhāvanti vāyuvegā manojavāḥ // BrP_39.60 //
cūrṇyante yajñapātrāṇi yajñasyāyatanāni ca /
śīryamāṇāny adṛśyanta tārā iva nabhastalāt // BrP_39.61 //
divyānnapānabhakṣyāṇāṃ rāśayaḥ parvatopamāḥ /
kṣīranadyas tathā cānyā ghṛtapāyasakardamāḥ // BrP_39.62 //
madhumaṇḍodakā divyāḥ khaṇḍaśarkaravālukāḥ /
ṣaḍrasān nivahanty anyā guḍakulyā manoramāḥ // BrP_39.63 //
uccāvacāni māṃsāni bhakṣyāṇi vividhāni ca /
yāni kāni ca divyāni lehyacoṣyāṇi yāni ca // BrP_39.64 //
bhuñjanti vividhair vaktrair vilumpanti kṣipanti ca /
rudrakopā mahākopāḥ kālāgnisadṛśopamāḥ // BrP_39.65 //
bhakṣayanto 'tha śailābhā bhīṣayantaś ca sarvataḥ /
krīḍanti vividhākārāś cikṣipuḥ surayoṣitaḥ // BrP_39.66 //
evaṃ gaṇāś ca tair yukto vīrabhadraḥ pratāpavān /
rudrakopaprayuktaś ca sarvadevaiḥ surakṣitam // BrP_39.67 //
taṃ yajñam adahac chīghraṃ bhadrakālyāḥ samīpataḥ /
cakrur anye tathā nādān sarvabhūtabhayaṃkarān // BrP_39.68 //
chittvā śiro 'nye yajñasya vyanadanta bhayaṃkaram /
tataḥ śakrādayo devā dakṣaś caiva prajāpatiḥ /
ūcuḥ prāñjalayo bhūtvā kathyatāṃ ko bhavān iti // BrP_39.69 //
{vīrabhadra uvāca: }
nāhaṃ devo na daityo vā na ca bhoktum ihāgataḥ /
naiva draṣṭuṃ ca devendrā na ca kautūhalānvitāḥ // BrP_39.70 //
dakṣayajñavināśārthaṃ saṃprāpto 'haṃ surottamāḥ /
vīrabhadreti vikhyāto rudrakopād viniḥsṛtaḥ // BrP_39.71 //
bhadrakālī ca vikhyātā devyāḥ krodhād vinirgatā /
preṣitā devadevena yajñāntikam upāgatā // BrP_39.72 //
śaraṇaṃ gaccha rājendra devadevam umāpatim /
varaṃ krodho 'pi devasya na varaḥ paricārakaiḥ // BrP_39.73 //
{brahmovāca: }
nikhātotpāṭitair yūpair apaviddhais tatas tataḥ /
utpatadbhiḥ patadbhiś ca gṛdhrair āmiṣagṛdhnubhiḥ // BrP_39.74 //
pakṣavātavinirdhūtaiḥ śivārutavināditaiḥ /
sa tasya yajño nṛpater bādhyamānas tadā gaṇaiḥ // BrP_39.75 //
āsthāya mṛgarūpaṃ vai kham evābhyapatat tadā /
taṃ tu yajñaṃ tathārūpaṃ gacchantam upalabhya saḥ // BrP_39.76 //
dhanur ādāya bāṇaṃ ca tadartham agamat prabhuḥ /
tatas tasya gaṇeśasya krodhād amitatejasaḥ // BrP_39.77 //
lalāṭāt prasṛto ghoraḥ svedabindur babhūva ha /
tasmin patitamātre ca svedabindau tadā bhuvi // BrP_39.78 //
prādurbhūto mahān agnir jvalatkālānalopamaḥ /
tatrodapadyata tadā puruṣo dvijasattamāḥ // BrP_39.79 //
hrasvo 'timātro raktākṣo haricchmaśrur vibhīṣaṇaḥ /
ūrdhvakeśo 'tiromāṅgaḥ śoṇakarṇas tathaiva ca // BrP_39.80 //
karālakṛṣṇavarṇaś ca raktavāsās tathaiva ca /
taṃ yajñaṃ sa mahāsattvo 'dahat kakṣam ivānalaḥ // BrP_39.81 //
devāś ca pradrutāḥ sarve gatā bhītā diśo daśa /
tena tasmin vicaratā vikrameṇa tadā tu vai // BrP_39.82 //
pṛthivī vyacalat sarvā saptadvīpā samantataḥ /
mahābhūte pravṛtte tu devalokabhayaṃkare // BrP_39.83 //
tadā cāhaṃ mahādevam abravaṃ pratipūjayan /
bhavate 'pi surāḥ sarve bhāgaṃ dāsyanti vai prabho // BrP_39.84 //
kriyatāṃ pratisaṃhāraḥ sarvadeveśvara tvayā /
imāś ca devatāḥ sarvā ṛṣayaś ca sahasraśaḥ // BrP_39.85 //
tava krodhān mahādeva na śāntim upalebhire /
yaś caiṣa puruṣo jātaḥ svedajas te surarṣabha // BrP_39.86 //
jvaro nāmaiṣa dharmajña lokeṣu pracariṣyati /
ekībhūtasya na hy asya dhāraṇe tejasaḥ prabho // BrP_39.87 //
samarthā sakalā pṛthvī bahudhā sṛjyatām ayam /
ity uktaḥ sa mayā devo bhāge cāpi prakalpite // BrP_39.88 //
bhagavān māṃ tathety āha devadevaḥ pinākadhṛk /
parāṃ ca prītim agamat sa svayaṃ ca pinākadhṛk // BrP_39.89 //
dakṣo 'pi manasā devaṃ bhavaṃ śaraṇam anvagāt /
prāṇāpānau samārudhya cakṣuḥsthāne prayatnataḥ // BrP_39.90 //
vidhārya sarvato dṛṣṭiṃ bahudṛṣṭir amitrajit /
smitaṃ kṛtvābravīd vākyaṃ brūhi kiṃ karavāṇi te // BrP_39.91 //
śrāvite ca mahākhyāne devānāṃ pitṛbhiḥ saha /
tam uvācāñjaliṃ kṛtvā dakṣo devaṃ prajāpatiḥ /
bhītaḥ śaṅkitacittas tu sabāṣpavadanekṣaṇaḥ // BrP_39.92 //
{dakṣa uvāca: }
yadi prasanno bhagavān yadi vāhaṃ tava priyaḥ /
yadi cāham anugrāhyo yadi deyo varo mama // BrP_39.93 //
yad bhakṣyaṃ bhakṣitaṃ pītaṃ trāsitaṃ yac ca nāśitam /
cūrṇīkṛtāpaviddhaṃ ca yajñasaṃbhāram īdṛśam // BrP_39.94 //
dīrghakālena mahatā prayatnena ca saṃcitam /
na ca mithyā bhaven mahyaṃ tvatprasādān maheśvara // BrP_39.95 //
{brahmovāca: }
tathāstv ity āha bhagavān bhaganetraharo haraḥ /
dharmādhyakṣaṃ mahādevaṃ tryambakaṃ ca prajāpatiḥ // BrP_39.96 //
jānubhyām avanīṃ gatvā dakṣo labdhvā bhavād varam /
nāmnāṃ cāṣṭasahasreṇa stutavān vṛṣabhadhvajam // BrP_39.97 //
{brahmovāca: }
evaṃ dṛṣṭvā tadā dakṣaḥ śaṃbhor vīryaṃ dvijottamāḥ /
prāñjaliḥ praṇato bhūtvā saṃstotum upacakrame // BrP_40.1 //
{dakṣa uvāca: }
namas te devadeveśa namas te 'ndhakasūdana /
devendra tvaṃ balaśreṣṭha devadānavapūjita // BrP_40.2 //
sahasrākṣa virūpākṣa tryakṣa yakṣādhipapriya /
sarvataḥpāṇipādas tvaṃ sarvatokṣiśiromukhaḥ // BrP_40.3 //
sarvataḥśrutimāṃl loke sarvam āvṛtya tiṣṭhasi /
śaṅkukarṇo mahākarṇaḥ kumbhakarṇo 'rṇavālayaḥ // BrP_40.4 //
gajendrakarṇo gokarṇaḥ śatakarṇo namo 'stu te /
śatodaraḥ śatāvartaḥ śatajihvaḥ sanātanaḥ // BrP_40.5 //
gāyanti tvāṃ gāyatriṇo arcayanty arkam arkiṇaḥ /
devadānavagoptā ca brahmā ca tvaṃ śatakratuḥ // BrP_40.6 //
mūrtimāṃs tvaṃ mahāmūrtiḥ samudraḥ sarasāṃ nidhiḥ /
tvayi sarvā devatā hi gāvo goṣṭha ivāsate // BrP_40.7 //
tvattaḥ śarīre paśyāmi somam agnijaleśvaram /
ādityam atha viṣṇuṃ ca brahmāṇaṃ sabṛhaspatim // BrP_40.8 //
kriyā karaṇakārye ca kartā kāraṇam eva ca /
asac ca sadasac caiva tathaiva prabhavāvyayau // BrP_40.9 //
namo bhavāya śarvāya rudrāya varadāya ca /
paśūnāṃ pataye caiva namo 'stv andhakaghātine // BrP_40.10 //
trijaṭāya triśīrṣāya triśūlavaradhāriṇe /
tryambakāya trinetrāya tripuraghnāya vai namaḥ // BrP_40.11 //
namaś caṇḍāya muṇḍāya viśvacaṇḍadharāya ca /
daṇḍine śaṅkukarṇāya daṇḍidaṇḍāya vai namaḥ // BrP_40.12 //
namo 'rdhadaṇḍikeśāya śuṣkāya vikṛtāya ca /
vilohitāya dhūmrāya nīlagrīvāya vai namaḥ // BrP_40.13 //
namo 'stv apratirūpāya virūpāya śivāya ca /
sūryāya sūryapataye sūryadhvajapatākine // BrP_40.14 //
namaḥ pramathanāśāya vṛṣaskandhāya vai namaḥ /
namo hiraṇyagarbhāya hiraṇyakavacāya ca // BrP_40.15 //
hiraṇyakṛtacūḍāya hiraṇyapataye namaḥ /
śatrughātāya caṇḍāya parṇasaṃghaśayāya ca // BrP_40.16 //
namaḥ stutāya stutaye stūyamānāya vai namaḥ /
sarvāya sarvabhakṣāya sarvabhūtāntarātmane // BrP_40.17 //
namo homāya mantrāya śukladhvajapatākine /
namo 'namyāya namyāya namaḥ kilakilāya ca // BrP_40.18 //
namas tvāṃ śayamānāya śayitāyotthitāya ca /
sthitāya dhāvamānāya kubjāya kuṭilāya ca // BrP_40.19 //
namo nartanaśīlāya mukhavāditrakāriṇe /
bādhāpahāya lubdhāya gītavāditrakāriṇe // BrP_40.20 //
namo jyeṣṭhāya śreṣṭhāya balapramathanāya ca /
ugrāya ca namo nityaṃ namaś ca daśabāhave // BrP_40.21 //
namaḥ kapālahastāya sitabhasmapriyāya ca /
vibhīṣaṇāya bhīmāya bhīṣmavratadharāya ca // BrP_40.22 //
nānāvikṛtavaktrāya khaḍgajihvogradaṃṣṭriṇe /
pakṣamāsalavārdhāya tumbīvīṇāpriyāya ca // BrP_40.23 //
aghoraghorarūpāya ghorāghoratarāya ca /
namaḥ śivāya śāntāya namaḥ śāntatamāya ca // BrP_40.24 //
namo buddhāya śuddhāya saṃvibhāgapriyāya ca /
pavanāya pataṃgāya namaḥ sāṃkhyaparāya ca // BrP_40.25 //
namaś caṇḍaikaghaṇṭāya ghaṇṭājalpāya ghaṇṭine /
sahasraśataghaṇṭāya ghaṇṭāmālāpriyāya ca // BrP_40.26 //
prāṇadaṇḍāya nityāya namas te lohitāya ca /
hūṃhūṃkārāya rudrāya bhagākārapriyāya ca // BrP_40.27 //
namo 'pāravate nityaṃ girivṛkṣapriyāya ca /
namo yajñādhipataye bhūtāya prasutāya ca // BrP_40.28 //
yajñavāhāya dāntāya tapyāya ca bhagāya ca /
namas taṭāya taṭyāya taṭinīpataye namaḥ // BrP_40.29 //
annadāyānnapataye namas tv annabhujāya ca /
namaḥ sahasraśīrṣāya sahasracaraṇāya ca // BrP_40.30 //
sahasroddhataśūlāya sahasranayanāya ca /
namo bālārkavarṇāya bālarūpadharāya ca // BrP_40.31 //
namo bālārkarūpāya bālakrīḍanakāya ca /
namaḥ śuddhāya buddhāya kṣobhaṇāya kṣayāya ca // BrP_40.32 //
taraṃgāṅkitakeśāya muktakeśāya vai namaḥ /
namaḥ ṣaṭkarmaniṣṭhāya trikarmaniyatāya ca // BrP_40.33 //
varṇāśramāṇāṃ vidhivat pṛthagdharmapravartine /
namaḥ śreṣṭhāya jyeṣṭhāya namaḥ kalakalāya ca // BrP_40.34 //
śvetapiṅgalanetrāya kṛṣṇaraktekṣaṇāya ca /
dharmakāmārthamokṣāya krathāya krathanāya ca // BrP_40.35 //
sāṃkhyāya sāṃkhyamukhyāya yogādhipataye namaḥ /
namo rathyādhirathyāya catuṣpathapathāya ca // BrP_40.36 //
kṛṣṇājinottarīyāya vyālayajñopavītine /
īśāna rudrasaṃghāta harikeśa namo 'stu te // BrP_40.37 //
tryambakāyāmbikānātha vyaktāvyakta namo 'stu te /
kālakāmadakāmaghna duṣṭodvṛttaniṣūdana // BrP_40.38 //
sarvagarhita sarvaghna sadyojāta namo 'stu te /
unmādana śatāvarta- gaṅgātoyārdramūrdhaja // BrP_40.39 //
candrārdhasaṃyugāvarta meghāvarta namo 'stu te /
namo 'nnadānakartre ca annadaprabhave namaḥ // BrP_40.40 //
annabhoktre ca goptre ca tvam eva pralayānala /
jarāyujāṇḍajāś caiva svedajodbhijja eva ca // BrP_40.41 //
tvam eva devadeveśa bhūtagrāmaś caturvidhaḥ /
carācarasya sraṣṭā tvaṃ pratihartā tvam eva ca // BrP_40.42 //
tvam eva brahmā viśveśa apsu brahma vadanti te /
sarvasya paramā yoniḥ sudhāṃśo jyotiṣāṃ nidhiḥ // BrP_40.43 //
ṛksāmāni tathauṃkāram āhus tvāṃ brahmavādinaḥ /
hāyi hāyi hare hāyi huvāhāveti vāsakṛt // BrP_40.44 //
gāyanti tvāṃ suraśreṣṭhāḥ sāmagā brahmavādinaḥ /
yajurmaya ṛṅmayaś ca sāmātharvayutas tathā // BrP_40.45 //
paṭhyase brahmavidbhis tvaṃ kalpopaniṣadāṃ gaṇaiḥ /
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā varṇāśramāś ca ye // BrP_40.46 //
tvam evāśramasaṃghāś ca vidyut stanitam eva ca /
saṃvatsaras tvam ṛtavo māsā māsārdham eva ca // BrP_40.47 //
kalā kāṣṭhā nimeṣāś ca nakṣatrāṇi yugāni ca /
vṛṣāṇāṃ kakudaṃ tvaṃ hi girīṇāṃ śikharāṇi ca // BrP_40.48 //
siṃho mṛgāṇāṃ patayas takṣakānantabhoginām /
kṣīrodo hy udadhīnāṃ ca mantrāṇāṃ praṇavas tathā // BrP_40.49 //
vajraṃ praharaṇānāṃ ca vratānāṃ satyam eva ca /
tvam evecchā ca dveṣaś ca rāgo mohaḥ śamaḥ kṣamā // BrP_40.50 //
vyavasāyo dhṛtir lobhaḥ kāmakrodhau jayājayau /
tvaṃ gadī tvaṃ śarī cāpī khaṭvāṅgī mudgarī tathā // BrP_40.51 //
chettā bhettā prahartā ca netā mantāsi no mataḥ /
daśalakṣaṇasaṃyukto dharmo 'rthaḥ kāma eva ca // BrP_40.52 //
induḥ samudraḥ saritaḥ palvalāni sarāṃsi ca /
latāvallyas tṛṇauṣadhyaḥ paśavo mṛgapakṣiṇaḥ // BrP_40.53 //
dravyakarmaguṇārambhaḥ kālapuṣpaphalapradaḥ /
ādiś cāntaś ca madhyaś ca gāyatry oṃkāra eva ca // BrP_40.54 //
harito lohitaḥ kṛṣṇo nīlaḥ pītas tathā kṣaṇaḥ /
kadruś ca kapilo babhruḥ kapoto macchakas tathā // BrP_40.55 //
suvarṇaretā vikhyātaḥ suvarṇaś cāpy atho mataḥ /
suvarṇanāmā ca tathā suvarṇapriya eva ca // BrP_40.56 //
tvam indraś ca yamaś caiva varuṇo dhanado 'nalaḥ /
utphullaś citrabhānuś ca svarbhānur bhānur eva ca // BrP_40.57 //
hotraṃ hotā ca homyaṃ ca hutaṃ caiva tathā prabhuḥ /
trisauparṇas tathā brahman yajuṣāṃ śatarudriyam // BrP_40.58 //
pavitraṃ ca pavitrāṇāṃ maṅgalānāṃ ca maṅgalam /
prāṇaś ca tvaṃ rajaś ca tvaṃ tamaḥ sattvayutas tathā // BrP_40.59 //
prāṇo 'pānaḥ samānaś ca udāno vyāna eva ca /
unmeṣaś ca nimeṣaś ca kṣuttṛṅjṛmbhā tathaiva ca // BrP_40.60 //
lohitāṅgaś ca daṃṣṭrī ca mahāvaktro mahodaraḥ /
śuciromā haricchmaśrur ūrdhvakeśaś calācalaḥ // BrP_40.61 //
gītavāditranṛtyāṅgo gītavādanakapriyaḥ /
matsyo jālo jalo 'jayyo jalavyālaḥ kuṭīcaraḥ // BrP_40.62 //
vikālaś ca sukālaś ca duṣkālaḥ kālanāśanaḥ /
mṛtyuś caivākṣayo 'ntaś ca kṣamāmāyākarotkaraḥ // BrP_40.63 //
saṃvarto vartakaś caiva saṃvartakabalāhakau /
ghaṇṭākī ghaṇṭakī ghaṇṭī cūḍālo lavaṇodadhiḥ // BrP_40.64 //
brahmā kālāgnivaktraś ca daṇḍī muṇḍas tridaṇḍadhṛk /
caturyugaś caturvedaś caturhotraś catuṣpathaḥ // BrP_40.65 //
cāturāśramyanetā ca cāturvarṇyakaraś ca ha /
kṣarākṣaraḥ priyo dhūrto gaṇair gaṇyo gaṇādhipaḥ // BrP_40.66 //
raktamālyāmbaradharo girīśo girijāpriyaḥ /
śilpīśaḥ śilpinaḥ śreṣṭhaḥ sarvaśilpipravartakaḥ // BrP_40.67 //
bhaganetrāntakaś caṇḍaḥ pūṣṇo dantavināśanaḥ /
svāhā svadhā vaṣaṭkāro namaskāra namo 'stu te // BrP_40.68 //
gūḍhavrataś ca gūḍhaś ca gūḍhavrataniṣevitaḥ /
taraṇas tāraṇaś caiva sarvabhūteṣu tāraṇaḥ // BrP_40.69 //
dhātā vidhātā saṃdhātā nidhātā dhāraṇo dharaḥ /
tapo brahma ca satyaṃ ca brahmacaryaṃ tathārjavam // BrP_40.70 //
bhūtātmā bhūtakṛd bhūto bhūtabhavyabhavodbhavaḥ /
bhūr bhuvaḥ svaritaś caiva bhūto hy agnir maheśvaraḥ // BrP_40.71 //
brahmāvartaḥ surāvartaḥ kāmāvarta namo 'stu te /
kāmabimbavinirhantā karṇikārasrajapriyaḥ // BrP_40.72 //
gonetā gopracāraś ca govṛṣeśvaravāhanaḥ /
trailokyagoptā govindo goptā gogarga eva ca // BrP_40.73 //
akhaṇḍacandrābhimukhaḥ sumukho durmukho 'mukhaḥ /
caturmukho bahumukho raṇeṣv abhimukhaḥ sadā // BrP_40.74 //
hiraṇyagarbhaḥ śakunir dhanado 'rthapatir virāṭ /
adharmahā mahādakṣo daṇḍadhāro raṇapriyaḥ // BrP_40.75 //
tiṣṭhan sthiraś ca sthāṇuś ca niṣkampaś ca suniścalaḥ /
durvāraṇo durviṣaho duḥsaho duratikramaḥ // BrP_40.76 //
durdharo durvaśo nityo durdarpo vijayo jayaḥ /
śaśaḥ śaśāṅkanayana- śītoṣṇaḥ kṣut tṛṣā jarā // BrP_40.77 //
ādhayo vyādhayaś caiva vyādhihā vyādhipaś ca yaḥ /
sahyo yajñamṛgavyādho vyādhīnām ākaro 'karaḥ // BrP_40.78 //
śikhaṇḍī puṇḍarīkaś ca puṇḍarīkāvalokanaḥ /
daṇḍadhṛk cakradaṇḍaś ca raudrabhāgavināśanaḥ // BrP_40.79 //
viṣapo 'mṛtapaś caiva surāpaḥ kṣīrasomapaḥ /
madhupaś cāpapaś caiva sarvapaś ca balābalaḥ // BrP_40.80 //
vṛṣāṅgarāmbho vṛṣabhas tathā vṛṣabhalocanaḥ /
vṛṣabhaś caiva vikhyāto lokānāṃ lokasaṃskṛtaḥ // BrP_40.81 //
candrādityau cakṣuṣī te hṛdayaṃ ca pitāmahaḥ /
agniṣṭomas tathā deho dharmakarmaprasādhitaḥ // BrP_40.82 //
na brahmā na ca govindaḥ purāṇa-ṛṣayo na ca /
māhātmyaṃ vedituṃ śaktā yāthātathyena te śiva // BrP_40.83 //
śivā yā mūrtayaḥ sūkṣmās te mahyaṃ yāntu darśanam /
tābhir māṃ sarvato rakṣa pitā putram ivaurasam // BrP_40.84 //
rakṣa māṃ rakṣaṇīyo 'haṃ tavānagha namo 'stu te /
bhaktānukampī bhagavān bhaktaś cāhaṃ sadā tvayi // BrP_40.85 //
yaḥ sahasrāṇy anekāni puṃsām āvṛtya durdṛśām /
tiṣṭhaty ekaḥ samudrānte sa me goptāstu nityaśaḥ // BrP_40.86 //
yaṃ vinidrā jitaśvāsāḥ sattvasthāḥ samadarśinaḥ /
jyotiḥ paśyanti yuñjānās tasmai yogātmane namaḥ // BrP_40.87 //
saṃbhakṣya sarvabhūtāni yugānte samupasthite /
yaḥ śete jalamadhyasthas taṃ prapadye 'mbuśāyinam // BrP_40.88 //
praviśya vadanaṃ rāhor yaḥ somaṃ pibate niśi /
grasaty arkaṃ ca svarbhānur bhūtvā somāgnir eva ca // BrP_40.89 //
aṅguṣṭhamātrāḥ puruṣā dehasthāḥ sarvadehinām /
rakṣantu te ca māṃ nityaṃ nityaṃ cāpyāyayantu mām // BrP_40.90 //
yenāpy utpāditā garbhā apo bhāgagatāś ca ye /
teṣāṃ svāhā svadhā caiva āpnuvanti svadanti ca // BrP_40.91 //
yena rohanti dehasthāḥ prāṇino rodayanti ca /
harṣayanti na kṛṣyanti namas tebhyas tu nityaśaḥ // BrP_40.92 //
ye samudre nadīdurge parvateṣu guhāsu ca /
vṛkṣamūleṣu goṣṭheṣu kāntāragahaneṣu ca // BrP_40.93 //
catuṣpatheṣu rathyāsu catvareṣu sabhāsu ca /
hastyaśvarathaśālāsu jīrṇodyānālayeṣu ca // BrP_40.94 //
yeṣu pañcasu bhūteṣu diśāsu vidiśāsu ca /
indrārkayor madhyagatā ye ca candrārkaraśmiṣu // BrP_40.95 //
rasātalagatā ye ca ye ca tasmāt paraṃ gatāḥ /
namas tebhyo namas tebhyo namas tebhyas tu sarvaśaḥ // BrP_40.96 //
sarvas tvaṃ sarvago devaḥ sarvabhūtapatir bhavaḥ /
sarvabhūtāntarātmā ca tena tvaṃ na nimantritaḥ // BrP_40.97 //
tvam eva cejyase deva yajñair vividhadakṣiṇaiḥ /
tvam eva kartā sarvasya tena tvaṃ na nimantritaḥ // BrP_40.98 //
athavā māyayā deva mohitaḥ sūkṣmayā tava /
tasmāt tu kāraṇād vāpi tvaṃ mayā na nimantritaḥ // BrP_40.99 //
prasīda mama deveśa tvam eva śaraṇaṃ mama /
tvaṃ gatis tvaṃ pratiṣṭhā ca na cānyo 'stīti me matiḥ // BrP_40.100 //
{brahmovāca: }
stutvaivaṃ sa mahādevaṃ virarāma mahāmatiḥ /
bhagavān api suprītaḥ punar dakṣam abhāṣata // BrP_40.101 //
{śrībhagavān uvāca: }
parituṣṭo 'smi te dakṣa stavenānena suvrata /
bahunā tu kim uktena matsamīpaṃ gamiṣyasi // BrP_40.102 //
{brahmovāca: }
tathaivam abravīd vākyaṃ trailokyādhipatir bhavaḥ /
kṛtvāśvāsakaraṃ vākyaṃ sarvajño vākyasaṃhitam // BrP_40.103 //
{śrīśiva uvāca: }
dakṣa duḥkhaṃ na kartavyaṃ yajñavidhvaṃsanaṃ prati /
ahaṃ yajñahanas tubhyaṃ dṛṣṭam etat purānagha // BrP_40.104 //
bhūyaś ca tvaṃ varam imaṃ matto gṛhṇīṣva suvrata /
prasannasumukho bhūtvā mamaikāgramanāḥ śṛṇu // BrP_40.105 //
aśvamedhasahasrasya vājapeyaśatasya vai /
prajāpate matprasādāt phalabhāgī bhaviṣyasi // BrP_40.106 //
vedān ṣaḍaṅgān budhyasva sāṃkhyayogāṃś ca kṛtsnaśaḥ /
tapaś ca vipulaṃ taptvā duścaraṃ devadānavaiḥ // BrP_40.107 //
abdair dvādaśabhir yuktaṃ gūḍham aprajñaninditam /
varṇāśramakṛtair dharmair vinītaṃ na kvacit kvacit // BrP_40.108 //
samāgataṃ vyavasitaṃ paśupāśavimokṣaṇam /
sarveṣām āśramāṇāṃ ca mayā pāśupataṃ vratam // BrP_40.109 //
utpāditaṃ dakṣa śubhaṃ sarvapāpavimocanam /
asya cīrṇasya yat samyak phalaṃ bhavati puṣkalam /
tac cāstu sumahābhāga mānasas tyajyatāṃ jvaraḥ // BrP_40.110 //
{brahmovāca: }
evam uktvā tu deveśaḥ sapatnīkaḥ sahānugaḥ /
adarśanam anuprāpto dakṣasyāmitatejasaḥ // BrP_40.111 //
avāpya ca tathā bhāgaṃ yathoktaṃ comayā bhavaḥ /
jvaraṃ ca sarvadharmajño bahudhā vyabhajat tadā // BrP_40.112 //
śāntyarthaṃ sarvabhūtānāṃ śṛṇudhvam atha vai dvijāḥ /
śikhābhitāpo nāgānāṃ parvatānāṃ śilājatu // BrP_40.113 //
apāṃ tu nīlikāṃ vidyān nirmoko bhujageṣu ca /
khorakaḥ saurabheyāṇām ūkharaḥ pṛthivītale // BrP_40.114 //
śunām api ca dharmajñā dṛṣṭipratyavarodhanam /
randhrāgatam athāśvānāṃ śikhodbhedaś ca barhiṇām // BrP_40.115 //
netrarāgaḥ kokilānāṃ dveṣaḥ prokto mahātmanām /
janānām api bhedaś ca sarveṣām iti naḥ śrutam // BrP_40.116 //
śukānām api sarveṣāṃ hikkikā procyate jvaraḥ /
śārdūleṣv atha vai viprāḥ śramo jvara ihocyate // BrP_40.117 //
mānuṣeṣu ca sarvajñā jvaro nāmaiṣa kīrtitaḥ /
maraṇe janmani tathā madhye cāpi niveśitaḥ // BrP_40.118 //
etan māheśvaraṃ tejo jvaro nāma sudāruṇaḥ /
namasyaś caiva mānyaś ca sarvaprāṇibhir īśvaraḥ // BrP_40.119 //
imāṃ jvarotpattim adīnamānasaḥ BrP_40.120a
paṭhet sadā yaḥ susamāhito naraḥ BrP_40.120b
vimuktarogaḥ sa naro mudāyuto BrP_40.120c
labheta kāmāṃś ca yathāmanīṣitān BrP_40.120d
dakṣaproktaṃ stavaṃ cāpi kīrtayed yaḥ śṛṇoti vā /
nāśubhaṃ prāpnuyāt kiṃcid dīrgham āyur avāpnuyāt // BrP_40.121 //
yathā sarveṣu deveṣu variṣṭho bhagavān bhavaḥ /
tathā stavo variṣṭho 'yaṃ stavānāṃ dakṣanirmitaḥ // BrP_40.122 //
yaśaḥsvargasuraiśvarya- vittādijayakāṅkṣibhiḥ /
stotavyo bhaktim āsthāya vidyākāmaiś ca yatnataḥ // BrP_40.123 //
vyādhito duḥkhito dīno naro grasto bhayādibhiḥ /
rājakāryaniyukto vā mucyate mahato bhayāt // BrP_40.124 //
anenaiva ca dehena gaṇānāṃ ca maheśvarāt /
iha loke sukhaṃ prāpya gaṇarāḍ upajāyate // BrP_40.125 //
na yakṣā na piśācā vā na nāgā na vināyakāḥ /
kuryur vighnaṃ gṛhe tasya yatra saṃstūyate bhavaḥ // BrP_40.126 //
śṛṇuyād vā idaṃ nārī bhaktyātha bhavabhāvitā /
pitṛpakṣe bhartṛpakṣe pūjyā bhavati caiva ha // BrP_40.127 //
śṛṇuyād vā idaṃ sarvaṃ kīrtayed vāpy abhīkṣṇaśaḥ /
tasya sarvāṇi kāryāṇi siddhiṃ gacchanty avighnataḥ // BrP_40.128 //
manasā cintitaṃ yac ca yac ca vācāpy udāhṛtam /
sarvaṃ saṃpadyate tasya stavasyāsyānukīrtanāt // BrP_40.129 //
devasya saguhasyātha devyā nandīśvarasya ca /
baliṃ vibhajataḥ kṛtvā damena niyamena ca // BrP_40.130 //
tataḥ prayukto gṛhṇīyān nāmāny āśu yathākramam /
īpsitāṃl labhate 'py arthān kāmān bhogāṃś ca mānavaḥ // BrP_40.131 //
mṛtaś ca svargam āpnoti strīsahasrasamāvṛtaḥ /
sarvakāmasuyukto vā yukto vā sarvapātakaiḥ // BrP_40.132 //
paṭhan dakṣakṛtaṃ stotraṃ sarvapāpaiḥ pramucyate /
mṛtaś ca gaṇasāyujyaṃ pūjyamānaḥ surāsuraiḥ // BrP_40.133 //
vṛṣeṇa viniyuktena vimānena virājate /
ābhūtasaṃplavasthāyī rudrasyānucaro bhavet // BrP_40.134 //
ity āha bhagavān vyāsaḥ parāśarasutaḥ prabhuḥ /
naitad vedayate kaścin naitac chrāvyaṃ ca kasyacit // BrP_40.135 //
śrutvemaṃ paramaṃ guhyaṃ ye 'pi syuḥ pāpayonayaḥ /
vaiśyāḥ striyaś ca śūdrāś ca rudralokam avāpnuyuḥ // BrP_40.136 //
śrāvayed yaś ca viprebhyaḥ sadā parvasu parvasu /
rudralokam avāpnoti dvijo vai nātra saṃśayaḥ // BrP_40.137 //
{lomaharṣaṇa uvāca: }
śrutvaivaṃ vai muniśreṣṭhāḥ kathāṃ pāpapraṇāśinīm /
rudrakrodhodbhavāṃ puṇyāṃ vyāsasya vadato dvijāḥ // BrP_41.1 //
pārvatyāś ca tathā roṣaṃ krodhaṃ śaṃbhoś ca duḥsaham /
utpattiṃ vīrabhadrasya bhadrakālyāś ca saṃbhavam // BrP_41.2 //
dakṣayajñavināśaṃ ca vīryaṃ śaṃbhos tathādbhutam /
punaḥ prasādaṃ devasya dakṣasya sumahātmanaḥ // BrP_41.3 //
yajñabhāgaṃ ca rudrasya dakṣasya ca phalaṃ kratoḥ /
hṛṣṭā babhūvuḥ saṃprītā vismitāś ca punaḥ punaḥ // BrP_41.4 //
papracchuś ca punar vyāsaṃ kathāśeṣaṃ tathā dvijāḥ /
pṛṣṭaḥ provāca tān vyāsaḥ kṣetram ekāmrakaṃ punaḥ // BrP_41.5 //
{vyāsa uvāca: }
brahmaproktāṃ kathāṃ puṇyāṃ śrutvā tu ṛṣipuṃgavāḥ /
praśaśaṃsus tadā hṛṣṭā romāñcitatanūruhāḥ // BrP_41.6 //
{ṛṣaya ūcuḥ: }
aho devasya māhātmyaṃ tvayā śaṃbhoḥ prakīrtitam /
dakṣasya ca suraśreṣṭha yajñavidhvaṃsanaṃ tathā // BrP_41.7 //
ekāmrakaṃ kṣetravaraṃ vaktum arhasi sāṃpratam /
śrotum icchāmahe brahman paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ // BrP_41.8 //
{vyāsa uvāca: }
teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā lokanāthaś caturmukhaḥ /
provāca śaṃbhos tat kṣetraṃ bhūtale duṣkṛtacchadam // BrP_41.9 //
{brahmovāca: }
śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ pravakṣyāmi samāsataḥ /
sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ kṣetraṃ paramadurlabham // BrP_41.10 //
liṅgakoṭisamāyuktaṃ vārāṇasīsamaṃ śubham /
ekāmraketi vikhyātaṃ tīrthāṣṭakasamanvitam // BrP_41.11 //
ekāmravṛkṣas tatrāsīt purā kalpe dvijottamāḥ /
nāmnā tasyaiva tat kṣetram ekāmrakam iti śrutam // BrP_41.12 //
hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇaṃ naranārīsamanvitam /
vidvāṃsagaṇa bhūyiṣṭhaṃ dhanadhānyādisaṃyutam // BrP_41.13 //
gṛhagopurasaṃbādhaṃ trikacādvārabhūṣitam /
nānāvaṇiksamākīrṇaṃ nānāratnopaśobhitam // BrP_41.14 //
purāṭṭālakasaṃyuktaṃ rathibhiḥ samalaṃkṛtam /
rājahaṃsanibhaiḥ śubhraiḥ prāsādair upaśobhitam // BrP_41.15 //
mārgagadvārasaṃyuktaṃ sitaprākāraśobhitam /
rakṣitaṃ śastrasaṃghaiś ca parikhābhir alaṃkṛtam // BrP_41.16 //
sitaraktais tathā pītaiḥ kṛṣṇaśyāmaiś ca varṇakaiḥ /
samīraṇoddhatābhiś ca patākābhir alaṃkṛtam // BrP_41.17 //
nityotsavapramuditaṃ nānāvāditranisvanaiḥ /
vīṇāveṇumṛdaṅgaiś ca kṣepaṇībhir alaṃkṛtam // BrP_41.18 //
devatāyatanair divyaiḥ prākārodyānamaṇḍitaiḥ /
pūjāvicitraracitaiḥ sarvatra samalaṃkṛtam // BrP_41.19 //
striyaḥ pramuditās tatra dṛśyante tanumadhyamāḥ /
hārair alaṃkṛtagrīvāḥ padmapattrāyatekṣaṇāḥ // BrP_41.20 //
pīnonnatakucāḥ śyāmāḥ pūrṇacandranibhānanāḥ /
sthirālakāḥ sukapolāḥ kāñcīnūpuranāditāḥ // BrP_41.21 //
sukeśyaś cārujaghanāḥ karṇāntāyatalocanāḥ /
sarvalakṣaṇasaṃpannāḥ sarvābharaṇabhūṣitāḥ // BrP_41.22 //
divyavastradharāḥ śubhrāḥ kāścit kāñcanasaṃnibhāḥ /
haṃsavāraṇagāminyaḥ kucabhārāvanāmitāḥ // BrP_41.23 //
divyagandhānuliptāṅgāḥ karṇābharaṇabhūṣitāḥ /
madālasāś ca suśroṇyo nityaṃ prahasitānanāḥ // BrP_41.24 //
īṣadvispaṣṭadaśanā bimbauṣṭhā madhurasvarāḥ /
tāmbūlarañjitamukhā vidagdhāḥ priyadarśanāḥ // BrP_41.25 //
subhagāḥ priyavādinyo nityaṃ yauvanagarvitāḥ /
divyavastradharāḥ sarvāḥ sadā cāritramaṇḍitāḥ // BrP_41.26 //
krīḍanti tāḥ sadā tatra striyaś cāpsarasopamāḥ /
sve sve gṛhe pramuditā divā rātrau varānanāḥ // BrP_41.27 //
puruṣās tatra dṛśyante rūpayauvanagarvitāḥ /
sarvalakṣaṇasaṃpannāḥ sumṛṣṭamaṇikuṇḍalāḥ // BrP_41.28 //
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāś ca munisattamāḥ /
svadharmaniratās tatra nivasanti sudhārmikāḥ // BrP_41.29 //
anyāś ca tatra tiṣṭhanti vāramukhyāḥ sulocanāḥ /
ghṛtācīmenakātulyās tathā samatilottamāḥ // BrP_41.30 //
urvaśīsadṛśāś caiva vipracittinibhās tathā /
viśvācīsahajanyābhāḥ pramlocāsadṛśās tathā // BrP_41.31 //
sarvās tāḥ priyavādinyaḥ sarvā vihasitānanāḥ /
kalākauśalasaṃyuktāḥ sarvās tā guṇasaṃyutāḥ // BrP_41.32 //
evaṃ paṇyastriyas tatra nṛtyagītaviśāradāḥ /
nivasanti muniśreṣṭhāḥ sarvastrīguṇagarvitāḥ // BrP_41.33 //
prekṣaṇālāpakuśalāḥ sundaryaḥ priyadarśanāḥ /
na rūpahīnā durvṛttā na paradrohakārikāḥ // BrP_41.34 //
yāsāṃ kaṭākṣapātena mohaṃ gacchanti mānavāḥ /
na tatra nirdhanāḥ santi na mūrkhā na paradviṣaḥ // BrP_41.35 //
na rogiṇo na malinā na kadaryā na māyinaḥ /
na rūpahīnā durvṛttā na paradrohakāriṇaḥ // BrP_41.36 //
tiṣṭhanti mānavās tatra kṣetre jagati viśrute /
sarvatra sukhasaṃcāraṃ sarvasattvasukhāvaham // BrP_41.37 //
nānājanasamākīrṇaṃ sarvasasyasamanvitam /
karṇikāraiś ca panasaiś campakair nāgakesaraiḥ // BrP_41.38 //
pāṭalāśokabakulaiḥ kapitthair bahulair dhavaiḥ /
cūtanimbakadambaiś ca tathānyaiḥ puṣpajātibhiḥ // BrP_41.39 //
nīpakair dhavakhadirair latābhiś ca virājitam /
śālais tālais tamālaiś ca nārikelaiḥ śubhāñjanaiḥ // BrP_41.40 //
arjunaiḥ samaparṇaiś ca kovidāraiḥ sapippalaiḥ /
lakucaiḥ saralair lodhrair hintālair devadārubhiḥ // BrP_41.41 //
palāśair mucukundaiś ca pārijātaiḥ sakubjakaiḥ /
kadalīvanakhaṇḍaiś ca jambūpūgaphalais tathā // BrP_41.42 //
ketakīkaravīraiś ca atimuktaiś ca kiṃśukaiḥ /
mandārakundapuṣpaiś ca tathānyaiḥ puṣpajātibhiḥ // BrP_41.43 //
nānāpakṣirutaiḥ sevyair udyānair nandanopamaiḥ /
phalabhārānatair vṛkṣaiḥ sarvartukusumotkaraiḥ // BrP_41.44 //
cakoraiḥ śatapattraiś ca bhṛṅgarājaiś ca kokilaiḥ /
kalaviṅkair mayūraiś ca priyaputraiḥ śukais tathā // BrP_41.45 //
jīvaṃjīvakahārītaiś cātakair vanaveṣṭitaiḥ /
nānāpakṣigaṇaiś cānyaiḥ kūjadbhir madhurasvaraiḥ // BrP_41.46 //
dīrghikābhis taḍāgaiś ca puṣkariṇībhiś ca vāpibhiḥ /
nānājalāśayaiś cānyaiḥ padminīkhaṇḍamaṇḍitaiḥ // BrP_41.47 //
kumudaiḥ puṇḍarīkaiś ca tathā nīlotpalaiḥ śubhaiḥ /
kādambaiś cakravākaiś ca tathaiva jalakukkuṭaiḥ // BrP_41.48 //
kāraṇḍavaiḥ plavair haṃsais tathānyair jalacāribhiḥ /
evaṃ nānāvidhair vṛkṣaiḥ puṣpair nānāvidhair varaiḥ // BrP_41.49 //
nānājalāśayaiḥ puṇyaiḥ śobhitaṃ tat samantataḥ /
āste tatra svayaṃ devaḥ kṛttivāsā vṛṣadhvajaḥ // BrP_41.50 //
hitāya sarvalokasya bhuktimuktipradaḥ śivaḥ /
pṛthivyāṃ yāni tīrthāni saritaś ca sarāṃsi ca // BrP_41.51 //
puṣkariṇyas taḍāgāni vāpyaḥ kūpāś ca sāgarāḥ /
tebhyaḥ pūrvaṃ samāhṛtya jalabindūn pṛthak pṛthak // BrP_41.52 //
sarvalokahitārthāya rudraḥ sarvasuraiḥ saha /
tīrthaṃ bindusaro nāma tasmin kṣetre dvijottamāḥ // BrP_41.53 //
cakāra ṛṣibhiḥ sārdhaṃ tena bindusaraḥ smṛtam /
aṣṭamyāṃ bahule pakṣe mārgaśīrṣe dvijottamāḥ // BrP_41.54 //
yas tatra yātrāṃ kurute viṣuve vijitendriyaḥ /
vidhivad bindusarasi snātvā śraddhāsamanvitaḥ // BrP_41.55 //
devān ṛṣīn manuṣyāṃś ca pitṝn saṃtarpya vāgyataḥ /
tilodakena vidhinā nāmagotravidhānavit // BrP_41.56 //
snātvaivaṃ vidhivat tatra so 'śvamedhaphalaṃ labhet /
grahoparāge viṣuve saṃkrāntyām ayane tathā // BrP_41.57 //
yugādiṣu ṣaḍaśītyāṃ tathānyatra śubhe tithau /
ye tatra dānaṃ viprebhyaḥ prayacchanti dhanādikam // BrP_41.58 //
anyatīrthāc chataguṇaṃ phalaṃ te prāpnuvanti vai /
piṇḍaṃ ye saṃprayacchanti pitṛbhyaḥ sarasas taṭe // BrP_41.59 //
pitṝṇām akṣayāṃ tṛptiṃ te kurvanti na saṃśayaḥ /
tataḥ śaṃbhor gṛhaṃ gatvā vāgyataḥ saṃyatendriyaḥ // BrP_41.60 //
praviśya pūjayec charvaṃ kṛtvā taṃ triḥ pradakṣiṇam /
ghṛtakṣīrādibhiḥ snānaṃ kārayitvā bhavaṃ śuciḥ // BrP_41.61 //
candanena sugandhena vilipya kuṅkumena ca /
tataḥ saṃpūjayed devaṃ candramaulim umāpatim // BrP_41.62 //
puṣpair nānāvidhair medhyair bilvārkakamalādibhiḥ /
āgamoktena mantreṇa vedoktena ca śaṃkaram // BrP_41.63 //
adīkṣitas tu nāmnaiva mūlamantreṇa cārcayet /
evaṃ saṃpūjya taṃ devaṃ gandhapuṣpānurāgibhiḥ // BrP_41.64 //
dhūpadīpaiś ca naivedyair upahārais tathā stavaiḥ /
daṇḍavatpraṇipātaiś ca gītair vādyair manoharaiḥ // BrP_41.65 //
nṛtyajapyanamaskārair jayaśabdaiḥ pradakṣiṇaiḥ /
evaṃ saṃpūjya vidhivad devadevam umāpatim // BrP_41.66 //
sarvapāpavinirmukto rūpayauvanagarvitaḥ /
kulaikaviṃśam uddhṛtya divyābharaṇabhūṣitāḥ // BrP_41.67 //
sauvarṇena vimānena kiṅkiṇījālamālinā /
upagīyamāno gandharvair apsarobhir alaṃkṛtaḥ // BrP_41.68 //
uddyotayan diśaḥ sarvāḥ śivalokaṃ sa gacchati /
bhuktvā tatra sukhaṃ viprā manasaḥ prītidāyakam // BrP_41.69 //
tallokavāsibhiḥ sārdhaṃ yāvad ābhūtasaṃplavam /
tatas tasmād ihāyātaḥ pṛthivyāṃ puṇyasaṃkṣaye // BrP_41.70 //
jāyate yogināṃ gehe caturvedī dvijottamāḥ /
yogaṃ pāśupataṃ prāpya tato mokṣam avāpnuyāt // BrP_41.71 //
śayanotthāpane caiva saṃkrāntyām ayane tathā /
aśokākhyāṃ tathāṣṭamyāṃ pavitrāropaṇe tathā // BrP_41.72 //
ye ca paśyanti taṃ devaṃ kṛttivāsasam uttamam /
vimānenārkavarṇena śivalokaṃ vrajanti te // BrP_41.73 //
sarvakāle 'pi taṃ devaṃ ye paśyanti sumedhasaḥ /
te 'pi pāpavinirmuktāḥ śivalokaṃ vrajanti vai // BrP_41.74 //
devasya paścime pūrve dakṣiṇe cottare tathā /
yojanadvitayaṃ sārdhaṃ kṣetraṃ tad bhuktimuktidam // BrP_41.75 //
tasmin kṣetravare liṅgaṃ bhāskareśvarasaṃjñitam /
paśyanti ye tu taṃ devaṃ snātvā kuṇḍe maheśvaram // BrP_41.76 //
ādityenārcitaṃ pūrvaṃ devadevaṃ trilocanam /
sarvapāpavinirmuktā vimānavaram āsthitāḥ // BrP_41.77 //
upagīyamānā gandharvaiḥ śivalokaṃ vrajanti te /
tiṣṭhanti tatra muditāḥ kalpam ekaṃ dvijottamāḥ // BrP_41.78 //
bhuktvā tu vipulān bhogāñ śivaloke manoramān /
puṇyakṣayād ihāyātā jāyante pravare kule // BrP_41.79 //
athavā yogināṃ gehe vedavedāṅgapāragāḥ /
utpadyante dvijavarāḥ sarvabhūtahite ratāḥ // BrP_41.80 //
mokṣaśāstrārthakuśalāḥ sarvatra samabuddhayaḥ /
yogaṃ śaṃbhor varaṃ prāpya tato mokṣaṃ vrajanti te // BrP_41.81 //
tasmin kṣetravare puṇye liṅgaṃ yad dṛśyate dvijāḥ /
pūjyāpūjyaṃ ca sarvatra vane rathyāntare 'pi vā // BrP_41.82 //
catuṣpathe śmaśāne vā yatra kutra ca tiṣṭhati /
dṛṣṭvā tal liṅgam avyagraḥ śraddhayā susamāhitaḥ // BrP_41.83 //
snāpayitvā tu taṃ bhaktyā gandhaiḥ puṣpair manoharaiḥ /
dhūpair dīpaiḥ sanaivedyair namaskārais tathā stavaiḥ // BrP_41.84 //
daṇḍavatpraṇipātaiś ca nṛtyagītādibhis tathā /
saṃpūjyaivaṃ vidhānena śivalokaṃ vrajen naraḥ // BrP_41.85 //
nārī vā dvijaśārdūlāḥ saṃpūjya śraddhayānvitā /
pūrvoktaṃ phalam āpnoti nātra kāryā vicāraṇā // BrP_41.86 //
kaḥ śaknoti guṇān vaktuṃ samagrān munisattamāḥ /
tasya kṣetravarasyātha ṛte devān maheśvarāt // BrP_41.87 //
tasmin kṣetrottame gatvā śraddhayāśraddhayāpi vā /
mādhavādiṣu māseṣu naro vā yadi vāṅganā // BrP_41.88 //
yasmin yasmiṃs tithau viprāḥ snātvā bindusarombhasi /
paśyed devaṃ virūpākṣaṃ devīṃ ca varadāṃ śivām // BrP_41.89 //
gaṇaṃ caṇḍaṃ kārttikeyaṃ gaṇeśaṃ vṛṣabhaṃ tathā /
kalpadrumaṃ ca sāvitrīṃ śivalokaṃ sa gacchati // BrP_41.90 //
snātvā ca kāpile tīrthe vidhivat pāpanāśane /
prāpnoty abhimatān kāmāñ śivalokaṃ sa gacchati // BrP_41.91 //
yaḥ stambhyaṃ tatra vidhivat karoti niyatendriyaḥ /
kulaikaviṃśam uddhṛtya śivalokaṃ sa gacchati // BrP_41.92 //
ekāmrake śivakṣetre vārāṇasīsame śubhe /
snānaṃ karoti yas tatra mokṣaṃ sa labhate dhruvam // BrP_41.93 //
{brahmovāca: }
viraje virajā mātā brahmāṇī saṃpratiṣṭhitā /
yasyāḥ saṃdarśanān martyaḥ punāty āsaptamaṃ kulam // BrP_42.1 //
sakṛd dṛṣṭvā tu tāṃ devīṃ bhaktyāpūjya praṇamya ca /
naraḥ svavaṃśam uddhṛtya mama lokaṃ sa gacchati // BrP_42.2 //
anyāś ca tatra tiṣṭhanti viraje lokamātaraḥ /
sarvapāpaharā devyo varadā bhaktivatsalāḥ // BrP_42.3 //
āste vaitaraṇī tatra sarvapāpaharā nadī /
yasyāṃ snātvā naraśreṣṭhaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate // BrP_42.4 //
āste svayaṃbhūs tatraiva kroḍarūpī hariḥ svayam /
dṛṣṭvā praṇamya taṃ bhaktyā paraṃ viṣṇuṃ vrajanti te // BrP_42.5 //
kāpile gograhe some tīrthe cālābusaṃjñite /
mṛtyuṃjaye kroḍatīrthe vāsuke siddhakeśvare // BrP_42.6 //
tīrtheṣv eteṣu matimān viraje saṃyatendriyaḥ /
gatvāṣṭatīrthaṃ vidhivat snātvā devān praṇamya ca // BrP_42.7 //
sarvapāpavinirmukto vimānavaram āsthitaḥ /
upagīyamāno gandharvair mama loke mahīyate // BrP_42.8 //
viraje yo mama kṣetre piṇḍadānaṃ karoti vai /
sa karoty akṣayāṃ tṛptiṃ pitṝṇāṃ nātra saṃśayaḥ // BrP_42.9 //
mama kṣetre muniśreṣṭhā viraje ye kalevaram /
parityajanti puruṣās te mokṣaṃ prāpnuvanti vai // BrP_42.10 //
snātvā yaḥ sāgare martyo dṛṣṭvā ca kapilaṃ harim /
paśyed devīṃ ca vārāhīṃ sa yāti tridaśālayam // BrP_42.11 //
santi cānyāni tīrthāni puṇyāny āyatanāni ca /
tatkāle tu muniśreṣṭhā veditavyāni tāni vai // BrP_42.12 //
samudrasyottare tīre tasmin deśe dvijottamāḥ /
āste guhyaṃ paraṃ kṣetraṃ muktidaṃ pāpanāśanam // BrP_42.13 //
sarvatra vālukākīrṇaṃ pavitraṃ sarvakāmadam /
daśayojanavistīrṇaṃ kṣetraṃ paramadurlabham // BrP_42.14 //
aśokārjunapuṃnāgair bakulaiḥ saraladrumaiḥ /
panasair nārikelaiś ca śālais tālaiḥ kapitthakaiḥ // BrP_42.15 //
campakaiḥ karṇikāraiś ca cūtabilvaiḥ sapāṭalaiḥ /
kadambaiḥ kovidāraiś ca lakucair nāgakesaraiḥ // BrP_42.16 //
prācīnāmalakair lodhrair nāraṅgair dhavakhādiraiḥ /
sarjabhūrjāśvakarṇaiś ca tamālair devadārubhiḥ // BrP_42.17 //
mandāraiḥ pārijātaiś ca nyagrodhāgurucandanaiḥ /
kharjūrāmrātakaiḥ siddhair mucukundaiḥ sakiṃśukaiḥ // BrP_42.18 //
aśvatthaiḥ saptaparṇaiś ca madhudhāraśubhāñjanaiḥ /
śiṃśapāmalakair nīpair nimbatinduvibhītakaiḥ // BrP_42.19 //
sarvartuphalagandhāḍhyaiḥ sarvartukusumojjvalaiḥ /
manohlādakaraiḥ śubhrair nānāvihaganāditaiḥ // BrP_42.20 //
śrotraramyaiḥ sumadhurair balanirmadaneritaiḥ /
manasaḥ prītijanakaiḥ śabdaiḥ khagamukheritaiḥ // BrP_42.21 //
cakoraiḥ śatapattraiś ca bhṛṅgarājais tathā śukaiḥ /
kokilaiḥ kalaviṅkaiś ca hārītair jīvajīvakaiḥ // BrP_42.22 //
priyaputraiś cātakaiś ca tathānyair madhurasvaraiḥ /
śrotraramyaiḥ priyakaraiḥ kūjadbhiś cārvadhiṣṭhitaiḥ // BrP_42.23 //
ketakīvanakhaṇḍaiś ca atimuktaiḥ sakubjakaiḥ /
mālatīkundabāṇaiś ca karavīraiḥ sitetaraiḥ // BrP_42.24 //
jambīrakaruṇāṅkolair dāḍimair bījapūrakaiḥ /
mātuluṅgaiḥ pūgaphalair hintālaiḥ kadalīvanaiḥ // BrP_42.25 //
anyaiś ca vividhair vṛkṣaiḥ puṣpaiś cānyair manoharaiḥ /
latāvitānagulmaiś ca vividhaiś ca jalāśayaiḥ // BrP_42.26 //
dīrghikābhis taḍāgaiś ca puṣkariṇībhiś ca vāpibhiḥ /
nānājalāśayaiḥ puṇyaiḥ padminīkhaṇḍamaṇḍitaiḥ // BrP_42.27 //
sarāṃsi ca manojñāni prasannasalilāni ca /
kumudaiḥ puṇḍarīkaiś ca tathā nīlotpalaiḥ śubhaiḥ // BrP_42.28 //
kahlāraiḥ kamalaiś cāpi ācitāni samantataḥ /
kādambaiś cakravākaiś ca tathaiva jalakukkuṭaiḥ // BrP_42.29 //
kāraṇḍavaiḥ plavair haṃsaiḥ kūrmair matsyaiś ca madgubhiḥ /
dātyūhasārasākīrṇaiḥ koyaṣṭibakaśobhitaiḥ // BrP_42.30 //
etaiś cānyaiś ca kūjadbhiḥ samantāj jalacāribhiḥ /
khagair jalacaraiś cānyaiḥ kusumaiś ca jalodbhavaiḥ // BrP_42.31 //
evaṃ nānāvidhair vṛkṣaiḥ puṣpaiḥ sthalajalodbhavaiḥ /
brahmacārigṛhasthaiś ca vānaprasthaiś ca bhikṣubhiḥ // BrP_42.32 //
svadharmaniratair varṇais tathānyaiḥ samalaṃkṛtam /
hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇaṃ naranārīsamākulam // BrP_42.33 //
aśeṣavidyānilayaṃ sarvadharmaguṇākaram /
evaṃ sarvaguṇopetaṃ kṣetraṃ paramadurlabham // BrP_42.34 //
āste tatra muniśreṣṭhā vikhyātaḥ puruṣottamaḥ /
yāvad utkalamaryādā dik krameṇa prakīrtitā // BrP_42.35 //
tāvat kṛṣṇaprasādena deśaḥ puṇyatamo hi saḥ /
yatra tiṣṭhati viśvātmā deśe sa puruṣottamaḥ // BrP_42.36 //
jagadvyāpī jagannāthas tatra sarvaṃ pratiṣṭhitam /
ahaṃ rudraś ca śakraś ca devāś cāgnipurogamāḥ // BrP_42.37 //
nivasāmo muniśreṣṭhās tasmin deśe sadā vayam /
gandharvāpsarasaḥ sarvāḥ pitaro devamānuṣāḥ // BrP_42.38 //
yakṣā vidyādharāḥ siddhā munayaḥ saṃśitavratāḥ /
ṛṣayo vālakhilyāś ca kaśyapādyāḥ prajeśvarāḥ // BrP_42.39 //
suparṇāḥ kiṃnarā nāgās tathānye svargavāsinaḥ /
sāṅgāś ca caturo vedāḥ śāstrāṇi vividhāni ca // BrP_42.40 //
itihāsapurāṇāni yajñāś ca varadakṣiṇāḥ /
nadyaś ca vividhāḥ puṇyās tīrthāny āyatanāni ca // BrP_42.41 //
sāgarāś ca tathā śailās tasmin deśe vyavasthitāḥ /
evaṃ puṇyatame deśe devarṣipitṛsevite // BrP_42.42 //
sarvopabhogasahite vāsaḥ kasya na rocate /
śreṣṭhatvaṃ kasya deśasya kiṃ cānyad adhikaṃ tataḥ // BrP_42.43 //
āste yatra svayaṃ devo muktidaḥ puruṣottamaḥ /
dhanyās te vibudhaprakhyā ye vasanty utkale narāḥ // BrP_42.44 //
tīrtharājajale snātvā paśyanti puruṣottamam /
svarge vasanti te martyā na te yānti yamālaye // BrP_42.45 //
ye vasanty utkale kṣetre puṇye śrīpuruṣottame /
saphalaṃ jīvitaṃ teṣām utkalānāṃ sumedhasām // BrP_42.46 //
ye paśyanti suraśreṣṭhaṃ prasannāyatalocanam /
cārubhrūkeśamukuṭaṃ cārukarṇāvataṃsakam // BrP_42.47 //
cārusmitaṃ cārudantaṃ cārukuṇḍalamaṇḍitam /
sunāsaṃ sukapolaṃ ca sulalāṭaṃ sulakṣaṇam // BrP_42.48 //
trailokyānandajananaṃ kṛṣṇasya mukhapaṅkajam //* BrP_42.49 //
{brahmovāca: }
purā kṛtayuge viprāḥ śakratulyaparākramaḥ /
babhūva nṛpatiḥ śrīmān indradyumna iti śrutaḥ // BrP_43.1 //
satyavādī śucir dakṣaḥ sarvaśāstraviśāradaḥ /
rūpavān subhagaḥ śūro dātā bhoktā priyaṃvadaḥ // BrP_43.2 //
yaṣṭā samastayajñānāṃ brahmaṇyaḥ satyasaṃgaraḥ /
dhanurvede ca vede ca śāstre ca nipuṇaḥ kṛtī // BrP_43.3 //
vallabho naranārīṇāṃ paurṇamāsyāṃ yathā śaśī /
āditya iva duṣprekṣyaḥ śatrusaṃghabhayaṃkaraḥ // BrP_43.4 //
vaiṣṇavaḥ sattvasaṃpanno jitakrodho jitendriyaḥ /
adhyetā yogasāṃkhyānāṃ mumukṣur dharmatatparaḥ // BrP_43.5 //
evaṃ sa pālayan pṛthvīṃ rājā sarvaguṇākaraḥ /
tasya buddhiḥ samutpannā harer ārādhanaṃ prati // BrP_43.6 //
katham ārādhayiṣyāmi devadevaṃ janārdanam /
kasmin kṣetre 'thavā tīrthe nadītīre tathāśrame // BrP_43.7 //
evaṃ cintāparaḥ so 'tha nirīkṣya manasā mahīm /
ālokya sarvatīrthāni kṣetrāṇy atha purāṇy api // BrP_43.8 //
tāni sarvāṇi saṃtyajya jagāmāyatanaṃ punaḥ /
vikhyātaṃ paramaṃ kṣetraṃ muktidaṃ puruṣottamam // BrP_43.9 //
sa gatvā tat kṣetravaraṃ samṛddhabalavāhanaḥ /
ayajac cāśvamedhena vidhivad bhūridakṣiṇaḥ // BrP_43.10 //
kārayitvā mahotsedhaṃ prāsādaṃ caiva viśrutam /
tatra saṃkarṣaṇaṃ kṛṣṇaṃ subhadrāṃ sthāpya vīryavān // BrP_43.11 //
pañcatīrthaṃ ca vidhivat kṛtvā tatra mahīpatiḥ /
snānaṃ dānaṃ tapo homaṃ devatāprekṣaṇaṃ tathā // BrP_43.12 //
bhaktyā cārādhya vidhivat pratyahaṃ puruṣottamam /
prasādād devadevasya tato mokṣam avāptavān // BrP_43.13 //
mārkaṇḍeyaṃ ca kṛṣṇaṃ ca dṛṣṭvā rāmaṃ ca bho dvijāḥ /
sāgare cendradyumnākhye snātvā mokṣaṃ labhed dhruvam // BrP_43.14 //
{munaya ūcuḥ: }
kasmāt sa nṛpatiḥ pūrvam indradyumno jagatpatiḥ /
jagāma paramaṃ kṣetraṃ muktidaṃ puruṣottamam // BrP_43.15 //
gatvā tatra suraśreṣṭha kathaṃ sa nṛpasattamaḥ /
vājimedhena vidhivad iṣṭavān puruṣottamam // BrP_43.16 //
kathaṃ sa sarvaphalade kṣetre paramadurlabhe /
prāsādaṃ kārayām āsa ceṣṭaṃ trailokyaviśrutam // BrP_43.17 //
kathaṃ sa kṛṣṇaṃ rāmaṃ ca subhadrāṃ ca prajāpate /
nirmame rājaśārdūlaḥ kṣetraṃ rakṣitavān katham // BrP_43.18 //
kathaṃ tatra mahīpālaḥ prāsāde bhuvanottame /
sthāpayām āsa matimān kṛṣṇādīṃs tridaśārcitān // BrP_43.19 //
etat sarvaṃ suraśreṣṭha vistareṇa yathātatham /
vaktum arhasy aśeṣeṇa caritaṃ tasya dhīmataḥ // BrP_43.20 //
na tṛptim adhigacchāmas tava vākyāmṛtena vai /
śrotum icchāmahe brahman paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ // BrP_43.21 //
{brahmovāca: }
sādhu sādhu dvijaśreṣṭhā yat pṛcchadhvaṃ purātanam /
sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ bhuktimuktipradaṃ śubham // BrP_43.22 //
vakṣyāmi tasya caritaṃ yathāvṛttaṃ kṛte yuge /
śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ prayatāḥ saṃyatendriyāḥ // BrP_43.23 //
avantī nāma nagarī mālave bhuvi viśrutā /
babhūva tasya nṛpateḥ pṛthivī kakudopamā // BrP_43.24 //
hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇā dṛḍhaprākāratoraṇā /
dṛḍhayantrārgaladvārā parikhābhir alaṃkṛtā // BrP_43.25 //
nānāvaṇiksamākīrṇā nānābhāṇḍasuvikriyā /
rathyāpaṇavatī ramyā suvibhaktacatuṣpathā // BrP_43.26 //
gṛhagopurasaṃbādhā vīthībhiḥ samalaṃkṛtā /
rājahaṃsanibhaiḥ śubhraiś citragrīvair manoharaiḥ // BrP_43.27 //
anekaśatasāhasraiḥ prāsādaiḥ samalaṃkṛtā /
yajñotsavapramuditā gītavāditranisvanā // BrP_43.28 //
nānāvarṇapatākābhir dhvajaiś ca samalaṃkṛtā /
hastyaśvarathasaṃkīrṇā padātigaṇasaṃkulā // BrP_43.29 //
nānāyodhasamākīrṇā nānājanapadair yutā /
brāhmaṇaiḥ kṣatriyair vaiśyaiḥ śūdraiś caiva dvijātibhiḥ // BrP_43.30 //
samṛddhā sā muniśreṣṭhā vidvadbhiḥ samalaṃkṛtā /
na tatra malināḥ santi na mūrkhā nāpi nirdhanāḥ // BrP_43.31 //
na rogiṇo na hīnāṅgā na dyūtavyasanānvitāḥ /
sadā hṛṣṭāḥ sumanaso dṛśyante puruṣāḥ striyaḥ // BrP_43.32 //
krīḍanti sma divā rātrau hṛṣṭās tatra pṛthak pṛthak /
suveṣāḥ puruṣās tatra dṛśyante mṛṣṭakuṇḍalāḥ // BrP_43.33 //
surūpāḥ suguṇāś caiva divyālaṃkārabhūṣitāḥ /
kāmadevapratīkāśāḥ sarvalakṣaṇalakṣitāḥ // BrP_43.34 //
sukeśāḥ sukapolāś ca sumukhāḥ śmaśrudhāriṇaḥ /
jñātāraḥ sarvaśāstrāṇāṃ bhettāraḥ śatruvāhinīm // BrP_43.35 //
dātāraḥ sarvaratnānāṃ bhoktāraḥ sarvasaṃpadām /
striyas tatra muniśreṣṭhā dṛśyante sumanoharāḥ // BrP_43.36 //
haṃsavāraṇagāminyaḥ praphullāmbhojalocanāḥ /
sumadhyamāḥ sujaghanāḥ pīnonnatapayodharāḥ // BrP_43.37 //
sukeśāś cāruvadanāḥ sukapolāḥ sthirālakāḥ /
hāvabhāvānatagrīvāḥ karṇābharaṇabhūṣitāḥ // BrP_43.38 //
bimbauṣṭhyo rañjitamukhās tāmbūlena virājitāḥ /
suvarṇābharaṇopetāḥ sarvālaṃkārabhūṣitāḥ // BrP_43.39 //
śyāmāvadātāḥ suśroṇyaḥ kāñcīnūpuranāditāḥ /
divyamālyāmbaradharā divyagandhānulepanāḥ // BrP_43.40 //
vidagdhāḥ subhagāḥ kāntāś cārvaṅgyaḥ priyadarśanāḥ /
rūpalāvaṇyasaṃyuktāḥ sarvāḥ prahasitānanāḥ // BrP_43.41 //
krīḍantyaś ca madonmattāḥ sabhāsu catvareṣu ca /
gītavādyakathālāpai ramayantyaś ca tāḥ striyaḥ // BrP_43.42 //
vāramukhyāś ca dṛśyante nṛtyagītaviśāradāḥ /
prekṣaṇālāpakuśalāḥ sarvayoṣidguṇānvitāḥ // BrP_43.43 //
anyāś ca tatra dṛśyante guṇācāryāḥ kulastriyaḥ /
pativratāś ca subhagā guṇaiḥ sarvair alaṃkṛtāḥ // BrP_43.44 //
vanaiś copavanaiḥ puṇyair udyānaiś ca manoramaiḥ /
devatāyatanair divyair nānākusumaśobhitaiḥ // BrP_43.45 //
śālais tālais tamālaiś ca bakulair nāgakesaraiḥ /
pippalaiḥ karṇikāraiś ca candanāgurucampakaiḥ // BrP_43.46 //
puṃnāgair nārikeraiś ca panasaiḥ saraladrumaiḥ /
nāraṅgair lakucair lodhraiḥ saptaparṇaiḥ śubhāñjanaiḥ // BrP_43.47 //
cūtabilvakadambaiś ca śiṃśapair dhavakhādiraiḥ /
pāṭalāśokatagaraiḥ karavīraiḥ sitetaraiḥ // BrP_43.48 //
pītārjunakabhallātaiḥ siddhair āmrātakais tathā /
nyagrodhāśvatthakāśmaryaiḥ palāśair devadārubhiḥ // BrP_43.49 //
mandāraiḥ pārijātaiś ca tintiḍīkavibhītakaiḥ /
prācīnāmalakaiḥ plakṣair jambūśirīṣapādapaiḥ // BrP_43.50 //
kāleyaiḥ kāñcanāraiś ca madhujambīratindukaiḥ /
kharjūrāgastyabakulaiḥ śākhoṭakaharītakaiḥ // BrP_43.51 //
kaṅkolair mucukundaiś ca hintālair bījapūrakaiḥ /
ketakīvanakhaṇḍaiś ca atimuktaiḥ sakubjakaiḥ // BrP_43.52 //
mallikākundabāṇaiś ca kadalīkhaṇḍamaṇḍitaiḥ /
mātuluṅgaiḥ pūgaphalaiḥ karuṇaiḥ sindhuvārakaiḥ // BrP_43.53 //
bahuvāraiḥ kovidārair badaraiḥ sakarañjakaiḥ /
anyaiś ca vividhaiḥ puṣpa- vṛkṣaiś cānyair manoharaiḥ // BrP_43.54 //
latāgulmair vitānaiś ca udyānair nandanopamaiḥ /
sadā kusumagandhāḍhyaiḥ sadā phalabharānataiḥ // BrP_43.55 //
nānāpakṣirutai ramyair nānāmṛgagaṇāvṛtaiḥ /
cakoraiḥ śatapattraiś ca bhṛṅgāraiḥ priyaputrakaiḥ // BrP_43.56 //
kalaviṅkair mayūraiś ca śukaiḥ kokilakais tathā /
kapotaiḥ khañjarīṭaiś ca śyenaiḥ pārāvatais tathā // BrP_43.57 //
khagaiś cānyair bahuvidhaiḥ śrotraramyair manoramaiḥ /
saritaḥ puṣkariṇyaś ca sarāṃsi subahūni ca // BrP_43.58 //
anyair jalāśayaiḥ puṇyaiḥ kumudotpalamaṇḍitaiḥ /
padmaiḥ sitetaraiḥ śubhraiḥ kahlāraiś ca sugandhibhiḥ // BrP_43.59 //
anyair bahuvidhaiḥ puṣpair jalajaiḥ sumanoharaiḥ /
gandhāmodakarair divyaiḥ sarvartukusumojjvalaiḥ // BrP_43.60 //
haṃsakāraṇḍavākīrṇaiś cakravākopaśobhitaiḥ /
sārasaiś ca balākaiś ca kūrmair matsyaiḥ sanakrakaiḥ // BrP_43.61 //
jalapādaiḥ kadambaiś ca plavaiś ca jalakukkuṭaiḥ /
khagair jalacaraiś cānyair nānāravavibhūṣitaiḥ // BrP_43.62 //
nānāvarṇaiḥ sadā hṛṣṭair añcitāni samantataḥ /
evaṃ nānāvidhaiḥ puṣpair vividhaiś ca jalāśayaiḥ // BrP_43.63 //
vividhaiḥ pādapaiḥ puṇyair udyānair vividhais tathā /
jalasthalacaraiś caiva vihagaiś cārvadhiṣṭhitaiḥ // BrP_43.64 //
devatāyatanair divyaiḥ śobhitā sā mahāpurī /
tatrāste bhagavān devas tripurāris trilocanaḥ // BrP_43.65 //
mahākāleti vikhyātaḥ sarvakāmapradaḥ śivaḥ /
śivakuṇḍe naraḥ snātvā vidhivat pāpanāśane // BrP_43.66 //
devān pitṝn ṛṣīṃś caiva saṃtarpya vidhivad budhaḥ /
gatvā śivālayaṃ paścāt kṛtvā taṃ triḥ pradakṣiṇam // BrP_43.67 //
praviśya saṃyato bhūtvā dhautavāsā jitendriyaḥ /
snānaiḥ puṣpais tathā gandhair dhūpair dīpaiś ca bhaktitaḥ // BrP_43.68 //
naivedyair upahāraiś ca gītavādyaiḥ pradakṣiṇaiḥ /
daṇḍavatpraṇipātaiś ca nṛtyaiḥ stotraiś ca śaṃkaram // BrP_43.69 //
saṃpūjya vidhivad bhaktyā mahākālaṃ sakṛc chivam /
aśvamedhasahasrasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ // BrP_43.70 //
pāpaiḥ sarvair vinirmukto vimānaiḥ sārvakāmikaiḥ /
āruhya tridivaṃ yāti yatra śaṃbhor niketanam // BrP_43.71 //
divyarūpadharaḥ śrīmān divyālaṃkārabhūṣitaḥ /
bhuṅkte tatra varān bhogān yāvad ābhūtasaṃplavam // BrP_43.72 //
śivaloke muniśreṣṭhā jarāmaraṇavarjitaḥ /
puṇyakṣayād ihāyātaḥ pravare brāhmaṇe kule // BrP_43.73 //
caturvedī bhaved vipraḥ sarvaśāstraviśāradaḥ /
yogaṃ pāśupataṃ prāpya tato mokṣam avāpnuyāt // BrP_43.74 //
āste tatra nadī puṇyā śiprā nāmeti viśrutā /
tasyāṃ snātas tu vidhivat saṃtarpya pitṛdevatāḥ // BrP_43.75 //
sarvapāpavinirmukto vimānavaram āsthitaḥ /
bhuṅkte bahuvidhān bhogān svargaloke narottamaḥ // BrP_43.76 //
āste tatraiva bhagavān devadevo janārdanaḥ /
govindasvāmināmāsau bhuktimuktiprado hariḥ // BrP_43.77 //
taṃ dṛṣṭvā muktim āpnoti trisaptakulasaṃyutaḥ /
vimānenārkavarṇena kiṅkiṇījālamālinā // BrP_43.78 //
sarvakāmasamṛddhena kāmagenāsthireṇa ca /
upagīyamāno gandharvair viṣṇuloke mahīyate // BrP_43.79 //
bhuṅkte ca vividhān kāmān nirātaṅko gatajvaraḥ /
ābhūtasaṃplavaṃ yāvat surūpaḥ subhagaḥ sukhī // BrP_43.80 //
kālenāgatya matimān brāhmaṇaḥ syān mahītale /
pravare yogināṃ gehe vedaśāstrārthatattvavit // BrP_43.81 //
vaiṣṇavaṃ yogam āsthāya tato mokṣam avāpnuyāt /
vikramasvāmināmānaṃ viṣṇuṃ tatraiva bho dvijāḥ // BrP_43.82 //
dṛṣṭvā naro vā nārī vā phalaṃ pūrvoditaṃ labhet /
anye 'pi tatra tiṣṭhanti devāḥ śakrapurogamāḥ // BrP_43.83 //
mātaraś ca muniśreṣṭhāḥ sarvakāmaphalapradāḥ /
dṛṣṭvā tān vidhivad bhaktyā saṃpūjya praṇipatya ca // BrP_43.84 //
sarvapāpavinirmukto naro yāti triviṣṭapam /
evaṃ sā nagarī ramyā rājasiṃhena pālitā // BrP_43.85 //
nityotsavapramuditā yathendrasyāmarāvatī /
purāṣṭādaśasaṃyuktā suvistīrṇacatuṣpathā // BrP_43.86 //
dhanurjyāghoṣaninadā siddhasaṃgamabhūṣitā /
vidyāvadgaṇabhūyiṣṭhā vedanirghoṣanāditā // BrP_43.87 //
itihāsapurāṇāni śāstrāṇi vividhāni ca /
kāvyālāpakathāś caiva śrūyante 'harniśaṃ dvijāḥ // BrP_43.88 //
evaṃ mayā guṇāḍhyā sā taduyinī?? samudāhṛtā /
yasyāṃ rājābhavat pūrvam indradyumno mahāmatiḥ // BrP_43.89 //
{brahmovāca: }
tasyāṃ sa nṛpatiḥ pūrvaṃ kurvan rājyam anuttamam /
pālayām āsa matimān prajāḥ putrān ivaurasān // BrP_44.1 //
satyavādī mahāprājñaḥ śūraḥ sarvaguṇākaraḥ /
matimān dharmasaṃpannaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ // BrP_44.2 //
satyavāñ śīlavān dāntaḥ śrīmān parapuraṃjayaḥ /
āditya iva tejobhī rūpair āśvinayor iva // BrP_44.3 //
vardhamānasurāścaryaḥ śakratulyaparākramaḥ /
śāradendur ivābhāti lakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtaḥ // BrP_44.4 //
āhartā sarvayajñānāṃ hayamedhādikṛt tathā /
dānair yajñais tapobhiś ca tattulyo nāsti bhūpatiḥ // BrP_44.5 //
suvarṇamaṇimuktānāṃ gajāśvānāṃ ca bhūpatiḥ /
pradadau vipramukhyebhyo yāge yāge mahādhanam // BrP_44.6 //
hastyaśvarathamukhyānāṃ kambalājinavāsasām /
ratnānāṃ dhanadhānyānām antas tasya na vidyate // BrP_44.7 //
evaṃ sarvadhanair yukto guṇaiḥ sarvair alaṃkṛtaḥ /
sarvakāmasamṛddhātmā kurvan rājyam akaṇṭakam // BrP_44.8 //
tasyeyaṃ matir utpannā sarvayogeśvaraṃ harim /
katham ārādhayiṣyāmi bhuktimuktipradaṃ prabhum // BrP_44.9 //
vicārya sarvaśāstrāṇi tantrāṇy āgamavistaram /
itihāsapurāṇāni vedāṅgāni ca sarvaśaḥ // BrP_44.10 //
dharmaśāstrāṇi sarvāṇi niyamān ṛṣibhāṣitān /
vedāṅgāni ca śāstrāṇi vidyāsthānāni yāni ca // BrP_44.11 //
guruṃ saṃsevya yatnena brāhmaṇān vedapāragān /
ādhāya paramāṃ kāṣṭhāṃ kṛtakṛtyo 'bhavat tadā // BrP_44.12 //
saṃprāpya paramaṃ tattvaṃ vāsudevākhyam avyayam /
bhrāntijñānād atītas tu mumukṣuḥ saṃyatendriyaḥ // BrP_44.13 //
katham ārādhayiṣyāmi devadevaṃ sanātanam /
pītavastraṃ caturbāhuṃ śaṅkhacakragadādharam // BrP_44.14 //
vanamālāvṛtoraskaṃ padmapattrāyatekṣaṇam /
śrīvatsoraḥsamāyuktaṃ mukuṭāṅgadaśobhitam // BrP_44.15 //
svapurāt sa tu niṣkrānta ujjayinyāḥ prajāpatiḥ /
balena mahatā yuktaḥ sabhṛtyaḥ sapurohitaḥ // BrP_44.16 //
anujagmus tu taṃ sarve rathinaḥ śastrapāṇayaḥ /
rathair vimānasaṃkāśaiḥ patākādhvajasevitaiḥ // BrP_44.17 //
sādinaś ca tathā sarve prāsatomarapāṇayaḥ /
aśvaiḥ pavanasaṃkāśair anujagmus tu taṃ nṛpam // BrP_44.18 //
himavatsaṃbhavair mattair vāraṇaiḥ parvatopamaiḥ /
īṣādantaiḥ sadā mattaiḥ pracaṇḍaiḥ ṣaṣṭihāyanaiḥ // BrP_44.19 //
hemakakṣaiḥ sapatākair ghaṇṭāravavibhūṣitaiḥ /
anujagmuś ca taṃ sarve gajayuddhaviśāradāḥ // BrP_44.20 //
asaṃkhyeyāś ca pādātā dhanuṣprāsāsipāṇayaḥ /
divyamālyāmbaradharā divyagandhānulepanāḥ // BrP_44.21 //
anujagmuś ca taṃ sarve yuvāno mṛṣṭakuṇḍalāḥ /
sarvāstrakuśalāḥ śūrāḥ sadā saṃgrāmalālasāḥ // BrP_44.22 //
antaḥpuranivāsinyaḥ striyaḥ sarvāḥ svalaṃkṛtāḥ /
bimbauṣṭhacārudaśanāḥ sarvābharaṇabhūṣitāḥ // BrP_44.23 //
divyavastradharāḥ sarvā divyamālyavibhūṣitāḥ /
divyagandhānuliptāṅgāḥ śaraccandranibhānanāḥ // BrP_44.24 //
sumadhyamāś cāruveṣāś cārukarṇālakāñcitāḥ /
tāmbūlarañjitamukhā rakṣibhiś ca surakṣitāḥ // BrP_44.25 //
yānair uccāvacaiḥ śubhrair maṇikāñcanabhūṣitaiḥ /
upagīyamānās tāḥ sarvā gāyanaiḥ stutipāṭhakaiḥ // BrP_44.26 //
veṣṭitāḥ śastrahastaiś ca padmapattrāyatekṣaṇāḥ /
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā anujagmuś ca taṃ nṛpam // BrP_44.27 //
vaṇiggrāmagaṇāḥ sarve nānāpuranivāsinaḥ /
dhanai ratnaiḥ suvarṇaiś ca sadārāḥ saparicchadāḥ // BrP_44.28 //
astravikrayakāś caiva tāmbūlapaṇyajīvinaḥ /
tṛṇavikrayakāś caiva kāṣṭhavikrayakārakāḥ // BrP_44.29 //
raṅgopajīvinaḥ sarve māṃsavikrayiṇas tathā /
tailavikrayakāś caiva vastravikrayakās tathā // BrP_44.30 //
phalavikrayiṇaś caiva pattravikrayiṇas tathā /
tathā javasahārāś ca rajakāś ca sahasraśaḥ // BrP_44.31 //
gopālā nāpitāś caiva tathānye vastrasūcakāḥ /
meṣapālāś cājapālā mṛgapālāś ca haṃsakāḥ // BrP_44.32 //
dhānyavikrayiṇaś caiva saktuvikrayiṇaś ca ye /
guḍavikrayikāś caiva tathā lavaṇajīvinaḥ // BrP_44.33 //
gāyanā nartakāś caiva tathā maṅgalapāṭhakāḥ /
śailūṣāḥ kathakāś caiva purāṇārthaviśāradāḥ // BrP_44.34 //
kavayaḥ kāvyakartāro nānākāvyaviśāradāḥ /
viṣaghnā gāruḍāś caiva nānāratnaparīkṣakāḥ // BrP_44.35 //
vyokārās tāmrakārāś ca kāṃsyakārāś ca rūṭhakāḥ /
kauṣakārāś citrakārāḥ kundakārāś ca pāvakāḥ // BrP_44.36 //
daṇḍakārāś cāsikārāḥ surādhūtopajīvinaḥ /
mallā dūtāś ca kāyasthā ye cānye karmakāriṇaḥ // BrP_44.37 //
tantuvāyā rūpakārā vārtikās tailapāṭhakāḥ /
lāvajīvās taittirikā mṛgapakṣyupajīvinaḥ // BrP_44.38 //
gajavaidyāś ca vaidyāś ca naravaidyāś ca ye narāḥ /
vṛkṣavaidyāś ca govaidyā ye cānye chedadāhakāḥ // BrP_44.39 //
ete nāgarakāḥ sarve ye cānye nānukīrtitāḥ /
anujagmus tu rājānaṃ samastapuravāsinaḥ // BrP_44.40 //
yathā vrajantaṃ pitaraṃ grāmāntaraṃ samutsukāḥ /
anuyānti yathā putrās tathā taṃ te 'pi nāgarāḥ // BrP_44.41 //
evaṃ sa nṛpatiḥ śrīmān vṛtaḥ sarvair mahājanaiḥ /
hastyaśvarathapādātair jagāma ca śanaiḥ śanaiḥ // BrP_44.42 //
evaṃ gatvā sa nṛpatir dakṣiṇasyodadhes taṭam /
sarvais tair dīrghakālena balair anugataḥ prabhuḥ // BrP_44.43 //
dadarśa sāgaraṃ ramyaṃ nṛtyantam iva ca sthitam /
anekaśatasāhasrair ūrmibhiś ca samākulam // BrP_44.44 //
nānāratnālayaṃ pūrṇaṃ nānāprāṇisamākulam /
vīcītaraṅgabahulaṃ mahāścaryasamanvitam // BrP_44.45 //
tīrtharājaṃ mahāśabdam apāraṃ subhayaṃkaram /
meghavṛndapratīkāśam agādhaṃ makarālayam // BrP_44.46 //
matsyaiḥ kūrmaiś ca śaṅkhaiś ca śuktikānakraśaṅkubhiḥ /
śiṃśumāraiḥ karkaṭaiś ca vṛtaṃ sarpair mahāviṣaiḥ // BrP_44.47 //
lavaṇodaṃ hareḥ sthānaṃ śayanasya nadīpatim /
sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ sarvavāñchāphalapradam // BrP_44.48 //
anekāvartagambhīraṃ dānavānāṃ samāśrayam /
amṛtasyāraṇiṃ divyaṃ devayonim apāṃ patim // BrP_44.49 //
viśiṣṭaṃ sarvabhūtānāṃ prāṇināṃ jīvadhāraṇam /
supavitraṃ pavitrāṇāṃ maṅgalānāṃ ca maṅgalam // BrP_44.50 //
tīrthānām uttamaṃ tīrtham avyayaṃ yādasāṃ patim /
candravṛddhikṣayasyeva yasya mānaṃ pratiṣṭhitam // BrP_44.51 //
abhedyaṃ sarvabhūtānāṃ devānām amṛtālayam /
utpattisthitisaṃhāra- hetubhūtaṃ sanātanam // BrP_44.52 //
upajīvyaṃ ca sarveṣāṃ puṇyaṃ nadanadīpatim /
dṛṣṭvā taṃ nṛpatiśreṣṭho vismayaṃ paramaṃ gataḥ // BrP_44.53 //
nivāsam akarot tatra velām asādya sāgarīm /
puṇye manohare deśe sarvabhūmiguṇair yute // BrP_44.54 //
vṛtaṃ śālaiḥ kadambaiś ca puṃnāgaiḥ saraladrumaiḥ /
panasair nārikelaiś ca bakulair nāgakesaraiḥ // BrP_44.55 //
tālaiḥ pippalaiḥ kharjūrair nāraṅgair bījapūrakaiḥ /
śālair āmrātakair lodhrair bakulair bahuvārakaiḥ // BrP_44.56 //
kapitthaiḥ karṇikāraiś ca pāṭalāśokacampakaiḥ /
dāḍimaiś ca tamālaiś ca pārijātais tathārjunaiḥ // BrP_44.57 //
prācīnāmalakair bilvaiḥ priyaṅguvaṭakhādiraiḥ /
iṅgudīsaptaparṇaiś ca aśvatthāgastyajambukaiḥ // BrP_44.58 //
madhukaiḥ karṇikāraiś ca bahuvāraiḥ satindukaiḥ /
palāśabadarair nīpaiḥ siddhanimbaśubhāñjanaiḥ // BrP_44.59 //
vārakaiḥ kovidāraiś ca bhallātāmalakais tathā /
iti hintālakāṅkolaiḥ karañjaiḥ savibhītakaiḥ // BrP_44.60 //
sasarjamadhukāśmaryaiḥ śālmalīdevadārubhiḥ /
śākhoṭhakair nimbavaṭaiḥ kumbhīkauṣṭhaharītakaiḥ // BrP_44.61 //
guggulaiś candanair vṛkṣais tathaivāgurupāṭalaiḥ /
jambīrakaruṇair vṛkṣais tintiḍīraktacandanaiḥ // BrP_44.62 //
evaṃ nānāvidhair vṛkṣais tathānyair bahupādapaiḥ /
kalpadrumair nityaphalaiḥ sarvartukusumotkaraiḥ // BrP_44.63 //
nānāpakṣirutair divyair mattakokilanāditaiḥ /
mayūravarasaṃghuṣṭaiḥ śukasārikasaṃkulaiḥ // BrP_44.64 //
hārītair bhṛṅgarājaiś ca cātakair bahuputrakaiḥ /
jīvaṃjīvakakākolaiḥ kalaviṅkaiḥ kapotakaiḥ // BrP_44.65 //
khagair nānāvidhaiś cānyaiḥ śrotraramyair manoharaiḥ /
puṣpitāgreṣu vṛkṣeṣu kūjadbhiś cārvadhiṣṭhitaiḥ // BrP_44.66 //
ketakīvanakhaṇḍaiś ca sadā puṣpadharaiḥ sitaiḥ /
mallikākundakusumair yūthikātagarais tathā // BrP_44.67 //
kuṭajair bāṇapuṣpaiś ca atimuktaiḥ sakubjakaiḥ /
mālatīkaravīraiś ca tathā kadalakāñcanaiḥ // BrP_44.68 //
anyair nānāvidhaiḥ puṣpaiḥ sugandhaiś cārudarśanaiḥ /
vanodyānopavanajair nānāvarṇaiḥ sugandhibhiḥ // BrP_44.69 //
vidyādharagaṇākīrṇaiḥ siddhacāraṇasevitaiḥ /
gandharvoragarakṣobhir bhūtāpsarasakiṃnaraiḥ // BrP_44.70 //
muniyakṣagaṇākīrṇair nānāsattvaniṣevitaiḥ /
mṛgaiḥ śākhāmṛgaiḥ siṃhair varāhamahiṣākulaiḥ // BrP_44.71 //
tathānyaiḥ kṛṣṇasārādyair mṛgaiḥ sarvatra śobhitaiḥ /
śārdūlair dīptamātaṅgais tathānyair vanacāribhiḥ // BrP_44.72 //
evaṃ nānāvidhair vṛkṣair udyānair nandanopamaiḥ /
latāgulmavitānaiś ca vividhaiś ca jalāśayaiḥ // BrP_44.73 //
haṃsakāraṇḍavākīrṇaiḥ padminīkhaṇḍamaṇḍitaiḥ /
kādambaiś ca plavair haṃsaiś cakravākopaśobhitaiḥ // BrP_44.74 //
kamalaiḥ śatapattraiś ca kahlāraiḥ kumudotpalaiḥ /
khagair jalacaraiś cānyaiḥ puṣpair jalasamudbhavaiḥ // BrP_44.75 //
parvatair dīptaśikharaiś cārukandaramaṇḍitaiḥ /
nānāvṛkṣasamākīrṇair nānādhātuvibhūṣitaiḥ // BrP_44.76 //
sarvāścaryamayaiḥ śṛṅgaiḥ sarvabhūtālayaiḥ śubhaiḥ /
sarvauṣadhisamāyuktair vipulaiś citrasānubhiḥ // BrP_44.77 //
evaṃ sarvaiḥ samuditaiḥ śobhitaṃ sumanoharaiḥ /
dadarśa sa mahīpālaḥ sthānaṃ trailokyapūjitam // BrP_44.78 //
daśayojanavistīrṇaṃ pañcayojanam āyatam /
nānāścaryasamāyuktaṃ kṣetraṃ paramadurlabham // BrP_44.79 //
{munaya ūcuḥ: }
tasmin kṣetravare puṇye vaiṣṇave puruṣottame /
kiṃ tatra pratimā pūrvaṃ na sthitā vaiṣṇavī prabho // BrP_45.1 //
yenāsau nṛpatis tatra gatvā sabalavāhanaḥ /
sthāpayām āsa kṛṣṇaṃ ca rāmaṃ bhadrāṃ śubhapradām // BrP_45.2 //
saṃśayo no mahān atra vismayaś ca jagatpate /
śrotum icchāmahe sarvaṃ brūhi tatkāraṇaṃ ca naḥ // BrP_45.3 //
{brahmovāca: }
śṛṇudhvaṃ pūrvasaṃvṛttāṃ kathāṃ pāpapraṇāśinīm /
pravakṣyāmi samāsena śriyā pṛṣṭaḥ purā hariḥ // BrP_45.4 //
sumeroḥ kāñcane śṛṅge sarvāścaryasamanvite /
siddhavidyādharair yakṣaiḥ kiṃnarair upaśobhite // BrP_45.5 //
devadānavagandharvair nāgair apsarasāṃ gaṇaiḥ /
munibhir guhyakaiḥ siddhaiḥ sauparṇaiḥ samarudgaṇaiḥ // BrP_45.6 //
anyair devālayaiḥ sādhyaiḥ kaśyapādyaiḥ prajeśvaraiḥ /
vālakhilyādibhiś caiva śobhite sumanohare // BrP_45.7 //
karṇikāravanair divyaiḥ sarvartukusumotkaraiḥ /
jātarūpapratīkāśair bhūṣite sūryasaṃnibhaiḥ // BrP_45.8 //
anyaiś ca bahubhir vṛkṣaiḥ śālatālādibhir vanaiḥ /
puṃnāgāśokasarala- nyagrodhāmrātakārjunaiḥ // BrP_45.9 //
pārijātāmrakhadira- nīpabilvakadambakaiḥ /
dhavakhādirapālāśa- śīrṣāmalakatindukaiḥ // BrP_45.10 //
nāriṅgakolabakula- lodhradāḍimadārukaiḥ /
sarjaiś ca karṇais tagaraiḥ śiśibhūrjavanimbakaiḥ // BrP_45.11 //
anyaiś ca kāñcanaiś caiva phalabhāraiś ca nāmitaiḥ /
nānākusumagandhāḍhyair bhūṣite puṣpapādapaiḥ // BrP_45.12 //
mālatīyūthikāmallī- kundabāṇakuruṇṭakaiḥ /
pāṭalāgastyakuṭaja- mandārakusumādibhiḥ // BrP_45.13 //
anyaiś ca vividhaiḥ puṣpair manasaḥ prītidāyakaiḥ /
nānāvihagasaṃghaiś ca kūjadbhir madhurasvaraiḥ // BrP_45.14 //
puṃskokilarutair divyair mattabarhiṇanāditaiḥ /
evaṃ nānāvidhair vṛkṣaiḥ puṣpair nānāvidhais tathā // BrP_45.15 //
khagair nānāvidhaiś caiva śobhite surasevite /
tatra sthitaṃ jagannāthaṃ jagatsraṣṭāram avyayam // BrP_45.16 //
sarvalokavidhātāraṃ vāsudevākhyam avyayam /
praṇamya śirasā devī lokānāṃ hitakāmyayā /
papracchemaṃ mahāpraśnaṃ padmajā tam anuttamam // BrP_45.17 //
{śrīr uvāca: }
brūhi tvaṃ sarvalokeśa saṃśayaṃ me hṛdi sthitam /
martyaloke mahāścarye karmabhūmau sudurlabhe // BrP_45.18 //
lobhamohagrahagraste kāmakrodhamahārṇave /
yena mucyeta deveśa asmāt saṃsārasāgarāt // BrP_45.19 //
ācakṣva sarvadeveśa praṇatāṃ yadi manyase /
tvadṛte nāsti loke 'smin vaktā saṃśayanirṇaye // BrP_45.20 //
{brahmovāca: }
śrutvaivaṃ vacanaṃ tasyā devadevo janārdanaḥ /
provāca parayā prītyā paraṃ sārāmṛtopamam // BrP_45.21 //
{śrībhagavān uvāca: }
sukhopāsyaḥ susādhyaś ca 'bhirāmaś ca susatphalaḥ /
āste tīrthavare devi vikhyātaḥ puruṣottamaḥ // BrP_45.22 //
na tena sadṛśaḥ kaścit triṣu lokeṣu vidyate /
kīrtanād yasya deveśi mucyate sarvapātakaiḥ // BrP_45.23 //
na vijñāto 'maraiḥ sarvair na daityair na ca dānavaiḥ /
marīcyādyair munivarair gopitaṃ me varānane // BrP_45.24 //
tat te 'haṃ saṃpravakṣyāmi tīrtharājaṃ ca sāṃpratam /
bhāvenaikena suśroṇi śṛṇuṣva varavarṇini // BrP_45.25 //
āsīt kalpe samutpanne naṣṭe sthāvarajaṅgame /
pralīnā devagandharva- daityavidyādharoragāḥ // BrP_45.26 //
tamobhūtam idaṃ sarvaṃ na prājñāyata kiṃcana /
tasmiñ jāgarti bhūtātmā paramātmā jagadguruḥ // BrP_45.27 //
śrīmāṃs trimūrtikṛd devo jagatkartā maheśvaraḥ /
vāsudeveti vikhyāto yogātmā harir īśvaraḥ // BrP_45.28 //
so 'sṛjad yoganidrānte nābhyambhoruhamadhyagam /
padmakeśarasaṃkāśaṃ brahmāṇaṃ bhūtam avyayam // BrP_45.29 //
tādṛgbhūtas tato brahmā sarvalokamaheśvaraḥ /
pañcabhūtasamāyuktaṃ sṛjate ca śanaiḥ śanaiḥ // BrP_45.30 //
mātrāyonīni bhūtāni sthūlasūkṣmāṇi yāni ca /
caturvidhāni sarvāṇi sthāvarāṇi carāṇi ca // BrP_45.31 //
tataḥ prajāpatir brahmā cakre sarvaṃ carācaram /
saṃcintya manasātmānaṃ sasarja vividhāḥ prajāḥ // BrP_45.32 //
marīcyādīn munīn sarvān devāsurapitṝn api /
yakṣavidyādharāṃś cānyān gaṅgādyāḥ saritas tathā // BrP_45.33 //
naravānarasiṃhāṃś ca vividhāṃś ca vihaṃgamān /
jarāyūn aṇḍajān devi svedajodbhedajāṃs tathā // BrP_45.34 //
brahma kṣatraṃ tathā vaiśyaṃ śūdraṃ caiva catuṣṭayam /
antyajātāṃś ca mlecchāṃś ca sasarja vividhān pṛthak // BrP_45.35 //
yat kiṃcij jīvasaṃjñaṃ tu tṛṇagulmapipīlikam /
brahmā bhūtvā jagat sarvaṃ nirmame sa carācaram // BrP_45.36 //
dakṣiṇāṅge tathātmānaṃ saṃcintya puruṣaṃ svayam /
vāme caiva tu nārīṃ sa dvidhā bhūtam akalpayat // BrP_45.37 //
tataḥ prabhṛti loke 'smin prajā maithunasaṃbhavāḥ /
adhamottamamadhyāś ca mama kṣetrāṇi yāni ca // BrP_45.38 //
evaṃ saṃcintya devo 'sau purā salilayonijaḥ /
jagāma dhyānam āsthāya vāsudevātmikāṃ tanum // BrP_45.39 //
dhyānamātreṇa devena svayam eva janārdanaḥ /
tasmin kṣaṇe samutpannaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt // BrP_45.40 //
sahasraśīrṣā puruṣaḥ puṇḍarīkanibhekṣaṇaḥ /
saliladhvāntameghābhaḥ śrīmāñ śrīvatsalakṣaṇaḥ // BrP_45.41 //
apaśyat sahasā taṃ tu brahmā lokapitāmahaḥ /
āsanair arghyapādyaiś ca akṣatair abhinandya ca // BrP_45.42 //
tuṣṭāva paramaiḥ stotrair viriñciḥ susamāhitaḥ /
tato 'ham uktavān devaṃ brahmāṇaṃ kamalodbhavam /
kāraṇaṃ vada māṃ tāta mama dhyānasya sāṃpratam // BrP_45.43 //
{brahmovāca: }
jagaddhitāya deveśa martyalokaiś ca durlabham /
svargadvārasya mārgāṇi yajñadānavratāni ca // BrP_45.44 //
yogaḥ satyaṃ tapaḥ śraddhā tīrthāni vividhāni ca /
vihāya sarvam eteṣāṃ sukhaṃ tatsādhanaṃ vada // BrP_45.45 //
sthānaṃ jagatpate mahyām utkṛṣṭaṃ ca yad ucyate /
sarveṣām uttamaṃ sthānaṃ brūhi me puruṣottama // BrP_45.46 //
vidhātur vacanaṃ śrutvā tato 'haṃ proktavān priye /
śṛṇu brahman pravakṣyāmi nirmalaṃ bhuvi durlabham // BrP_45.47 //
uttamaṃ sarvakṣetrāṇāṃ dhanyaṃ saṃsāratāraṇam /
gobrāhmaṇahitaṃ puṇyaṃ cāturvarṇyasukhodayam // BrP_45.48 //
bhuktimuktipradaṃ nṝṇāṃ kṣetraṃ paramadurlabham /
mahāpuṇyaṃ tu sarveṣāṃ siddhidaṃ vai pitāmahe // BrP_45.49 //
tasmād āsīt samutpannaṃ tīrtharājaṃ sanātanam /
vikhyātaṃ paramaṃ kṣetraṃ caturyuganiṣevitam // BrP_45.50 //
sarveṣām eva devānām ṛṣīṇāṃ brahmacāriṇām /
daityadānavasiddhānāṃ gandharvoragarakṣasām // BrP_45.51 //
nāgavidyādharāṇāṃ ca sthāvarasya carasya ca /
uttamaḥ puruṣo yasmāt tasmāt sa puruṣottamaḥ // BrP_45.52 //
dakṣiṇasyodadhes tīre nyagrodho yatra tiṣṭhati /
daśayojanavistīrṇaṃ kṣetraṃ paramadurlabham // BrP_45.53 //
yas tu kalpe samutpanne mahadulkānibarhaṇe /
vināśaṃ naivam abhyeti svayaṃ tatraivam āsthitaḥ // BrP_45.54 //
dṛṣṭamātre vaṭe tasmiṃś chāyām ākramya cāsakṛt /
brahmahatyāt pramucyeta pāpeṣv anyeṣu kā kathā // BrP_45.55 //
pradakṣiṇā kṛtā yais tu namaskāraś ca jantubhiḥ /
sarve vidhūtapāpmānas te gatāḥ keśavālayam // BrP_45.56 //
nyagrodhasyottare kiṃcid dakṣiṇe keśavasya tu /
prāsādas tatra tiṣṭhet tu padaṃ dharmamayaṃ hi tat // BrP_45.57 //
pratimāṃ tatra vai dṛṣṭvā svayaṃ devena nirmitām /
anāyāsena vai yānti bhuvanaṃ me tato narāḥ // BrP_45.58 //
gacchamānāṃs tu tān prekṣya ekadā dharmarāṭ priye /
madantikam anuprāpya praṇamya śirasābravīt // BrP_45.59 //
{yama uvāca: }
namas te bhagavan deva lokanātha jagatpate /
kṣīrodavāsinaṃ devaṃ śeṣabhogānuśāyinam // BrP_45.60 //
varaṃ vareṇyaṃ varadaṃ kartāram akṛtaṃ prabhum /
viśveśvaram ajaṃ viṣṇuṃ sarvajñam aparājitam // BrP_45.61 //
nīlotpaladalaśyāmaṃ puṇḍarīkanibhekṣaṇam /
sarvajñaṃ nirguṇaṃ śāntaṃ jagaddhātāram avyayam // BrP_45.62 //
sarvalokavidhātāraṃ sarvalokasukhāvaham /
purāṇaṃ puruṣaṃ vedyaṃ vyaktāvyaktaṃ sanātanam // BrP_45.63 //
parāvarāṇāṃ sraṣṭāraṃ lokanāthaṃ jagadgurum /
śrīvatsoraskasaṃyuktaṃ vanamālāvibhūṣitam // BrP_45.64 //
pītavastraṃ caturbāhuṃ śaṅkhacakragadādharam /
hārakeyūrasaṃyuktaṃ mukuṭāṅgadadhāriṇam // BrP_45.65 //
sarvalakṣaṇasaṃpūrṇaṃ sarvendriyavivarjitam /
kūṭastham acalaṃ sūkṣmaṃ jyotīrūpaṃ sanātanam // BrP_45.66 //
bhāvābhāvavinirmuktaṃ vyāpinaṃ prakṛteḥ param /
namasyāmi jagannātham īśvaraṃ sukhadaṃ prabhum // BrP_45.67 //
ity evaṃ dharmarājas tu purā nyagrodhasaṃnidhau /
stutvā nānāvidhaiḥ stotraiḥ praṇāmam akarot tadā // BrP_45.68 //
taṃ dṛṣṭvā tu mahābhāge praṇataṃ prāñjalisthitam /
stotrasya kāraṇaṃ devi pṛṣṭavān aham antakam // BrP_45.69 //
vaivasvata mahābāho sarvadevottamo hy asi /
kimarthaṃ stutavān māṃ tvaṃ saṃkṣepāt tad bravīhi me // BrP_45.70 //
{dharmarāja uvāca: }
asminn āyatane puṇye vikhyāte puruṣottame /
indranīlamayī śreṣṭhā pratimā sārvakāmikī // BrP_45.71 //
tāṃ dṛṣṭvā puṇḍarīkākṣa bhāvenaikena śraddhayā /
śvetākhyaṃ bhavanaṃ yānti niṣkāmāś caiva mānavāḥ // BrP_45.72 //
ataḥ kartuṃ na śaknomi vyāpāram arisūdana /
prasīda sumahādeva saṃhara pratimāṃ vibho // BrP_45.73 //
śrutvā vaivasvatasyaitad vākyam etad uvāca ha /
yama tāṃ gopayiṣyāmi sikatābhiḥ samantataḥ // BrP_45.74 //
tataḥ sā pratimā devi vallibhir gopitā mayā /
yathā tatra na paśyanti manujāḥ svargakāṅkṣiṇaḥ // BrP_45.75 //
pracchādya vallikair devi jātarūpaparicchadaiḥ /
yamaṃ prasthāpayām āsa svāṃ purīṃ dakṣiṇāṃ diśam // BrP_45.76 //
{brahmovāca: }
luptāyāṃ pratimāyāṃ tu indranīlasya bho dvijāḥ /
tasmin kṣetravare puṇye vikhyāte puruṣottame // BrP_45.77 //
yo bhūtas tatra vṛttānto devadevo janārdanaḥ /
taṃ sarvaṃ kathayām āsa sa tasyai bhagavān purā // BrP_45.78 //
indradyumnasya gamanaṃ kṣetrasaṃdarśanaṃ tathā /
kṣetrasya varṇanaṃ caiva prāsādakaraṇaṃ tathā // BrP_45.79 //
hayamedhasya yajanaṃ svapnadarśanam eva ca /
lavaṇasyodadhes tīre kāṣṭhasya darśanaṃ tathā // BrP_45.80 //
darśanaṃ vāsudevasya śilpirājasya ca dvijāḥ /
nirmāṇaṃ pratimāyās tu yathāvarṇaṃ viśeṣataḥ // BrP_45.81 //
sthāpanaṃ caiva sarveṣāṃ prāsāde bhuvanottame /
yātrākāle ca viprendrāḥ kalpasaṃkīrtanaṃ tathā // BrP_45.82 //
mārkaṇḍeyasya caritaṃ sthāpanaṃ śaṃkarasya ca /
pañcatīrthasya māhātmyaṃ darśanaṃ śūlapāṇinaḥ // BrP_45.83 //
vaṭasya darśanaṃ caiva vyuṣṭiṃ tasya ca bho dvijāḥ /
darśanaṃ baladevasya kṛṣṇasya ca viśeṣataḥ // BrP_45.84 //
subhadrāyāś ca tatraiva māhātmyaṃ caiva sarvaśaḥ /
darśanaṃ narasiṃhasya vyuṣṭisaṃkīrtanaṃ tathā // BrP_45.85 //
anantavāsudevasya darśanaṃ guṇakīrtanam /
śvetamādhavamāhātmyaṃ svargadvārasya darśanam // BrP_45.86 //
udadher darśanaṃ caiva snānaṃ tarpaṇam eva ca /
samudrasnānamāhātmyam indradyumnasya ca dvijāḥ // BrP_45.87 //
pañcatīrthaphalaṃ caiva mahājyeṣṭhaṃ tathaiva ca /
sthānaṃ kṛṣṇasya halinaḥ parvayātrāphalaṃ tathā // BrP_45.88 //
varṇanaṃ viṣṇulokasya kṣetrasya ca punaḥ punaḥ /
pūrvaṃ kathitavān sarvaṃ tasyai sa puruṣottamaḥ // BrP_45.89 //
{munaya ūcuḥ: }
śrotum icchāmahe deva kathāśeṣaṃ mahīpateḥ /
tasmin kṣetravare gatvā kiṃ cakāra narādhipaḥ // BrP_46.1 //
{brahmovāca: }
śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ pravakṣyāmi samāsataḥ /
kṣetrasaṃdarśanaṃ caiva kṛtyaṃ tasya ca bhūpateḥ // BrP_46.2 //
gatvā tatra mahīpālaḥ kṣetre trailokyaviśrute /
dadarśa ramaṇīyāni sthānāni saritas tathā // BrP_46.3 //
nadī tatra mahāpuṇyā vindhyapādavinirgatā /
svittropaleti vikhyātā sarvapāpaharā śivā // BrP_46.4 //
gaṅgātulyā mahāsrotā dakṣiṇārṇavagāminī /
mahānadīti nāmnā sā puṇyatoyā saridvarā // BrP_46.5 //
dakṣiṇasyodadher garbhaṃ gatāvartātiśobhitā /
ubhayos taṭayor yasyā grāmāś ca nagarāṇi ca // BrP_46.6 //
dṛśyante muniśārdūlāḥ susasyāḥ sumanoharāḥ /
hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇā vastrālaṃkārabhūṣitāḥ // BrP_46.7 //
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrās tatra pṛthak pṛthak /
svadharmaniratāḥ śāntā dṛśyante śubhalakṣaṇāḥ // BrP_46.8 //
tāmbūlapūrṇavadanā mālādāmavibhūṣitāḥ /
vedapūrṇamukhā viprāḥ saṣaḍaṅgapadakramāḥ // BrP_46.9 //
agnihotraratāḥ kecit kecid aupāsanakriyāḥ /
sarvaśāstrārthakuśalā yajvāno bhūridakṣiṇāḥ // BrP_46.10 //
catvāre rājamārgeṣu vaneṣūpavaneṣu ca /
sabhāmaṇḍalaharmyeṣu devatāyataneṣu ca // BrP_46.11 //
itihāsapurāṇāni vedāḥ sāṅgāḥ sulakṣaṇāḥ /
kāvyaśāstrakathās tatra śrūyante ca mahājanaiḥ // BrP_46.12 //
striyas taddeśavāsinyo rūpayauvanagarvitāḥ /
saṃpūrṇalakṣaṇopetā vistīrṇaśroṇimaṇḍalāḥ // BrP_46.13 //
saroruhamukhāḥ śyāmāḥ śaraccandranibhānanāḥ /
pīnonnatastanāḥ sarvāḥ samṛddhyā cārudarśanāḥ // BrP_46.14 //
sauvarṇavalayākrāntā divyair vastrair alaṃkṛtāḥ /
kadalīgarbhasaṃkāśāḥ padmakiñjalkasaprabhāḥ // BrP_46.15 //
bimbādharapuṭāḥ kāntāḥ karṇāntāyatalocanāḥ /
sumukhāś cārukeśāś ca hāvabhāvāvanāmitāḥ // BrP_46.16 //
kāścit padmapalāśākṣyaḥ kāścid indīvarekṣaṇāḥ /
vidyudvispaṣṭadaśanās tanvaṅgyaś ca tathāparāḥ // BrP_46.17 //
kuṭilālakasaṃyuktāḥ sīmantena virājitāḥ /
grīvābharaṇasaṃyuktā mālyadāmavibhūṣitāḥ // BrP_46.18 //
kuṇḍalai ratnasaṃyuktaiḥ karṇapūrair manoharaiḥ /
devayoṣitpratīkāśā dṛśyante śubhalakṣaṇāḥ // BrP_46.19 //
divyagītavarair dhanyaiḥ krīḍamānā varāṅganāḥ /
vīṇāveṇumṛdaṅgaiś ca paṇavaiś caiva gomukhaiḥ // BrP_46.20 //
śaṅkhadundubhinirghoṣair nānāvādyair manoharaiḥ /
krīḍantyas tāḥ sadā hṛṣṭā vilāsinyaḥ parasparam // BrP_46.21 //
evamādi tathāneka- gītavādyaviśāradāḥ /
divā rātrau samāyuktāḥ kāmonmattā varāṅganāḥ // BrP_46.22 //
bhikṣuvaikhānasaiḥ siddhaiḥ snātakair brahmacāribhiḥ /
mantrasiddhais tapaḥsiddhair yajñasiddhair niṣevitam // BrP_46.23 //
ity evaṃ dadṛśe rājā kṣetraṃ paramaśobhanam /
atraivārādhayiṣyāmi bhagavantaṃ sanātanam // BrP_46.24 //
jagadguruṃ paraṃ devaṃ paraṃ pāraṃ paraṃ padam /
sarveśvareśvaraṃ viṣṇum anantam aparājitam // BrP_46.25 //
idaṃ tanmānasaṃ tīrthaṃ jñātaṃ me puruṣottamam /
kalpavṛkṣo mahākāyo nyagrodho yatra tiṣṭhati // BrP_46.26 //
pratimā cendranīlākhyā svayaṃ devena gopitā /
na cātra dṛśyate cānyā pratimā vaiṣṇavī śubhā // BrP_46.27 //
tathā yatnaṃ kariṣyāmi yathā devo jagatpatiḥ /
pratyakṣaṃ mama cābhyeti viṣṇuḥ satyaparākramaḥ // BrP_46.28 //
yajñair dānais tapobhiś ca homair dhyānais tathārcanaiḥ /
upavāsaiś ca vidhivac careyaṃ vratam uttamam // BrP_46.29 //
ananyamanasā caiva tanmanā nānyamānasaḥ /
viṣṇvāyatanavinyāse prārambhaṃ ca karomy aham // BrP_46.30 //
{brahmovāca: }
evaṃ sa pṛthivīpālaś cintayitvā dvijottamāḥ /
prāsādārthaṃ hares tatra prārambham akarot tadā // BrP_47.1 //
ānāyya gaṇakān sarvān ācāryāñ śāstrapāragān /
bhūmiṃ saṃśodhya yatnena rājā tu parayā mudā // BrP_47.2 //
brāhmaṇair jñānasaṃpannair vedaśāstrārthapāragaiḥ /
amātyair mantribhiś caiva vāstuvidyāviśāradaiḥ // BrP_47.3 //
taiḥ sārdhaṃ sa samālocya sumuhūrte śubhe dine /
sucandratārāsaṃyoge grahānukūlyasaṃyute // BrP_47.4 //
jayamaṅgalaśabdaiś ca nānāvādyair manoharaiḥ /
vedādhyayananirghoṣair gītaiḥ sumadhurasvaraiḥ // BrP_47.5 //
puṣpalājākṣatair gandhaiḥ pūrṇakumbhaiḥ sadīpakaiḥ /
dadāv arghyaṃ tato rājā śraddhayā susamāhitaḥ // BrP_47.6 //
dattvaivam arghyaṃ vidhivad ānāyya sa mahīpatiḥ /
kaliṅgādhipatiṃ śūram utkalādhipatiṃ tathā /
kośalādhipatiṃ caiva tān uvāca tadā nṛpaḥ // BrP_47.7 //
{rājovāca: }
gacchadhvaṃ sahitāḥ sarve śilārthe susamāhitāḥ /
gṛhītvā śilpimukhyāṃś ca śilākarmaviśāradān // BrP_47.8 //
vindhyācalaṃ suvistīrṇaṃ bahukandaraśobhitam /
nirūpya sarvasānūni cchedayitvā śilāḥ śubhāḥ /
saṃvāhyantāṃ ca śakaṭair naukābhir mā vilambatha // BrP_47.9 //
{brahmovāca: }
evaṃ gantuṃ samādiśya tān nṛpān sa mahīpatiḥ /
punar evābravīd vākyaṃ sāmātyān sapurohitān // BrP_47.10 //
{rājovāca: }
gacchantu dūtāḥ sarvatra mamājñāṃ pravadantu vai /
yatra tiṣṭhanti rājānaḥ pṛthivyāṃ tān suśīghragāḥ // BrP_47.11 //
hastyaśvarathapādātaiḥ sāmātyaiḥ sapurohitaiḥ /
gacchata sahitāḥ sarva indradyumnasya śāsanāt // BrP_47.12 //
{brahmovāca: }
evaṃ dūtāḥ samājñātā rājñā tena mahātmanā /
gatvā tadā nṛpān ūcur vacanaṃ tasya bhūpateḥ // BrP_47.13 //
śrutvā tu te tathā sarve dūtānāṃ vacanaṃ nṛpāḥ /
ājagmus tvaritāḥ sarve svasainyaiḥ parivāritāḥ // BrP_47.14 //
ye nṛpāḥ sarvadigbhāge ye ca dakṣiṇataḥ sthitāḥ /
paścimāyāṃ sthitā ye ca uttarāpathasaṃsthitāḥ // BrP_47.15 //
pratyantavāsino ye 'pi ye ca saṃnidhivāsinaḥ /
pārvatīyāś ca ye kecit tathā dvīpanivāsinaḥ // BrP_47.16 //
rathair nāgaiḥ padātaiś ca vājibhir dhanavistaraiḥ /
saṃprāptā bahuśo viprāḥ śrutvendradyumnaśāsanam // BrP_47.17 //
tān āgatān nṛpān dṛṣṭvā sāmātyān sapurohitān /
provāca rājā hṛṣṭātmā kāryam uddiśya sādaram // BrP_47.18 //
{rājovāca: }
śṛṇudhvaṃ nṛpaśārdūlā yathā kiṃcid bravīmy aham /
asmin kṣetravare puṇye bhuktimuktiprade śive // BrP_47.19 //
hayamedhaṃ mahāyajñaṃ prāsādaṃ caiva vaiṣṇavam /
kathaṃ śaknomy ahaṃ kartum iti cintākulaṃ manaḥ // BrP_47.20 //
bhavadbhiḥ susahāyais tu sarvam etat karomy aham /
yadi yūyaṃ sahāyā me bhavadhvaṃ nṛpasattamāḥ // BrP_47.21 //
{brahmovāca: }
ity evaṃ vadamānasya rājarājasya dhīmataḥ /
sarve pramuditā hṛṣṭā bhūpās te tasya śāsanāt // BrP_47.22 //
vavṛṣur dhanaratnaiś ca suvarṇamaṇimauktikaiḥ /
kambalājinaratnaiś ca rāṅkavāstaraṇaiḥ śubhaiḥ // BrP_47.23 //
vajravaidūryamāṇikyaiḥ padmarāgendranīlakaiḥ /
gajair aśvair dhanaiś cānyai rathaiś caiva kareṇubhiḥ // BrP_47.24 //
asaṃkhyeyair bahuvidhair dravyair uccāvacais tathā /
śālivrīhiyavaiś caiva māṣamudgatilais tathā // BrP_47.25 //
siddhārthacaṇakaiś caiva godhūmair masurādibhiḥ /
śyāmākair madhukaiś caiva nīvāraiḥ sakulatthakaiḥ // BrP_47.26 //
anyaiś ca vividhair dhānyair grāmyāraṇyaiḥ sahasraśaḥ /
bahudhānyasahasrāṇāṃ taṇḍulānāṃ ca rāśibhiḥ // BrP_47.27 //
gavyasya haviṣaḥ kumbhaiḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ /
tathānyair vividhair dravyair bhakṣyabhojyānulepanaiḥ // BrP_47.28 //
rājānaḥ pūrayām āsur yat kiṃcid dravyasaṃbhavaiḥ /
tān dṛṣṭvā yajñasaṃbhārān sarvasaṃpatsamanvitān // BrP_47.29 //
yajñakarmavido viprān vedavedāṅgapāragān /
śāstreṣu nipuṇān dakṣān kuśalān sarvakarmasu // BrP_47.30 //
ṛṣīṃś caiva maharṣīṃś ca devarṣīṃś caiva tāpasān /
brahmacārigṛhasthāṃś ca vānaprasthān yatīṃs tathā // BrP_47.31 //
snātakān brāhmaṇāṃś cānyān agnihotre sadā sthitān /
ācāryopādhyāyavarān svādhyāyatapasānvitān // BrP_47.32 //
sadasyāñ śāstrakuśalāṃs tathānyān pāvakān bahūn /
dṛṣṭvā tān nṛpatiḥ śrīmān uvāca svaṃ purohitam // BrP_47.33 //
{rājovāca: }
tataḥ prayāntu vidvāṃso brāhmaṇā vedapāragāḥ /
vājimedhārthasiddhyarthaṃ deśaṃ paśyantu yajñiyam // BrP_47.34 //
{brahmovāca: }
ity uktaḥ sa tathā cakre vacanaṃ tasya bhūpateḥ /
hṛṣṭaḥ sa mantribhiḥ sārdhaṃ tadā rājapurohitaḥ // BrP_47.35 //
tato yayau purodhāś ca prājñaḥ sthapatibhiḥ saha /
brāhmaṇān agrataḥ kṛtvā kuśalān yajñakarmaṇi // BrP_47.36 //
taṃ deśaṃ dhīvaragrāmaṃ sapratoliviṭaṅkinam /
kārayām āsa vipro 'sau yajñavāṭaṃ yathāvidhi // BrP_47.37 //
prāsādaśatasaṃbādhaṃ maṇipravaraśobhitam /
indrasadmanibhaṃ ramyaṃ hemaratnavibhūṣitam // BrP_47.38 //
stambhān kanakacitrāṃś ca toraṇāni bṛhanti ca /
yajñāyatanadeśeṣu dattvā śuddhaṃ ca kāñcanam // BrP_47.39 //
antaḥpurāṇi rājñāṃ ca nānādeśanivāsinām /
kārayām āsa dharmātmā tatra tatra yathāvidhi // BrP_47.40 //
brāhmaṇānāṃ ca vaiśyānāṃ nānādeśasamīyuṣām /
kārayām āsa vidhivac chālās tatrāpy anekaśaḥ // BrP_47.41 //
priyārthaṃ tasya nṛpater āyayur nṛpasattamāḥ /
ratnāny anekāny ādāya striyaś cāyayur utsave // BrP_47.42 //
teṣāṃ nirviśatāṃ sveṣu śibireṣu mahātmanām /
nadataḥ sāgarasyeva divispṛg abhavad dhvaniḥ // BrP_47.43 //
teṣām abhyāgatānāṃ ca sa rājā munisattamāḥ /
vyādideśāyatanāni śayyāś cāpy upacārataḥ // BrP_47.44 //
bhojanāni vicitrāṇi śālīkṣuyavagorasaiḥ /
upetya nṛpatiśreṣṭho vyādideśa svayaṃ tadā // BrP_47.45 //
tathā tasmin mahāyajñe bahavo brahmavādinaḥ /
ye ca dvijātipravarās tatrāsan dvijasattamāḥ // BrP_47.46 //
samājagmuḥ saśiṣyās tān pratijagrāha pārthivaḥ /
sarvāṃś ca tān anuyayau yāvad āvasathān iti // BrP_47.47 //
svayam eva mahātejā dambhaṃ tyaktvā nṛpottamaḥ /
tataḥ kṛtvā svaśilpaṃ ca śilpino 'nye ca ye tadā // BrP_47.48 //
kṛtsnaṃ yajñavidhiṃ rājñe tadā tasmai nyavedayan /
tataḥ śrutvā nṛpaśreṣṭhaḥ kṛtaṃ sarvam atandritaḥ /
hṛṣṭaromābhavad rājā saha mantribhir acyutaḥ // BrP_47.49 //
{brahmovāca: }
tasmin yajñe pravṛtte tu vāgmino hetuvādibhiḥ /
hetuvādān bahūn āhuḥ parasparajigīṣavaḥ // BrP_47.50 //
devendrasyeva vihitaṃ rājasiṃhena bho dvijāḥ /
dadṛśus toraṇāny atra śātakumbhamayāni ca // BrP_47.51 //
śayyāsanavikārāṃś ca subahūn ratnasaṃcayān /
ghaṭapātrīkaṭāhāni kalaśān vardhamānakān // BrP_47.52 //
nahi kaścid asauvarṇam apaśyad vasudhādhipaḥ /
yūpāṃś ca śāstrapaṭhitān dāravān hemabhūṣitān // BrP_47.53 //
upakṣiptān yathākālaṃ vidhivad bhūrivarcasaḥ /
sthalajā jalajā ye ca paśavaḥ kecana dvijāḥ // BrP_47.54 //
sarvān eva samānītān apaśyaṃs tatra te nṛpāḥ /
gāś caiva mahiṣīś caiva tathā vṛddhastriyo 'pi ca // BrP_47.55 //
audakāni ca sattvāni śvāpadāni vayāṃsi ca /
jarāyujāṇḍajātāni svedajāny udbhidāni ca // BrP_47.56 //
parvatāny upadhānyāni bhūtāni dadṛśuś ca te /
evaṃ pramuditaṃ sarvaṃ paśuto dhanadhānyataḥ // BrP_47.57 //
yajñavāṭaṃ nṛpā dṛṣṭvā vismayaṃ paramaṃ gatāḥ /
brāhmaṇānāṃ viśāṃ caiva bahumiṣṭānnam ṛddhimat // BrP_47.58 //
pūrṇe śatasahasre tu viprāṇāṃ tatra bhuñjatām /
dundubhir meghanirghoṣān muhurmuhur athākarot // BrP_47.59 //
vinanādāsakṛc cāpi divase divase gate /
evaṃ sa vavṛdhe yajñas tasya rājñas tu dhīmataḥ // BrP_47.60 //
annasya subahūn viprā utsargān nirgatopamān /
dadhikulyāś ca dadṛśuḥ payasaś ca hradāṃs tathā // BrP_47.61 //
jambūdvīpo hi sakalo nānājanapadair yutaḥ /
dvijāś ca tatra dṛśyante rājñas tasya mahāmakhe // BrP_47.62 //
tatra yāni sahasrāṇi puruṣāṇāṃ tatas tataḥ /
gṛhītvā bhājanaṃ jagmur bahūni dvijasattamāḥ // BrP_47.63 //
śrāviṇaś cāpi te sarve sumṛṣṭamaṇikuṇḍalāḥ /
paryaveṣayan dvijātīñ śataśo 'tha sahasraśaḥ // BrP_47.64 //
vividhāny anupānāni puruṣā ye 'nuyāyinaḥ /
te vai nṛpopabhojyāni brāhmaṇebhyo daduḥ saha // BrP_47.65 //
samāgatān vedavido rājñaś ca pṛthivīśvarān /
pūjāṃ cakre tadā teṣāṃ vidhivad bhūridakṣiṇaḥ // BrP_47.66 //
digdeśād āgatān rājño mahāsaṃgrāmaśālinaḥ /
naṭanartakakādīṃś ca gītastutiviśāradān // BrP_47.67 //
patnyo manoramās tasya pīnonnatapayodharāḥ /
indīvarapalāśākṣyaḥ śaraccandranibhānanāḥ // BrP_47.68 //
kulaśīlaguṇopetāḥ sahasraikaṃ śatādhikam /
evaṃ tadbhūpaparama- patnīgaṇasamanvitam // BrP_47.69 //
ratnamālākulaṃ divyaṃ patākādhvajasevitam /
ratnahārayutaṃ ramyaṃ candrakāntisamaprabham // BrP_47.70 //
kariṇaḥ parvatākārān madasiktān mahābalān /
śataśaḥ koṭisaṃghātair dantibhir dantabhūṣaṇaiḥ // BrP_47.71 //
vātavegajavair aśvaiḥ sindhujātaiḥ suśobhanaiḥ /
śvetāśvaiḥ śyāmakarṇaiś ca koṭyanekair javānvitaiḥ // BrP_47.72 //
saṃnaddhabaddhakakṣaiś ca nānāpraharaṇodyataiḥ /
asaṃkhyeyaiḥ padātaiś ca devaputropamais tathā // BrP_47.73 //
ity evaṃ dadṛśe rājā yajñasaṃbhāravistaram /
mudaṃ lebhe tadā rājā saṃhṛṣṭo vākyam abravīt // BrP_47.74 //
{rājovāca: }
ānayadhvaṃ hayaśreṣṭhaṃ sarvalakṣaṇalakṣitam /
cārayadhvaṃ pṛthivyāṃ vai rājaputrāḥ susaṃyatāḥ // BrP_47.75 //
vidvadbhir dharmavidbhiś ca atra homo vidhīyatām /
kṛṣṇacchāgaṃ ca mahiṣaṃ kṛṣṇasāramṛgaṃ dvijān // BrP_47.76 //
anaḍvāhaṃ ca gāś caiva sarvāṃś ca paśupālakān /
iṣṭayaś ca pravartantāṃ prāsādaṃ vaiṣṇavaṃ tataḥ // BrP_47.77 //
sarvam etac ca viprebhyo dīyatāṃ manasepsitam /
striyaś ca ratnakoṭyaś ca grāmāś ca nagarāṇi ca // BrP_47.78 //
samyak samṛddhabhūmyaś ca viṣayāś caivam arthinām /
anyāni dravyajātāni manojñāni bahūni ca // BrP_47.79 //
sarveṣāṃ yācamānānāṃ nāsti hy etan na bhāṣayet /
tāvat pravartatāṃ yajño yāvad devaḥ purā tv iha /
pratyakṣaṃ mama cābhyeti yajñasyāsya samīpataḥ // BrP_47.80 //
{brahmovāca: }
evam uktvā tadā viprā rājasiṃho mahābhujaḥ /
dadau suvarṇasaṃghātaṃ koṭīnāṃ caiva bhūṣaṇam // BrP_47.81 //
kareṇuśatasāhasraṃ vājino niyutāni ca /
arbudaṃ caiva vṛṣabhaṃ svarṇaśṛṅgīś ca dhenukāḥ // BrP_47.82 //
surūpāḥ surabhīś caiva kāṃsyadohāḥ payasvinīḥ /
prāyacchat sa tu viprebhyo vedavidbhyo mudā yutaḥ // BrP_47.83 //
vāsāṃsi ca mahārhāṇi rāṅkavāstaraṇāni ca /
suśuklāni ca śubhrāṇi pravālamaṇim uttamam // BrP_47.84 //
adadāt sa mahāyajñe ratnāni vividhāni ca //* BrP_47.85 //
vajravaidūryamāṇikya- muktikādyāni yāni ca /
alaṃkāravatīḥ śubhrāḥ kanyā rājīvalocanāḥ // BrP_47.86 //
śatāni pañca viprebhyo rājā hṛṣṭaḥ pradattavān /
striyaḥ pīnapayobhārāḥ kañcukaiḥ svastanāvṛtāḥ // BrP_47.87 //
madhyahīnāś ca suśroṇyaḥ padmapattrāyatekṣaṇāḥ /
hāvabhāvānvitagrīvā bahvyo valayabhūṣitāḥ // BrP_47.88 //
pādanūpurasaṃyuktāḥ paṭṭadukūlavāsasaḥ /
ekaikaśo 'dadāt tasmin kāmyāś ca kāminīr bahūḥ // BrP_47.89 //
arthibhyo brāhmaṇādibhyo hayamedhe dvijottamāḥ /
bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca saṃpūrṇaṃ nānāsaṃbhārasaṃyutam // BrP_47.90 //
khaṇḍakādyāny anekāni svinnapakvāṃś ca piṣṭakān /
annāny anyāni medhyāṃś ca ghṛtapūrāṃś ca khāṇḍavān // BrP_47.91 //
madhurāṃs tarjitān pūpān annaṃ mṛṣṭaṃ supākikam /
prītyarthaṃ sarvasattvānāṃ dīyate 'nnaṃ punaḥ punaḥ // BrP_47.92 //
dattasya dīyamānasya dhanasyānto na vidyate /
evaṃ dṛṣṭvā mahāyajñaṃ devadaityāḥ savāraṇāḥ // BrP_47.93 //
gandharvāpsarasaḥ siddhā ṛṣayaś ca prajeśvarāḥ /
vismayaṃ paramaṃ yātā dṛṣṭvā kratuvaraṃ śubham // BrP_47.94 //
purodhā mantriṇo rājā hṛṣṭās tatraiva sarvaśaḥ /
na tatra malinaḥ kaścin na dīno na kṣudhānvitaḥ // BrP_47.95 //
na vopasargo na glānir nādhayo vyādhayas tathā /
nākālamaraṇaṃ tatra na daṃśo na grahā viṣam // BrP_47.96 //
hṛṣṭapuṣṭajanāḥ sarve tasmin rājño mahotsave /
ye ca tatra tapaḥsiddhā munayaś cirajīvinaḥ // BrP_47.97 //
na jātaṃ tādṛśaṃ yajñaṃ dhanadhānyasamanvitam /
evaṃ sa rājā vidhivad vājimedhaṃ dvijottamāḥ /
kratuṃ samāpayām āsa prāsādaṃ vaiṣṇavaṃ tathā // BrP_47.98 //
{munaya ūcuḥ: }
brūhi no devadeveśa yat pṛcchāmaḥ purātanam /
yathā tāḥ pratimāḥ pūrvam indradyumnena nirmitāḥ // BrP_48.1 //
kena caiva prakāreṇa tuṣṭas tasmai sa mādhavaḥ /
tat sarvaṃ vada cāsmākaṃ paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ // BrP_48.2 //
{brahmovāca: }
śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ purāṇaṃ vedasaṃmitam /
kathayāmi purā vṛttaṃ pratimānāṃ ca saṃbhavam // BrP_48.3 //
pravṛtte ca mahāyajñe prāsāde caiva nirmite /
cintā tasya babhūvātha pratimārtham aharniśam // BrP_48.4 //
na vedmi kena deveśaṃ sarveśaṃ lokapāvanam /
sargasthityantakartāraṃ paśyāmi puruṣottamam // BrP_48.5 //
cintāviṣṭas tv abhūd rājā śete rātrau divāpi na /
na bhuṅkte vividhān bhogān na ca snānaṃ prasādhanam // BrP_48.6 //
naiva vādyena gandhena gāyanair varṇakair api /
na gajair madayuktaiś ca na cānekair hayānvitaiḥ // BrP_48.7 //
nendranīlair mahānīlaiḥ padmarāgamayair na ca /
suvarṇarajatādyaiś ca vajrasphaṭikasaṃyutaiḥ // BrP_48.8 //
bahurāgārthakāmair vā na vanyair antarikṣagaiḥ /
babhūva tasya nṛpater manasas tuṣṭivardhanam // BrP_48.9 //
śailamṛddārujāteṣu praśastaṃ kiṃ mahītale /
viṣṇupratimāyogyaṃ ca sarvalakṣaṇalakṣitam // BrP_48.10 //
etair eva trayāṇāṃ tu dayitaṃ syāt surārcitam /
sthāpite prītim abhyeti iti cintāparo 'bhavat // BrP_48.11 //
pañcarātravidhānena saṃpūjya puruṣottamam /
cintāviṣṭo mahīpālaḥ saṃstotum upacakrame // BrP_48.12 //
vāsudeva namas te 'stu namas te mokṣakāraṇa /
trāhi māṃ sarvalokeśa janmasaṃsārasāgarāt // BrP_49.1 //
nirmalāmbarasaṃkāśa namas te puruṣottama /
saṃkarṣaṇa namas te 'stu trāhi māṃ dharaṇīdhara // BrP_49.2 //
namas te hemagarbhābha namas te makaradhvaja /
ratikānta namas te 'stu trāhi māṃ saṃvarāntaka // BrP_49.3 //
namas te 'ñjanasaṃkāśa namas te bhaktavatsala /
aniruddha namas te 'stu trāhi māṃ varado bhava // BrP_49.4 //
namas te vibudhāvāsa namas te vibudhapriya /
nārāyaṇa namas te 'stu trāhi māṃ śaraṇāgatam // BrP_49.5 //
namas te balināṃ śreṣṭha namas te lāṅgalāyudha /
caturmukha jagaddhāma trāhi māṃ prapitāmaha // BrP_49.6 //
namas te nīlameghābha namas te tridaśārcita /
trāhi viṣṇo jagannātha magnaṃ māṃ bhavasāgare // BrP_49.7 //
pralayānalasaṃkāśa namas te ditijāntaka /
narasiṃha mahāvīrya trāhi māṃ dīptalocana // BrP_49.8 //
yathā rasātalād urvī tvayā daṃṣṭroddhṛtā purā /
tathā mahāvarāhas tvaṃ trāhi māṃ duḥkhasāgarāt // BrP_49.9 //
tavaitā mūrtayaḥ kṛṣṇa varadāḥ saṃstutā mayā /
taveme baladevādyāḥ pṛthagrūpeṇa saṃsthitāḥ // BrP_49.10 //
aṅgāni tava deveśa garutmādyās tathā prabho /
dikpālāḥ sāyudhāś caiva keśavādyās tathācyuta // BrP_49.11 //
ye cānye tava deveśa bhedāḥ proktā manīṣibhiḥ /
te 'pi sarve jagannātha prasannāyatalocana // BrP_49.12 //
mayārcitāḥ stutāḥ sarve tathā yūyaṃ namaskṛtāḥ /
prayacchata varaṃ mahyaṃ dharmakāmārthamokṣadam // BrP_49.13 //
bhedās te kīrtitā ye tu hare saṃkarṣaṇādayaḥ /
tava pūjārthasaṃbhūtās tatas tvayi samāśritāḥ // BrP_49.14 //
na bhedas tava deveśa vidyate paramārthataḥ /
vividhaṃ tava yad rūpam uktaṃ tad upacārataḥ // BrP_49.15 //
advaitaṃ tvāṃ kathaṃ dvaitaṃ vaktuṃ śaknoti mānavaḥ /
ekas tvaṃ hi hare vyāpī citsvabhāvo nirañjanaḥ // BrP_49.16 //
paramaṃ tava yad rūpaṃ bhāvābhāvavivarjitam /
nirlepaṃ nirguṇaṃ śreṣṭhaṃ kūṭastham acalaṃ dhruvam // BrP_49.17 //
sarvopādhivinirmuktaṃ sattāmātravyavasthitam /
tad devāś ca na jānanti kathaṃ jānāmy ahaṃ prabho // BrP_49.18 //
aparaṃ tava yad rūpaṃ pītavastraṃ caturbhujam /
śaṅkhacakragadāpāṇi- mukuṭāṅgadadhāriṇam // BrP_49.19 //
śrīvatsoraskasaṃyuktaṃ vanamālāvibhūṣitam /
tad arcayanti vibudhā ye cānye tava saṃśrayāḥ // BrP_49.20 //
devadeva suraśreṣṭha bhaktānām abhayaprada /
trāhi māṃ padmapattrākṣa magnaṃ viṣayasāgare // BrP_49.21 //
nānyaṃ paśyāmi lokeśa yasyāhaṃ śaraṇaṃ vraje /
tvām ṛte kamalākānta prasīda madhusūdana // BrP_49.22 //
jarāvyādhiśatair yukto nānāduḥkhair nipīḍitaḥ /
harṣaśokānvito mūḍhaḥ karmapāśaiḥ suyantritaḥ // BrP_49.23 //
patito 'haṃ mahāraudre ghore saṃsārasāgare /
viṣamodakaduṣpāre rāgadveṣajhaṣākule // BrP_49.24 //
indriyāvartagambhīre tṛṣṇāśokormisaṃkule /
nirāśraye nirālambe niḥsāre 'tyantacañcale // BrP_49.25 //
māyayā mohitas tatra bhramāmi suciraṃ prabho /
nānājātisahasreṣu jāyamānaḥ punaḥ punaḥ // BrP_49.26 //
mayā janmāny anekāni sahasrāṇy ayutāni ca /
vividhāny anubhūtāni saṃsāre 'smiñ janārdana // BrP_49.27 //
vedāḥ sāṅgā mayādhītāḥ śāstrāṇi vividhāni ca /
itihāsapurāṇāni tathā śilpāny anekaśaḥ // BrP_49.28 //
asaṃtoṣāś ca saṃtoṣāḥ saṃcayāpacayā vyayāḥ /
mayā prāptā jagannātha kṣayavṛddhyakṣayetarāḥ // BrP_49.29 //
bhāryārimitrabandhūnāṃ viyogāḥ saṃgamās tathā /
pitaro vividhā dṛṣṭā mātaraś ca tathā mayā // BrP_49.30 //
duḥkhāni cānubhūtāni yāni saukhyāny anekaśaḥ /
prāptāś ca bāndhavāḥ putrā bhrātaro jñātayas tathā // BrP_49.31 //
mayoṣitaṃ tathā strīṇāṃ koṣṭhe viṇmūtrapicchale /
garbhavāse mahāduḥkham anubhūtaṃ tathā prabho // BrP_49.32 //
duḥkhāni yāny anekāni bālyayauvanagocare /
vārdhake ca hṛṣīkeśa tāni prāptāni vai mayā // BrP_49.33 //
maraṇe yāni duḥkhāni yamamārge yamālaye /
mayā tāny anubhūtāni narake yātanās tathā // BrP_49.34 //
kṛmikīṭadrumāṇāṃ ca hastyaśvamṛgapakṣiṇām /
mahiṣoṣṭragavāṃ caiva tathānyeṣāṃ vanaukasām // BrP_49.35 //
dvijātīnāṃ ca sarveṣāṃ śūdrāṇāṃ caiva yoniṣu /
dhanināṃ kṣatriyāṇāṃ ca daridrāṇāṃ tapasvinām // BrP_49.36 //
nṛpāṇāṃ nṛpabhṛtyānāṃ tathānyeṣāṃ ca dehinām /
gṛheṣu teṣām utpanno deva cāhaṃ punaḥ punaḥ // BrP_49.37 //
gato 'smi dāsatāṃ nātha bhṛtyānāṃ bahuśo nṛṇām /
daridratvaṃ ceśvaratvaṃ svāmitvaṃ ca tathā gataḥ // BrP_49.38 //
hato mayā hatāś cānye ghātito ghātitās tathā /
dattaṃ mamānyair anyebhyo mayā dattam anekaśaḥ // BrP_49.39 //
pitṛmātṛsuhṛdbhrātṛ- kalatrāṇāṃ kṛtena ca /
dhanināṃ śrotriyāṇāṃ ca daridrāṇāṃ tapasvinām // BrP_49.40 //
uktaṃ dainyaṃ ca vividhaṃ tyaktvā lajjāṃ janārdana /
devatiryaṅmanuṣyeṣu sthāvareṣu careṣu ca // BrP_49.41 //
na vidyate tathā sthānaṃ yatrāhaṃ na gataḥ prabho /
kadā me narake vāsaḥ kadā svarge jagatpate // BrP_49.42 //
kadā manuṣyalokeṣu kadā tiryaggateṣu ca /
jalayantre yathā cakre ghaṭī rajjunibandhanā // BrP_49.43 //
yāti cordhvam adhaś caiva kadā madhye ca tiṣṭhati /
tathā cāhaṃ suraśreṣṭha karmarajjusamāvṛtaḥ // BrP_49.44 //
adhaś cordhvaṃ tathā madhye bhraman gacchāmi yogataḥ /
evaṃ saṃsāracakre 'smin bhairave romaharṣaṇe // BrP_49.45 //
bhramāmi suciraṃ kālaṃ nāntaṃ paśyāmi karhicit /
na jāne kiṃ karomy adya hare vyākulitendriyaḥ // BrP_49.46 //
śokatṛṣṇābhibhūto 'haṃ kāṃdiśīko vicetanaḥ /
idānīṃ tvām ahaṃ deva vihvalaḥ śaraṇaṃ gataḥ // BrP_49.47 //
trāhi māṃ duḥkhitaṃ kṛṣṇa magnaṃ saṃsārasāgare /
kṛpāṃ kuru jagannātha bhaktaṃ māṃ yadi manyase // BrP_49.48 //
tvadṛte nāsti me bandhur yo 'sau cintāṃ kariṣyati /
deva tvāṃ nātham āsādya na bhayaṃ me 'sti kutracit // BrP_49.49 //
jīvite maraṇe caiva yogakṣeme 'thavā prabho /
ye tu tvāṃ vidhivad deva nārcayanti narādhamāḥ // BrP_49.50 //
sugatis tu kathaṃ teṣāṃ bhavet saṃsārabandhanāt /
kiṃ teṣāṃ kulaśīlena vidyayā jīvitena ca // BrP_49.51 //
yeṣāṃ na jāyate bhaktir jagaddhātari keśave /
prakṛtiṃ tv āsurīṃ prāpya ye tvāṃ nindanti mohitāḥ // BrP_49.52 //
patanti narake ghore jāyamānāḥ punaḥ punaḥ /
na teṣāṃ niṣkṛtis tasmād vidyate narakārṇavāt // BrP_49.53 //
ye dūṣayanti durvṛttās tvāṃ deva puruṣādhamāḥ /
yatra yatra bhavej janma mama karmanibandhanāt // BrP_49.54 //
tatra tatra hare bhaktis tvayi cāstu dṛḍhā sadā /
ārādhya tvāṃ surā daityā narāś cānye 'pi saṃyatāḥ // BrP_49.55 //
avāpuḥ paramāṃ siddhiṃ kas tvāṃ deva na pūjayet /
na śaknuvanti brahmādyāḥ stotuṃ tvāṃ tridaśā hare // BrP_49.56 //
kathaṃ mānuṣabuddhyāhaṃ staumi tvāṃ prakṛteḥ param /
tathā cājñānabhāvena saṃstuto 'si mayā prabho // BrP_49.57 //
tat kṣamasvāparādhaṃ me yadi te 'sti dayā mayi /
kṛtāparādhe 'pi hare kṣamāṃ kurvanti sādhavaḥ // BrP_49.58 //
tasmāt prasīda deveśa bhaktasnehaṃ samāśritaḥ /
stuto 'si yan mayā deva bhaktibhāvena cetasā /
sāṅgaṃ bhavatu tat sarvaṃ vāsudeva namo 'stu te // BrP_49.59 //
{brahmovāca: }
itthaṃ stutas tadā tena prasanno garuḍadhvajaḥ /
dadau tasmai muniśreṣṭhāḥ sakalaṃ manasepsitam // BrP_49.60 //
yaḥ saṃpūjya jagannāthaṃ pratyahaṃ stauti mānavaḥ /
stotreṇānena matimān sa mokṣaṃ labhate dhruvam // BrP_49.61 //
trisaṃdhyaṃ yo japed vidvān idaṃ stotravaraṃ śuciḥ /
dharmaṃ cārthaṃ ca kāmaṃ ca mokṣaṃ ca labhate naraḥ // BrP_49.62 //
yaḥ paṭhec chṛṇuyād vāpi śrāvayed vā samāhitaḥ /
sa lokaṃ śāśvataṃ viṣṇor yāti nirdhūtakalmaṣaḥ // BrP_49.63 //
dhanyaṃ pāpaharaṃ cedaṃ bhuktimuktipradaṃ śivam /
guhyaṃ sudurlabhaṃ puṇyaṃ na deyaṃ yasya kasyacit // BrP_49.64 //
na nāstikāya mūrkhāya na kṛtaghnāya mānine /
na duṣṭamataye dadyān nābhaktāya kadācana // BrP_49.65 //
dātavyaṃ bhaktiyuktāya guṇaśīlānvitāya ca /
viṣṇubhaktāya śāntāya śraddhānuṣṭhānaśāline // BrP_49.66 //
idaṃ samastāghavināśahetuḥ BrP_49.67a
kāruṇyasaṃjñaṃ sukhamokṣadaṃ ca BrP_49.67b
aśeṣavāñchāphaladaṃ variṣṭhaṃ BrP_49.67c
stotraṃ mayoktaṃ puruṣottamasya BrP_49.67d
ye taṃ susūkṣmaṃ vimalā murāriṃ BrP_49.68a
dhyāyanti nityaṃ puruṣaṃ purāṇam BrP_49.68b
te muktibhājaḥ praviśanti viṣṇuṃ BrP_49.68c
mantrair yathājyaṃ hutam adhvarāgnau BrP_49.68d
ekaḥ sa devo bhavaduḥkhahantā BrP_49.69a
paraḥ pareṣāṃ na tato 'sti cānyat BrP_49.69b
draṣṭā sa pātā sa tu nāśakartā BrP_49.69c
viṣṇuḥ samastākhilasārabhūtaḥ BrP_49.69d
kiṃ vidyayā kiṃ svaguṇaiś ca teṣāṃ BrP_49.70a
yajñaiś ca dānaiś ca tapobhir ugraiḥ BrP_49.70b
yeṣāṃ na bhaktir bhavatīha kṛṣṇe BrP_49.70c
jagadgurau mokṣasukhaprade ca BrP_49.70d
loke sa dhanyaḥ sa śuciḥ sa vidvān BrP_49.71a
makhais tapobhiḥ sa guṇair variṣṭhaḥ BrP_49.71b
jñātā sa dātā sa tu satyavaktā BrP_49.71c
yasyāsti bhaktiḥ puruṣottamākhye BrP_49.71d
{brahmovāca: }
stutvaivaṃ muniśārdūlāḥ praṇamya ca sanātanam /
vāsudevaṃ jagannāthaṃ sarvakāmaphalapradam // BrP_50.1 //
cintāviṣṭo mahīpālaḥ kuśān āstīrya bhūtale /
vastraṃ ca tanmanā bhūtvā suṣvāpa dharaṇītale // BrP_50.2 //
kathaṃ pratyakṣam abhyeti devadevo janārdanaḥ /
mama cārtiharo devas tadāsāv iti cintayan // BrP_50.3 //
suptasya tasya nṛpater vāsudevo jagadguruḥ /
ātmānaṃ darśayām āsa śaṅkhacakragadābhṛtam // BrP_50.4 //
sa dadarśa tu saprema devadevaṃ jagadgurum /
śaṅkhacakradharaṃ devaṃ gadācakrograpāṇinam // BrP_50.5 //
śārṅgabāṇadharaṃ devaṃ jvalattejotimaṇḍalam /
yugāntādityavarṇābhaṃ nīlavaidūryasaṃnibham // BrP_50.6 //
suparṇāṃse tam āsīnaṃ ṣoḍaśārdhabhujaṃ śubham /
sa cāsmai prābravīd dhīrāḥ sādhu rājan mahāmate // BrP_50.7 //
kratunānena divyena tathā bhaktyā ca śraddhayā /
tuṣṭo 'smi te mahīpāla vṛthā kim anuśocasi // BrP_50.8 //
yad atra pratimā rājañ jagatpūjyā sanātanī /
yathā sā prāpyate bhūpa tadupāyaṃ bravīmi te // BrP_50.9 //
gatāyām adya śarvaryāṃ nirmale bhāskarodite /
sāgarasya jalasyānte nānādrumavibhūṣite // BrP_50.10 //
jalaṃ tathaiva velāyāṃ dṛśyate tatra vai mahat /
lavaṇasyodadhe rājaṃs taraṅgaiḥ samabhiplutam // BrP_50.11 //
kūlānte hi mahāvṛkṣaḥ sthitaḥ sthalajaleṣu ca /
velābhir hanyamānaś ca na cāsau kampate drumaḥ // BrP_50.12 //
paraśum ādāya hastena ūrmer antas tato vraja /
ekākī viharan rājan sa tvaṃ paśyasi pādapam // BrP_50.13 //
īdṛk cihnaṃ samālokya chedaya tvam aśaṅkitaḥ /
chedyamānaṃ tu taṃ vṛkṣaṃ prātar adbhutadarśanam // BrP_50.14 //
dṛṣṭvā tenaiva saṃcintya tato bhūpāla darśanāt /
kuru tāṃ pratimāṃ divyāṃ jahi cintāṃ vimohinīm // BrP_50.15 //
{brahmovāca: }
evam uktvā mahābhāgo jagāmādarśanaṃ hariḥ /
sa cāpi svapnam ālokya paraṃ vismayam āgataḥ // BrP_50.16 //
tāṃ niśāṃ sa samudvīkṣya sthitas tadgatamānasaḥ /
vyāharan vaiṣṇavān mantrān sūktaṃ caiva tadātmakam // BrP_50.17 //
pragatāyāṃ rajanyāṃ tu utthito nānyamānasaḥ /
sa snātvā sāgare samyag yathāvad vidhinā tataḥ // BrP_50.18 //
dattvā dānaṃ ca viprebhyo grāmāṃś ca nagarāṇi ca /
kṛtvā paurvāhṇikaṃ karma jagāma sa nṛpottamaḥ // BrP_50.19 //
na cāśvo na padātiś ca na gajo na ca sārathiḥ /
ekākī sa mahāvelāṃ praviveśa mahīpatiḥ // BrP_50.20 //
taṃ dadarśa mahāvṛkṣaṃ tejasvantaṃ mahādrumam /
mahātigamahārohaṃ puṇyaṃ vipulam eva ca // BrP_50.21 //
mahotsedhaṃ mahākāyaṃ prasuptaṃ ca jalāntike /
sāndramāñjiṣṭhavarṇābhaṃ nāmajātivivarjitam // BrP_50.22 //
naranāthas tadā viprā drumaṃ dṛṣṭvā mudānvitaḥ /
paraśunā śātayām āsa niśitena dṛḍhena ca // BrP_50.23 //
dvaidhīkartumanās tatra babhūvendrasakhaḥ sa ca /
nirīkṣyamāṇe kāṣṭhe tu babhūvādbhutadarśanam // BrP_50.24 //
viśvakarmā ca viṣṇuś ca viprarūpadharāv ubhau /
ājagmatur mahābhāgau tadā tulyāgrajanmanau // BrP_50.25 //
jvalamānau svatejobhir divyasraganulepanau /
atha tau taṃ samāgamya nṛpam indrasakhaṃ tadā // BrP_50.26 //
tāv ūcatur mahārāja kim atra tvaṃ kariṣyasi /
kimarthaṃ ca mahābāho śātitaś ca vanaspatiḥ // BrP_50.27 //
asahāyo mahādurge nirjane gahane vane /
mahāsindhutaṭe caiva kathaṃ vai śātito drumaḥ // BrP_50.28 //
{brahmovāca: }
tayoḥ śrutvā vaco viprāḥ sa tu rājā mudānvitaḥ /
babhāṣe vacanaṃ tābhyāṃ mṛdulaṃ madhuraṃ tathā // BrP_50.29 //
dṛṣṭvā tau brāhmaṇau tatra candrasūryāv ivāgatau /
namaskṛtya jagannāthāv avāṅmukham avasthitaḥ // BrP_50.30 //
{rājovāca: }
devadevam anādyantam anantaṃ jagatāṃ patim /
ārādhayituṃ pratimāṃ karomīti matir mama // BrP_50.31 //
ahaṃ sa devadevena parameṇa mahātmanā /
svapnānte ca samuddiṣṭo bhavadbhyāṃ śrāvitaṃ mayā // BrP_50.32 //
{brahmovāca: }
rājñas tu vacanaṃ śrutvā devendrapratimasya ca /
prahasya tasmai viśveśas tuṣṭo vacanam abravīt // BrP_50.33 //
{viṣṇur uvāca: }
sādhu sādhu mahīpāla yad etan matam uttamam /
saṃsārasāgare ghore kadalīdalasaṃnibhe // BrP_50.34 //
niḥsāre duḥkhabahule kāmakrodhasamākule /
indriyāvartakalile dustare romaharṣaṇe // BrP_50.35 //
nānāvyādhiśatāvarte jalabudbudasaṃnibhe /
yatas te matir utpannā viṣṇor ārādhanāya vai // BrP_50.36 //
dhanyas tvaṃ nṛpaśārdūla guṇaiḥ sarvair alaṃkṛtaḥ /
saprajā pṛthivī dhanyā saśailavanakānanā // BrP_50.37 //
sapuragrāmanagarā caturvarṇair alaṃkṛtā /
yatra tvaṃ nṛpaśārdūla prajāḥ pālayitā prabhuḥ // BrP_50.38 //
ehy ehi sumahābhāga drume 'smin sukhaśītale /
āvābhyāṃ saha tiṣṭha tvaṃ kathābhir dharmasaṃśritaḥ // BrP_50.39 //
ayaṃ mama sahāyas tu āgataḥ śilpināṃ varaḥ /
viśvakarmasamaḥ sākṣān nipuṇaḥ sarvakarmasu /
mayoddiṣṭāṃ tu pratimāṃ karoty eṣa taṭaṃ tyaja // BrP_50.40 //
{brahmovāca: }
śrutvaivaṃ vacanaṃ tasya tadā rājā dvijanmanaḥ /
sāgarasya taṭaṃ tyaktvā gatvā tasya samīpataḥ // BrP_50.41 //
tasthau sa nṛpatiśreṣṭho vṛkṣacchāye suśītale /
tatas tasmai sa viśvātmā dadāv ājñāṃ dvijākṛtiḥ // BrP_50.42 //
śilpimukhyāya viprendrāḥ kuruṣva pratimā iti /
kṛṣṇarūpaṃ paraṃ śāntaṃ padmapattrāyatekṣaṇam // BrP_50.43 //
śrīvatsakaustubhadharaṃ śaṅkhacakragadādharam /
gaurāṅgaṃ kṣīravarṇābhaṃ dvitīyaṃ svastikāṅkitam // BrP_50.44 //
lāṅgalāstradharaṃ devam anantākhyaṃ mahābalam /
devadānavagandharva- yakṣavidyādharoragaiḥ // BrP_50.45 //
na vijñāto hi tasyāntas tenānanta iti smṛtaḥ /
bhaginīṃ vāsudevasya rukmavarṇāṃ suśobhanām // BrP_50.46 //
tṛtīyāṃ vai subhadrāṃ ca sarvalakṣaṇalakṣitām //* BrP_50.47 //
{brahmovāca: }
śrutvaitad vacanaṃ tasya viśvakarmā sukarmakṛt /
tatkṣaṇāt kārayām āsa pratimāḥ śubhalakṣaṇāḥ // BrP_50.48 //
prathamaṃ śuklavarṇābhaṃ śāradendusamaprabham /
āraktākṣaṃ mahākāyaṃ sphaṭāvikaṭamastakam // BrP_50.49 //
nīlāmbaradharaṃ cograṃ balaṃ balamadoddhatam /
kuṇḍalaikadharaṃ divyaṃ gadāmuśaladhāriṇam // BrP_50.50 //
dvitīyaṃ puṇḍarīkākṣaṃ nīlajīmūtasaṃnibham /
atasīpuṣpasaṃkāśaṃ padmapattrāyatekṣaṇam // BrP_50.51 //
pītavāsasam atyugraṃ śubhaṃ śrīvatsalakṣaṇam /
cakrapūrṇakaraṃ divyaṃ sarvapāpaharaṃ harim // BrP_50.52 //
tṛtīyāṃ svarṇavarṇābhāṃ padmapattrāyatekṣaṇām /
vicitravastrasaṃchannāṃ hārakeyūrabhūṣitām // BrP_50.53 //
vicitrābharaṇopetāṃ ratnahārāvalambitām /
pīnonnatakucāṃ ramyāṃ viśvakarmā vinirmame // BrP_50.54 //
sa tu rājādbhutaṃ dṛṣṭvā kṣaṇenaikena nirmitāḥ /
divyavastrayugacchannā nānāratnair alaṃkṛtāḥ // BrP_50.55 //
sarvalakṣaṇasaṃpannāḥ pratimāḥ sumanoharāḥ /
vismayaṃ paramaṃ gatvā idaṃ vacanam abravīt // BrP_50.56 //
{indradyumna uvāca: }
kiṃ devau samanuprāptau dvijarūpadharāv ubhau /
ubhau cādbhutakarmāṇau devavṛttāv amānuṣau // BrP_50.57 //
devau vā mānuṣau vāpi yakṣavidyādharau yuvām /
kiṃ nu brahmahṛṣīkeśau kiṃ vasū kim utāśvinau // BrP_50.58 //
na vedmi satyasadbhāvau māyārūpeṇa saṃsthitau /
yuvāṃ gato 'smi śaraṇam ātmā tu me prakāśyatām // BrP_50.59 //
{śrībhagavān uvāca: }
nāhaṃ devo na yakṣo vā na daityo na ca devarāṭ /
na brahmā na ca rudro 'haṃ viddhi māṃ puruṣottamam // BrP_51.1 //
artihā sarvalokānām anantabalapauruṣaḥ /
ārādhanīyo bhūtānām anto yasya na vidyate // BrP_51.2 //
paṭhyate sarvaśāstreṣu vedānteṣu nigadyate /
yam āhur jñānagamyeti vāsudeveti yoginaḥ // BrP_51.3 //
aham eva svayaṃ brahmā ahaṃ viṣṇuḥ śivo 'py aham /
indro 'haṃ devarājaś ca jagatsaṃyamano yamaḥ // BrP_51.4 //
pṛthivyādīni bhūtāni tretāgnir hutabhuṅ nṛpa /
varuṇo 'pāṃ patiś cāhaṃ dharitrī ca mahīdharaḥ // BrP_51.5 //
yat kiṃcid vāṅmayaṃ loke jagat sthāvarajaṅgamam /
carācaraṃ ca yad viśvaṃ madanyan nāsti kiṃcana // BrP_51.6 //
prīto 'haṃ te nṛpaśreṣṭha varaṃ varaya suvrata /
yad iṣṭaṃ tat prayacchāmi hṛdi yat te vyavasthitam // BrP_51.7 //
maddarśanam apuṇyānāṃ svapnānte 'pi na jāyate /
tvaṃ punar dṛḍhabhaktitvāt pratyakṣaṃ dṛṣṭavān asi // BrP_51.8 //
{brahmovāca: }
śrutvaivaṃ vāsudevasya vacanaṃ tasya bho dvijāḥ /
romāñcitatanur bhūtvā idaṃ stotraṃ jagau nṛpaḥ // BrP_51.9 //
{rājovāca: }
śriyaḥ kānta namas te 'stu śrīpate pītavāsase /
śrīda śrīśa śrīnivāsa namas te śrīniketana // BrP_51.10 //
ādyaṃ puruṣam īśānaṃ sarveśaṃ sarvatomukham /
niṣkalaṃ paramaṃ devaṃ praṇato 'smi sanātanam // BrP_51.11 //
śabdātītaṃ guṇātītaṃ bhāvābhāvavivarjitam /
nirlepaṃ nirguṇaṃ sūkṣmaṃ sarvajñaṃ sarvabhāvanam // BrP_51.12 //
prāvṛṇmeghapratīkāśaṃ gobrāhmaṇahite ratam /
sarveṣām eva goptāraṃ vyāpinaṃ sarvabhāvinam // BrP_51.13 //
śaṅkhacakradharaṃ devaṃ gadāmuśaladhāriṇam /
namasye varadaṃ devaṃ nīlotpaladalacchavim // BrP_51.14 //
nāgaparyaṅkaśayanaṃ kṣīrodārṇavaśāyinam /
namasye 'haṃ hṛṣīkeśaṃ sarvapāpaharaṃ harim // BrP_51.15 //
punas tvāṃ devadeveśaṃ namasye varadaṃ vibhum /
sarvalokeśvaraṃ viṣṇuṃ mokṣakāraṇam avyayam // BrP_51.16 //
{brahmovāca: }
evaṃ stutvā tu taṃ devaṃ praṇipatya kṛtāñjaliḥ /
uvāca praṇato bhūtvā nipatya dharaṇītale // BrP_51.17 //
{rājovāca: }
prīto 'si yadi me nātha vṛṇomi varam uttamam /
devāsurāḥ sagandharvā yakṣarakṣomahoragāḥ // BrP_51.18 //
siddhavidyādharāḥ sādhyāḥ kiṃnarā guhyakās tathā /
ṛṣayo ye mahābhāgā nānāśāstraviśāradāḥ // BrP_51.19 //
parivrāḍyogayuktāś ca vedatattvārthacintakāḥ /
mokṣamārgavido ye 'nye dhyāyanti paramaṃ padam // BrP_51.20 //
nirguṇaṃ nirmalaṃ śāntaṃ yat paśyanti manīṣinaḥ /
tat padaṃ gantum icchāmi tvatprasādāt sudurlabham // BrP_51.21 //
{śrībhagavān uvāca: }
sarvaṃ bhavatu bhadraṃ te yatheṣṭaṃ sarvam āpnuhi /
bhaviṣyati yathākāmaṃ matprasādān na saṃśayaḥ // BrP_51.22 //
daśa varṣasahasrāṇi tathā nava śatāni ca /
avicchinnaṃ mahārājyaṃ kuru tvaṃ nṛpasattama // BrP_51.23 //
prayāsyasi padaṃ divyaṃ durlabhaṃ yat surāsuraiḥ /
pūrṇamanorathaṃ śāntaṃ guhyam avyaktam avyayam // BrP_51.24 //
parāt parataraṃ sūkṣmaṃ nirlepaṃ niṣkalaṃ dhruvam /
cintāśokavinirmuktaṃ kriyākāraṇavarjitam // BrP_51.25 //
tad ahaṃ darśayiṣyāmi jñeyākhyaṃ paramaṃ padam /
yaṃ prāpya paramānandaṃ prāpsyasi paramāṃ gatim // BrP_51.26 //
kīrtiś ca tava rājendra bhavaty atra mahītale /
yāvad ghanā nabho yāvad yāvac candrārkatārakam // BrP_51.27 //
yāvat samudrāḥ saptaiva yāvan mervādiparvatāḥ /
tiṣṭhanti divi devāś ca tāvat sarvatra cāvyayā // BrP_51.28 //
indradyumnasaro nāma tīrthaṃ yajñāṅgasaṃbhavam /
yatra snātvā sakṛl lokaḥ śakralokam avāpnuyāt // BrP_51.29 //
dāpayiṣyati yaḥ piṇḍāṃs taṭe 'smin sarasaḥ śubhe /
kulaikaviṃśam uddhṛtya śakralokaṃ gamiṣyati // BrP_51.30 //
pūjyamāno 'psarobhiś ca gandharvair gītanisvanaiḥ /
vimānena vaset tatra yāvad indrāś caturdaśa // BrP_51.31 //
saraso dakṣiṇe bhāge nairṛtyāṃ tu samāśrite /
nyagrodhas tiṣṭhate tatra tatsamīpe tu maṇḍapaḥ // BrP_51.32 //
ketakīvanasaṃchanno nānāpādapasaṃkulaḥ /
nārikelair asaṃkhyeyaiś campakair bakulāvṛtaiḥ // BrP_51.33 //
aśokaiḥ karṇikāraiś ca puṃnāgair nāgakesaraiḥ /
pāṭalāmrātasaralaiś candanair devadārubhiḥ // BrP_51.34 //
nyagrodhāśvatthakhadiraiḥ pārijātaiḥ sahārjunaiḥ /
hintālaiś caiva tālaiś ca śiṃśapair badarais tathā // BrP_51.35 //
karañjair lakucaiḥ plakṣaiḥ panasair bilvadhātukaiḥ /
anyair bahuvidhair vṛkṣaiḥ śobhitaḥ samalaṃkṛtaḥ // BrP_51.36 //
āṣāḍhasya site pakṣe pañcamyāṃ pitṛdaivate /
ṛkṣe neṣyanti nas tatra nītvā sapta dināni vai // BrP_51.37 //
maṇḍape sthāpayiṣyanti suveśyābhiḥ suśobhanaiḥ /
krīḍāviśeṣabahulair nṛtyagītamanoharaiḥ // BrP_51.38 //
cāmaraiḥ svarṇadaṇḍaiś ca vyajanai ratnabhūṣaṇaiḥ /
vījayantas tathāsmabhyaṃ sthāpayiṣyanti maṅgalāḥ // BrP_51.39 //
brahmacārī yatiś caiva snātakāś ca dvijottamāḥ /
vānaprasthā gṛhasthāś ca siddhāś cānye ca brāhmaṇāḥ // BrP_51.40 //
nānāvarṇapadaiḥ stotrair ṛgyajuḥsāmanisvanaiḥ /
kariṣyanti stutiṃ rājan rāmakeśavayoḥ punaḥ // BrP_51.41 //
tataḥ stutvā ca dṛṣṭvā ca saṃpraṇamya ca bhaktitaḥ /
naro varṣāyutaṃ divyaṃ śrīmaddharipure vaset // BrP_51.42 //
pūjyamāno 'psarobhiś ca gandharvair gītanisvanaiḥ /
harer anucaras tatra krīḍate keśavena vai // BrP_51.43 //
vimānenārkavarṇena ratnahāreṇa bhrājatā /
sarvakāmair mahābhogais tiṣṭhate bhuvanottame // BrP_51.44 //
tapaḥkṣayādihāgatya manuṣyo brāhmaṇo bhavet /
koṭīdhanapatiḥ śrīmāṃś caturvedī bhaved dhruvam // BrP_51.45 //
{brahmovāca: }
evaṃ tasmai varaṃ dattvā kṛtvā ca samayaṃ hariḥ /
jagāmādarśanaṃ viprāḥ sahito viśvakarmaṇā // BrP_51.46 //
sa tu rājā tadā hṛṣṭo romāñcitatanūruhaḥ /
kṛtakṛtyam ivātmānaṃ mene saṃdarśanād dhareḥ // BrP_51.47 //
tataḥ kṛṣṇaṃ ca rāmaṃ ca subhadrāṃ ca varapradām /
rathair vimānasaṃkāśair maṇikāñcanacitritaiḥ // BrP_51.48 //
saṃvāhya tās tadā rājā mahāmaṅgalaniḥsvanaiḥ /
ānayām āsa matimān sāmātyaḥ sapurohitaḥ // BrP_51.49 //
nānāvāditranirghoṣair nānāvedasvanaiḥ śubhaiḥ /
saṃsthāpya ca śubhe deśe pavitre sumanohare // BrP_51.50 //
tataḥ śubhatithau kāle nakṣatre śubhalakṣaṇe /
pratiṣṭhāṃ kārayām āsa sumuhūrte dvijaiḥ saha // BrP_51.51 //
yathoktena vidhānena vidhidṛṣṭena karmaṇā /
ācāryānumatenaiva sarvaṃ kṛtvā mahīpatiḥ // BrP_51.52 //
ācāryāya tadā dattvā dakṣiṇāṃ vidhivat prabhuḥ /
ṛtvigbhyaś ca vidhānena tathānyebhyo dhanaṃ dadau // BrP_51.53 //
kṛtvā pratiṣṭhāṃ vidhivat prāsāde bhavanottame /
sthāpayām āsa tān sarvān vidhidṛṣṭena karmaṇā // BrP_51.54 //
tataḥ saṃpūjya vidhinā nānāpuṣpaiḥ sugandhibhiḥ /
suvarṇamaṇimuktādyair nānāvastraiḥ suśobhanaiḥ // BrP_51.55 //
ratnaiś ca vividhair divyair āsanair grāmapattanaiḥ /
dadau cānyān sa viṣayān purāṇi nagarāṇi ca // BrP_51.56 //
evaṃ bahuvidhaṃ dattvā rājyaṃ kṛtvā yathocitam /
iṣṭvā ca vividhair yajñair dattvā dānāny anekaśaḥ // BrP_51.57 //
kṛtakṛtyas tato rājā tyaktasarvaparigrahaḥ /
jagāma paramaṃ sthānaṃ tad viṣṇoḥ paramaṃ padam // BrP_51.58 //
evaṃ mayā muniśreṣṭhāḥ kathito vo nṛpottamaḥ /
kṣetrasya caiva māhātmyaṃ kim anyac chrotum icchatha // BrP_51.59 //
{viṣṇur uvāca: }
śrutvaivaṃ vacanaṃ tasya brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ /
āścaryaṃ menire viprāḥ papracchuś ca punar mudā // BrP_51.60 //
{munaya ūcuḥ: }
kasmin kāle suraśreṣṭha gantavyaṃ puruṣottamam /
vidhinā kena kartavyaṃ pañcatīrtham iti prabho // BrP_51.61 //
ekaikasya ca tīrthasya snānadānasya yat phalam /
devatāprekṣaṇe caiva brūhi sarvaṃ pṛthak pṛthak // BrP_51.62 //
{brahmovāca: }
nirāhāraḥ kurukṣetre pādenaikena yas tapet /
jitendriyo jitakrodhaḥ saptasaṃvatsarāyutam // BrP_51.63 //
dṛṣṭvā sadā jyeṣṭhaśukla- dvādaśyāṃ puruṣottamam /
kṛtopavāsaḥ prāpnoti tato 'dhikataraṃ phalam // BrP_51.64 //
tasmāj jyeṣṭhe muniśreṣṭhāḥ prayatnena susaṃyataiḥ /
svargalokepsuviprādyair draṣṭavyaḥ puruṣottamaḥ // BrP_51.65 //
pañcatīrthaṃ tu vidhivat kṛtvā jyeṣṭhe narottamaḥ /
śuklapakṣasya dvādaśyāṃ paśyet taṃ puruṣottamam // BrP_51.66 //
ye paśyanty avyayaṃ devaṃ dvādaśyāṃ puruṣottamam /
te viṣṇulokam āsādya na cyavante kadācana // BrP_51.67 //
tasmāj jyeṣṭhe prayatnena gantavyaṃ bho dvijottamāḥ /
kṛtvā tasmin pañcatīrthaṃ draṣṭavyaḥ puruṣottamaḥ // BrP_51.68 //
sudūrastho 'pi yo bhaktyā kīrtayet puruṣottamam /
ahany ahani śuddhātmā so 'pi viṣṇupuraṃ vrajet // BrP_51.69 //
yātrāṃ karoti kṛṣṇasya śraddhayā yaḥ samāhitaḥ /
sarvapāpavinirmukto viṣṇulokaṃ vrajen naraḥ // BrP_51.70 //
cakraṃ dṛṣṭvā harer dūrāt prāsādopari saṃsthitam /
sahasā mucyate pāpān naro bhaktyā praṇamya tat // BrP_51.71 //
{brahmovāca: }
āsīt kalpe muniśreṣṭhāḥ saṃpravṛtte mahākṣaye /
naṣṭe 'rkacandre pavane naṣṭe sthāvarajaṅgame // BrP_52.1 //
udite pralayāditye pracaṇḍe ghanagarjite /
vidyudutpātasaṃghātaiḥ saṃbhagne taruparvate // BrP_52.2 //
loke ca saṃhṛte sarve mahadulkānibarhaṇe /
śuṣkeṣu sarvatoyeṣu saraḥsu ca saritsu ca // BrP_52.3 //
tataḥ saṃvartako vahnir vāyunā saha bho dvijāḥ /
lokaṃ tu prāviśat sarvam ādityair upaśobhitam // BrP_52.4 //
paścāt sa pṛthivīṃ bhittvā praviśya ca rasātalam /
devadānavayakṣāṇāṃ bhayaṃ janayate mahat // BrP_52.5 //
nirdahan nāgalokaṃ ca yac ca kiṃcit kṣitāv iha /
adhastān muniśārdūlāḥ sarvaṃ nāśayate kṣaṇāt // BrP_52.6 //
tato yojanaviṃśānāṃ sahasrāṇi śatāni ca /
nirdahaty āśugo vāyuḥ sa ca saṃvartako 'nalaḥ // BrP_52.7 //
sadevāsuragandharvaṃ sayakṣoragarākṣasam /
tato dahati saṃdīptaḥ sarvam eva jagat prabhuḥ // BrP_52.8 //
pradīpto 'sau mahāraudraḥ kalpāgnir iti saṃśrutaḥ /
mahājvālo mahārciṣmān saṃpradīptamahāsvanaḥ // BrP_52.9 //
sūryakoṭipratīkāśo jvalann iva sa tejasā /
trailokyaṃ cādahat tūrṇaṃ sasurāsuramānuṣam // BrP_52.10 //
evaṃvidhe mahāghore mahāpralayadāruṇe /
ṛṣiḥ paramadharmātmā dhyānayogaparo 'bhavat // BrP_52.11 //
ekaḥ saṃtiṣṭhate viprā mārkaṇḍeyeti viśrutaḥ /
mohapāśair nibaddho 'sau kṣuttṛṣṇākulitendriyāḥ // BrP_52.12 //
sa dṛṣṭvā taṃ mahāvahniṃ śuṣkakaṇṭhauṣṭhatālukaḥ /
tṛṣṇārtaḥ praskhalan viprās tadāsau bhayavihvalaḥ // BrP_52.13 //
babhrāma pṛthivīṃ sarvāṃ kāṃdiśīko vicetanaḥ /
trātāraṃ nādhigacchan vai itaś cetaś ca dhāvati // BrP_52.14 //
na lebhe ca tadā śarma yatra viśrāmyatā dvijāḥ /
karomi kiṃ na jānāmi yasyāhaṃ śaraṇaṃ vraje // BrP_52.15 //
kathaṃ paśyāmi taṃ devaṃ puruṣeśaṃ sanātanam /
iti saṃcintayan devam ekāgreṇa sanātanam // BrP_52.16 //
prāptavāṃs tat padaṃ divyaṃ mahāpralayakāraṇam /
puruṣeśam iti khyātaṃ vaṭarājaṃ sanātanam // BrP_52.17 //
tvarāyukto muniś cāsau nyagrodhasyāntikaṃ yayau /
āsādya taṃ muniśreṣṭhās tasya mūle samāviśat // BrP_52.18 //
na kālāgnibhayaṃ tatra na cāṅgārapravarṣaṇam /
na saṃvartāgamas tatra na ca vajrāśanis tathā // BrP_52.19 //
{brahmovāca: }
tato gajakulaprakhyās taḍinmālāvibhūṣitāḥ /
samuttasthur mahāmeghā nabhasy adbhutadarśanāḥ // BrP_53.1 //
kecin nīlotpalaśyāmāḥ kecit kumudasaṃnibhāḥ /
kecit kiñjalkasaṃkāśāḥ kecit pītāḥ payodharāḥ // BrP_53.2 //
kecid dharitasaṃkāśāḥ kākāṇḍasaṃnibhās tathā /
kecit kamalapattrābhāḥ kecid dhiṅgulasaṃnibhāḥ // BrP_53.3 //
kecit puravarākārāḥ kecid girivaropamāḥ /
kecid añjanasaṃkāśāḥ kecin marakataprabhāḥ // BrP_53.4 //
vidyunmālāpinaddhāṅgāḥ samuttasthur mahāghanāḥ /
ghorarūpā mahābhāgā ghorasvananināditāḥ // BrP_53.5 //
tato jaladharāḥ sarve samāvṛṇvan nabhastalam /
tair iyaṃ pṛthivī sarvā saparvatavanākarā // BrP_53.6 //
āpūritā diśaḥ sarvāḥ salilaughapariplutāḥ /
tatas te jaladā ghorā vāriṇā munisattamāḥ // BrP_53.7 //
sarvataḥ plāvayām āsuś coditāḥ parameṣṭhinā /
varṣamāṇā mahātoyaṃ pūrayanto vasuṃdharām // BrP_53.8 //
sughoram aśivaṃ raudraṃ nāśayanti sma pāvakam /
tato dvādaśa varṣāṇi payodāḥ samupaplave // BrP_53.9 //
dhārābhiḥ pūrayanto vai codyamānā mahātmanā /
tataḥ samudrāḥ svāṃ velām atikrāmanti bho dvijāḥ // BrP_53.10 //
parvatāś ca vyaśīryanta mahī cāpsu nimajjati /
sarvataḥ sumahābhrāntās te payodā nabhastalam // BrP_53.11 //
saṃveṣṭayitvā naśyanti vāyuvegasamāhatāḥ /
tatas taṃ mārutaṃ ghoraṃ sa viṣṇur munisattamāḥ // BrP_53.12 //
ādipadmālayo devaḥ pītvā svapiti bho dvijāḥ /
tasminn ekārṇave ghore naṣṭe sthāvarajaṅgame // BrP_53.13 //
naṣṭe devāsuranare yakṣarākṣasavarjite /
tato muniḥ sa viśrānto dhyātvā ca puruṣottamam // BrP_53.14 //
dadarśa cakṣur unmīlya jalapūrṇāṃ vasuṃdharām /
nāpaśyat taṃ vaṭaṃ norvīṃ na digādi na bhāskaram // BrP_53.15 //
na candrārkāgnipavanaṃ na devāsurapannagam /
tasminn ekārṇave ghore tamobhūte nirāśraye // BrP_53.16 //
nimajjan sa tadā viprāḥ saṃtartum upacakrame /
babhrāmāsau muniś cārta itaś cetaś ca saṃplavan // BrP_53.17 //
nimamajja tadā viprās trātāraṃ nādhigacchati /
evaṃ taṃ vihvalaṃ dṛṣṭvā kṛpayā puruṣottamaḥ /
provāca muniśārdūlās tadā dhyānena toṣitaḥ // BrP_53.18 //
{śrībhagavān uvāca: }
vatsa śrānto 'si bālas tvaṃ bhaktatra mama suvrata /
āgacchāgaccha śīghraṃ tvaṃ mārkaṇḍeya mamāntikam // BrP_53.19 //
mā tvayaiva ca bhetavyaṃ saṃprāpto 'si mamāgrataḥ /
mārkaṇḍeya mune dhīra bālas tvaṃ śramapīḍitaḥ // BrP_53.20 //
{brahmovāca: }
tasya tad vacanaṃ śrutvā muniḥ paramakopitaḥ /
uvāca sa tadā viprā vismitaś cābhavan muhuḥ // BrP_53.21 //
{mārkaṇḍeya uvāca: }
ko 'yaṃ nāmnā kīrtayati tapaḥ paribhavann iva /
bahuvarṣasahasrākhyaṃ dharṣayann iva me vapuḥ // BrP_53.22 //
na hy eṣa samudācāro deveṣv api samāhitaḥ /
māṃ brahmā sa ca deveśo dīrghāyur iti bhāṣate // BrP_53.23 //
kas tapo ghoraśiraso mamādya tyaktajīvitaḥ /
mārkaṇḍeyeti coktvā man- mṛtyuṃ gantum ihecchati // BrP_53.24 //
{brahmovāca: }
evam uktvā tadā viprāś cintāviṣṭo 'bhavan muniḥ /
kiṃ svapno 'yaṃ mayā dṛṣṭaḥ kiṃ vā moho 'yam āgataḥ // BrP_53.25 //
itthaṃ cintayatas tasya utpannā duḥkhahā matiḥ /
vrajāmi śaraṇaṃ devaṃ bhaktyāhaṃ puruṣottamam // BrP_53.26 //
sa gatvā śaraṇaṃ devaṃ munis tadgatamānasaḥ /
dadarśa taṃ vaṭaṃ bhūyo viśālaṃ salilopari // BrP_53.27 //
śākhāyāṃ tasya sauvarṇaṃ vistīrṇāyāṃ mahādbhutam /
ruciraṃ divyaparyaṅkaṃ racitaṃ viśvakarmaṇā // BrP_53.28 //
vajravaidūryaracitaṃ maṇividrumaśobhitam /
padmarāgādibhir juṣṭaṃ ratnair anyair alaṃkṛtam // BrP_53.29 //
nānāstaraṇasaṃvītaṃ nānāratnopaśobhitam /
nānāścaryasamāyuktaṃ prabhāmaṇḍalamaṇḍitam // BrP_53.30 //
tasyopari sthitaṃ devaṃ kṛṣṇaṃ bālavapurdharam /
sūryakoṭipratīkāśaṃ dīpyamānaṃ suvarcasam // BrP_53.31 //
caturbhujaṃ sundarāṅgaṃ padmapattrāyatekṣaṇam /
śrīvatsavakṣasaṃ devaṃ śaṅkhacakragadādharam // BrP_53.32 //
vanamālāvṛtoraskaṃ divyakuṇḍaladhāriṇam /
hārabhārārpitagrīvaṃ divyaratnavibhūṣitam // BrP_53.33 //
dṛṣṭvā tadā munir devaṃ vismayotphullalocanaḥ /
romāñcitatanur devaṃ praṇipatyedam abravīt // BrP_53.34 //
{mārkaṇḍeya uvāca: }
aho caikārṇave ghore vinaṣṭe sacarācare /
katham eko hy ayaṃ bālas tiṣṭhaty atra sunirbhayaḥ // BrP_53.35 //
{brahmovāca: }
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca jānann api mahāmuniḥ /
na bubodha tadā devaṃ māyayā tasya mohitaḥ /
yadā na bubudhe cainaṃ tadā khedād uvāca ha // BrP_53.36 //
{mārkaṇḍeya uvāca: }
vṛthā me tapaso vīryaṃ vṛthā jñānaṃ vṛthā kriyā /
vṛthā me jīvitaṃ dīrghaṃ vṛthā mānuṣyam eva ca // BrP_53.37 //
yo 'haṃ suptaṃ na jānāmi paryaṅke divyabālakam //* BrP_53.38 //
{brahmovāca: }
evaṃ saṃcintayan vipraḥ plavamāno vicetanaḥ /
trāṇārthaṃ vihvalaś cāsau nirvedaṃ gatavāṃs tadā // BrP_53.39 //
tato bālārkasaṃkāśaṃ svamahimnā vyavasthitam /
sarvatejomayaṃ viprā na śaśākābhivīkṣitum // BrP_53.40 //
dṛṣṭvā taṃ munim āyāntaṃ sa bālaḥ prahasann iva /
provāca muniśārdūlās tadā meghaughanisvanaḥ // BrP_53.41 //
{śrībhagavān uvāca: }
vatsa jānāmi śrāntaṃ tvāṃ trāṇārthaṃ mām upasthitam /
śarīraṃ viśa me kṣipraṃ viśrāmas te mayoditaḥ // BrP_53.42 //
{brahmovāca: }
śrutvā sa vacanaṃ tasya kiṃcin novāca mohitaḥ /
viveśa vadanaṃ tasya vivṛtaṃ cāvaśo muniḥ // BrP_53.43 //
{brahmovāca: }
sa praviśyodare tasya bālasya munisattamaḥ /
dadarśa pṛthivīṃ kṛtsnāṃ nānājanapadair vṛtām // BrP_54.1 //
lavaṇekṣusurāsarpir- dadhidugdhajalodadhīn /
dadarśa tān samudrāṃś ca jambu plakṣaṃ ca śālmalam // BrP_54.2 //
kuśaṃ krauñcaṃ ca śākaṃ ca puṣkaraṃ ca dadarśa saḥ /
bhāratādīni varṣāṇi tathā sarvāṃś ca parvatān // BrP_54.3 //
meruṃ ca sarvaratnāḍhyaṃ apaśyat kanakācalam /
nānāratnānvitaiḥ śṛṅgair bhūṣitaṃ bahukandaram // BrP_54.4 //
nānāmunijanākīrṇaṃ nānāvṛkṣavanākulam /
nānāsattvasamāyuktaṃ nānāścaryasamanvitam // BrP_54.5 //
vyāghraiḥ siṃhair varāhaiś ca cāmarair mahiṣair gajaiḥ /
mṛgaiḥ śākhāmṛgaiś cānyair bhūṣitaṃ sumanoharam // BrP_54.6 //
śakrādyair vividhair devaiḥ siddhacāraṇapannagaiḥ /
muniyakṣāpsarobhiś ca vṛtaiś cānyaiḥ surālayaiḥ // BrP_54.7 //
{brahmovāca: }
evaṃ sumeruṃ śrīmantam apaśyan munisattamaḥ /
paryaṭan sa tadā vipras tasya bālasya codare // BrP_54.8 //
himavantaṃ hemakūṭaṃ niṣadhaṃ gandhamādanam /
śvetaṃ ca durdharaṃ nīlaṃ kailāsaṃ mandaraṃ girim // BrP_54.9 //
mahendraṃ malayaṃ vindhyaṃ pāriyātraṃ tathārbudam /
sahyaṃ ca śuktimantaṃ ca mainākaṃ vakraparvatam // BrP_54.10 //
etāś cānyāś ca bahavo yāvantaḥ pṛthivīdharāḥ /
tatas tāṃs tu muniśreṣṭhāḥ so 'paśyad ratnabhūṣitān // BrP_54.11 //
kurukṣetraṃ ca pāñcālān matsyān madrān sakekayān /
bāhlīkān śūrasenāṃś ca kāśmīrāṃs taṅgaṇān khasān // BrP_54.12 //
pārvatīyān kirātāṃś ca karṇaprāvaraṇān marūn /
antyajān antyajātīṃś ca so 'paśyat tasya codare // BrP_54.13 //
mṛgāñ śākhāmṛgān siṃhān varāhān sṛmarāñ śaśān /
gajāṃś cānyāṃs tathā sattvān so 'paśyat tasya codare // BrP_54.14 //
pṛthivyāṃ yāni tīrthāni grāmāś ca nagarāṇi ca /
kṛṣigorakṣavāṇijyaṃ krayavikrayaṇaṃ tathā // BrP_54.15 //
śakrādīn vibudhāñ śreṣṭhāṃs tathānyāṃś ca divaukasaḥ /
gandharvāpsaraso yakṣān ṛṣīṃś caiva sanātanān // BrP_54.16 //
daityadānavasaṃghāṃś ca nāgāṃś ca munisattamāḥ /
siṃhikātanayāṃś caiva ye cānye suraśatravaḥ // BrP_54.17 //
yat kiṃcit tena loke 'smin dṛṣṭapūrvaṃ carācaram /
apaśyat sa tadā sarvaṃ tasya kukṣau dvijottamāḥ // BrP_54.18 //
athavā kiṃ bahūktena kīrtitena punaḥ punaḥ /
brahmādistambaparyantaṃ yat kiṃcit sacarācaram // BrP_54.19 //
bhūrlokaṃ ca bhuvarlokaṃ svarlokaṃ ca dvijottamāḥ /
mahar janas tapaḥ satyam atalaṃ vitalaṃ tathā // BrP_54.20 //
pātālaṃ sutalaṃ caiva vitalaṃ ca rasātalam /
mahātalaṃ ca brahmāṇḍam apaśyat tasya codare // BrP_54.21 //
avyāhatā gatis tasya tadābhūd dvijasattamāḥ /
prasādāt tasya devasya smṛtilopaś ca nābhavat // BrP_54.22 //
bhramamāṇas tadā kukṣau kṛtsnaṃ jagad idaṃ dvijāḥ /
nāntaṃ jagāma dehasya tasya viṣṇoḥ kadācana // BrP_54.23 //
yadāsau nāgataś cāntaṃ tasya dehasya bho dvijāḥ /
tadā taṃ varadaṃ devaṃ śaraṇaṃ gatavān muniḥ // BrP_54.24 //
tato 'sau sahasā viprā vāyuvegena niḥsṛtaḥ /
mahātmano mukhāt tasya vivṛtāt puruṣasya saḥ // BrP_54.25 //
{brahmovāca: }
sa niṣkramyodarāt tasya bālasya munisattamāḥ /
punaś caikārṇavām urvīm apaśyaj janavarjitām // BrP_55.1 //
pūrvadṛṣṭaṃ ca taṃ devaṃ dadarśa śiśurūpiṇam /
śākhāyāṃ vaṭavṛkṣasya paryaṅkopari saṃsthitam // BrP_55.2 //
śrīvatsavakṣasaṃ devaṃ pītavastraṃ caturbhujam /
jagad ādāya tiṣṭhantaṃ padmapattrāyatekṣaṇam // BrP_55.3 //
so 'pi taṃ munim āyāntaṃ plavamānam acetanam /
dṛṣṭvā mukhād viniṣkrāntaṃ provāca prahasann iva // BrP_55.4 //
{śrībhagavān uvāca: }
kaccit tvayoṣitaṃ vatsa viśrāntaṃ ca mamodare /
bhramamāṇaś ca kiṃ tatra āścaryaṃ dṛṣṭavān asi // BrP_55.5 //
bhakto 'si me muniśreṣṭha śrānto 'si ca mamāśritaḥ /
tena tvām upakārāya saṃbhāṣe paśya mām iha // BrP_55.6 //
{brahmovāca: }
śrutvā sa vacanaṃ tasya saṃprahṛṣṭatanūruhaḥ /
dadarśa taṃ suduṣprekṣaṃ ratnair divyair alaṃkṛtam // BrP_55.7 //
prasannā nirmalā dṛṣṭir muhūrtāt tasya bho dvijāḥ /
prasādāt tasya devasya prādurbhūtā punar navā // BrP_55.8 //
raktāṅgulitalau pādau tatas tasya surārcitau /
praṇamya śirasā viprā harṣagadgadayā girā // BrP_55.9 //
kṛtāñjalis tadā hṛṣṭo vismitaś ca punaḥ punaḥ /
dṛṣṭvā taṃ paramātmānaṃ saṃstotum upacakrame // BrP_55.10 //
{mārkaṇḍeya uvāca: }
devadeva jagannātha māyābālavapurdhara /
trāhi māṃ cārupadmākṣa duḥkhitaṃ śaraṇāgatam // BrP_55.11 //
saṃtapto 'smi suraśreṣṭha saṃvartākhyena vahninā /
aṅgāravarṣabhītaṃ ca trāhi māṃ puruṣottama // BrP_55.12 //
śoṣitaś ca pracaṇḍena vāyunā jagadāyunā /
vihvalo 'haṃ tathā śrāntas trāhi māṃ puruṣottama // BrP_55.13 //
tāpitaś ca taśāmātyaiḥ pralayāvartakādibhiḥ /
na śāntim adhigacchāmi trāhi māṃ puruṣottama // BrP_55.14 //
tṛṣitaś ca kṣudhāviṣṭo duḥkhitaś ca jagatpate /
trātāraṃ nātra paśyāmi trāhi māṃ puruṣottama // BrP_55.15 //
asminn ekārṇave ghore vinaṣṭe sacarācare /
na cāntam adhigacchāmi trāhi māṃ puruṣottama // BrP_55.16 //
tavodare ca deveśa mayā dṛṣṭaṃ carācaram /
vismito 'haṃ viṣaṇṇaś ca trāhi māṃ puruṣottama // BrP_55.17 //
saṃsāre 'smin nirālambe prasīda puruṣottama /
prasīda vibudhaśreṣṭha prasīda vibudhapriya // BrP_55.18 //
prasīda vibudhāṃ nātha prasīda vibudhālaya /
prasīda sarvalokeśa jagatkāraṇakāraṇa // BrP_55.19 //
prasīda sarvakṛd deva prasīda mama bhūdhara /
prasīda salilāvāsa prasīda madhusūdana // BrP_55.20 //
prasīda kamalākānta prasīda tridaśeśvara /
prasīda kaṃsakeśīghna prasīdāriṣṭanāśana // BrP_55.21 //
prasīda kṛṣṇa daityaghna prasīda danujāntaka /
prasīda mathurāvāsa prasīda yadunandana // BrP_55.22 //
prasīda śakrāvaraja prasīda varadāvyaya /
tvaṃ mahī tvaṃ jalaṃ deva tvam agnis tvaṃ samīraṇaḥ // BrP_55.23 //
tvaṃ nabhas tvaṃ manaś caiva tvam ahaṃkāra eva ca /
tvaṃ buddhiḥ prakṛtiś caiva sattvādyās tvaṃ jagatpate // BrP_55.24 //
puruṣas tvaṃ jagadvyāpī puruṣād api cottamaḥ /
tvam indriyāṇi sarvāṇi śabdādyā viṣayāḥ prabho // BrP_55.25 //
tvaṃ dikpālāś ca dharmāś ca vedā yajñāḥ sadakṣiṇāḥ /
tvam indras tvaṃ śivo devas tvaṃ havis tvaṃ hutāśanaḥ // BrP_55.26 //
tvaṃ yamaḥ pitṛrāṭ deva tvaṃ rakṣodhipatiḥ svayam /
varuṇas tvam apāṃ nātha tvaṃ vāyus tvaṃ dhaneśvaraḥ // BrP_55.27 //
tvam īśānas tvam anantas tvaṃ gaṇeśaś ca ṣaṇmukhaḥ /
vasavas tvaṃ tathā rudrās tvam ādityāś ca khecarāḥ // BrP_55.28 //
dānavās tvaṃ tathā yakṣās tvaṃ daityāḥ samarudgaṇāḥ /
siddhāś cāpsaraso nāgā gandharvās tvaṃ sacāraṇāḥ // BrP_55.29 //
pitaro vālakhilyāś ca prajānāṃ patayo 'cyuta /
munayas tvam ṛṣigaṇās tvam aśvinau niśācarāḥ // BrP_55.30 //
anyāś ca jātayas tvaṃ hi yat kiṃcij jīvasaṃjñitam /
kiṃ cātra bahunoktena brahmādistambagocaram // BrP_55.31 //
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca tvaṃ jagat sacarācaram /
yat te rūpaṃ paraṃ deva kūṭastham acalaṃ dhruvam // BrP_55.32 //
brahmādyās tan na jānanti katham anye 'lpamedhasaḥ /
deva śuddhasvabhāvo 'si nityas tvaṃ prakṛteḥ paraḥ // BrP_55.33 //
avyaktaḥ śāśvato 'nantaḥ sarvavyāpī maheśvaraḥ /
tvam ākāśaḥ paraḥ śānto ajas tvaṃ vibhur avyayaḥ // BrP_55.34 //
evaṃ tvāṃ nirguṇaṃ stotuṃ kaḥ śaknoti nirañjanam /
stuto 'si yan mayā deva vikalenālpacetasā /
tat sarvaṃ devadeveśa kṣantum arhasi cāvyaya // BrP_55.35 //
{brahmovāca: }
itthaṃ stutas tadā tena mārkaṇḍeyena bho dvijāḥ /
prītaḥ provāca bhagavān meghagambhīrayā girā // BrP_56.1 //
{śrībhagavān uvāca: }
brūhi kāmaṃ muniśreṣṭha yat te manasi vartate /
dadāmi sarvaṃ viprarṣe matto yad abhivāñchasi // BrP_56.2 //
{brahmovāca: }
śrutvā sa vacanaṃ viprāḥ śiśos tasya mahātmanaḥ /
uvāca paramaprīto munis tadgatamānasaḥ // BrP_56.3 //
{mārkaṇḍeya uvāca: }
jñātum icchāmi deva tvāṃ māyāṃ vai tava cottamām /
tvatprasādāc ca deveśa smṛtir na parihīyate // BrP_56.4 //
drutam antaḥ śarīreṇa satataṃ paryavartitam /
icchāmi puṇḍarīkākṣa jñātuṃ tvām aham avyayam // BrP_56.5 //
iha bhūtvā śiśuḥ sākṣāt kiṃ bhavān avatiṣṭhate /
pītvā jagad idaṃ sarvam etad ākhyātum arhasi // BrP_56.6 //
kimarthaṃ ca jagat sarvaṃ śarīrasthaṃ tavānagha /
kiyantaṃ ca tvayā kālam iha stheyam ariṃdama // BrP_56.7 //
jñātum icchāmi deveśa brūhi sarvam aśeṣataḥ /
tvattaḥ kamalapattrākṣa vistareṇa yathātatham /
mahad etad acintyaṃ ca yad ahaṃ dṛṣṭavān prabho // BrP_56.8 //
{brahmovāca: }
ity uktaḥ sa tadā tena devadevo mahādyutiḥ /
sāntvayan sa tadā vākyam uvāca vadatāṃ varaḥ // BrP_56.9 //
{śrībhagavān uvāca: }
kāmaṃ devāś ca māṃ vipra nahi jānanti tattvataḥ /
tava prītyā pravakṣyāmi yathedaṃ visṛjāmy aham // BrP_56.10 //
pitṛbhakto 'si viprarṣe mām eva śaraṇaṃ gataḥ /
tato dṛṣṭo 'smi te sākṣād brahmacaryaṃ ca te mahat // BrP_56.11 //
āpo nārā iti purā saṃjñākarma kṛtaṃ mayā /
tena nārāyaṇo 'smy ukto mama tās tv ayanaṃ sadā // BrP_56.12 //
ahaṃ nārāyaṇo nāma prabhavaḥ śāśvato 'vyayaḥ /
vidhātā sarvabhūtānāṃ saṃhartā ca dvijottama // BrP_56.13 //
ahaṃ viṣṇur ahaṃ brahmā śakraś cāpi surādhipaḥ /
ahaṃ vaiśravaṇo rājā yamaḥ pretādhipas tathā // BrP_56.14 //
ahaṃ śivaś ca somaś ca kaśyapaś ca prajāpatiḥ /
ahaṃ dhātā vidhātā ca yajñaś cāhaṃ dvijottama // BrP_56.15 //
agnir āsyaṃ kṣitiḥ pādau candrādityau ca locane /
dyaur mūrdhā khaṃ diśaḥ śrotre tathāpaḥ svedasaṃbhavāḥ // BrP_56.16 //
sadiśaṃ ca nabhaḥ kāyo vāyur manasi me sthitaḥ /
mayā kratuśatair iṣṭaṃ bahubhiś cāptadakṣiṇaiḥ // BrP_56.17 //
yajante vedaviduṣo māṃ devayajane sthitam /
pṛthivyāṃ kṣatriyendrāś ca pārthivāḥ svargakāṅkṣiṇaḥ // BrP_56.18 //
yajante māṃ tathā vaiśyāḥ svargalokajigīṣavaḥ /
catuḥsamudraparyantāṃ merumandarabhūṣaṇām // BrP_56.19 //
śeṣo bhūtvāham eko hi dhārayāmi vasuṃdharām /
vārāhaṃ rūpam āsthāya mameyaṃ jagatī purā // BrP_56.20 //
majjamānā jale vipra vīryeṇāsmi samuddhṛtā /
agniś ca vāḍavo vipra bhūtvāhaṃ dvijasattama // BrP_56.21 //
pibāmy apaḥ samāviṣṭas tāś caiva visṛjāmy aham /
brahma vaktraṃ bhujau kṣatram ūrū me saṃśritā viśaḥ // BrP_56.22 //
pādau śūdrā bhavantīme vikrameṇa krameṇa ca /
ṛgvedaḥ sāmavedaś ca yajurvedas tv atharvaṇaḥ // BrP_56.23 //
mattaḥ prādurbhavanty ete mām eva praviśanti ca /
yatayaḥ śāntiparamā yatātmāno bubhutsavaḥ // BrP_56.24 //
kāmakrodhadveṣamuktā niḥsaṅgā vītakalmaṣāḥ /
sattvasthā nirahaṃkārā nityam adhyātmakovidāḥ // BrP_56.25 //
mām eva satataṃ viprāś cintayanta upāsate /
ahaṃ saṃvartako jyotir ahaṃ saṃvartako 'nalaḥ // BrP_56.26 //
ahaṃ saṃvartakaḥ sūryas tv ahaṃ saṃvartako 'nilaḥ /
tārārūpāṇi dṛśyante yāny etāni nabhastale // BrP_56.27 //
mama vai romakūpāṇi viddhi tvaṃ dvijasattama /
ratnākarāḥ samudrāś ca sarva eva caturdiśaḥ // BrP_56.28 //
vasanaṃ śayanaṃ caiva nilayaṃ caiva viddhi me /
kāmaḥ krodhaś ca harṣaś ca bhayaṃ mohas tathaiva ca // BrP_56.29 //
mamaiva viddhi rūpāṇi sarvāṇy etāni sattama /
prāpnuvanti narā vipra yat kṛtvā karma śobhanam // BrP_56.30 //
satyaṃ dānaṃ tapaś cogram ahiṃsāṃ sarvajantuṣu /
madvidhānena vihitā mama dehavicāriṇaḥ // BrP_56.31 //
mayābhibhūtavijñānāś ceṣṭayanti na kāmataḥ /
samyag vedam adhīyānā yajanto vividhair makhaiḥ // BrP_56.32 //
śāntātmāno jitakrodhāḥ prāpnuvanti dvijātayaḥ /
prāptuṃ śakyo na caivāhaṃ narair duṣkṛtakarmabhiḥ // BrP_56.33 //
lobhābhibhūtaiḥ kṛpaṇair anāryair akṛtātmabhiḥ /
tan māṃ mahāphalaṃ viddhi narāṇāṃ bhāvitātmanām // BrP_56.34 //
suduṣprāpaṃ vimūḍhānāṃ māṃ kuyoganiṣeviṇām /
yadā yadā hi dharmasya glānir bhavati sattama // BrP_56.35 //
abhyutthānam adharmasya tadātmānaṃ sṛjāmy aham /
daityā hiṃsānuraktāś ca avadhyāḥ surasattamaiḥ // BrP_56.36 //
rākṣasāś cāpi loke 'smin yadotpatsyanti dāruṇāḥ /
tadāhaṃ saṃprasūyāmi gṛheṣu puṇyakarmaṇām // BrP_56.37 //
praviṣṭo mānuṣaṃ dehaṃ sarvaṃ praśamayāmy aham /
sṛṣṭvā devamanuṣyāṃś ca gandharvoragarākṣasān // BrP_56.38 //
sthāvarāṇi ca bhūtāni saṃharāmy ātmamāyayā /
karmakāle punar deham anucintya sṛjāmy aham // BrP_56.39 //
āviśya mānuṣaṃ dehaṃ maryādābandhakāraṇāt /
śvetaḥ kṛtayuge dharmaḥ śyāmas tretāyuge mama // BrP_56.40 //
rakto dvāparam āsādya kṛṣṇaḥ kaliyuge tathā /
trayo bhāgā hy adharmasya tasmin kāle bhavanti ca // BrP_56.41 //
antakāle ca saṃprāpte kālo bhūtvātidāruṇaḥ /
trailokyaṃ nāśayāmy ekaḥ sarvaṃ sthāvarajaṅgamam // BrP_56.42 //
ahaṃ tridharmā viśvātmā sarvalokasukhāvahaḥ /
abhinnaḥ sarvago 'nanto hṛṣīkeśa urukramaḥ // BrP_56.43 //
kālacakraṃ nayāmy eko brahmarūpaṃ mamaiva tat /
śamanaṃ sarvabhūtānāṃ sarvabhūtakṛtodyamam // BrP_56.44 //
evaṃ praṇihitaḥ samyaṅ mamātmā munisattama /
sarvabhūteṣu viprendra na ca māṃ vetti kaścana // BrP_56.45 //
sarvaloke ca māṃ bhaktāḥ pūjayanti ca sarvaśaḥ /
yac ca kiṃcit tvayā prāptaṃ mayi kleśātmakaṃ dvija // BrP_56.46 //
sukhodayāya tat sarvaṃ śreyase ca tavānagha /
yac ca kiṃcit tvayā loke dṛṣṭaṃ sthāvarajaṅgamam // BrP_56.47 //
vihitaḥ sarva evāsau mayātmā bhūtabhāvanaḥ /
ahaṃ nārāyaṇo nāma śaṅkhacakragadādharaḥ // BrP_56.48 //
yāvad yugānāṃ viprarṣe sahasraṃ parivartate /
tāvat svapimi viśvātmā sarvaviśvāni mohayan // BrP_56.49 //
evaṃ sarvam ahaṃ kālam ihāse munisattama /
aśiśuḥ śiśurūpeṇa yāvad brahmā na budhyate // BrP_56.50 //
mayā ca datto viprendra varas te brahmarūpiṇā /
asakṛt parituṣṭena viprarṣigaṇapūjita // BrP_56.51 //
sarvam ekārṇavaṃ kṛtvā naṣṭe sthāvarajaṅgame /
nirgato 'si mayājñātas tatas te darśitaṃ jagat // BrP_56.52 //
abhyantaraṃ śarīrasya praviṣṭo 'si yadā mama /
dṛṣṭvā lokaṃ samastaṃ hi vismito nāvabudhyase // BrP_56.53 //
tato 'si vaktrād viprarṣe drutaṃ niḥsārito mayā /
ākhyātas te mayā cātmā durjñeyo hi surāsuraiḥ // BrP_56.54 //
yāvat sa bhagavān brahmā na budhyeta mahātapāḥ /
tāvat tvam iha viprarṣe viśrabdhaś cara vai sukham // BrP_56.55 //
tato vibuddhe tasmiṃs tu sarvalokapitāmahe /
eko bhūtāni srakṣyāmi śarīrāṇi dvijottama // BrP_56.56 //
ākāśaṃ pṛthivīṃ jyotir vāyuḥ salilam eva ca /
loke yac ca bhavet kiṃcid iha sthāvarajaṅgamam // BrP_56.57 //
{brahmovāca: }
evam uktvā tadā viprāḥ punas taṃ prāha mādhavaḥ /
pūrṇe yugasahasre tu meghagambhīranisvanaḥ // BrP_56.58 //
{śrībhagavān uvāca: }
mune brūhi yadarthaṃ māṃ stutavān paramārthataḥ /
varaṃ vṛṇīṣva yac chreṣṭhaṃ dadāmi nacirād aham // BrP_56.59 //
āyuṣmān asi devānāṃ madbhakto 'si dṛḍhavrataḥ /
tena tvam asi viprendra punar dīrghāyur āpnuhi // BrP_56.60 //
{brahmovāca: }
śrutvā vāṇīṃ śubhāṃ tasya vilokya sa tadā punaḥ /
mūrdhnā nipatya sahasā praṇamya punar abravīt // BrP_56.61 //
{mārkaṇḍeya uvāca: }
dṛṣṭaṃ paraṃ hi deveśa tava rūpaṃ dvijottama /
moho 'yaṃ vigataḥ satyaṃ tvayi dṛṣṭe tu me hare // BrP_56.62 //
evam evam ahaṃ nātha iccheyaṃ tvatprasādataḥ /
lokānāṃ ca hitārthāya nānābhāvapraśāntaye // BrP_56.63 //
śaivabhāgavatānāṃ ca vādārthapratiṣedhakam /
asmin kṣetravare puṇye nirmale puruṣottame // BrP_56.64 //
śivasyāyatanaṃ deva karomi paramaṃ mahat /
pratiṣṭheya tathā tatra tava sthāne ca śaṃkaram // BrP_56.65 //
tato jñāsyanti loke 'sminn ekamūrtī harīśvarau /
pratyuvāca jagannāthaḥ sa punas taṃ mahāmunim // BrP_56.66 //
{śrībhagavān uvāca: }
yad etat paramaṃ devaṃ kāraṇaṃ bhuvaneśvaram /
liṅgam ārādhanārthāya nānābhāvapraśāntaye // BrP_56.67 //
mamādiṣṭena viprendra kuru śīghraṃ śivālayam /
tatprabhāvāc chivaloke tiṣṭha tvaṃ ca tathākṣayam // BrP_56.68 //
śive saṃsthāpite vipra mama saṃsthāpanaṃ bhavet /
nāvayor antaraṃ kiṃcid ekabhāvau dvidhā kṛtau // BrP_56.69 //
yo rudraḥ sa svayaṃ viṣṇur yo viṣṇuḥ sa maheśvaraḥ /
ubhayor antaraṃ nāsti pavanākāśayor iva // BrP_56.70 //
mohito nābhijānāti ya eva garuḍadhvajaḥ /
vṛṣadhvajaḥ sa eveti tripuraghnaṃ trilocanam // BrP_56.71 //
tava nāmāṅkitaṃ tasmāt kuru vipra śivālayam /
uttare devadevasya kuru tīrthaṃ suśobhanam // BrP_56.72 //
mārkaṇḍeyahrado nāma naralokeṣu viśrutaḥ /
bhaviṣyati dvijaśreṣṭha sarvapāpapraṇāśanaḥ // BrP_56.73 //
{brahmovāca: }
ity uktvā sa tadā devas tatraivāntaradhīyata /
mārkaṇḍeyaṃ muniśreṣṭhāḥ sarvavyāpī janārdanaḥ // BrP_56.74 //
{brahmovāca: }
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi pañcatīrthavidhiṃ dvijāḥ /
yat phalaṃ snānadānena devatāprekṣaṇena ca // BrP_57.1 //
mārkaṇḍeyahradaṃ gatvā naraś codaṅmukhaḥ śuciḥ /
nimajjet tatra vārāṃs trīn imaṃ mantram udīrayet // BrP_57.2 //
saṃsārasāgare magnaṃ pāpagrastam acetanam /
trāhi māṃ bhaganetraghna tripurāre namo 'stu te // BrP_57.3 //
namaḥ śivāya śāntāya sarvapāpaharāya ca /
snānaṃ karomi deveśa mama naśyatu pātakam // BrP_57.4 //
nābhimātre jale snātvā vidhivad devatā ṛṣīn /
tilodakena matimān pitṝṃś cānyāṃś ca tarpayet // BrP_57.5 //
snātvā tathaiva cācamya tato gacchec chivālayam /
praviśya devatāgāraṃ kṛtvā taṃ triḥ pradakṣiṇam // BrP_57.6 //
mūlamantreṇa saṃpūjya mārkaṇḍeyasya ceśvaram /
aghoreṇa ca bho viprāḥ praṇipatya prasādayet // BrP_57.7 //
trilocana namas te 'stu namas te śaśibhūṣaṇa /
trāhi māṃ tvaṃ virūpākṣa mahādeva namo 'stu te // BrP_57.8 //
mārkaṇḍeyahrade tv evaṃ snātvā dṛṣṭvā ca śaṃkaram /
daśānām aśvamedhānāṃ phalaṃ prāpnoti mānavaḥ // BrP_57.9 //
pāpaiḥ sarvair vinirmuktaḥ śivalokaṃ sa gacchati /
tatra bhuktvā varān bhogān yāvad ābhūtasaṃplavam // BrP_57.10 //
ihalokaṃ samāsādya bhaved vipro bahuśrutaḥ /
śāṃkaraṃ yogam āsādya tato mokṣam avāpnuyāt // BrP_57.11 //
kalpavṛkṣaṃ tato gatvā kṛtvā taṃ triḥ pradakṣiṇam /
pūjayet parayā bhaktyā mantreṇānena taṃ vaṭam // BrP_57.12 //
oṃ namo vyaktarūpāya mahāpralayakāriṇe /
mahadrasopaviṣṭāya nyagrodhāya namo 'stu te // BrP_57.13 //
amaras tvaṃ sadā kalpe hareś cāyatanaṃ vaṭa /
nyagrodha hara me pāpaṃ kalpavṛkṣa namo 'stu te // BrP_57.14 //
bhaktyā pradakṣiṇaṃ kṛtvā natvā kalpavaṭaṃ naraḥ /
sahasā mucyate pāpāj jīrṇatvaca ivoragaḥ // BrP_57.15 //
chāyāṃ tasya samākramya kalpavṛkṣasya bho dvijāḥ /
brahmahatyāṃ naro jahyāt pāpeṣv anyeṣu kā kathā // BrP_57.16 //
dṛṣṭvā kṛṣṇāṅgasaṃbhūtaṃ brahmatejomayaṃ param /
nyagrodhākṛtikaṃ viṣṇuṃ praṇipatya ca bho dvijāḥ // BrP_57.17 //
rājasūyāśvamedhābhyāṃ phalaṃ prāpnoti cādhikam /
tathā svavaṃśam uddhṛtya viṣṇulokaṃ sa gacchati // BrP_57.18 //
vainateyaṃ namaskṛtya kṛṣṇasya purataḥ sthitam /
sarvapāpavinirmuktas tato viṣṇupuraṃ vrajet // BrP_57.19 //
dṛṣṭvā vaṭaṃ vainateyaṃ yaḥ paśyet puruṣottamam /
saṃkarṣaṇaṃ subhadrāṃ ca sa yāti paramāṃ gatim // BrP_57.20 //
praviśyāyatanaṃ viṣṇoḥ kṛtvā taṃ triḥ pradakṣiṇam /
saṃkarṣaṇaṃ svamantreṇa bhaktyāpūjya prasādayet // BrP_57.21 //
namas te haladhṛg rāma namas te muśalāyudha /
namas te revatīkānta namas te bhaktavatsala // BrP_57.22 //
namas te balināṃ śreṣṭha namas te dharaṇīdhara /
pralambāre namas te 'stu trāhi māṃ kṛṣṇapūrvaja // BrP_57.23 //
evaṃ prasādya cānantam ajeyaṃ tridaśārcitam /
kailāsaśikharākāraṃ candrāt kāntatarānanam // BrP_57.24 //
nīlavastradharaṃ devaṃ phaṇāvikaṭamastakam /
mahābalaṃ haladharaṃ kuṇḍalaikavibhūṣitam // BrP_57.25 //
rauhiṇeyaṃ naro bhaktyā labhed abhimataṃ phalam /
sarvapāpair vinirmukto viṣṇulokaṃ sa gacchati // BrP_57.26 //
ābhūtasaṃplavaṃ yāvad bhuktvā tatra sukhaṃ naraḥ /
puṇyakṣayād ihāgatya pravare yogināṃ kule // BrP_57.27 //
brāhmaṇapravaro bhūtvā sarvaśāstrārthapāragaḥ /
jñānaṃ tatra samāsādya muktiṃ prāpnoti durlabhām // BrP_57.28 //
evam abhyarcya halinaṃ tataḥ kṛṣṇaṃ vicakṣaṇaḥ /
dvādaśākṣaramantreṇa pūjayet susamāhitaḥ // BrP_57.29 //
dviṣaṭkavarṇamantreṇa bhaktyā ye puruṣottamam /
pūjayanti sadā dhīrās te mokṣaṃ prāpnuvanti vai // BrP_57.30 //
na tāṃ gatiṃ surā yānti yogino naiva somapāḥ /
yāṃ gatiṃ yānti bho viprā dvādaśākṣaratatparāḥ // BrP_57.31 //
tasmāt tenaiva mantreṇa bhaktyā kṛṣṇaṃ jagadgurum /
saṃpūjya gandhapuṣpādyaiḥ praṇipatya prasādayet // BrP_57.32 //
jaya kṛṣṇa jagannātha jaya sarvāghanāśana /
jaya cāṇūrakeśighna jaya kaṃsaniṣūdana // BrP_57.33 //
jaya padmapalāśākṣa jaya cakragadādhara /
jaya nīlāmbudaśyāma jaya sarvasukhaprada // BrP_57.34 //
jaya deva jagatpūjya jaya saṃsāranāśana /
jaya lokapate nātha jaya vāñchāphalaprada // BrP_57.35 //
saṃsārasāgare ghore niḥsāre duḥkhaphenile /
krodhagrāhākule raudre viṣayodakasaṃplave // BrP_57.36 //
nānārogormikalile mohāvartasudustare /
nimagno 'haṃ suraśreṣṭha trāhi māṃ puruṣottama // BrP_57.37 //
evaṃ prasādya deveśaṃ varadaṃ bhaktavatsalam /
sarvapāpaharaṃ devaṃ sarvakāmaphalapradam // BrP_57.38 //
pīnāṃsaṃ dvibhujaṃ kṛṣṇaṃ padmapattrāyatekṣaṇam /
mahoraskaṃ mahābāhuṃ pītavastraṃ śubhānanam // BrP_57.39 //
śaṅkhacakragadāpāṇiṃ mukuṭāṅgadabhūṣaṇam /
sarvalakṣaṇasaṃyuktaṃ vanamālāvibhūṣitam // BrP_57.40 //
dṛṣṭvā naro 'ñjaliṃ kṛtvā daṇḍavat praṇipatya ca /
aśvamedhasahasrāṇāṃ phalaṃ prāpnoti vai dvijāḥ // BrP_57.41 //
yat phalaṃ sarvatīrtheṣu snāne dāne prakīrtitam /
naras tat phalam āpnoti dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ praṇamya ca // BrP_57.42 //
yat phalaṃ sarvaratnādyair iṣṭe bahusuvarṇake /
naras tat phalam āpnoti dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ praṇamya ca // BrP_57.43 //
yat phalaṃ sarvavedeṣu sarvayajñeṣu yat phalam /
tat phalaṃ samavāpnoti naraḥ kṛṣṇaṃ praṇamya ca // BrP_57.44 //
yat phalaṃ sarvadānena vratena niyamena ca /
naras tat phalam āpnoti dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ praṇamya ca // BrP_57.45 //
tapobhir vividhair ugrair yat phalaṃ samudāhṛtam /
naras tat phalam āpnoti dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ praṇamya ca // BrP_57.46 //
yat phalaṃ brahmacaryeṇa samyak cīrṇena tatkṛtam /
naras tat phalam āpnoti dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ praṇamya ca // BrP_57.47 //
yat phalaṃ ca gṛhasthasya yathoktācāravartinaḥ /
naras tat phalam āpnoti dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ praṇamya ca // BrP_57.48 //
yat phalaṃ vanavāsena vānaprasthasya kīrtitam /
naras tat phalam āpnoti dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ praṇamya ca // BrP_57.49 //
saṃnyāsena yathoktena yat phalaṃ samudāhṛtam /
naras tat phalam āpnoti dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ praṇamya ca // BrP_57.50 //
kiṃ cātra bahunoktena māhātmye tasya bho dvijāḥ /
dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ naro bhaktyā mokṣaṃ prāpnoti durlabham // BrP_57.51 //
pāpair vimuktaḥ śuddhātmā kalpakoṭisamudbhavaiḥ /
śriyā paramayā yuktaḥ sarvaiḥ samudito guṇaiḥ // BrP_57.52 //
sarvakāmasamṛddhena vimānena suvarcasā /
trisaptakulam uddhṛtya naro viṣṇupuraṃ vrajet // BrP_57.53 //
tatra kalpaśataṃ yāvad bhuktvā bhogān manoramān /
gandharvāpsarasaiḥ sārdhaṃ yathā viṣṇuś caturbhujaḥ // BrP_57.54 //
cyutas tasmād ihāyāto viprāṇāṃ pravare kule /
sarvajñaḥ sarvavedī ca jāyate gatamatsaraḥ // BrP_57.55 //
svadharmanirataḥ śānto dātā bhūtahite rataḥ /
āsādya vaiṣṇavaṃ jñānaṃ tato muktim avāpnuyāt // BrP_57.56 //
tataḥ saṃpūjya mantreṇa subhadrāṃ bhaktavatsalām /
prasādayet tato viprāḥ praṇipatya kṛtāñjaliḥ // BrP_57.57 //
namas te sarvage devi namas te śubhasaukhyade /
trāhi māṃ padmapattrākṣi kātyāyani namo 'stu te // BrP_57.58 //
evaṃ prasādya tāṃ devīṃ jagaddhātrīṃ jagaddhitām /
baladevasya bhaginīṃ subhadrāṃ varadāṃ śivām // BrP_57.59 //
kāmagena vimānena naro viṣṇupuraṃ vrajet /
ābhūtasaṃplavaṃ yāvat krīḍitvā tatra devavat // BrP_57.60 //
iha mānuṣatāṃ prāpto brāhmaṇo vedavid bhavet /
prāpya yogaṃ hares tatra mokṣaṃ ca labhate dhruvam // BrP_57.61 //
{brahmovāca: }
evaṃ dṛṣṭvā balaṃ kṛṣṇaṃ subhadrāṃ praṇipatya ca /
dharmaṃ cārthaṃ ca kāmaṃ ca mokṣaṃ ca labhate dhruvam // BrP_58.1 //
niṣkramya devatāgārāt kṛtakṛtyo bhaven naraḥ /
praṇamyāyatanaṃ paścād vrajet tatra samāhitaḥ // BrP_58.2 //
indranīlamayo viṣṇur yatrāste vālukāvṛtaḥ /
antardhānagataṃ natvā tato viṣṇupuraṃ vrajet // BrP_58.3 //
sarvadevamayo yo 'sau hatavān asurottamam /
sa āste tatra bho viprāḥ siṃhārdhakṛtavigrahaḥ // BrP_58.4 //
bhaktyā dṛṣṭvā tu taṃ devaṃ praṇamya narakesarīm /
mucyate pātakair martyaḥ samastair nātra saṃśayaḥ // BrP_58.5 //
narasiṃhasya ye bhaktā bhavanti bhuvi mānavāḥ /
na teṣāṃ duṣkṛtaṃ kiṃcit phalaṃ syād yad yad īpsitam // BrP_58.6 //
tasmāt sarvaprayatnena narasiṃhaṃ samāśrayet /
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ phalaṃ yasmāt prayacchati // BrP_58.7 //
{munaya ūcuḥ: }
māhātmyaṃ narasiṃhasya sukhadaṃ bhuvi durlabham /
yathā kathayase deva tena no vismayo mahān // BrP_58.8 //
prabhāvaṃ tasya devasya vistareṇa jagatpate /
śrotum icchāmahe brūhi paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ // BrP_58.9 //
yathā prasīded devo 'sau narasiṃho mahābalaḥ /
bhaktānām upakārāya brūhi deva namo 'stu te // BrP_58.10 //
prasādān narasiṃhasya yā bhavanty atra siddhayaḥ /
brūhi tāḥ kuru cāsmākaṃ prasādaṃ prapitāmaha // BrP_58.11 //
{brahmovāca: }
śṛṇudhvaṃ tasya bho viprāḥ prabhāvaṃ gadato mama /
ajitasyāprameyasya bhuktimuktipradasya ca // BrP_58.12 //
kaḥ śaknoti guṇān vaktuṃ samastāṃs tasya bho dvijāḥ /
siṃhārdhakṛtadehasya pravakṣyāmi samāsataḥ // BrP_58.13 //
yāḥ kāścit siddhayaś cātra śrūyante daivamānuṣāḥ /
prasādāt tasya tāḥ sarvāḥ sidhyanti nātra saṃśayaḥ // BrP_58.14 //
svarge martye ca pātāle dikṣu toye pure nage /
prasādāt tasya devasya bhavaty avyāhatā gatiḥ // BrP_58.15 //
asādhyaṃ tasya devasya nāsty atra sacarācare /
narasiṃhasya bho viprāḥ sadā bhaktānukampinaḥ // BrP_58.16 //
vidhānaṃ tasya vakṣyāmi bhaktānām upakārakam /
yena prasīdec caivāsau siṃhārdhakṛtavigrahaḥ // BrP_58.17 //
śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ kalparājaṃ sanātanam /
narasiṃhasya tattvaṃ ca yan na jñātaṃ surāsuraiḥ // BrP_58.18 //
śākayāvakamūlais tu phalapiṇyākasaktukaiḥ /
payobhakṣeṇa viprendrā vartayet sādhakottamaḥ // BrP_58.19 //
kośakaupīnavāsāś ca dhyānayukto jitendriyaḥ /
araṇye vijane deśe parvate sindhusaṃgame // BrP_58.20 //
ūṣare siddhakṣetre ca narasiṃhāśrame tathā /
pratiṣṭhāpya svayaṃ vāpi pūjāṃ kṛtvā vidhānataḥ // BrP_58.21 //
dvādaśyāṃ śuklapakṣasya upoṣya munipuṃgavāḥ /
japel lakṣāṇi vai viṃśan manasā saṃyatendriyaḥ // BrP_58.22 //
upapātakayuktaś ca mahāpātakasaṃyutaḥ /
mukto bhavet tato viprāḥ sādhako nātra saṃśayaḥ // BrP_58.23 //
kṛtvā pradakṣiṇaṃ tatra narasiṃhaṃ prapūjayet /
puṇyagandhādibhir dhūpaiḥ praṇamya śirasā prabhum // BrP_58.24 //
karpūracandanāktāni jātīpuṣpāṇi mastake /
pradadyān narasiṃhasya tataḥ siddhiḥ prajāyate // BrP_58.25 //
bhagavān sarvakāryeṣu na kvacit pratihanyate /
tejaḥ soḍhuṃ na śaktāḥ syur brahmarudrādayaḥ surāḥ // BrP_58.26 //
kiṃ punar dānavā loke siddhagandharvamānuṣāḥ /
vidyādharā yakṣagaṇāḥ sakiṃnaramahoragāḥ // BrP_58.27 //
mantraṃ yān āsurān hantuṃ japanty eke 'nyasādhakāḥ /
te sarve pralayaṃ yānti dṛṣṭvādityāgnivarcasaḥ // BrP_58.28 //
sakṛjjaptaṃ tu kavacaṃ rakṣet sarvam upadravam /
dvirjaptaṃ kavacaṃ divyaṃ rakṣate devadānavāt // BrP_58.29 //
gandharvāḥ kiṃnarā yakṣā vidyādharamahoragāḥ /
bhūtāḥ piśācā rakṣāṃsi ye cānye paripanthinaḥ // BrP_58.30 //
trirjaptaṃ kavacaṃ divyam abhedyaṃ ca surāsuraiḥ /
dvādaśābhyantare caiva yojanānāṃ dvijottamāḥ // BrP_58.31 //
rakṣate bhagavān devo narasiṃho mahābalaḥ /
tato gatvā biladvāram upoṣya rajanītrayam // BrP_58.32 //
palāśakāṣṭhaiḥ prajvālya bhagavantaṃ hutāśanam /
palāśasamidhas tatra juhuyāt trimadhuplutāḥ // BrP_58.33 //
dve śate dvijaśārdūlā vaṣaṭkāreṇa sādhakaḥ /
tato vivaradvāraṃ tu prakaṭaṃ jāyate kṣaṇāt // BrP_58.34 //
tato viśet tu niḥśaṅkaṃ kavacī vivaraṃ budhaḥ /
gacchataḥ saṃkaṭaṃ tasya tamomohaś ca naśyati // BrP_58.35 //
rājamārgaḥ suvistīrṇo dṛśyate bhramarājitaḥ /
narasiṃhaṃ smaraṃs tatra pātālaṃ viśate dvijāḥ // BrP_58.36 //
gatvā tatra japet tattvaṃ narasiṃhākhyam avyayam /
tataḥ strīṇāṃ sahasrāṇi vīṇāvādanakarmaṇām // BrP_58.37 //
nirgacchanti puro viprāḥ svāgataṃ tā vadanti ca /
praveśayanti tā haste gṛhītvā sādhakeśvaram // BrP_58.38 //
tato rasāyanaṃ divyaṃ pāyayanti dvijottamāḥ /
pītamātre divyadeho jāyate sumahābalaḥ // BrP_58.39 //
krīḍate saha kanyābhir yāvad ābhūtasaṃplavam /
bhinnadeho vāsudeve līyate nātra saṃśayaḥ // BrP_58.40 //
yadā na rocate vāsas tasmān nirgacchate punaḥ /
paṭṭaṃ śūlaṃ ca khaḍgaṃ ca rocanāṃ ca maṇiṃ tathā // BrP_58.41 //
rasaṃ rasāyanaṃ caiva pādukāñjanam eva ca /
kṛṣṇājinaṃ muniśreṣṭhā guṭikāṃ ca manoharām // BrP_58.42 //
kamaṇḍaluṃ cākṣasūtraṃ yaṣṭiṃ saṃjīvanīṃ tathā /
siddhavidyāṃ ca śāstrāṇi gṛhītvā sādhakeśvaraḥ // BrP_58.43 //
jvaladvahnisphuliṅgormi- veṣṭitaṃ triśikhaṃ hṛdi /
sakṛn nyastaṃ dahet sarvaṃ vṛjinaṃ janmakoṭijam // BrP_58.44 //
viṣe nyastaṃ viṣaṃ hanyāt kuṣṭhaṃ hanyāt tanau sthitam /
svadehe bhrūṇahatyādi kṛtvā divyena śudhyati // BrP_58.45 //
mahāgrahagṛhīteṣu jvalamānaṃ vicintayet /
hṛdante vai tataḥ śīghraṃ naśyeyur dāruṇā grahāḥ // BrP_58.46 //
bālānāṃ kaṇṭhake baddhaṃ rakṣā bhavati nityaśaḥ /
gaṇḍapiṇḍakalūtānāṃ nāśanaṃ kurute dhruvam // BrP_58.47 //
vyādhijāte samidbhiś ca ghṛtakṣīreṇa homayet /
trisaṃdhyaṃ māsam ekaṃ tu sarvarogān vināśayet // BrP_58.48 //
asādhyaṃ tu na paśyāmi trailokye sacarācare /
yāṃ yāṃ kāmayate siddhiṃ tāṃ tāṃ prāpnoti sa dhruvam // BrP_58.49 //
aṣṭottaraśataṃ tv eke pūjayitvā mṛgādhipam /
mṛttikāḥ sapta valmīke śmaśāne ca catuṣpathe // BrP_58.50 //
raktacandanasaṃmiśrā gavāṃ kṣīreṇa loḍayet /
siṃhasya pratimāṃ kṛtvā pramāṇena ṣaḍaṅgulām // BrP_58.51 //
limpet tathā bhūrjapattre rocanayā samālikhet /
narasiṃhasya kaṇṭhe tu baddhvā caiva hi mantravit // BrP_58.52 //
japet saṃkhyāvihīnaṃ tu pūjayitvā jalāśaye /
yāvat saptāhamātraṃ tu japet saṃyamitendriyaḥ // BrP_58.53 //
jalākīrṇā muhūrtena jāyate sarvamedinī /
athavā śuṣkavṛkṣāgre narasiṃhaṃ tu pūjayet // BrP_58.54 //
japtvā cāṣṭaśataṃ tattvaṃ varṣantaṃ vinivārayet /
tam evaṃ piñjake baddhvā bhrāmayet sādhakottamaḥ // BrP_58.55 //
mahāvāto muhūrtena āgacchen nātra saṃśayaḥ /
punaś ca dhārayet kṣipraṃ saptasaptena vāriṇā // BrP_58.56 //
atha tāṃ pratimāṃ dvāri nikhaned yasya sādhakaḥ /
gotrotsādo bhavet tasya uddhṛte caiva śāntidaḥ // BrP_58.57 //
tasmāt taṃ muniśārdūlā bhaktyā saṃpūjayet sadā /
mṛgarājaṃ mahāvīryaṃ sarvakāmaphalapradam // BrP_58.58 //
vimuktaḥ sarvapāpebhyo viṣṇulokaṃ sa gacchati /
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ striyaḥ śūdrāntyajātayaḥ // BrP_58.59 //
saṃpūjya taṃ suraśreṣṭhaṃ bhaktyā siṃhavapurdharam /
mucyante cāśubhair duḥkhair janmakoṭisamudbhavaiḥ // BrP_58.60 //
saṃpūjya taṃ suraśreṣṭhaṃ prāpnuvanty abhivāñchitam /
devatvam amareśatvaṃ gandharvatvaṃ ca bho dvijāḥ // BrP_58.61 //
yakṣavidyādharatvaṃ ca tathānyac cābhivāñchitam /
dṛṣṭvā stutvā namaskṛtvā saṃpūjya narakesarīm // BrP_58.62 //
prāpnuvanti narā rājyaṃ svargaṃ mokṣaṃ ca durlabham /
narasiṃhaṃ naro dṛṣṭvā labhed abhimataṃ phalam // BrP_58.63 //
nirmuktaḥ sarvapāpebhyo viṣṇulokaṃ sa gacchati /
sakṛd dṛṣṭvā tu taṃ devaṃ bhaktyā siṃhavapurdharam // BrP_58.64 //
mucyate cāśubhair duḥkhair janmakoṭisamudbhavaiḥ /
saṃgrāme saṃkaṭe durge coravyāghrādipīḍite // BrP_58.65 //
kāntāre prāṇasaṃdehe viṣavahnijaleṣu ca /
rājādibhyaḥ samudrebhyo graharogādipīḍite // BrP_58.66 //
smṛtvā taṃ puruṣaḥ sarvai rājagrāmair vimucyate /
sūryodaye yathā nāśaṃ tamo 'bhyeti mahattaram // BrP_58.67 //
tathā saṃdarśane tasya vināśaṃ yānty upadravāḥ /
guṭikāñjanapātāla- pāduke ca rasāyanam // BrP_58.68 //
narasiṃhe prasanne tu prāpnoty anyāṃś ca vāñchitān /
yān yān kāmān abhidhyāyan bhajate narakesarīm // BrP_58.69 //
tāṃs tān kāmān avāpnoti naro nāsty atra saṃśayaḥ /
dṛṣṭvā taṃ devadeveśaṃ bhaktyāpūjya praṇamya ca // BrP_58.70 //
daśānām aśvamedhānāṃ phalaṃ daśaguṇaṃ labhet /
pāpaiḥ sarvair vinirmukto guṇaiḥ sarvair alaṃkṛtaḥ // BrP_58.71 //
sarvakāmasamṛddhātmā jarāmaraṇavarjitaḥ /
sauvarṇena vimānena kiṅkiṇījālamālinā // BrP_58.72 //
sarvakāmasamṛddhena kāmagena suvarcasā /
taruṇādityavarṇena muktāhārāvalambinā // BrP_58.73 //
divyastrīśatayuktena divyagandharvanādinā /
kulaikaviṃśam uddhṛtya devavan muditaḥ sukhī // BrP_58.74 //
stūyamāno 'psarobhiś ca viṣṇulokaṃ vrajen naraḥ /
bhuktvā tatra varān bhogān viṣṇuloke dvijottamāḥ // BrP_58.75 //
gandharvair apsarair yuktaḥ kṛtvā rūpaṃ caturbhujam /
manohlādakaraṃ saukhyaṃ yāvad ābhūtasaṃplavam // BrP_58.76 //
puṇyakṣayād ihāyātaḥ pravare yogināṃ kule /
caturvedī bhaved vipro vedavedāṅgapāragaḥ /
vaiṣṇavaṃ yogam āsthāya tato mokṣam avāpnuyāt // BrP_58.77 //
{brahmovāca: }
anantākhyaṃ vāsudevaṃ dṛṣṭvā bhaktyā praṇamya ca /
sarvapāpavinirmukto naro yāti paraṃ padam // BrP_59.1 //
mayā cārādhitaś cāsau śakreṇa tadanantaram /
vibhīṣaṇena rāmeṇa kas taṃ nārādhayet pumān // BrP_59.2 //
śvetagaṅgāṃ naraḥ snātvā yaḥ paśyec chvetamādhavam /
matsyākhyaṃ mādhavaṃ caiva śvetadvīpaṃ sa gacchati // BrP_59.3 //
{munaya ūcuḥ: }
śvetamādhavamāhātmyaṃ vaktum arhasy aśeṣataḥ /
vistareṇa jagannātha pratimāṃ tasya vai hareḥ // BrP_59.4 //
tasmin kṣetravare puṇye vikhyāte jagatītale /
śvetākhyaṃ mādhavaṃ devaṃ kas taṃ sthāpitavān purā // BrP_59.5 //
{brahmovāca: }
abhūt kṛtayuge viprāḥ śveto nāma nṛpo balī /
matimān dharmavic chūraḥ satyasaṃdho dṛḍhavrataḥ // BrP_59.6 //
yasya rājye tu varṣāṇāṃ sahasraṃ daśa mānavāḥ /
bhavanty āyuṣmanto lokā bālas tasmin na sīdati // BrP_59.7 //
vartamāne tadā rājye kiṃcit kāle gate dvijāḥ /
kapālagautamo nāma ṛṣiḥ paramadhārmikaḥ // BrP_59.8 //
suto 'syājātadantaś ca mṛtaḥ kālavaśād dvijāḥ /
tam ādāya ṛṣir dhīmān nṛpasyāntikam ānayat // BrP_59.9 //
dṛṣṭvaivaṃ nṛpatiḥ suptaṃ kumāraṃ gatacetasam /
pratijñām akarod viprā jīvanārthaṃ śiśos tadā // BrP_59.10 //
{rājovāca: }
yāvad bālam ahaṃ tv enaṃ yamasya sadane gatam /
nānaye saptarātreṇa citāṃ dīptāṃ samāruhe // BrP_59.11 //
{brahmovāca: }
evam uktvāsitaiḥ padmaiḥ śatair daśaśatādikaiḥ /
saṃpūjya ca mahādevaṃ rājā vidyāṃ punar japet // BrP_59.12 //
atibhaktiṃ tu saṃcintya nṛpasya jagadīśvaraḥ /
sāṃnidhyam agamat tuṣṭo śmīty uvāca sahomayā // BrP_59.13 //
śrutvaivaṃ giram īśasya vilokya sahasā haram /
bhasmadigdhaṃ virūpākṣaṃ śaratkundenduvarcasam // BrP_59.14 //
śārdūlacarmavasanaṃ śaśāṅkāṅkitamūrdhajam /
mahīṃ nipatya sahasā praṇamya sa tadābravīt // BrP_59.15 //
{śveta uvāca: }
kāruṇyaṃ yadi me dṛṣṭvā prasanno 'si prabho yadi /
kālasya vaśam āpanno bālako dvijaputrakaḥ // BrP_59.16 //
jīvatv eṣa punar bāla ity evaṃ vratam āhitam /
akasmāc ca mṛtaṃ bālaṃ niyamya bhagavan svayam /
yathoktāyuṣyasaṃyuktaṃ kṣemaṃ kuru maheśvara // BrP_59.17 //
{brahmovāca: }
śvetasyaitad vacaḥ śrutvā mudaṃ prāpa haras tadā /
kālam ājñāpayām āsa sarvabhūtabhayaṃkaram // BrP_59.18 //
niyamya kālaṃ durdharṣaṃ yamasyājñākaraṃ dvijāḥ /
bālaṃ saṃjīvayām āsa mṛtyor mukhagataṃ punaḥ // BrP_59.19 //
kṛtvā kṣemaṃ jagat sarvaṃ muneḥ putraṃ sa taṃ dvijāḥ /
devyā sahomayā devas tatraivāntaradhīyata // BrP_59.20 //
evaṃ saṃjīvayām āsa muneḥ putraṃ nṛpottamaḥ //* BrP_59.21 //
{munaya ūcuḥ: }
devadeva jagannātha trailokyaprabhavāvyaya /
brūhi naḥ paramaṃ tathyaṃ śvetākhyasya ca sāṃpratam // BrP_59.22 //
{brahmovāca: }
śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ sarvasattvahitāvaham /
pravakṣyāmi yathātathyaṃ yat pṛcchatha mamānaghāḥ // BrP_59.23 //
mādhavasya ca māhātmyaṃ sarvapāpapraṇāśanam /
yac chrutvābhimatān kāmān dhruvaṃ prāpnoti mānavaḥ // BrP_59.24 //
śrutavān ṛṣibhiḥ pūrvaṃ mādhavākhyasya bho dvijāḥ /
śṛṇudhvaṃ tāṃ kathāṃ divyāṃ bhayaśokārtināśinīm // BrP_59.25 //
sa kṛtvā rājyam ekāgryaṃ varṣāṇāṃ ca sahasraśaḥ /
vicārya laukikān dharmān vaidikān niyamāṃs tathā // BrP_59.26 //
keśavārādhane viprā niścitaṃ vratam āsthitaḥ /
sa gatvā paramaṃ kṣetraṃ sāgaraṃ dakṣiṇāśrayam // BrP_59.27 //
taṭe tasmiñ śubhe ramye deśe kṛṣṇasya cāntike /
śveto 'tha kārayām āsa prāsādaṃ śubhalakṣaṇam // BrP_59.28 //
dhanvantaraśataṃ caikaṃ devadevasya dakṣiṇe /
tataḥ śvetena viprendrāḥ śvetaśailamayena ca // BrP_59.29 //
kṛtaḥ sa bhagavāñ śveto mādhavaś candrasaṃnibhaḥ /
pratiṣṭhāṃ vidhivac cakre yathoddiṣṭāṃ svayaṃ tu saḥ // BrP_59.30 //
dattvā dānaṃ dvijātibhyo dīnānāthatapasvinām /
athānantarato rājā mādhavasya ca saṃnidhau // BrP_59.31 //
mahīṃ nipatya sahasā oṃkāraṃ dvādaśākṣaram /
japan sa maunam āsthāya māsam ekaṃ samādhinā // BrP_59.32 //
nirāhāro mahābhāgaḥ samyag viṣṇupade sthitaḥ /
japānte sa tu deveśaṃ saṃstotum upacakrame // BrP_59.33 //
{śveta uvāca: }
oṃ namo vāsudevāya namaḥ saṃkarṣaṇāya ca /
pradyumnāyāniruddhāya namo nārāyaṇāya ca // BrP_59.34 //
namo 'stu bahurūpāya viśvarūpāya vedhase /
nirguṇāyāpratarkyāya śucaye śuklakarmaṇe // BrP_59.35 //
oṃ namaḥ padmanābhāya padmagarbhodbhavāya ca /
namo 'stu padmavarṇāya padmahastāya te namaḥ // BrP_59.36 //
oṃ namaḥ puṣkarākṣāya sahasrākṣāya mīḍhuṣe /
namaḥ sahasrapādāya sahasrabhujamanyave // BrP_59.37 //
oṃ namo 'stu varāhāya varadāya sumedhase /
variṣṭhāya vareṇyāya śaraṇyāyācyutāya ca // BrP_59.38 //
oṃ namo bālarūpāya bālapadmaprabhāya ca /
bālārkasomanetrāya muñjakeśāya dhīmate // BrP_59.39 //
keśavāya namo nityaṃ namo nārāyaṇāya ca /
mādhavāya variṣṭhāya govindāya namo namaḥ // BrP_59.40 //
oṃ namo viṣṇave nityaṃ devāya vasuretase /
madhusūdanāya namaḥ śuddhāyāṃśudharāya ca // BrP_59.41 //
namo anantāya sūkṣmāya namaḥ śrīvatsadhāriṇe /
trivikramāya ca namo divyapītāmbarāya ca // BrP_59.42 //
sṛṣṭikartre namas tubhyaṃ goptre dhātre namo namaḥ /
namo 'stu guṇabhūtāya nirguṇāya namo namaḥ // BrP_59.43 //
namo vāmanarūpāya namo vāmanakarmaṇe /
namo vāmananetrāya namo vāmanavāhine // BrP_59.44 //
namo ramyāya pūjyāya namo 'stv avyaktarūpiṇe /
apratarkyāya śuddhāya namo bhayaharāya ca // BrP_59.45 //
saṃsārārṇavapotāya praśāntāya svarūpiṇe /
śivāya saumyarūpāya rudrāyottāraṇāya ca // BrP_59.46 //
bhavabhaṅgakṛte caiva bhavabhogapradāya ca /
bhavasaṃghātarūpāya bhavasṛṣṭikṛte namaḥ // BrP_59.47 //
oṃ namo divyarūpāya somāgniśvasitāya ca /
somasūryāṃśukeśāya gobrāhmaṇahitāya ca // BrP_59.48 //
oṃ nama ṛksvarūpāya padakramasvarūpiṇe /
ṛkstutāya namas tubhyaṃ nama ṛksādhanāya ca // BrP_59.49 //
oṃ namo yajuṣāṃ dhātre yajūrūpadharāya ca /
yajuryājyāya juṣṭāya yajuṣāṃ pataye namaḥ // BrP_59.50 //
oṃ namaḥ śrīpate deva śrīdharāya varāya ca /
śriyaḥ kāntāya dāntāya yogicintyāya yogine // BrP_59.51 //
oṃ namaḥ sāmarūpāya sāmadhvanivarāya ca /
oṃ namaḥ sāmasaumyāya sāmayogavide namaḥ // BrP_59.52 //
sāmne ca sāmagītāya oṃ namaḥ sāmadhāriṇe /
sāmayajñavide caiva namaḥ sāmakarāya ca // BrP_59.53 //
namas tv atharvaśirase namo 'tharvasvarūpiṇe /
namo 'stv atharvapādāya namo 'tharvakarāya ca // BrP_59.54 //
oṃ namo vajraśīrṣāya madhukaiṭabhaghātine /
mahodadhijalasthāya vedāharaṇakāriṇe // BrP_59.55 //
namo dīptasvarūpāya hṛṣīkeśāya vai namaḥ /
namo bhagavate tubhyaṃ vāsudevāya te namaḥ // BrP_59.56 //
nārāyaṇa namas tubhyaṃ namo lokahitāya ca /
oṃ namo mohanāśāya bhavabhaṅgakarāya ca // BrP_59.57 //
gatipradāya ca namo namo bandhaharāya ca /
trailokyatejasāṃ kartre namas tejaḥsvarūpiṇe // BrP_59.58 //
yogīśvarāya śuddhāya rāmāyottaraṇāya ca /
sukhāya sukhanetrāya namaḥ sukṛtadhāriṇe // BrP_59.59 //
vāsudevāya vandyāya vāmadevāya vai namaḥ /
dehināṃ dehakartre ca bhedabhaṅgakarāya ca // BrP_59.60 //
devair vanditadehāya namas te divyamauline /
namo vāsanivāsāya vāsavyavaharāya ca // BrP_59.61 //
oṃ namo vasukartre ca vasuvāsapradāya ca /
namo yajñasvarūpāya yajñeśāya ca yogine // BrP_59.62 //
yatiyogakareśāya namo yajñāṅgadhāriṇe /
saṃkarṣaṇāya ca namaḥ pralambamathanāya ca // BrP_59.63 //
meghaghoṣasvanottīrṇa- vegalāṅgaladhāriṇe /
namo 'stu jñānināṃ jñāna nārāyaṇaparāyaṇa // BrP_59.64 //
na me 'sti tvām ṛte bandhur narakottāraṇe prabho /
atas tvāṃ sarvabhāvena praṇato natavatsala // BrP_59.65 //
malaṃ yat kāyajaṃ vāpi mānasaṃ caiva keśava /
na tasyānyo 'sti deveśa kṣālakas tvām ṛte 'cyuta // BrP_59.66 //
saṃsargāṇi samastāni vihāya tvām upasthitaḥ /
saṅgo me 'stu tvayā sārdham ātmalābhāya keśava // BrP_59.67 //
kaṣṭam āpat suduṣpāraṃ saṃsāraṃ vedmi keśava /
tāpatrayaparikliṣṭas tena tvāṃ śaraṇaṃ gataḥ // BrP_59.68 //
eṣaṇābhir jagat sarvaṃ mohitaṃ māyayā tava /
ākarṣitaṃ ca lobhādyair atas tvām aham āśritaḥ // BrP_59.69 //
nāsti kiṃcit sukhaṃ viṣṇo saṃsārasthasya dehinaḥ /
yathā yathā hi yajñeśa tvayi cetaḥ pravartate // BrP_59.70 //
tathā phalavihīnaṃ tu sukham ātyantikaṃ labhet /
naṣṭo vivekaśūnyo 'smi dṛśyate jagad āturam // BrP_59.71 //
govinda trāhi saṃsārān mām uddhartuṃ tvam arhasi /
magnasya mohasalile niruttāre bhavārṇave /
uddhartā puṇḍarīkākṣa tvām ṛte 'nyo na vidyate // BrP_59.72 //
{brahmovāca: }
itthaṃ stutas tatas tena rājñā śvetena bho dvijāḥ /
tasmin kṣetravare divye vikhyāte puruṣottame // BrP_59.73 //
bhaktiṃ tasya tu saṃcintya devadevo jagadguruḥ /
ājagāma nṛpasyāgre sarvair devair vṛto hariḥ // BrP_59.74 //
nīlajīmūtasaṃkāśaḥ padmapattrāyatekṣaṇaḥ /
dadhat sudarśanaṃ dhīmān karāgre dīptamaṇḍalam // BrP_59.75 //
kṣīrodajalasaṃkāśo vimalaś candrasaṃnibhaḥ /
rarāja vāmahaste 'sya pāñcajanyo mahādyutiḥ // BrP_59.76 //
pakṣirājadhvajaḥ śrīmān gadāśārṅgāsidhṛk prabhuḥ /
uvāca sādhu bho rājan yasya te matir uttamā /
yad iṣṭaṃ vara bhadraṃ te prasanno 'smi tavānagha // BrP_59.77 //
{brahmovāca: }
śrutvaivaṃ devadevasya vākyaṃ tat paramāmṛtam /
praṇamya śirasovāca śvetas tadgatamānasaḥ // BrP_59.78 //
{śveta uvāca: }
yady ahaṃ bhagavan bhaktaḥ prayaccha varam uttamam /
ābrahmabhavanād ūrdhvaṃ vaiṣṇavaṃ padam avyayam // BrP_59.79 //
vimalaṃ virajaṃ śuddhaṃ saṃsārāsaṅgavarjitam /
tat padaṃ gantum icchāmi tvatprasādāj jagatpate // BrP_59.80 //
{śrībhagavān uvāca: }
yat padaṃ vibudhāḥ sarve munayaḥ siddhayoginaḥ /
nābhigacchanti yad ramyaṃ paraṃ padam anāmayam // BrP_59.81 //
yāsyasi paramaṃ sthānaṃ rājyāmṛtam upāsya ca /
sarvāṃl lokān atikramya mama lokaṃ gamiṣyasi // BrP_59.82 //
kīrtis tavātra rājendra trīṃl lokāṃś ca gamiṣyati /
sāṃnidhyaṃ mama caivātra sarvadaiva bhaviṣyati // BrP_59.83 //
śvetagaṅgeti gāsyanti sarve te devadānavāḥ /
kuśāgreṇāpi rājendra śvetagāṅgeyam ambu ca // BrP_59.84 //
spṛṣṭvā svargaṃ gamiṣyanti madbhaktā ye samāhitāḥ /
yas tv imāṃ pratimāṃ gacchen mādhavākhyāṃ śaśiprabhām // BrP_59.85 //
śaṅkhagokṣīrasaṃkāśām aśeṣāghavināśinīm /
tāṃ praṇamya sakṛd bhaktyā puṇḍarīkanibhekṣaṇām // BrP_59.86 //
vihāya sarvalokān vai mama loke mahīyate /
manvantarāṇi tatraiva devakanyābhir āvṛtaḥ // BrP_59.87 //
gīyamānaś ca madhuraṃ siddhagandharvasevitaḥ /
bhunakti vipulān bhogān yatheṣṭaṃ māmakaiḥ saha // BrP_59.88 //
cyutas tasmād ihāgatya manuṣyo brāhmaṇo bhavet /
vedavedāṅgavic chrīmān bhogavāṃś cirajīvitaḥ // BrP_59.89 //
gajāśvarathayānāḍhyo dhanadhānyāvṛtaḥ śuciḥ /
rūpavān bahubhāgyaś ca putrapautrasamanvitaḥ // BrP_59.90 //
puruṣottamaṃ punaḥ prāpya vaṭamūle 'tha sāgare /
tyaktvā dehaṃ hariṃ smṛtvā tataḥ śāntapadaṃ vrajet // BrP_59.91 //
{brahmovāca: }
śvetamādhavam ālokya samīpe matsyamādhavam /
ekārṇavajale pūrvaṃ rohitaṃ rūpam āsthitam // BrP_60.1 //
vedānāṃ haraṇārthāya rasātalatale sthitam /
cintayitvā kṣitiṃ samyak tasmin sthāne pratiṣṭhitam // BrP_60.2 //
ādyāvataraṇaṃ rūpaṃ mādhavaṃ matsyarūpiṇam /
praṇamya praṇato bhūtvā sarvaduḥkhād vimucyate // BrP_60.3 //
prayāti paramaṃ sthānaṃ yatra devo hariḥ svayam /
kāle punar ihāyāto rājā syāt pṛthivītale // BrP_60.4 //
vatsamādhavam āsādya durādharṣo bhaven naraḥ /
dātā bhoktā bhaved yajvā vaiṣṇavaḥ satyasaṃgaraḥ // BrP_60.5 //
yogaṃ prāpya hareḥ paścāt tato mokṣam avāpnuyāt /
matsyamādhavamāhātmyaṃ mayā saṃparikīrtitam /
yaṃ dṛṣṭvā muniśārdūlāḥ sarvān kāmān avāpnuyāt // BrP_60.6 //
{munaya ūcuḥ: }
bhagavañ śrotum icchāmo mārjanaṃ varuṇālaye /
kriyate snānadānādi tasyāśeṣaphalaṃ vada // BrP_60.7 //
{brahmovāca: }
śṛṇudhvaṃ muniśārdūlā mārjanasya yathāvidhi /
bhaktyā tu tanmanā bhūtvā saṃprāpya puṇyam uttamam // BrP_60.8 //
mārkaṇḍeyahrade snānaṃ pūrvakāle praśasyate /
caturdaśyāṃ viśeṣeṇa sarvapāpapraṇāśanam // BrP_60.9 //
tadvat snānaṃ samudrasya sarvakālaṃ praśasyate /
paurṇamāsyāṃ viśeṣeṇa hayamedhaphalaṃ labhet // BrP_60.10 //
mārkaṇḍeyaṃ vaṭaṃ kṛṣṇaṃ rauhiṇeyaṃ mahodadhim /
indradyumnasaraś caiva pañcatīrthīvidhiḥ smṛtaḥ // BrP_60.11 //
pūrṇimā jyeṣṭhamāsasya jyeṣṭhā ṛkṣaṃ yadā bhavet /
tadā gacched viśeṣeṇa tīrtharājaṃ paraṃ śubham // BrP_60.12 //
kāyavāṅmānasaiḥ śuddhas tadbhāvo nānyamānasaḥ /
sarvadvaṃdvavinirmukto vītarāgo vimatsaraḥ // BrP_60.13 //
kalpavṛkṣavaṭaṃ ramyaṃ tatra snātvā janārdanam /
pradakṣiṇaṃ prakurvīta trivāraṃ susamāhitaḥ // BrP_60.14 //
yaṃ dṛṣṭvā mucyate pāpāt saptajanmasamudbhavāt /
puṇyaṃ cāpnoti vipulaṃ gatim iṣṭāṃ ca bho dvijāḥ // BrP_60.15 //
tasya nāmāni vakṣyāmi pramāṇaṃ ca yuge yuge /
yathāsaṃkhyaṃ ca bho viprāḥ kṛtādiṣu yathākramam // BrP_60.16 //
vaṭaṃ vaṭeśvaraṃ kṛṣṇaṃ purāṇapuruṣaṃ dvijāḥ /
vaṭasyaitāni nāmāni kīrtitāni kṛtādiṣu // BrP_60.17 //
yojanaṃ pādahīnaṃ ca yojanārdhaṃ tadardhakam /
pramāṇaṃ kalpavṛkṣasya kṛtādau parikīrtitam // BrP_60.18 //
yathoktena tu mantreṇa namaskṛtvā tu taṃ vaṭam /
dakṣiṇābhimukho gacched dhanvantaraśatatrayam // BrP_60.19 //
yatrāsau dṛśyate viṣṇuḥ svargadvāraṃ manoramam /
sāgarāmbhaḥsamākṛṣṭaṃ kāṣṭhaṃ sarvaguṇānvitam // BrP_60.20 //
praṇipatya tatas taṃ bhoḥ paripūjya tataḥ punaḥ /
mucyate sarvarogādyais tathā pāpair grahādibhiḥ // BrP_60.21 //
ugrasenaṃ purā dṛṣṭvā svargadvāreṇa sāgaram /
gatvācamya śucis tatra dhyātvā nārāyaṇaṃ param // BrP_60.22 //
nyased aṣṭākṣaraṃ mantraṃ paścād dhastaśarīrayoḥ /
oṃ namo nārāyaṇāyeti yaṃ vadanti manīṣiṇaḥ // BrP_60.23 //
kiṃ kāryaṃ bahubhir mantrair manovibhramakārakaiḥ /
oṃ namo nārāyaṇāyeti mantraḥ sarvārthasādhakaḥ // BrP_60.24 //
āpo narasya sūnutvān nārā itīha kīrtitāḥ /
viṣṇos tās tv ayanaṃ pūrvaṃ tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ // BrP_60.25 //
nārāyaṇaparā vedā nārāyaṇaparā dvijāḥ /
nārāyaṇaparā yajñā nārāyaṇaparāḥ kriyāḥ // BrP_60.26 //
nārāyaṇaparā pṛthvī nārāyaṇaparaṃ jalam /
nārāyaṇaparo vahnir nārāyaṇaparaṃ nabhaḥ // BrP_60.27 //
nārāyaṇaparo vāyur nārāyaṇaparaṃ manaḥ /
ahaṃkāraś ca buddhiś ca ubhe nārāyaṇātmake // BrP_60.28 //
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca yat kiṃcij jīvasaṃjñitam /
sthūlaṃ sūkṣmaṃ paraṃ caiva sarvaṃ nārāyaṇātmakam // BrP_60.29 //
śabdādyā viṣayāḥ sarve śrotrādīnīndriyāṇi ca /
prakṛtiḥ puruṣaś caiva sarve nārāyaṇātmakāḥ // BrP_60.30 //
jale sthale ca pātāle svargaloke 'mbare nage /
avaṣṭabhya idaṃ sarvam āste nārāyaṇaḥ prabhuḥ // BrP_60.31 //
kiṃ cātra bahunoktena jagad etac carācaram /
brahmādistambaparyantaṃ sarvaṃ nārāyaṇātmakam // BrP_60.32 //
nārāyaṇāt paraṃ kiṃcin neha paśyāmi bho dvijāḥ /
tena vyāptam idaṃ sarvaṃ dṛśyādṛśyaṃ carācaram // BrP_60.33 //
āpo hy āyatanaṃ viṣṇoḥ sa ca evāmbhasāṃ patiḥ /
tasmād apsu smaren nityaṃ nārāyaṇam aghāpaham // BrP_60.34 //
snānakāle viśeṣeṇa copasthāya jale śuciḥ /
smaren nārāyaṇaṃ dhyāyed dhaste kāye ca vinyaset // BrP_60.35 //
oṃkāraṃ ca nakāraṃ ca aṅguṣṭhe hastayor nyaset /
śeṣair hastatalaṃ yāvat tarjanyādiṣu vinyaset // BrP_60.36 //
oṃkāraṃ vāmapāde tu nakāraṃ dakṣiṇe nyaset /
mokāraṃ vāmakaṭyāṃ tu nākāraṃ dakṣiṇe nyaset // BrP_60.37 //
rākāraṃ nābhideśe tu yakāraṃ vāmabāhuke /
ṇākāraṃ dakṣiṇe nyasya yakāraṃ mūrdhni vinyaset // BrP_60.38 //
adhaś cordhvaṃ ca hṛdaye pārśvataḥ pṛṣṭhato 'grataḥ /
dhyātvā nārāyaṇaṃ paścād ārabhet kavacaṃ budhaḥ // BrP_60.39 //
pūrve māṃ pātu govindo dakṣiṇe madhusūdanaḥ /
paścime śrīdharo devaḥ keśavas tu tathottare // BrP_60.40 //
pātu viṣṇus tathāgneye nairṛte mādhavo 'vyayaḥ /
vāyavye tu hṛṣīkeśas tatheśāne ca vāmanaḥ // BrP_60.41 //
bhūtale pātu vārāhas tathordhvaṃ ca trivikramaḥ /
kṛtvaivaṃ kavacaṃ paścād ātmānaṃ cintayet tataḥ // BrP_60.42 //
ahaṃ nārāyaṇo devaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ /
evaṃ dhyātvā tadātmānam imaṃ mantram udīrayet // BrP_60.43 //
tvam agnir dvipadāṃ nātha retodhāḥ kāmadīpanaḥ /
pradhānaḥ sarvabhūtānāṃ jīvānāṃ prabhur avyayaḥ // BrP_60.44 //
amṛtasyāraṇis tvaṃ hi devayonir apāṃ pate /
vṛjinaṃ hara me sarvaṃ tīrtharāja namo 'stu te // BrP_60.45 //
evam uccārya vidhivat tataḥ snānaṃ samācaret /
anyathā bho dvijaśreṣṭhāḥ snānaṃ tatra na śasyate // BrP_60.46 //
kṛtvā tu vaidikair mantrair abhiṣekaṃ ca mārjanam /
antar jale japet paścāt trir āvṛttyāghamarṣaṇam // BrP_60.47 //
hayamedho yathā viprāḥ sarvapāpaharaḥ kratuḥ /
tathāghamarṣaṇaṃ cātra sūktaṃ sarvāghanāśanam // BrP_60.48 //
uttīrya vāsasī dhaute nirmale paridhāya vai /
prāṇān āyamya cācamya saṃdhyāṃ copāsya bhāskaram // BrP_60.49 //
upatiṣṭhet tataś cordhvaṃ kṣiptvā puṣpajalāñjalim /
upasthāyordhvabāhuś ca talliṅgair bhāskaraṃ tataḥ // BrP_60.50 //
gāyatrīṃ pāvanīṃ devīṃ japed aṣṭottaraṃ śatam /
anyāṃś ca sauramantrāṃś ca japtvā tiṣṭhan samāhitaḥ // BrP_60.51 //
kṛtvā pradakṣiṇaṃ sūryaṃ namaskṛtyopaviśya ca /
svādhyāyaṃ prāṅmukhaḥ kṛtvā tarpayed daivatāny ṛṣīn // BrP_60.52 //
manuṣyāṃś ca pitṝṃś cānyān nāmagotreṇa mantravit /
toyena tilamiśreṇa vidhivat susamāhitaḥ // BrP_60.53 //
tarpaṇaṃ devatānāṃ ca pūrvaṃ kṛtvā samāhitaḥ /
adhikārī bhavet paścāt pitṝṇāṃ tarpaṇe dvijaḥ // BrP_60.54 //
śrāddhe havanakāle ca pāṇinaikena nirvapet /
tarpaṇe tūbhayaṃ kuryād eṣa eva vidhiḥ sadā // BrP_60.55 //
anvārabdhena savyena pāṇinā dakṣiṇena tu /
tṛpyatām iti siñcet tu nāmagotreṇa vāgyataḥ // BrP_60.56 //
kāyasthair yas tilair mohāt karoti pitṛtarpaṇam /
tarpitās tena pitaras tvaṅmāṃsarudhirāsthibhiḥ // BrP_60.57 //
aṅgasthair na tilaiḥ kuryād devatāpitṛtarpaṇam /
rudhiraṃ tad bhavet toyaṃ pradātā kilbiṣī bhavet // BrP_60.58 //
bhūmyāṃ yad dīyate toyaṃ dātā caiva jale sthitaḥ /
vṛthā tan muniśārdūlā nopatiṣṭhati kasyacit // BrP_60.59 //
sthale sthitvā jale yas tu prayacched udakaṃ naraḥ /
pitṝṇāṃ nopatiṣṭheta salilaṃ tan nirarthakam // BrP_60.60 //
udake nodakaṃ kuryāt pitṛbhyaś ca kadācana /
uttīrya tu śucau deśe kuryād udakatarpaṇam // BrP_60.61 //
nodakeṣu na pātreṣu na kruddho naikapāṇinā /
nopatiṣṭhati tat toyaṃ yad bhūmyāṃ na pradīyate // BrP_60.62 //
pitṝṇām akṣayaṃ sthānaṃ mahī dattā mayā dvijāḥ /
tasmāt tatraiva dātavyaṃ pitṝṇāṃ prītim icchatā // BrP_60.63 //
bhūmipṛṣṭhe samutpannā bhūmyāṃ caiva ca saṃsthitāḥ /
bhūmyāṃ caiva layaṃ yātā bhūmau dadyāt tato jalam // BrP_60.64 //
āstīrya ca kuśān sāgrāṃs tān āvāhya svamantrataḥ /
prācīnāgreṣu vai devān yāmyāgreṣu tathā pitṝn // BrP_60.65 //
{brahmovāca: }
devān pitṝṃs tathā cānyān saṃtarpyācamya vāgyataḥ /
hastamātraṃ catuṣkoṇaṃ caturdvāraṃ suśobhanam // BrP_61.1 //
puraṃ vilikhya bho viprās tīre tasya mahodadheḥ /
madhye tatra likhet padmam aṣṭapattraṃ sakarṇikam // BrP_61.2 //
evaṃ maṇḍalam ālikhya pūjayet tatra bho dvijāḥ /
aṣṭākṣaravidhānena nārāyaṇam ajaṃ vibhum // BrP_61.3 //
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi kāyaśodhanam uttamam /
akāraṃ hṛdaye dhyātvā cakrarekhāsamanvitam // BrP_61.4 //
jvalantaṃ triśikhaṃ caiva dahantaṃ pāpanāśanam /
candramaṇḍalamadhyasthaṃ rākāraṃ mūrdhni cintayet // BrP_61.5 //
śuklavarṇaṃ pravarṣantam amṛtaṃ plāvayan mahīm /
evaṃ nirdhūtapāpas tu divyadehas tato bhavet // BrP_61.6 //
aṣṭākṣaraṃ tato mantraṃ nyased evātmano budhaḥ /
vāmapādaṃ samārabhya kramaśaś caiva vinyaset // BrP_61.7 //
pañcāṅgaṃ vaiṣṇavaṃ caiva caturvyūhaṃ tathaiva ca /
karaśuddhiṃ prakurvīta mūlamantreṇa sādhakaḥ // BrP_61.8 //
ekaikaṃ caiva varṇaṃ tu aṅgulīṣu pṛthak pṛthak /
oṃkāraṃ pṛthivīṃ śuklāṃ vāmapāde tu vinyaset // BrP_61.9 //
nakāraḥ śāṃbhavaḥ śyāmo dakṣiṇe tu vyavasthitaḥ /
mokāraṃ kālam evāhur vāmakaṭyāṃ nidhāpayet // BrP_61.10 //
nākāraḥ sarvabījaṃ tu dakṣiṇasyāṃ vyavasthitaḥ /
rākāras teja ity āhur nābhideśe vyavasthitaḥ // BrP_61.11 //
vāyavyo 'yaṃ yakāras tu vāmaskandhe samāśritaḥ /
ṇākāraḥ sarvago jñeyo dakṣiṇāṃse vyavasthitaḥ /
yakāro 'yaṃ śirasthaś ca yatra lokāḥ pratiṣṭhitāḥ // BrP_61.12 //
oṃ viṣṇave namaḥ śiraḥ oṃ jvalanāya namaḥ śikhā |
oṃ viṣṇave namaḥ kavacam oṃ viṣṇave namaḥ sphuraṇaṃ diśobandhāya |
oṃ huṃphaḍastram oṃ śirasi śuklo vāsudeva iti |
oṃ āṃ lalāṭe raktaḥ saṃkarṣaṇo garutmān vahnis teja āditya iti |
oṃ āṃ grīvāyāṃ pītaḥ pradyumno vāyumegha iti |
oṃ āṃ hṛdaye kṛṣṇo 'niruddhaḥ sarvaśaktisamanvita iti |
evaṃ caturvyūham ātmānaṃ kṛtvā tataḥ karma samācaret ||61.13|
mamāgre 'vasthito viṣṇuḥ pṛṣṭhataś cāpi keśavaḥ /
govindo dakṣiṇe pārśve vāme tu madhusūdanaḥ // BrP_61.14 //
upariṣṭāt tu vaikuṇṭho vārāhaḥ pṛthivītale /
avāntaradiśo yās tu tāsu sarvāsu mādhavaḥ // BrP_61.15 //
gacchatas tiṣṭhato vāpi jāgrataḥ svapato 'pi vā /
narasiṃhakṛtā guptir vāsudevamayo hy aham // BrP_61.16 //
evaṃ viṣṇumayo bhūtvā tataḥ karma samārabhet /
yathā dehe tathā deve sarvatattvāni yojayet // BrP_61.17 //
tataś caiva prakurvīta prokṣaṇaṃ praṇavena tu /
phaṭkārāntaṃ samuddiṣṭaṃ sarvavighnaharaṃ śubham // BrP_61.18 //
tatrārkacandravahnīnāṃ maṇḍalāni vicintayet /
padmamadhye nyased viṣṇuṃ pavanasyāmbarasya ca // BrP_61.19 //
tato vicintya hṛdaya oṃkāraṃ jyotīrūpiṇam /
karṇikāyāṃ samāsīnaṃ jyotīrūpaṃ sanātanam // BrP_61.20 //
aṣṭākṣaraṃ tato mantraṃ vinyasec ca yathākramam /
tena vyastasamastena pūjanaṃ paramaṃ smṛtam // BrP_61.21 //
dvādaśākṣaramantreṇa yajed devaṃ sanātanam /
tato 'vadhārya hṛdaye karṇikāyāṃ bahir nyaset // BrP_61.22 //
caturbhujaṃ mahāsattvaṃ sūryakoṭisamaprabham /
cintayitvā mahāyogaṃ jyotīrūpaṃ sanātanam /
tataś cāvāhayen mantraṃ krameṇācintya mānase // BrP_61.23 //
āvāhanamantraḥ: mīnarūpo varāhaś ca narasiṃho 'tha vāmanaḥ |
āyātu devo varado mama nārāyaṇo 'grataḥ ||BrP_61.24|
oṃ namo nārāyaṇāya namaḥ ||BrP_61.24|
sthāpanamantraḥ:
karṇikāyāṃ supīṭhe 'tra padmakalpitam āsanam /
sarvasattvahitārthāya tiṣṭha tvaṃ madhusūdana // BrP_61.25 //
oṃ namo nārāyaṇāya namaḥ ||BrP_61.25|
arghamantraḥ: oṃ trailokyapatīnāṃ pataye devadevāya hṛṣīkeśāya viṣṇave namaḥ |
oṃ namo nārāyaṇāya namaḥ ||BrP_61.26|
pādyamantraḥ:
oṃ pādyaṃ pādayor deva padmanābha sanātana /
viṣṇo kamalapattrākṣa gṛhāṇa madhusūdana // BrP_61.27 //
oṃ namo nārāyaṇāya namaḥ ||BrP_61.27|
madhuparkamantraḥ:
madhuparkaṃ mahādeva brahmādyaiḥ kalpitaṃ tava /
mayā niveditaṃ bhaktyā gṛhāṇa puruṣottama // BrP_61.28 //
oṃ namo nārāyaṇāya namaḥ ||BrP_61.28|
{ācamanīyamantraḥ: }
mandākinyāḥ sitaṃ vāri sarvapāpaharaṃ śivam /
gṛhāṇācamanīyaṃ tvaṃ mayā bhaktyā niveditam // BrP_61.29 //
oṃ namo nārāyaṇāya namaḥ ||BrP_61.29|
{snānamantraḥ: }
tvam āpaḥ pṛthivī caiva jyotis tvaṃ vāyur eva ca /
lokeśa vṛttimātreṇa vāriṇā snāpayāmy aham // BrP_61.30 //
oṃ namo nārāyaṇāya namaḥ ||BrP_61.30|
{vastramantraḥ: }
devatattvasamāyukta yajñavarṇasamanvita /
svarṇavarṇaprabhe deva vāsasī tava keśava // BrP_61.31 //
oṃ namo nārāyaṇāya namaḥ ||BrP_61.31|
{vilepanamantraḥ: }
śarīraṃ te na jānāmi ceṣṭāṃ caiva ca keśava /
mayā nivedito gandhaḥ pratigṛhya vilipyatām // BrP_61.32 //
oṃ namo nārāyaṇāya namaḥ ||BrP_61.32|
{upavītamantraḥ: }
ṛgyajuḥsāmamantreṇa trivṛtaṃ padmayoninā /
sāvitrīgranthisaṃyuktam upavītaṃ tavārpaye // BrP_61.33 //
oṃ namo nārāyaṇāya namaḥ ||BrP_61.33|
{alaṃkāramantraḥ: }
divyaratnasamāyukta vahnibhānusamaprabha /
gātrāṇi tava śobhantu sālaṃkārāṇi mādhava // BrP_61.34 //
oṃ namo nārāyaṇāya namaḥ ||BrP_61.34|
oṃ nama iti pratyakṣaraṃ samastena mūlamantreṇa vā pūjayet ||61.35|
{dhūpamantraḥ: }
vanaspatiraso divyo gandhāḍhyaḥ surabhiś ca te /
mayā nivedito bhaktyā dhūpo 'yaṃ pratigṛhyatām // BrP_61.36 //
oṃ namo nārāyaṇāya namaḥ ||61.36|
{dīpamantraḥ: }
sūryacandrasamo jyotir vidyudagnyos tathaiva ca /
tvam eva jyotiṣāṃ deva dīpo 'yaṃ pratigṛhyatām // BrP_61.37 //
oṃ namo nārāyaṇāya namaḥ ||61.37|
{naivedyamantraḥ: }
annaṃ caturvidhaṃ caiva rasaiḥ ṣaḍbhiḥ samanvitam /
mayā niveditaṃ bhaktyā naivedyaṃ tava keśava // BrP_61.38 //
oṃ namo nārāyaṇāya namaḥ ||61.38|
pūrve dale vāsudevaṃ yāmye saṃkarṣaṇaṃ nyaset /
pradyumnaṃ paścime kuryād aniruddhaṃ tathottare // BrP_61.39 //
vārāhaṃ ca tathāgneye narasiṃhaṃ ca nairṛte /
vāyavye mādhavaṃ caiva tathaiśāne trivikramam // BrP_61.40 //
tathāṣṭākṣaradevasya garuḍaṃ purato nyaset /
vāmapārśve tathā cakraṃ śaṅkhaṃ dakṣiṇato nyaset // BrP_61.41 //
tathā mahāgadāṃ caiva nyased devasya dakṣiṇe /
tataḥ śārṅgaṃ dhanur vidvān nyased devasya vāmataḥ // BrP_61.42 //
dakṣiṇeneṣudhī divye khaḍgaṃ vāme ca vinyaset /
śriyaṃ dakṣiṇataḥ sthāpya puṣṭim uttarato nyaset // BrP_61.43 //
vanamālāṃ ca puratas tataḥ śrīvatsakaustubhau /
vinyased dhṛdayādīni pūrvādiṣu caturdiśam // BrP_61.44 //
tato 'straṃ devadevasya koṇe caiva tu vinyaset /
indram agniṃ yamaṃ caiva nairṛtaṃ varuṇaṃ tathā // BrP_61.45 //
vāyuṃ dhanadam īśānam anantaṃ brahmaṇā saha /
pūjayet tāntrikair mantrair adhaś cordhvaṃ tathaiva ca // BrP_61.46 //
evaṃ saṃpūjya deveśaṃ maṇḍalasthaṃ janārdanam /
labhed abhimatān kāmān naro nāsty atra saṃśayaḥ // BrP_61.47 //
anenaiva vidhānena maṇḍalasthaṃ janārdanam /
pūjitaṃ yaḥ saṃpaśyeta sa viśed viṣṇum avyayam // BrP_61.48 //
sakṛd apy arcito yena vidhinānena keśavaḥ /
janmamṛtyujarāṃ tīrtvā sa viṣṇoḥ padam āpnuyāt // BrP_61.49 //
yaḥ smaret satataṃ bhaktyā nārāyaṇam atandritaḥ /
anvahaṃ tasya vāsāya śvetadvīpaḥ prakalpitaḥ // BrP_61.50 //
oṃkārādisamāyuktaṃ namaḥkārāntadīpitam /
tannāma sarvatattvānāṃ mantra ity abhidhīyate // BrP_61.51 //
anenaiva vidhānena gandhapuṣpaṃ nivedayet /
ekaikasya prakurvīta yathoddiṣṭaṃ krameṇa tu // BrP_61.52 //
mudrās tato nibadhnīyād yathoktakramacoditāḥ /
japaṃ caiva prakurvīta mūlamantreṇa mantravit // BrP_61.53 //
aṣṭāviṃśatim aṣṭau vā śatam aṣṭottaraṃ tathā /
kāmeṣu ca yathāproktaṃ yathāśakti samāhitaḥ // BrP_61.54 //
padmaṃ śaṅkhaś ca śrīvatso gadā garuḍa eva ca /
cakraṃ khaḍgaś ca śārṅgaṃ ca aṣṭau mudrāḥ prakīrtitāḥ // BrP_61.55 //
{visarjanamantraḥ: }
gaccha gaccha paraṃ sthānaṃ purāṇapuruṣottama /
yatra brahmādayo devā vindanti paramaṃ padam // BrP_61.56 //
arcanaṃ ye na jānanti harer mantrair yathoditam /
te tatra mūlamantreṇa pūjayantv acyutaṃ sadā // BrP_61.57 //
{brahmovāca: }
evaṃ saṃpūjya vidhivad bhaktyā taṃ puruṣottamam /
praṇamya śirasā paścāt sāgaraṃ ca prasādayet // BrP_62.1 //
prāṇas tvaṃ sarvabhūtānāṃ yoniś ca saritāṃ pate /
tīrtharāja namas te 'stu trāhi mām acyutapriya // BrP_62.2 //
snātvaivaṃ sāgare samyak tasmin kṣetravare dvijāḥ /
tīre cābhyarcya vidhivan nārāyaṇam anāmayam // BrP_62.3 //
rāmaṃ kṛṣṇaṃ subhadrāṃ ca praṇipatya ca sāgaram /
śatānām aśvamedhānāṃ phalaṃ prāpnoti mānavaḥ // BrP_62.4 //
sarvapāpavinirmuktaḥ sarvaduḥkhavivarjitaḥ /
vṛndāraka iva śrīmān rūpayauvanagarvitaḥ // BrP_62.5 //
vimānenārkavarṇena divyagandharvanādinā /
kulaikaviṃśam uddhṛtya viṣṇulokaṃ sa gacchati // BrP_62.6 //
bhuktvā tatra varān bhogān krīḍitvā cāpsaraiḥ saha /
manvantaraśataṃ sāgraṃ jarāmṛtyuvivarjitaḥ // BrP_62.7 //
puṇyakṣayād ihāyātaḥ kule sarvaguṇānvite /
rūpavān subhagaḥ śrīmān satyavādī jitendriyaḥ // BrP_62.8 //
vedaśāstrārthavid vipro bhaved yajvā tu vaiṣṇavaḥ /
yogaṃ ca vaiṣṇavaṃ prāpya tato mokṣam avāpnuyāt // BrP_62.9 //
grahoparāge saṃkrāntyām ayane viṣuve tathā /
yugādiṣu ṣaḍaśītyāṃ vyatīpāte dinakṣaye // BrP_62.10 //
āṣāḍhyāṃ caiva kārttikyāṃ māghyāṃ vānye śubhe tithau /
ye tatra dānaṃ viprebhyaḥ prayacchanti sumedhasaḥ // BrP_62.11 //
phalaṃ sahasraguṇitam anyatīrthāl labhanti te /
pitṝṇāṃ ye prayacchanti piṇḍaṃ tatra vidhānataḥ // BrP_62.12 //
akṣayāṃ pitaras teṣāṃ tṛptiṃ saṃprāpnuvanti vai /
evaṃ snānaphalaṃ samyak sāgarasya mayoditam // BrP_62.13 //
dānasya ca phalaṃ viprāḥ piṇḍadānasya caiva hi /
dharmārthamokṣaphaladam āyuṣkīrtiyaśaskaram // BrP_62.14 //
bhuktimuktiphalaṃ nṝṇāṃ dhanyaṃ duḥsvapnanāśanam /
sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ sarvakāmaphalapradam // BrP_62.15 //
nāstikāya na vaktavyaṃ purāṇaṃ ca dvijottamāḥ /
tāvad garjanti tīrthāni māhātmyaiḥ svaiḥ pṛthak pṛthak // BrP_62.16 //
yāvan na tīrtharājasya māhātmyaṃ varṇyate dvijāḥ /
puṣkarādīni tīrthāni prayacchanti svakaṃ phalam // BrP_62.17 //
tīrtharājas tu sa punaḥ sarvatīrthaphalapradaḥ /
bhūtale yāni tīrthāni saritaś ca sarāṃsi ca // BrP_62.18 //
viśanti sāgare tāni tenāsau śreṣṭhatāṃ gataḥ /
rājā samastatīrthānāṃ sāgaraḥ saritāṃ patiḥ // BrP_62.19 //
tasmāt samastatīrthebhyaḥ śreṣṭho 'sau sarvakāmadaḥ /
tamo nāśaṃ yathābhyeti bhāskare 'bhyudite dvijāḥ // BrP_62.20 //
snānena tīrtharājasya tathā pāpasya saṃkṣayaḥ /
tīrtharājasamaṃ tīrthaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati // BrP_62.21 //
adhiṣṭhānaṃ yadā yatra prabhor nārāyaṇasya vai /
kaḥ śaknoti guṇān vaktuṃ tīrtharājasya bho dvijāḥ // BrP_62.22 //
koṭyo navanavatyas tu yatra tīrthāni santi vai /
tasmāt snānaṃ ca dānaṃ ca homaṃ japyaṃ surārcanam /
yat kiṃcit kriyate tatra cākṣayaṃ kriyate dvijāḥ // BrP_62.23 //
{brahmovāca: }
tato gacched dvijaśreṣṭhās tīrthaṃ yajñāṅgasaṃbhavam /
indradyumnasaro nāma yatrāste pāvanaṃ śubham // BrP_63.1 //
gatvā tatra śucir dhīmān ācamya manasā harim /
dhyātvopasthāya ca jalam imaṃ mantram udīrayet // BrP_63.2 //
aśvamedhāṅgasaṃbhūta tīrtha sarvāghanāśana /
snānaṃ tvayi karomy adya pāpaṃ hara namo 'stu te // BrP_63.3 //
evam uccārya vidhivat snātvā devān ṛṣīn pitṝn /
tilodakena cānyāṃś ca saṃtarpyācamya vāgyataḥ // BrP_63.4 //
dattvā pitṝṇāṃ piṇḍāṃś ca saṃpūjya puruṣottamam /
daśāśvamedhikaṃ samyak phalaṃ prāpnoti mānavaḥ // BrP_63.5 //
saptāvarān sapta parān vaṃśān uddhṛtya devavat /
kāmagena vimānena viṣṇulokaṃ sa gacchati // BrP_63.6 //
bhuktvā tatra sukhān bhogān yāvac candrārkatārakam /
cyutas tasmād ihāyāto mokṣaṃ ca labhate dhruvam // BrP_63.7 //
evaṃ kṛtvā pañcatīrthīm ekādaśyām upoṣitaḥ /
jyeṣṭhaśuklapañcadaśyāṃ yaḥ paśyet puruṣottamam // BrP_63.8 //
sa pūrvoktaṃ phalaṃ prāpya krīḍitvā vācyutālaye /
prayāti paramaṃ sthānaṃ yasmān nāvartate punaḥ // BrP_63.9 //
{munaya ūcuḥ: }
māsān anyān parityajya māghādīn prapitāmaha /
praśaṃsasi kathaṃ jyeṣṭhaṃ brūhi tatkāraṇaṃ prabho // BrP_63.10 //
{brahmovāca: }
śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ pravakṣyāmi samāsataḥ /
jyeṣṭhaṃ māsaṃ yathā tebhyaḥ praśaṃsāmi punaḥ punaḥ // BrP_63.11 //
pṛthivyāṃ yāni tīrthāni saritaś ca sarāṃsi ca /
puṣkariṇyas taḍāgāni vāpyaḥ kūpās tathā hradāḥ // BrP_63.12 //
nānānadyaḥ samudrāś ca saptāhaṃ puruṣottame /
jyeṣṭhaśukladaśamyādi pratyakṣaṃ yānti sarvadā // BrP_63.13 //
snānadānādikaṃ tasmād devatāprekṣaṇaṃ dvijāḥ /
yat kiṃcit kriyate tatra tasmin kāle 'kṣayaṃ bhavet // BrP_63.14 //
śuklapakṣasya daśamī jyeṣṭhe māsi dvijottamāḥ /
harate daśa pāpāni tasmād daśaharā smṛtā // BrP_63.15 //
yas tasyāṃ halinaṃ kṛṣṇaṃ paśyed bhadrāṃ susaṃyataḥ /
sarvapāpavinirmukto viṣṇulokaṃ vrajen naraḥ // BrP_63.16 //
uttare dakṣiṇe viprās tv ayane puruṣottamam /
dṛṣṭvā rāmaṃ subhadrāṃ ca viṣṇulokaṃ vrajen naraḥ // BrP_63.17 //
naro dolāgataṃ dṛṣṭvā govindaṃ puruṣottamam /
phālgunyāṃ prayato bhūtvā govindasya puraṃ vrajet // BrP_63.18 //
viṣuvaddivase prāpte pañcatīrthīṃ vidhānataḥ /
kṛtvā saṃkarṣaṇaṃ kṛṣṇaṃ dṛṣṭvā bhadrāṃ ca bho dvijāḥ // BrP_63.19 //
naraḥ samastayajñānāṃ phalaṃ prāpnoti durlabham /
vimuktaḥ sarvapāpebhyo viṣṇulokaṃ ca gacchati // BrP_63.20 //
yaḥ paśyati tṛtīyāyāṃ kṛṣṇaṃ candanarūṣitam /
vaiśākhasyāsite pakṣe sa yāty acyutamandiram // BrP_63.21 //
jyaiṣṭhyāṃ jyeṣṭharkṣayuktāyāṃ yaḥ paśyet puruṣottamam /
kulaikaviṃśam uddhṛtya viṣṇulokaṃ sa gacchati // BrP_63.22 //
{brahmovāca: }
yadā bhaven mahājyaiṣṭhī rāśinakṣatrayogataḥ /
prayatnena tadā martyair gantavyaṃ puruṣottamam // BrP_64.1 //
kṛṣṇaṃ dṛṣṭvā mahājyaiṣṭhyāṃ rāmaṃ bhadrāṃ ca bho dvijāḥ /
naro dvādaśayātrāyāḥ phalaṃ prāpnoti cādhikam // BrP_64.2 //
prayāge ca kurukṣetre naimiṣe puṣkare gaye /
gaṅgādvāre kuśāvarte gaṅgāsāgarasaṃgame // BrP_64.3 //
kokāmukhe śūkare ca mathurāyāṃ marusthale /
śālagrāme vāyutīrthe mandare sindhusāgare // BrP_64.4 //
piṇḍārake citrakūṭe prabhāse kanakhale dvijāḥ /
śaṅkhoddhāre dvārakāyāṃ tathā badarikāśrame // BrP_64.5 //
lohakuṇḍe cāśvatīrthe sarvapāpapramocane /
kāmālaye koṭitīrthe tathā cāmarakaṇṭake // BrP_64.6 //
lohārgale jambumārge somatīrthe pṛthūdake /
utpalāvartake caiva pṛthutuṅge sukubjake // BrP_64.7 //
ekāmrake ca kedāre kāśyāṃ ca viraje dvijāḥ /
kālañjare ca gokarṇe śrīśaile gandhamādane // BrP_64.8 //
mahendre malaye vindhye pāriyātre himālaye /
sahye ca śuktimante ca gomante cārbude tathā // BrP_64.9 //
gaṅgāyāṃ sarvatīrtheṣu yāmuneṣu ca bho dvijāḥ /
sārasvateṣu gomatyāṃ brahmaputreṣu saptasu // BrP_64.10 //
godāvarī bhīmarathī tuṅgabhadrā ca narmadā /
tāpī payouṣṇī kāverī śiprā carmaṇvatī dvijāḥ // BrP_64.11 //
vitastā candrabhāgā ca śatadrur bāhudā tathā /
ṛṣikulyā kumārī ca vipāśā ca dṛṣadvatī // BrP_64.12 //
śarayūr nākagaṅgā ca gaṇḍakī ca mahānadī /
kauśikī karatoyā ca trisrotā madhuvāhinī // BrP_64.13 //
mahānadī vaitaraṇī yāś cānyā nānukīrtitāḥ /
athavā kiṃ bahūktena bhāṣitena dvijottamāḥ // BrP_64.14 //
pṛthivyāṃ sarvatīrtheṣu sarveṣv āyataneṣu ca /
sāgareṣu ca śaileṣu nadīṣu ca saraḥsu ca // BrP_64.15 //
yat phalaṃ snānadānena rāhugraste divākare /
tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mahājyaiṣṭhyāṃ labhen naraḥ // BrP_64.16 //
tasmāt sarvaprayatnena gantavyaṃ puruṣottame /
mahājyaiṣṭhyāṃ muniśreṣṭhā sarvakāmaphalepsubhiḥ // BrP_64.17 //
dṛṣṭvā rāmaṃ mahājyeṣṭhaṃ kṛṣṇaṃ subhadrayā saha /
viṣṇulokaṃ naro yāti samuddhṛtya samaṃ kulam // BrP_64.18 //
bhuktvā tatra varān bhogān yāvad ābhūtasaṃplavam /
puṇyakṣayād ihāgatya caturvedī dvijo bhavet // BrP_64.19 //
svadharmanirataḥ śāntaḥ kṛṣṇabhakto jitendriyaḥ /
vaiṣṇavaṃ yogam āsthāya tato mokṣam avāpnuyāt // BrP_64.20 //
{munaya ūcuḥ: }
kasmin kāle bhavet snānaṃ kṛṣṇasya kamalodbhava /
vidhinā kena tad brūhi tato vidhividāṃ vara // BrP_65.1 //
{brahmovāca: }
śṛṇudhvaṃ munayaḥ snānaṃ kṛṣṇasya vadato mama /
rāmasya ca subhadrāyāḥ puṇyaṃ sarvāghanāśanam // BrP_65.2 //
māsi jyeṣṭhe ca saṃprāpte nakṣatre candradaivate /
paurṇamāsyāṃ tadā snānaṃ sarvakālaṃ harer dvijāḥ // BrP_65.3 //
sarvatīrthamayaḥ kūpas tatrāste nirmalaḥ śuciḥ /
tadā bhogavatī tatra pratyakṣā bhavati dvijāḥ // BrP_65.4 //
tasmāj jyaiṣṭhyāṃ samuddhṛtya haimāḍhyaiḥ kalaśair jalam /
kṛṣṇarāmābhiṣekārthaṃ subhadrāyāś ca bho dvijāḥ // BrP_65.5 //
kṛtvā suśobhanaṃ mañcaṃ patākābhir alaṃkṛtam /
sudṛḍhaṃ sukhasaṃcāraṃ vastraiḥ puṣpair alaṃkṛtam // BrP_65.6 //
vistīrṇaṃ dhūpitaṃ dhūpaiḥ snānārthaṃ rāmakṛṣṇayoḥ /
sitavastraparicchannaṃ muktāhārāvalambitam // BrP_65.7 //
tatra nānāvidhair vādyaiḥ kṛṣṇaṃ nīlāmbaraṃ dvijāḥ /
madhye subhadrāṃ cāsthāpya jayamaṅgalanisvanaiḥ // BrP_65.8 //
brāhmaṇaiḥ kṣatriyair vaiśyaiḥ śūdraiś cānyaiś ca jātibhiḥ /
anekaśatasāhasrair vṛtaṃ strīpuruṣair dvijāḥ // BrP_65.9 //
gṛhasthāḥ snātakāś caiva yatayo brahmacāriṇaḥ /
snāpayanti tadā kṛṣṇaṃ mañcasthaṃ sahalāyudham // BrP_65.10 //
tathā samastatīrthāni pūrvoktāni dvijottamāḥ /
svodakaiḥ puṣpamiśraiś ca snāpayanti pṛthak pṛthak // BrP_65.11 //
paścāt paṭahaśaṅkhādyair bherīmurajanisvanaiḥ /
kāhalais tālaśabdaiś ca mṛdaṅgair jharjharais tathā // BrP_65.12 //
anyaiś ca vividhair vādyair ghaṇṭāsvanavibhūṣitaiḥ /
strīṇāṃ maṅgalaśabdaiś ca stutiśabdair manoharaiḥ // BrP_65.13 //
jayaśabdais tathā stotrair vīṇāveṇunināditaiḥ /
śrūyate sumahāñ śabdaḥ sāgarasyeva garjataḥ // BrP_65.14 //
munīnāṃ vedaśabdena mantraśabdais tathāparaiḥ /
nānāstotraravaiḥ puṇyaiḥ sāmaśabdopabṛṃhitaiḥ // BrP_65.15 //
yatibhiḥ snātakaiś caiva gṛhasthair brahmacāribhiḥ /
snānakāle suraśreṣṭha stuvanti parayā mudā // BrP_65.16 //
śyāmair veśyājanaiś caiva kucabhārāvanāmibhiḥ /
pītaraktāmbarābhiś ca mālyadāmāvanāmibhiḥ // BrP_65.17 //
saratnakuṇḍalair divyaiḥ suvarṇastabakānvitaiḥ /
cāmarai ratnadaṇḍaiś ca vījyete rāmakeśavau // BrP_65.18 //
yakṣavidyādharaiḥ siddhaiḥ kiṃnaraiś cāpsarogaṇaiḥ /
parivāryāmbaragatair devagandharvacāraṇaiḥ // BrP_65.19 //
ādityā vasavo rudrāḥ sādhyā viśve marudgaṇāḥ /
lokapālās tathā cānye stuvanti puruṣottamam // BrP_65.20 //
namas te devadeveśa purāṇa puruṣottama /
sargasthityantakṛd deva lokanātha jagatpate // BrP_65.21 //
trailokyadhāriṇaṃ devaṃ brahmaṇyaṃ mokṣakāraṇam /
taṃ namasyāmahe bhaktyā sarvakāmaphalapradam // BrP_65.22 //
stutvaivaṃ vibudhāḥ kṛṣṇaṃ rāmaṃ caiva mahābalam /
subhadrāṃ ca muniśreṣṭhās tadākāśe vyavasthitāḥ // BrP_65.23 //
gāyanti devagandharvā nṛtyanty apsarasas tathā /
devatūryāṇy avādyanta vātā vānti suśītalāḥ // BrP_65.24 //
puṣpamiśraṃ tadā meghā varṣanty ākāśagocarāḥ /
jayaśabdaṃ ca kurvanti munayaḥ siddhacāraṇāḥ // BrP_65.25 //
śakrādyā vibudhāḥ sarva ṛṣayaḥ pitaras tathā /
prajānāṃ patayo nāgā ye cānye svargavāsinaḥ // BrP_65.26 //
tato maṅgalasaṃbhārair vidhimantrapuraskṛtam /
ābhiṣecanikaṃ dravyaṃ gṛhītvā devatāgaṇāḥ // BrP_65.27 //
indro viṣṇur mahāvīryaḥ sūryācandramasau tathā /
dhātā caiva vidhātā ca tathā caivānilānalau // BrP_65.28 //
pūṣā bhago 'ryamā tvaṣṭā aṃśunaiva vivasvatā /
patnībhyāṃ sahito dhīmān mitreṇa varuṇena ca // BrP_65.29 //
rudrair vasubhir ādityair aśvibhyāṃ ca vṛtaḥ prabhuḥ /
viśvair devair marudbhiś ca sādhyaiś ca pitṛbhiḥ saha // BrP_65.30 //
gandharvair apsarobhiś ca yakṣarākṣasapannagaiḥ /
devarṣibhir asaṃkhyeyais tathā brahmarṣibhir varaiḥ // BrP_65.31 //
vaikhānasair vālakhilyair vāyvāhārair marīcipaiḥ /
bhṛgubhiś cāṅgirobhiś ca sarvavidyāsuniṣṭhitaiḥ // BrP_65.32 //
sarvavidyādharaiḥ puṇyair yogasiddhibhir āvṛtaḥ /
pitāmahaḥ pulastyaś ca pulahaś ca mahātapāḥ // BrP_65.33 //
aṅgirāḥ kaśyapo 'triś ca marīcir bhṛgur eva ca /
kratur haraḥ pracetāś ca manur dakṣas tathaiva ca // BrP_65.34 //
ṛtavaś ca grahāś caiva jyotīṃṣi ca dvijottamāḥ /
mūrtimatyaś ca sarito devāś caiva sanātanāḥ // BrP_65.35 //
samudrāś ca hradāś caiva tīrthāni vividhāni ca /
pṛthivī dyaur diśaś caiva pādapāś ca dvijottamāḥ // BrP_65.36 //
aditir devamātā ca hrīḥ śrīḥ svāhā sarasvatī /
umā śacī sinīvālī tathā cānumatiḥ kuhūḥ // BrP_65.37 //
rākā ca dhiṣaṇā caiva patnyaś cānyā divaukasām /
himavāṃś caiva vindhyaś ca meruś cānekaśṛṅgavān // BrP_65.38 //
airāvataḥ sānucaraḥ kalākāṣṭhās tathaiva ca /
māsārdhaṃ māsa-ṛtavas tathā rātryahanī samāḥ // BrP_65.39 //
uccaiḥśravā hayaśreṣṭho nāgarājaś ca vāmanaḥ /
aruṇo garuḍaś caiva vṛkṣāś cauṣadhibhiḥ saha // BrP_65.40 //
dharmaś ca bhagavān devaḥ samājagmur hi saṃgatāḥ /
kālo yamaś ca mṛtyuś ca yamasyānucarāś ca ye // BrP_65.41 //
bahulatvāc ca noktā ye vividhā devatāgaṇāḥ /
te devasyābhiṣekārthaṃ samāyānti tatas tataḥ // BrP_65.42 //
gṛhītvā te tadā viprāḥ sarve devā divaukasaḥ /
ābhiṣecanikaṃ dravyaṃ maṅgalāni ca sarvaśaḥ // BrP_65.43 //
divyasaṃbhārasaṃyuktaiḥ kalaśaiḥ kāñcanair dvijāḥ /
sārasvatībhiḥ puṇyābhir divyatoyābhir eva ca // BrP_65.44 //
toyenākāśagaṅgāyāḥ kṛṣṇaṃ rāmeṇa saṃgatam /
sapuṣpaiḥ kāñcanaiḥ kumbhaiḥ snāpayanty avanisthitāḥ // BrP_65.45 //
saṃcaranti vimānāni devānām ambare tathā /
uccāvacāni divyāni kāmagāni sthirāṇi ca // BrP_65.46 //
divyaratnavicitrāṇi sevitāny apsarogaṇaiḥ /
gītair vādyaiḥ patākābhiḥ śobhitāni samantataḥ // BrP_65.47 //
evaṃ tadā muniśreṣṭhāḥ kṛṣṇaṃ rāmeṇa saṃgatam /
snāpayitvā subhadrāṃ ca saṃstuvanti mudānvitāḥ // BrP_65.48 //
jaya jaya lokapāla bhaktarakṣaka jaya jaya praṇatavatsala jaya jaya bhūtacaraṇa jaya jayādideva bahukāraṇa jaya jaya vāsudeva jaya jayāsurasaṃharaṇa jaya jaya divyamīna jaya jaya tridaśavara jaya jaya jaladhiśayana | BrP_65.49/1 |
jaya jaya yogivara jaya jaya sūryanetra jaya jaya devarāja jaya jaya kaiṭabhāre jaya jaya vedavara jaya jaya kūrmarūpa jaya jaya yajñavara jaya jaya kamalanābha jaya jaya śailacara | BrP_65.49/2 |
jaya jaya yogaśāyiñ jaya jaya vegadhara jaya jaya viśvamūrte jaya jaya cakradhara jaya jaya bhūtanātha jaya jaya dharaṇīdhara jaya jaya śeṣaśāyiñ jaya jaya pītavāso jaya jaya somakānta | BrP_65.49/3 |
jaya jaya yogavāsa jaya jaya dahanavaktra jaya jaya dharmavāsa jaya jaya guṇanidhāna jaya jaya śrīnivāsa jaya jaya garuḍagamana jaya jaya sukhanivāsa jaya jaya dharmaketo jaya jaya mahīnivāsa | BrP_65.49/4 |
jaya jaya gahanacaritra jaya jaya yogigamya jaya jaya makhanivāsa jaya jaya vedavedya jaya śāntikara jaya jaya yogicintya jaya jaya puṣṭikara jaya jaya jñānamūrte jaya jaya kamalākara | BrP_65.49/5 |
jaya jaya bhāvavedya jaya jaya muktikara jaya jaya vimaladeha jaya jaya sattvanilaya jaya jaya guṇasamṛddha jaya jaya yajñakara jaya jaya guṇavihīna jaya jaya mokṣakara jaya jaya bhūśaraṇya | BrP_65.49/6 |
jaya jaya kāntiyuta jaya jaya lokaśaraṇa jaya jaya lakṣmīyuta jaya jaya paṅkajākṣa jaya jaya sṛṣṭikara jaya jaya yogayuta jaya jayātasīkusumaśyāmadeha jaya jaya samudrāviṣṭadeha jaya jaya lakṣmīpaṅkajaṣaṭcaraṇa | BrP_65.49/7 |
jaya jaya bhaktavaśa jaya jaya lokakānta jaya jaya paramaśānta jaya jaya paramasāra jaya jaya cakradhara jaya jaya bhogiyuta jaya jaya nīlāmbara jaya jaya śāntikara jaya jaya mokṣakara jaya jaya kaluṣahara | BrP_65.49/8 |
jaya kṛṣṇa jagannātha jaya saṃkarṣaṇānuja /
jaya padmapalāśākṣa jaya vāñchāphalaprada // BrP_65.50 //
jaya mālāvṛtoraska jaya cakragadādhara /
jaya padmālayākānta jaya viṣṇo namo 'stu te // BrP_65.51 //
{brahmovāca: }
evaṃ stutvā tadā devāḥ śakrādyā hṛṣṭamānasāḥ /
siddhacāraṇasaṃghāś ca ye cānye svargavāsinaḥ // BrP_65.52 //
munayo vālakhilyāś ca kṛṣṇaṃ rāmeṇa saṃgatam /
subhadrāṃ ca muniśreṣṭhāḥ praṇipatyāmbare sthitāḥ // BrP_65.53 //
dṛṣṭvā stutvā namaskṛtvā tadā te tridivaukasaḥ /
kṛṣṇaṃ rāmaṃ subhadrāṃ ca yānti svaṃ svaṃ niveśanam // BrP_65.54 //
saṃcaranti vimānāni devānām ambare tadā /
uccāvacāni divyāni kāmagāni sthirāṇi ca // BrP_65.55 //
divyaratnavicitrāṇi sevitāny apsarogaṇaiḥ /
gītair vādyaiḥ patākābhiḥ śobhitāni samantataḥ // BrP_65.56 //
tasmin kāle tu ye martyāḥ paśyanti puruṣottamam /
balabhadraṃ subhadrāṃ ca te yānti padam avyayam // BrP_65.57 //
subhadrārāmasahitaṃ mañcasthaṃ puruṣottamam /
dṛṣṭvā nirāmayaṃ sthānaṃ yānti nāsty atra saṃśayaḥ // BrP_65.58 //
kapilāśatadānena yat phalaṃ puṣkare smṛtam /
tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ sahalāyudham /
subhadrāṃ ca muniśreṣṭhāḥ prāpnoti śubhakṛn naraḥ // BrP_65.59 //
kanyāśatapradānena yat phalaṃ samudāhṛtam /
tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ labhate naraḥ // BrP_65.60 //
suvarṇaśataniṣkāṇāṃ dānena yat phalaṃ smṛtam /
tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ labhate naraḥ // BrP_65.61 //
gosahasrapradānena yat phalaṃ parikīrtitam /
tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ labhate naraḥ // BrP_65.62 //
bhūmidānena vidhivad yat phalaṃ samudāhṛtam /
tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ labhate naraḥ // BrP_65.63 //
yat phalaṃ cānnadānena arghātithyena kīrtitam /
tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ labhate naraḥ // BrP_65.64 //
vṛṣotsargeṇa vidhivad yat phalaṃ samudāhṛtam /
tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ labhate naraḥ // BrP_65.65 //
yat phalaṃ toyadānena grīṣme vānyatra kīrtitam /
tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ labhate naraḥ // BrP_65.66 //
tiladhenupradānena yat phalaṃ saṃprakīrtitam /
tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ labhate naraḥ // BrP_65.67 //
gajāśvarathadānena yat phalaṃ samudāhṛtam /
tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ labhate naraḥ // BrP_65.68 //
suvarṇaśṛṅgīdānena yat phalaṃ samudāhṛtam /
tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ labhate naraḥ // BrP_65.69 //
jaladhenupradānena yat phalaṃ samudāhṛtam /
tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ labhate naraḥ // BrP_65.70 //
dānena ghṛtadhenvāś ca phalaṃ yat samudāhṛtam /
tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ labhate naraḥ // BrP_65.71 //
cāndrāyaṇena cīrṇena yat phalaṃ samudāhṛtam /
tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ labhate naraḥ // BrP_65.72 //
māsopavāsair vidhivad yat phalaṃ samudāhṛtam /
tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ labhate naraḥ // BrP_65.73 //
atha kiṃ bahunoktena bhāṣitena punaḥ punaḥ /
tasya devasya māhātmyaṃ mañcasthasya dvijottamāḥ // BrP_65.74 //
yat phalaṃ sarvatīrtheṣu vratair dānaiś ca kīrtitam /
tat phalaṃ kṛṣṇam ālokya mañcasthaṃ sahalāyudham // BrP_65.75 //
subhadrāṃ ca muniśreṣṭhāḥ prāpnoti śubhakṛn naraḥ /
tasmān naro 'thavā nārī paśyet taṃ puruṣottamam // BrP_65.76 //
tataḥ samastatīrthānāṃ labhet snānādikaṃ phalam /
snānaśeṣeṇa kṛṣṇasya toyenātmābhiṣicyate // BrP_65.77 //
vandhyā mṛtaprajā yā tu durbhagā grahapīḍitā /
rākṣasādyair gṛhītā vā tathā rogaiś ca saṃhatāḥ // BrP_65.78 //
sadyas tāḥ snānaśeṣeṇa udakenābhiṣecitāḥ /
prāpnuvantīpsitān kāmān yān yān vāñchanti cepsitān // BrP_65.79 //
putrārthinī labhet putrān saubhāgyaṃ ca sukhārthinī /
rogārtā mucyate rogād dhanaṃ ca dhanakāṅkṣiṇī // BrP_65.80 //
puṇyāni yāni toyāni tiṣṭhanti dharaṇītale /
tāni snānāvaśeṣasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm // BrP_65.81 //
tasmāt snānāvaśeṣaṃ yat kṛṣṇasya salilaṃ dvijāḥ /
tenābhiṣiñced gātrāṇi sarvakāmapradaṃ hi tat // BrP_65.82 //
snātaṃ paśyanti ye kṛṣṇaṃ vrajantaṃ dakṣiṇāmukham /
brahmahatyādibhiḥ pāpair mucyante te na saṃśayaḥ // BrP_65.83 //
śāstreṣu yat phalaṃ proktaṃ pṛthiv-yas tripradakṣiṇaiḥ /
dṛṣṭvā naro labhet kṛṣṇaṃ vrajantaṃ dakṣiṇāmukham // BrP_65.84 //
tīrthayātrāphalaṃ yat tu pṛthivyāṃ samudāhṛtam /
dṛṣṭvā naro labhet kṛṣṇaṃ tat phalaṃ dakṣiṇāmukham // BrP_65.85 //
badaryāṃ yat phalaṃ proktaṃ dṛṣṭvā nārāyaṇaṃ naram /
dṛṣṭvā naro labhet kṛṣṇaṃ tat phalaṃ dakṣiṇāmukham // BrP_65.86 //
gaṅgādvāre kurukṣetre snānadānena yat phalam /
dṛṣṭvā naro labhet kṛṣṇaṃ tat phalaṃ dakṣiṇāmukham // BrP_65.87 //
prayāge ca mahāmāghyāṃ yat phalaṃ samudāhṛtam /
dṛṣṭvā naro labhet kṛṣṇaṃ tat phalaṃ dakṣiṇāmukham // BrP_65.88 //
śālagrāme mahācaitryāṃ snānadānena yat phalam /
dṛṣṭvā naro labhet kṛṣṇaṃ tat phalaṃ dakṣiṇāmukham // BrP_65.89 //
mahābhidhānakārttikyāṃ puṣkare yat phalaṃ smṛtam /
dṛṣṭvā naro labhet kṛṣṇaṃ tat phalaṃ dakṣiṇāmukham // BrP_65.90 //
yat phalaṃ snānadānena gaṅgāsāgarasaṃgame /
dṛṣṭvā naro labhet kṛṣṇaṃ tat phalaṃ dakṣiṇāmukham // BrP_65.91 //
graste sūrye kurukṣetre snānadānena yat phalam /
dṛṣṭvā naro labhet kṛṣṇaṃ tat phalaṃ dakṣiṇāmukham // BrP_65.92 //
gaṅgāyāṃ sarvatīrtheṣu yāmuneṣu ca bho dvijāḥ /
sārasvateṣu tīrtheṣu tathānyeṣu saraḥsu ca // BrP_65.93 //
yat phalaṃ snānadānena vidhivat samudāhṛtam /
dṛṣṭvā naro labhet kṛṣṇaṃ tat phalaṃ dakṣiṇāmukham // BrP_65.94 //
puṣkare cātha tīrtheṣu gaye cāmarakaṇṭake /
naimiṣādiṣu tīrtheṣu kṣetreṣv āyataneṣu ca // BrP_65.95 //
yat phalaṃ snānadānena rāhugraste divākare /
dṛṣṭvā naro labhet kṛṣṇaṃ tat phalaṃ dakṣiṇāmukham // BrP_65.96 //
atha kiṃ punar uktena bhāṣitena punaḥ punaḥ /
yat kiṃcit kathitaṃ cātra phalaṃ puṇyasya karmaṇaḥ // BrP_65.97 //
vedaśāstre purāṇe ca bhārate ca dvijottamāḥ /
dharmaśāstreṣu sarveṣu tathānyatra manīṣibhiḥ // BrP_65.98 //
dṛṣṭvā naro labhet kṛṣṇaṃ tat phalaṃ sahalāyudham /
sakalaṃ bhadrayā sārdhaṃ vrajantaṃ dakṣiṇāmukham // BrP_65.99 //
{brahmovāca: }
guḍivāmaṇḍapaṃ yāntaṃ ye paśyanti rathe sthitam /
kṛṣṇaṃ balaṃ subhadrāṃ ca te yānti bhavanaṃ hareḥ // BrP_66.1 //
ye paśyanti tadā kṛṣṇaṃ saptāhaṃ maṇḍape sthitam /
halinaṃ ca subhadrāṃ ca viṣṇulokaṃ vrajanti te // BrP_66.2 //
{munaya ūcuḥ: }
kena sā nirmitā yātrā dakṣiṇasyāṃ jagatpate /
yātrāphalaṃ ca kiṃ tatra prāpyate brūhi mānavaiḥ // BrP_66.3 //
kimarthaṃ sarasas tīre rājñas tasya jagatpate /
pavitre vijane deśe gatvā tatra ca maṇḍape // BrP_66.4 //
kṛṣṇaḥ saṃkarṣaṇaś caiva subhadrā ca rathena te /
svasthānaṃ saṃparityajya saptarātraṃ vasanti vai // BrP_66.5 //
{brahmovāca: }
indradyumnena bho viprāḥ purā vai prārthito hariḥ /
saptāhaṃ sarasas tīre mama yātrā bhavatv iti // BrP_66.6 //
guḍivā nāma deveśa bhuktimuktiphalapradā /
tasmai kila varaṃ cāsau dadau sa puruṣottamaḥ // BrP_66.7 //
{śrībhagavān uvāca: }
saptāhaṃ sarasas tīre tava rājan bhaviṣyati /
guḍivā nāma yātrā me sarvakāmaphalapradā // BrP_66.8 //
ye māṃ tatrārcayiṣyanti śraddhayā maṇḍape sthitam /
saṃkarṣaṇaṃ subhadrāṃ ca vidhivat susamāhitāḥ // BrP_66.9 //
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ striyaḥ śūdrāś ca vai nṛpa /
puṣpair gandhais tathā dhūpair dīpair naivedyakair varaiḥ // BrP_66.10 //
upahārair bahuvidhaiḥ praṇipātaiḥ pradakṣiṇaiḥ /
jayaśabdais tathā stotrair gītair vādyair manoharaiḥ // BrP_66.11 //
na teṣāṃ durlabhaṃ kiṃcit phalaṃ yasya yad īpsitam /
bhaviṣyati nṛpaśreṣṭha matprasādād asaṃśayam // BrP_66.12 //
{brahmovāca: }
evam uktvā tu taṃ devas tatraivāntaradhīyata /
sa tu rājavaraḥ śrīmān kṛtakṛtyo 'bhavat tadā // BrP_66.13 //
tasmāt sarvaprayatnena guḍivāyāṃ dvijottamāḥ /
sarvakāmapradaṃ devaṃ paśyet taṃ puruṣottamam // BrP_66.14 //
aputro labhate putrān nirdhano labhate dhanam /
rogāc ca mucyate rogī kanyā prāpnoti satpatim // BrP_66.15 //
āyuḥ kīrtiṃ yaśo medhāṃ balaṃ vidyāṃ dhṛtiṃ paśūn /
naraḥ saṃtatim āpnoti rūpayauvanasaṃpadam // BrP_66.16 //
yān yān samīhate bhogān dṛṣṭvā taṃ puruṣottamam /
naro vāpy athavā nārī tāṃs tān prāpnoty asaṃśayam // BrP_66.17 //
yātrāṃ kṛtvā guḍivākhyāṃ vidhivat susamāhitaḥ /
āṣāḍhasya site pakṣe naro yoṣid athāpi vā // BrP_66.18 //
dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ ca rāmaṃ ca subhadrāṃ ca dvijottamāḥ /
daśapañcāśvamedhānāṃ phalaṃ prāpnoti cādhikam // BrP_66.19 //
saptāvarān sapta parān vaṃśān uddhṛtya cātmanaḥ /
kāmagena vimānena sarvaratnair alaṃkṛtaḥ // BrP_66.20 //
gandharvair apsarobhiś ca sevyamāno yathottaraiḥ /
rūpavān subhagaḥ śūro naro viṣṇupuraṃ vrajet // BrP_66.21 //
tatra bhuktvā varān bhogān yāvad ābhūtasaṃplavam /
sarvakāmasamṛddhātmā jarāmaraṇavarjitaḥ // BrP_66.22 //
puṇyakṣayād ihāgatya caturvedī dvijo bhavet /
vaiṣṇavaṃ yogam āsthāya tato mokṣam avāpnuyāt // BrP_66.23 //
{munaya ūcuḥ: }
ekaikasyās tu yātrāyāḥ phalaṃ brūhi pṛthak pṛthak /
yat prāpnoti naraḥ kṛtvā nārī vā tatra saṃyatā // BrP_67.1 //
{brahmovāca: }
pratiyātrāphalaṃ viprāḥ śṛṇudhvaṃ gadato mama /
yat prāpnoti naraḥ kṛtvā tasmin kṣetre susaṃyataḥ // BrP_67.2 //
guḍivāyāṃ tathotthāne phālgunyāṃ viṣuve tathā /
yātrāṃ kṛtvā vidhānena dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ praṇamya ca // BrP_67.3 //
saṃkarṣaṇaṃ subhadrāṃ ca labhet sarvatra vai phalam /
naro gacched viṣṇuloke yāvad indrāś caturdaśa // BrP_67.4 //
yāvad yātrāṃ jyeṣṭhamāse karoti vidhivan naraḥ /
tāvat kalpaṃ viṣṇuloke sukhaṃ bhuṅkte na saṃśayaḥ // BrP_67.5 //
tasmin kṣetravare puṇye ramye śrīpuruṣottame /
bhuktimuktiprade nṝṇāṃ sarvasattvasukhāvahe // BrP_67.6 //
jyeṣṭhe yātrāṃ naraḥ kṛtvā nārī vā saṃyatendriyaḥ /
yathoktena vidhānena daśa dve ca samāhitaḥ // BrP_67.7 //
pratiṣṭhāṃ kurute yas tu śāṭhyadambhavivarjitaḥ /
sa bhuktvā vividhān bhogān mokṣaṃ cānte labhed dhruvam // BrP_67.8 //
{munaya ūcuḥ: }
śrotum icchāmahe deva pratiṣṭhāṃ vadatas tava /
vidhānaṃ cārcanaṃ dānaṃ phalaṃ tatra jagatpateḥ // BrP_67.9 //
{brahmovāca: }
śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ pratiṣṭhāṃ vidhicoditām /
yāṃ kṛtvā tu naro bhaktyā nārī vā labhate phalam // BrP_67.10 //
yātrā dvādaśa saṃpūrṇā yadā syāt tu dvijottamāḥ /
tadā kurvīta vidhivat pratiṣṭhāṃ pāpanāśinīm // BrP_67.11 //
jyeṣṭhe māsi site pakṣe tv ekādaśyāṃ samāhitaḥ /
gatvā jalāśayaṃ puṇyam ācamya prayataḥ śuciḥ // BrP_67.12 //
āvāhya sarvatīrthāni dhyātvā nārāyaṇaṃ tathā /
tataḥ snānaṃ prakurvīta vidhivat susamāhitaḥ // BrP_67.13 //
yasya yo vidhir uddiṣṭa ṛṣibhiḥ snānakarmaṇi /
tenaiva tu vidhānena snānaṃ tasya vidhīyate // BrP_67.14 //
snātvā samyag vidhānena tato devān ṛṣīn pitṝn /
saṃtarpayet tathānyāṃś ca nāmagotravidhānavit // BrP_67.15 //
uttīrya vāsasī dhaute nirmale paridhāya vai /
upaspṛśya vidhānena bhāskarābhimukhas tataḥ // BrP_67.16 //
gāyatrīṃ pāvanīṃ devīṃ manasā vedamātaram /
sarvapāpaharāṃ puṇyāṃ japed aṣṭottaraṃ śatam // BrP_67.17 //
puṇyāṃś ca sauramantrāṃś ca śraddhayā susamāhitaḥ /
triḥ pradakṣiṇam āvṛtya bhāskaraṃ praṇamet tataḥ // BrP_67.18 //
vedoktaṃ triṣu varṇeṣu snānaṃ jāpyam udāhṛtam /
strīśūdrayoḥ snānajāpyaṃ vedoktavidhivarjitam // BrP_67.19 //
tato gacched gṛhaṃ maunī pūjayet puruṣottamam /
prakṣālya hastau pādau ca upaspṛśya yathāvidhi // BrP_67.20 //
ghṛtena snāpayed devaṃ kṣīreṇa tadanantaram /
madhugandhodakenaiva tīrthacandanavāriṇā // BrP_67.21 //
tato vastrayugaṃ śreṣṭhaṃ bhaktyā taṃ paridhāpayet /
candanāgarukarpūraiḥ kuṅkumena vilepayet // BrP_67.22 //
pūjayet parayā bhaktyā padmaiś ca puruṣottamam /
anyaiś ca vaiṣṇavaiḥ puṣpair arcayen mallikādibhiḥ // BrP_67.23 //
saṃpūjyaivaṃ jagannāthaṃ bhuktimuktipradaṃ harim /
dhūpaṃ cāgurusaṃyuktaṃ dahed devasya cāgrataḥ // BrP_67.24 //
guggulaṃ ca muniśreṣṭhā dahed gandhasamanvitam /
dīpaṃ prajvālayed bhaktyā yathāśaktyā ghṛtena vai // BrP_67.25 //
anyāṃś ca dīpakān dadyād dvādaśaiva samāhitaḥ /
ghṛtena ca muniśreṣṭhās tilatailena vā punaḥ // BrP_67.26 //
naivedye pāyasāpūpa- śaṣkulīvaṭakaṃ tathā /
modakaṃ phāṇitaṃ vālpaṃ phalāni ca nivedayet // BrP_67.27 //
evaṃ pañcopacāreṇa saṃpūjya puruṣottamam /
namaḥ puruṣottamāyeti japed aṣṭottaraṃ śatam // BrP_67.28 //
tataḥ prasādayed devaṃ bhaktyā taṃ puruṣottamam /
namas te sarvalokeśa bhaktānām abhayaprada // BrP_67.29 //
saṃsārasāgare magnaṃ trāhi māṃ puruṣottama /
yās te mayā kṛtā yātrā dvādaśaiva jagatpate // BrP_67.30 //
prasādāt tava govinda saṃpūrṇās tā bhavantu me /
evaṃ prasādya taṃ devaṃ daṇḍavat praṇipatya ca // BrP_67.31 //
tato 'rcayed guruṃ bhaktyā puṣpavastrānulepanaiḥ /
nānayor antaraṃ yasmād vidyate munisattamāḥ // BrP_67.32 //
devasyopari kurvīta śraddhayā susamāhitaḥ /
nānāpuṣpair muniśreṣṭhā vicitraṃ puṣpamaṇḍapam // BrP_67.33 //
kṛtvāvadhāraṇaṃ paścāj jāgaraṃ kārayen niśi /
kathāṃ ca vāsudevasya gītikāṃ cāpi kārayet // BrP_67.34 //
dhyāyan paṭhan stuvan devaṃ praṇayed rajanīṃ budhaḥ /
tataḥ prabhāte vimale dvādaśyāṃ dvādaśaiva tu // BrP_67.35 //
nimantrayed vratasnātān brāhmaṇān vedapāragān /
itihāsapurāṇajñāñ śrotriyān saṃyatendriyān // BrP_67.36 //
snātvā samyag vidhānena dhautavāsā jitendriyaḥ /
snāpayet pūrvavat tatra pūjayet puruṣottamam // BrP_67.37 //
gandhaiḥ puṣpair upahārair naivedyair dīpakais tathā /
upacārair bahuvidhaiḥ praṇipātaiḥ pradakṣiṇaiḥ // BrP_67.38 //
jāpyaiḥ stutinamaskārair gītavādyair manoharaiḥ /
saṃpūjyaivaṃ jagannāthaṃ brāhmaṇān pūjayet tataḥ // BrP_67.39 //
dvādaśaiva tu gās tebhyo dattvā kanakam eva ca /
chattropānadyugaṃ caiva śraddhābhaktisamanvitaḥ // BrP_67.40 //
bhaktyā tu sadhanaṃ tebhyo dadyād vastrādikaṃ dvijāḥ /
sadbhāvena tu govindas toṣyate pūjito yataḥ // BrP_67.41 //
ācāryāya tato dadyād govastraṃ kanakaṃ tathā /
chattropānadyugaṃ cānyat kāṃsyapātraṃ ca bhaktitaḥ // BrP_67.42 //
tatas tān bhojayed viprān bhojyaṃ pāyasapūrvakam /
pakvānnaṃ bhakṣyabhojyaṃ ca guḍasarpiḥsamanvitam // BrP_67.43 //
tatas tān annatṛptāṃś ca brāhmaṇān svasthamānasān /
dvādaśaivodakumbhāṃś ca dadyāt tebhyaḥ samodakān // BrP_67.44 //
dakṣiṇāṃ ca yathāśaktyā dadyāt tebhyo vimatsaraḥ /
kumbhaṃ ca dakṣiṇāṃ caiva ācāryāya nivedayet // BrP_67.45 //
evaṃ saṃpūjya tān viprān guruṃ jñānapradāyakam /
pūjayet parayā bhaktyā viṣṇutulyaṃ dvijottamāḥ // BrP_67.46 //
suvarṇavastragodhānyair dravyaiś cānyair varair budhaḥ /
saṃpūjya taṃ namaskṛtya imaṃ mantram udīrayet // BrP_67.47 //
sarvavyāpī jagannāthaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ /
anādinidhano devaḥ prīyatāṃ puruṣottamaḥ // BrP_67.48 //
ity uccārya tato viprāṃs triḥ kṛtvā ca pradakṣiṇām /
praṇamya śirasā bhaktyā ācāryaṃ tu visarjayet // BrP_67.49 //
tatas tān brāhmaṇān bhaktyā cāsīmāntam anuvrajet /
anuvrajya tu tān sarvān namaskṛtya nivartayet // BrP_67.50 //
bāndhavaiḥ svajanair yuktas tato bhuñjīta vāgyataḥ /
anyaiś copāsakair dīnair bhikṣukaiś cānnakāṅkṣibhiḥ // BrP_67.51 //
evaṃ kṛtvā naraḥ samyaṅ nārī vā labhate phalam /
aśvamedhasahasrāṇāṃ rājasūyaśatasya ca // BrP_67.52 //
atītaṃ śatam ādāya puruṣāṇāṃ narottamāḥ /
bhaviṣyaṃ ca śataṃ viprāḥ svargatyā divyarūpadhṛk // BrP_67.53 //
sarvalakṣaṇasaṃpannaḥ sarvālaṃkārabhūṣitaḥ /
sarvakāmasamṛddhātmā devavad vigatajvaraḥ // BrP_67.54 //
rūpayauvanasaṃpanno guṇaiḥ sarvair alaṃkṛtaḥ /
stūyamāno 'psarobhiś ca gandharvaiḥ samalaṃkṛtaḥ // BrP_67.55 //
vimānenārkavarṇena kāmagena sthireṇa ca /
patākādhvajayuktena sarvaratnair alaṃkṛtaḥ // BrP_67.56 //
udyotayan diśaḥ sarvā ākāśe vigataklamaḥ /
yuvā mahābalo dhīmān viṣṇulokaṃ sa gacchati // BrP_67.57 //
tatra kalpaśataṃ yāvad bhuṅkte bhogān yathepsitān /
siddhāpsarobhir gandharvaiḥ suravidyādharoragaiḥ // BrP_67.58 //
stūyamāno munivarais tiṣṭhate vigatajvaraḥ /
yathā devo jagannāthaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ // BrP_67.59 //
tathāsau mudito viprāḥ kṛtvā rūpaṃ caturbhujam /
bhuktvā tatra varān bhogān krīḍāṃ kṛtvā suraiḥ saha // BrP_67.60 //
tadante brahmasadanam āyāti sarvakāmadam /
siddhavidyādharaiś cāpi śobhitaṃ surakiṃnaraiḥ // BrP_67.61 //
kālaṃ navatikalpaṃ tu tatra bhuktvā sukhaṃ naraḥ /
tasmād āyāti viprendrāḥ sarvakāmaphalapradam // BrP_67.62 //
rudralokaṃ suragaṇaiḥ sevitaṃ sukhamokṣadam /
anekaśatasāhasrair vimānaiḥ samalaṃkṛtam // BrP_67.63 //
siddhavidyādharair yakṣair bhūṣitaṃ daityadānavaiḥ /
aśītikalpakālaṃ tu tatra bhuktvā sukhaṃ naraḥ // BrP_67.64 //
tadante yāti golokaṃ sarvabhogasamanvitam /
surasiddhāpsarobhiś ca śobhitaṃ sumanoharam // BrP_67.65 //
tatra saptatikalpāṃs tu bhuktvā bhogam anuttamam /
durlabhaṃ triṣu lokeṣu svasthacitto yathāmaraḥ // BrP_67.66 //
tasmād āgacchate lokaṃ prājāpatyam anuttamam /
gandharvāpsarasaiḥ siddhair munividyādharair vṛtaḥ // BrP_67.67 //
ṣaṣṭikalpān sukhaṃ tatra bhuktvā nānāvidhaṃ mudā /
tadante śakrabhavanaṃ nānāścaryasamanvitam // BrP_67.68 //
gandharvaiḥ kiṃnaraiḥ siddhaiḥ suravidyādharoragaiḥ /
guhyakāpsarasaiḥ sādhyair vṛtaiś cānyaiḥ surottamaiḥ // BrP_67.69 //
āgatya tatra pañcāśat kalpān bhuktvā sukhaṃ naraḥ /
suralokaṃ tato gatvā vimānaiḥ samalaṃkṛtaḥ // BrP_67.70 //
catvāriṃśat tu kalpāṃs tu bhuktvā bhogān sudurlabhān /
āgacchate tato lokaṃ nakṣatrākhyaṃ sudurlabham // BrP_67.71 //
tato bhogān varān bhuṅkte triṃśat kalpān yathepsitān /
tasmād āgacchate lokaṃ śaśāṅkasya dvijottamāḥ // BrP_67.72 //
yatrāsau tiṣṭhate somaḥ sarvair devair alaṃkṛtaḥ /
tatra viṃśatikalpāṃs tu bhuktvā bhogaṃ sudurlabham // BrP_67.73 //
ādityasya tato lokam āyāti surapūjitam /
nānāścaryamayaṃ puṇyaṃ gandharvāpsaraḥsevitam // BrP_67.74 //
tatra bhuktvā śubhān bhogān daśa kalpān dvijottamāḥ /
tasmād āyāti bhuvanaṃ gandharvāṇāṃ sudurlabham // BrP_67.75 //
tatra bhogān samastāṃś ca kalpam ekaṃ yathāsukham /
bhuktvā cāyāti medinyāṃ rājā bhavati dhārmikaḥ // BrP_67.76 //
cakravartī mahāvīryo guṇaiḥ sarvair alaṃkṛtaḥ /
kṛtvā rājyaṃ svadharmeṇa yajñair iṣṭvā sudakṣiṇaiḥ // BrP_67.77 //
tadante yogināṃ lokaṃ gatvā mokṣapradaṃ śivam /
tatra bhuktvā varān bhogān yāvad ābhūtasaṃplavam // BrP_67.78 //
tasmād āgacchate cātra jāyate yogināṃ kule /
pravare vaiṣṇave viprā durlabhe sādhusaṃmate // BrP_67.79 //
caturvedī vipravaro yajñair iṣṭvāptadakṣiṇaiḥ /
vaiṣṇavaṃ yogam āsthāya tato mokṣam avāpnuyāt // BrP_67.80 //
evaṃ yātrāphalaṃ viprā mayā samyag udāhṛtam /
bhuktimuktipradaṃ nṝṇāṃ kim anyac chrotum icchatha // BrP_67.81 //
{munaya ūcuḥ: }
śrotum icchāmahe deva viṣṇulokam anāmayam /
lokānandakaraṃ kāntaṃ sarvāścaryasamanvitam // BrP_68.1 //
pramāṇaṃ tasya lokasya bhogaṃ kāntiṃ balaṃ prabho /
karmaṇā kena gacchanti tatra dharmaparāyaṇāḥ // BrP_68.2 //
darśanāt sparśanād vāpi tīrthasnānādināpi vā /
vistarād brūhi tattvena paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ // BrP_68.3 //
{brahmovāca: }
śṛṇudhvaṃ munayaḥ sarve yat paraṃ paramaṃ padam /
bhaktānām īhitaṃ dhanyaṃ puṇyaṃ saṃsāranāśanam // BrP_68.4 //
pravaraṃ sarvalokānāṃ viṣṇvākhyaṃ vadato mama /
sarvāścaryamayaṃ puṇyaṃ sthānaṃ trailokyapūjitam // BrP_68.5 //
aśokaiḥ pārijātaiś ca mandāraiś campakadrumaiḥ /
mālatīmallikākundair bakulair nāgakesaraiḥ // BrP_68.6 //
puṃnāgair atimuktaiś ca priyaṅgutagarārjunaiḥ /
pāṭalācūtakhadiraiḥ karṇikāravanojjvalaiḥ // BrP_68.7 //
nāraṅgaiḥ panasair lodhrair nimbadāḍimasarjakaiḥ /
drākṣālakucakharjūrair madhukendraphalair drumaiḥ // BrP_68.8 //
kapitthair nārikeraiś ca tālaiḥ śrīphalasaṃbhavaiḥ /
kalpavṛkṣair asaṃkhyaiś ca vanyair anyaiḥ suśobhanaiḥ // BrP_68.9 //
saralaiś candanair nīpair devadāruśubhāñjanaiḥ /
jātīlavaṅgakaṅkolaiḥ karpūrāmodavāsibhiḥ // BrP_68.10 //
tāmbūlapattranicayais tathā pūgīphaladrumaiḥ /
anyaiś ca vividhair vṛkṣaiḥ sarvartuphalaśobhitaiḥ // BrP_68.11 //
puṣpair nānāvidhaiś caiva latāgucchasamudbhavaiḥ /
nānājalāśayaiḥ puṇyair nānāpakṣirutair varaiḥ // BrP_68.12 //
dīrghikāśatasaṃghātais toyapūrṇair manoharaiḥ /
kumudaiḥ śatapattraiś ca puṣpaiḥ kokanadair varaiḥ // BrP_68.13 //
raktanīlotpalaiḥ kāntaiḥ kahlāraiś ca sugandhibhiḥ /
anyaiś ca jalajaiḥ puṣpair nānāvarṇaiḥ suśobhanaiḥ // BrP_68.14 //
haṃsakāraṇḍavākīrṇaiś cakravākopaśobhitaiḥ /
koyaṣṭikaiś ca dātyūhaiḥ kāraṇḍavaravākulaiḥ // BrP_68.15 //
cātakaiḥ priyaputraiś ca jīvaṃjīvakajātibhiḥ /
anyair divyair jalacarair vihāramadhurasvanaiḥ // BrP_68.16 //
evaṃ nānāvidhair divyair nānāścaryasamanvitaiḥ /
vṛkṣair jalāśayaiḥ puṇyair bhūṣitaṃ sumanoharaiḥ // BrP_68.17 //
tatra divyair vimānaiś ca nānāratnavibhūṣitaiḥ /
kāmagaiḥ kāñcanaiḥ śubhrair divyagandharvanāditaiḥ // BrP_68.18 //
taruṇādityasaṃkāśair apsarobhir alaṃkṛtaiḥ /
hemaśayyāsanayutair nānābhogasamanvitaiḥ // BrP_68.19 //
khecaraiḥ sapatākaiś ca muktāhārāvalambibhiḥ /
nānāvarṇair asaṃkhyātair jātarūpaparicchadaiḥ // BrP_68.20 //
nānākusumagandhāḍhyaiś candanāgurubhūṣitaiḥ /
sukhapracārabahulair nānāvāditraniḥsvanaiḥ // BrP_68.21 //
manomārutatulyaiś ca kiṅkiṇīstabakākulaiḥ /
viharanti pure tasmin vaiṣṇave lokapūjite // BrP_68.22 //
nānāṅganābhiḥ satataṃ gandharvāpsarasādibhiḥ /
candrānanābhiḥ kāntābhir yoṣidbhiḥ sumanoharaiḥ // BrP_68.23 //
pīnonnatakucāgrābhiḥ sumadhyābhiḥ samantataḥ /
śyāmāvadātavarṇābhir mattamātaṅgagāmibhiḥ // BrP_68.24 //
parivārya naraśreṣṭhaṃ vījayanti sma tāḥ striyaḥ /
cāmarai rukmadaṇḍaiś ca nānāratnavibhūṣitaiḥ // BrP_68.25 //
gītanṛtyais tathā vādyair modamānair madālasaiḥ /
yakṣavidyādharaiḥ siddhair gandharvair apsarogaṇaiḥ // BrP_68.26 //
surasaṃghaiś ca ṛṣibhiḥ śuśubhe bhuvanottamam /
tatra prāpya mahābhogān prāpnuvanti manīṣiṇaḥ // BrP_68.27 //
vaṭarājasamīpe tu dakṣiṇasyodadhes taṭe /
dṛṣṭo yair bhagavān kṛṣṇaḥ puṣkarākṣo jagatpatiḥ // BrP_68.28 //
krīḍanty apsarasaiḥ sārdhaṃ yāvad dyauś candratārakam /
prataptahemasaṃkāśā jarāmaraṇavarjitāḥ // BrP_68.29 //
sarvaduḥkhavihīnāś ca tṛṣṇāglānivivarjitāḥ /
caturbhujā mahāvīryā vanamālāvibhūṣitāḥ // BrP_68.30 //
śrīvatsalāñchanair yuktāḥ śaṅkhacakragadādharāḥ /
kecin nīlotpalaśyāmāḥ kecit kāñcanasaṃnibhāḥ // BrP_68.31 //
kecin marakataprakhyāḥ kecid vaidūryasaṃnibhāḥ /
śyāmavarṇāḥ kuṇḍalinas tathānye vajrasaṃnibhāḥ // BrP_68.32 //
na tādṛk sarvadevānāṃ bhānti lokā dvijottamāḥ /
yādṛg bhāti harer lokaḥ sarvāścaryasamanvitaḥ // BrP_68.33 //
na tatra punarāvṛttir gamanāj jāyate dvijāḥ /
prabhāvāt tasya devasya yāvad ābhūtasaṃplavam // BrP_68.34 //
vicaranti pure divye rūpayauvanagarvitāḥ /
kṛṣṇaṃ rāmaṃ subhadrāṃ ca paśyanti puruṣottame // BrP_68.35 //
prataptahemasaṃkāśaṃ taruṇādityasaṃnibham /
puramadhye harer bhāti mandiraṃ ratnabhūṣitam // BrP_68.36 //
anekaśatasāhasraiḥ patākaiḥ samalaṃkṛtam /
yojanāyutavistīrṇaṃ hemaprākāraveṣṭitam // BrP_68.37 //
nānāvarṇair dhvajaiś citraiḥ kalpitaiḥ sumanoharaiḥ /
vibhāti śārado yadvan nakṣatraiḥ saha candramāḥ // BrP_68.38 //
caturdvāraṃ suvistīrṇaṃ kañcukibhiḥ surakṣitam /
purasaptakasaṃyuktaṃ mahotsekaṃ manoharam // BrP_68.39 //
prathamaṃ kāñcanaṃ tatra dvitīyaṃ marakatair yutam /
indranīlaṃ tṛtīyaṃ tu mahānīlaṃ tataḥ param // BrP_68.40 //
puraṃ tu pañcamaṃ dīptaṃ padmarāgamayaṃ puram /
ṣaṣṭhaṃ vajramayaṃ viprā vaidūryaṃ saptamaṃ puram // BrP_68.41 //
nānāratnamayair hema- pravālāṅkurabhūṣitaiḥ /
stambhair adbhutasaṃkāśair bhāti tad bhavanaṃ mahat // BrP_68.42 //
dṛśyante tatra siddhāś ca bhāsayanti diśo daśa /
paurṇamāsyāṃ sanakṣatro yathā bhāti niśākaraḥ // BrP_68.43 //
ārūḍhas tatra bhagavān salakṣmīko janārdanaḥ /
pītāmbaradharaḥ śyāmaḥ śrīvatsalakṣmasaṃyutaḥ // BrP_68.44 //
jvalat sudarśanaṃ cakraṃ ghoraṃ sarvāstranāyakam /
dadhāra dakṣiṇe haste sarvatejomayaṃ hariḥ // BrP_68.45 //
kundendurajataprakhyaṃ hāragokṣīrasaṃnibham /
ādāya taṃ muniśreṣṭhāḥ savyahastena keśavaḥ // BrP_68.46 //
yasya śabdena sakalaṃ saṃkṣobhaṃ jāyate jagat /
viśrutaṃ pāñcajanyeti sahasrāvartabhūṣitam // BrP_68.47 //
duṣkṛtāntakarīṃ raudrāṃ daityadānavanāśinīm /
jvaladvahniśikhākārāṃ duḥsahāṃ tridaśair api // BrP_68.48 //
kaumodakīṃ gadāṃ cāsau dhṛtavān dakṣiṇe kare /
vāme visphurati hy asya śārṅgaṃ sūryasamaprabham // BrP_68.49 //
śarair ādityasaṃkāśair jvālāmālākulair varaiḥ /
yo 'sau saṃharate devas trailokyaṃ sacarācaram // BrP_68.50 //
sarvānandakaraḥ śrīmān sarvaśāstraviśāradaḥ /
sarvalokagurur devaḥ sarvair devair namaskṛtaḥ // BrP_68.51 //
sahasramūrdhā deveśaḥ sahasracaraṇekṣaṇaḥ /
sahasrākhyaḥ sahasrāṅgaḥ sahasrabhujavān prabhuḥ // BrP_68.52 //
siṃhāsanagato devaḥ padmapattrāyatekṣaṇaḥ /
vidyudvispaṣṭasaṃkāśo jagannātho jagadguruḥ // BrP_68.53 //
parītaḥ surasiddhaiś ca gandharvāpsarasāṃ gaṇaiḥ /
yakṣavidyādharair nāgair munisiddhaiḥ sacāraṇaiḥ // BrP_68.54 //
suparṇair dānavair daityai rākṣasair guhyakiṃnaraiḥ /
anyair devagaṇair divyaiḥ stūyamāno virājate // BrP_68.55 //
tatrasthā satataṃ kīrtiḥ prajñā medhā sarasvatī /
buddhir matis tathā kṣāntiḥ siddhimūrtis tathā dyutiḥ // BrP_68.56 //
gāyatrī caiva sāvitrī maṅgalā sarvamaṅgalā /
prabhā matis tathā kāntis tatra nārāyaṇī sthitā // BrP_68.57 //
śraddhā ca kauśikī devī vidyut saudāminī tathā /
nidrā rātris tathā māyā tathānyāmarayoṣitaḥ // BrP_68.58 //
vāsudevasya sarvās tā bhavane saṃpratiṣṭhitāḥ /
atha kiṃ bahunoktena sarvaṃ tatra pratiṣṭhitam // BrP_68.59 //
ghṛtācī menakā rambhā sahajanyā tilottamā /
urvaśī caiva nimlocā tathānyā vāmanā parā // BrP_68.60 //
mandodarī ca subhagā viśvācī vipulānanā /
bhadrāṅgī citrasenā ca pramlocā sumanoharā // BrP_68.61 //
munisaṃmohinī rāmā candramadhyā śubhānanā /
sukeśī nīlakeśā ca tathā manmathadīpinī // BrP_68.62 //
alambuṣā miśrakeśī tathānyā muñjikasthalā /
kratusthalā varāṅgī ca pūrvacittis tathā parā // BrP_68.63 //
parāvatī mahārūpā śaśilekhā śubhānanā /
haṃsalīlānugāminyo mattavāraṇagāminī // BrP_68.64 //
bimbauṣṭhī navagarbhā ca vikhyātāḥ surayoṣitaḥ /
etāś cānyā apsaraso rūpayauvanagarvitāḥ // BrP_68.65 //
sumadhyāś cāruvadanāḥ sarvālaṃkārabhūṣitāḥ /
gītamādhuryasaṃyuktāḥ sarvalakṣaṇasaṃyutāḥ // BrP_68.66 //
gītavādye ca kuśalāḥ suragandharvayoṣitaḥ /
nṛtyanty anudinaṃ tatra yatrāsau puruṣottamaḥ // BrP_68.67 //
na tatra rogo no glānir na mṛtyur na himātapau /
na kṣut pipāsā na jarā na vairūpyaṃ na cāsukham // BrP_68.68 //
paramānandajananaṃ sarvakāmaphalapradam /
viṣṇulokāt paraṃ lokaṃ nātra paśyāmi bho dvijāḥ // BrP_68.69 //
ye lokāḥ svargaloke tu śrūyante puṇyakarmaṇām /
viṣṇulokasya te viprāḥ kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm // BrP_68.70 //
evaṃ hareḥ purasthānaṃ sarvabhogaguṇānvitam /
sarvasaukhyakaraṃ puṇyaṃ sarvāścaryamayaṃ dvijāḥ // BrP_68.71 //
na tatra nāstikā yānti puruṣā viṣayātmakāḥ /
na kṛtaghnā na piśunā no stenā nājitendriyāḥ // BrP_68.72 //
ye 'rcayanti sadā bhaktyā vāsudevaṃ jagadgurum /
te tatra vaiṣṇavā yānti viṣṇulokaṃ na saṃśayaḥ // BrP_68.73 //
dakṣiṇasyodadhes tīre kṣetre paramadurlabhe /
dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ ca rāmaṃ ca subhadrāṃ ca dvijottamāḥ // BrP_68.74 //
kalpavṛkṣasamīpe tu ye tyajanti kalevaram /
te tatra manujā yānti mṛtā ye puruṣottame // BrP_68.75 //
vaṭasāgarayor madhye yaḥ smaret puruṣottamam /
te 'pi tatra narā yānti ye mṛtāḥ puruṣottame // BrP_68.76 //
te 'pi tatra paraṃ sthānaṃ yānti nāsty atra saṃśayaḥ /
evaṃ mayā muniśreṣṭhā viṣṇulokaḥ sanātanaḥ /
sarvānandakaraḥ prokto bhuktimuktiphalapradaḥ // BrP_68.77 //
{munaya ūcuḥ: }
bahvāścaryas tvayā prokto viṣṇuloko jagatpate /
nityānandakaraḥ śrīmān bhuktimuktiphalapradaḥ // BrP_69.1 //
kṣetraṃ ca durlabhaṃ loke kīrtitaṃ puruṣottamam /
tyaktvā yatra naro dehaṃ yāti sālokyatāṃ hareḥ // BrP_69.2 //
samyak kṣetrasya māhātmyaṃ tvayā samyak prakīrtitam /
yatra svadehasaṃtyāgād viṣṇulokaṃ vrajen naraḥ // BrP_69.3 //
aho mokṣasya mārgo 'yaṃ dehatyāgas tvayoditaḥ /
narāṇām upakārāya puruṣākhye na saṃśayaḥ // BrP_69.4 //
anāyāsena deveśa dehaṃ tyaktvā narottamāḥ /
tasmin kṣetre paraṃ viṣṇoḥ padaṃ yānti nirāmayam // BrP_69.5 //
śrutvā kṣetrasya māhātmyaṃ vismayo no mahān abhūt /
prayāgapuṣkarādīni kṣetrāṇy āyatanāni ca // BrP_69.6 //
pṛthivyāṃ sarvatīrthāni saritaś ca sarāṃsi ca /
na tathā tāni sarvāṇi praśaṃsasi surottama // BrP_69.7 //
yathā praśaṃsasi kṣetraṃ puruṣākhyaṃ punaḥ punaḥ /
jñāto 'smābhir abhiprāyas tavedānīṃ pitāmaha // BrP_69.8 //
yena praśaṃsasi kṣetraṃ muktidaṃ puruṣottamam /
puruṣākhyasamaṃ nūnaṃ kṣetraṃ nāsti mahītale /
tena tvaṃ vibudhaśreṣṭha praśaṃsasi punaḥ punaḥ // BrP_69.9 //
{brahmovāca: }
satyaṃ satyaṃ muniśreṣṭhā bhavadbhiḥ samudāhṛtam /
puruṣākhyasamaṃ kṣetraṃ nāsty atra pṛthivītale // BrP_69.10 //
santi yāni tu tīrthāni puṇyāny āyatanāni ca /
tāni śrīpuruṣākhyasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm // BrP_69.11 //
yathā sarveśvaro viṣṇuḥ sarvalokottamottamaḥ /
tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam // BrP_69.12 //
ādityānāṃ yathā viṣṇuḥ śreṣṭhatve samudāhṛtaḥ /
tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam // BrP_69.13 //
nakṣatrāṇāṃ yathā somaḥ sarasāṃ sāgaro yathā /
tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam // BrP_69.14 //
vasūnāṃ pāvako yadvad rudrāṇāṃ śaṃkaro yathā /
tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam // BrP_69.15 //
varṇānāṃ brāhmaṇo yadvad vainateyaś ca pakṣiṇām /
tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam // BrP_69.16 //
śikhariṇāṃ yathā meruḥ parvatānāṃ himālayaḥ /
tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam // BrP_69.17 //
pramadānāṃ yathā lakṣmīḥ saritāṃ jāhnavī yathā /
tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam // BrP_69.18 //
airāvato gajendrāṇāṃ maharṣīṇāṃ bhṛgur yathā /
tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam // BrP_69.19 //
senānīnāṃ yathā skandaḥ siddhānāṃ kapilo yathā /
tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam // BrP_69.20 //
uccaiḥśravā yathāśvānāṃ kavīnām uśanā kaviḥ /
tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam // BrP_69.21 //
munīnāṃ ca yathā vyāsaḥ kubero yakṣarakṣasām /
tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam // BrP_69.22 //
indriyāṇāṃ mano yadvad bhūtānām avanī yathā /
tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam // BrP_69.23 //
aśvatthaḥ sarvavṛkṣāṇāṃ pavanaḥ plavatāṃ yathā /
tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam // BrP_69.24 //
bhūṣaṇānāṃ tu sarveṣāṃ yathā cūḍāmaṇir dvijāḥ /
tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam // BrP_69.25 //
gandharvāṇāṃ citrarathaḥ śastrāṇāṃ kuliśo yathā /
tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam // BrP_69.26 //
akāraḥ sarvavarṇānāṃ gāyatrī chandasāṃ yathā /
tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam // BrP_69.27 //
sarvāṅgebhyo yathā śreṣṭham uttamāṅgaṃ dvijottamāḥ /
tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam // BrP_69.28 //
arundhatī yathā strīṇāṃ satīnāṃ śreṣṭhatāṃ gatā /
tathā samastatīrthānāṃ śreṣṭhaṃ tat puruṣottamam // BrP_69.29 //
yathā samastavidyānāṃ mokṣavidyā parā smṛtā /
tathā samastatīrthānāṃ śreṣṭhaṃ tat puruṣottamam // BrP_69.30 //
manuṣyāṇāṃ yathā rājā dhenūnām api kāmadhuk /
tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam // BrP_69.31 //
suvarṇaṃ sarvaratnānāṃ sarpāṇāṃ vāsukir yathā /
tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam // BrP_69.32 //
prahlādaḥ sarvadaityānāṃ rāmaḥ śastrabhṛtāṃ yathā /
tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam // BrP_69.33 //
jhaṣāṇāṃ makaro yadvan mṛgāṇāṃ mṛgarāḍ yathā /
tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam // BrP_69.34 //
samudrāṇāṃ yathā śreṣṭhaḥ kṣīrodaḥ saritāṃ patiḥ /
tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam // BrP_69.35 //
varuṇo yādasāṃ yadvad yamaḥ saṃyamināṃ yathā /
tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam // BrP_69.36 //
devarṣīṇāṃ yathā śreṣṭho nārado munisattamāḥ /
tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam // BrP_69.37 //
dhātūnāṃ kāñcanaṃ yadvat pavitrāṇāṃ ca dakṣiṇā /
tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam // BrP_69.38 //
prajāpatir yathā dakṣa ṛṣīṇāṃ kaśyapo yathā /
tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam // BrP_69.39 //
grahāṇāṃ bhāskaro yadvan mantrāṇāṃ praṇavo yathā /
tathā samastatīrthānāṃ variṣṭhaṃ puruṣottamam // BrP_69.40 //
aśvamedhas tu yajñānāṃ yathā śreṣṭhaḥ prakīrtitaḥ /
tathā samastatīrthānāṃ kṣetraṃ ca tad dvijottamāḥ // BrP_69.41 //
oṣadhīnāṃ yathā dhānyaṃ tṛṇeṣu tṛṇarāḍ yathā /
tathā samastatīrthānām uttamaṃ puruṣottamam // BrP_69.42 //
yathā samastatīrthānāṃ dharmaḥ saṃsāratārakaḥ /
tathā samastatīrthānāṃ śreṣṭhaṃ tat puruṣottamam // BrP_69.43 //
{brahmovāca: }
sarveṣāṃ caiva tīrthānāṃ kṣetrāṇāṃ ca dvijottamāḥ /
japahomavratānāṃ ca tapodānaphalāni ca // BrP_70.1 //
na tat paśyāmi bho viprā yat tena sadṛśaṃ bhuvi /
kiṃ cātra bahunoktena bhāṣitena punaḥ punaḥ // BrP_70.2 //
satyaṃ satyaṃ punaḥ satyaṃ kṣetraṃ tat paramaṃ mahat /
puruṣākhyaṃ sakṛd dṛṣṭvā sāgarāmbhaḥsamāplutam // BrP_70.3 //
brahmavidyāṃ sakṛj jñātvā garbhavāso na vidyate /
hareḥ saṃnihite sthāna uttame puruṣottame // BrP_70.4 //
saṃvatsaram upāsīta māsamātram athāpi vā /
tena japtaṃ hutaṃ tena tena taptaṃ tapo mahat // BrP_70.5 //
sa yāti paramaṃ sthānaṃ yatra yogeśvaro hariḥ /
bhuktvā bhogān vicitrāṃś ca devayoṣitsamanvitaḥ // BrP_70.6 //
kalpānte punar āgatya martyaloke narottamaḥ /
jāyate yogināṃ viprā jñānajñeyodyato gṛhe // BrP_70.7 //
saṃprāpya vaiṣṇavaṃ yogaṃ hareḥ svacchandatāṃ vrajet /
kalpavṛkṣasya rāmasya kṛṣṇasya bhadrayā saha // BrP_70.8 //
mārkaṇḍeyendradyumnasya māhātmyaṃ mādhavasya ca /
svargadvārasya māhātmyaṃ sāgarasya vidhiḥ kramāt // BrP_70.9 //
mārjanasya yathākāle bhāgīrathyāḥ samāgamam /
sarvam etan mayā khyātaṃ yat paraṃ śrotum icchatha // BrP_70.10 //
indradyumnasya māhātmyam etac ca kathitaṃ mayā /
sarvāścaryaṃ samākhyātaṃ rahasyaṃ puruṣottamam /
purāṇaṃ paramaṃ guhyaṃ dhanyaṃ saṃsāramocanam // BrP_70.11 //
{munaya ūcuḥ: }
nahi nas tṛptir astīha śṛṇvatāṃ tīrthavistaram /
punar eva paraṃ guhyaṃ vaktum arhasy aśeṣataḥ /
paraṃ tīrthasya māhātmyaṃ sarvatīrthottamottamam // BrP_70.12 //
{brahmovāca: }
imam eva purā praśnaṃ pṛṣṭo 'smi dvijasattamāḥ /
nāradena prayatnena tadā taṃ proktavān aham // BrP_70.13 //
{nārada uvāca: }
tapaso yajñadānānāṃ tīrthānāṃ pāvanaṃ smṛtam /
sarvaṃ śrutaṃ mayā tvatto jagadyone jagatpate // BrP_70.14 //
kiyanti santi tīrthāni svargamartyarasātale /
sarveṣām eva tīrthānāṃ sarvadā kiṃ viśiṣyate // BrP_70.15 //
{brahmovāca: }
caturvidhāni tīrthāni svarge martye rasātale /
daivāni muniśārdūla āsurāṇy āruṣāṇi ca // BrP_70.16 //
mānuṣāṇi trilokeṣu vikhyātāni surādibhiḥ /
mānuṣebhyaś ca tīrthebhya ārṣaṃ tīrtham anuttamam // BrP_70.17 //
ārṣebhyaś caiva tīrthebhya āsuraṃ bahupuṇyadam /
āsurebhyas tathā puṇyaṃ daivaṃ tat sārvakāmikam // BrP_70.18 //
brahmaviṣṇuśivaiś caiva nirmitaṃ daivam ucyate /
tribhyo yad ekaṃ jāyeta tasmān nātaḥ paraṃ viduḥ // BrP_70.19 //
trayāṇām api lokānāṃ tīrthaṃ medhyam udāhṛtam /
tatrāpi jāmbavaṃ dvīpaṃ tīrthaṃ bahuguṇodayam // BrP_70.20 //
jāmbave bhārataṃ varṣaṃ tīrthaṃ trailokyaviśrutam /
karmabhūmir yataḥ putra tasmāt tīrthaṃ tad ucyate // BrP_70.21 //
tatraiva yāni tīrthāni yāny uktāni mayā tava /
himavadvindhyayor madhye ṣaṇnadyo devasaṃbhavāḥ // BrP_70.22 //
tathaiva devajā brahman dakṣiṇārṇavavindhyayoḥ /
etā dvādaśa nadyas tu prādhānyena prakīrtitāḥ // BrP_70.23 //
abhisaṃpūjitaṃ yasmād bhārataṃ bahupuṇyadam /
karmabhūmir ato devair varṣaṃ tasmāt prakīrtitam // BrP_70.24 //
ārṣāṇi caiva tīrthāni devajāni kvacit kvacit /
āsurair āvṛtāny āsaṃs tad evāsuram ucyate // BrP_70.25 //
daiveṣv eva pradeśeṣu tapas taptvā maharṣayaḥ /
daivaprabhāvāt tapasa ārṣāṇy api ca tāny api // BrP_70.26 //
ātmanaḥ śreyase muktyai pūjāyai bhūtaye 'thavā /
ātmanaḥ phalabhūtyarthaṃ yaśaso 'vāptaye punaḥ // BrP_70.27 //
mānuṣaiḥ kāritāny āhur mānuṣāṇīti nārada /
evaṃ caturvidho bhedas tīrthānāṃ munisattama // BrP_70.28 //
bhedaṃ na kaścij jānāti śrotuṃ yukto 'si nārada /
bahavaḥ paṇḍitaṃmanyāḥ śṛṇvanti kathayanti ca /
sukṛtī ko 'pi jānāti vaktuṃ śrotuṃ nijair guṇaiḥ // BrP_70.29 //
{nārada uvāca: }
teṣāṃ svarūpaṃ bhedaṃ ca śrotum icchāmi tattvataḥ /
yac chrutvā sarvapāpebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ // BrP_70.30 //
brahman kṛtayugādau tu upāyo 'nyo na vidyate /
tīrthasevāṃ vinā svalpā- yāsenābhīṣṭadāyinīm // BrP_70.31 //
na tvayā sadṛśo dhātar vaktā jñātāthavā kvacit /
tvaṃ nābhikamale viṣṇoḥ saṃjāto 'khilapūrvajaḥ // BrP_70.32 //
{brahmovāca: }
godāvarī bhīmarathī tuṅgabhadrā ca veṇikā /
tāpī payouṣṇī vindhyasya dakṣiṇe tu prakīrtitāḥ // BrP_70.33 //
bhāgīrathī narmadā tu yamunā ca sarasvatī /
viśokā ca vitastā ca himavatparvatāśritāḥ // BrP_70.34 //
etā nadyaḥ puṇyatamā devatīrthāny udāhṛtāḥ /
gayaḥ kollāsuro vṛtras tripuro hy andhakas tathā // BrP_70.35 //
hayamūrdhā ca lavaṇo namuciḥ śṛṅgakas tathā /
yamaḥ pātālaketuś ca mayaḥ puṣkara eva ca // BrP_70.36 //
etair āvṛtatīrthāni āsurāṇi śubhāni ca /
prabhāso bhārgavo 'gastir naranārāyaṇau tathā // BrP_70.37 //
vasiṣṭhaś ca bharadvājo gotamaḥ kaśyapo manuḥ /
ityādimunijuṣṭāni ṛṣitīrthāni nārada // BrP_70.38 //
ambarīṣo hariścandro māndhātā manur eva ca /
kuruḥ kanakhalaś caiva bhadrāśvaḥ sagaras tathā // BrP_70.39 //
aśvayūpo nāciketā vṛṣākapir ariṃdamaḥ /
ityādimānuṣair vipra nirmitāni śubhāni ca // BrP_70.40 //
yaśasaḥ phalabhūtyarthaṃ nirmitānīha nārada /
svatoudbhūtāni daivāni yatra kvāpi jagattraye /
puṇyatīrthāni tāny āhus tīrthabhedo mayoditaḥ // BrP_70.41 //
{nārada uvāca: }
tridaivatyaṃ tu yat tīrthaṃ sarvebhyo hy uktam uttamam /
tasya svarūpabhedaṃ ca vistareṇa bravītu me // BrP_71.1 //
{brahmovāca: }
tāvad anyāni tīrthāni tāvat tāḥ puṇyabhūmayaḥ /
tāvad yajñādayo yāvat tridaivatyaṃ na dṛśyate // BrP_71.2 //
gaṅgeyaṃ saritāṃ śreṣṭhā sarvakāmapradāyinī /
tridaivatyā muniśreṣṭha tadutpattim ataḥ śṛṇu // BrP_71.3 //
varṣāṇām ayutāt pūrvaṃ devakārya upasthite /
tārako balavān āsīn madvarād atigarvitaḥ // BrP_71.4 //
devānāṃ paramaiśvaryaṃ hṛtaṃ tena balīyasā /
tatas te śaraṇaṃ jagmur devāḥ sendrapurogamāḥ // BrP_71.5 //
kṣīrodaśāyinaṃ devaṃ jagatāṃ prapitāmaham /
kṛtāñjalipuṭā devā viṣṇum ūcur ananyagāḥ // BrP_71.6 //
{devā ūcuḥ: }
tvaṃ trātā jagatāṃ nātha devānāṃ kīrtivardhana /
sarveśvara jagadyone trayīmūrte namo 'stu te // BrP_71.7 //
lokasraṣṭāsurān hantā tvam eva jagatāṃ patiḥ /
sthityutpattivināśānāṃ kāraṇaṃ tvaṃ jaganmaya // BrP_71.8 //
trātā na kopy asti jagattraye 'pi BrP_71.9a
śarīriṇāṃ sarvavipadgatānām BrP_71.9b
tvayā vinā vārijapattranetra BrP_71.9c
tāpatrayāṇāṃ śaraṇaṃ na cānyat BrP_71.9d
pitā ca mātā jagato 'khilasya BrP_71.10a
tvam eva sevāsulabho 'si viṣṇo BrP_71.10b
prasīda pāhīśa mahābhayebhyo BrP_71.10c
śmadārtihantā vada kas tvadanyaḥ BrP_71.10d
ādikartā varāhas tvaṃ matsyaḥ kūrmas tathaiva ca /
ityādirūpabhedair no rakṣase bhaya āgate // BrP_71.11 //
hṛtasvāmyān suragaṇān hṛtadārān gatāpadaḥ /
kasmān na rakṣase deva ananyaśaraṇān hare // BrP_71.12 //
{brahmovāca: }
tataḥ provāca bhagavāñ śeṣaśāyī jagatpatiḥ /
kasmāc ca bhayam āpannaṃ tad bruvantu gatajvarāḥ /
tataḥ śriyaḥ patiṃ prāhus taṃ tārakavadhaṃ prati // BrP_71.13 //
{devā ūcuḥ: }
tārakād bhayam āpannaṃ bhīṣaṇaṃ romaharṣaṇam /
na yuddhais tapasā śāpair hantuṃ naiva kṣamā vayam // BrP_71.14 //
arvāgdaśāhād yo bālas tasmān mṛtyum avāpsyati /
tasmād deva na cānyebhyas tatra nītir vidhīyatām // BrP_71.15 //
{brahmovāca: }
punar nārāyaṇaḥ prāha nāhaṃ balotkaṭaḥ surāḥ /
na matto madapatyāc ca na devebhyo vadho bhavet // BrP_71.16 //
īśvarād yadi jāyeta apatyaṃ bahuśaktikam /
tasmād vadham avāpnoti tārako lokadāruṇaḥ // BrP_71.17 //
tad gacchāmaḥ surāḥ sarve yatitum ṛṣibhiḥ saha /
bhāryārthaṃ prathamo yatnaḥ kartavyaḥ prabhaviṣṇubhiḥ // BrP_71.18 //
tathety uktvā suragaṇā jagmus te ca nagottamam /
himavantaṃ ratnamayaṃ menāṃ ca himavatpriyām // BrP_71.19 //
idam ūcuḥ sarva eva sabhāryaṃ tuhinaṃ girim //* BrP_71.20 //
{devā ūcuḥ: }
dākṣāyaṇī lokamātā yā śaktiḥ saṃsthitā girau /
buddhiḥ prajñā dhṛtir medhā lajjā puṣṭiḥ sarasvatī // BrP_71.21 //
evaṃ tv anekadhā loke yā sthitā lokapāvanī /
devānāṃ kāryasiddhyarthaṃ yuvayor garbham āviśat // BrP_71.22 //
samutpannā jaganmātā śaṃbhoḥ patnī bhaviṣyati /
asmākaṃ bhavatāṃ cāpi pālanī ca bhaviṣyati // BrP_71.23 //
{brahmovāca: }
himavān api tad vākyaṃ surāṇām abhinandya ca /
menā cāpi mahotsāhā astv ity evaṃ vaco 'bravīt // BrP_71.24 //
tadotpannā jagaddhātrī gaurī himavato gṛhe /
śivadhyānaratā nityaṃ tanniṣṭhā tanmanogatā // BrP_71.25 //
tāṃ vai procuḥ suragaṇā īśārthe tapa āviśa /
tathā himavataḥ pṛṣṭhe gaurī tepe tapo mahat // BrP_71.26 //
punaḥ saṃmantrayām āsur īśo dhyāyati tāṃ śivām /
ātmānaṃ vā tathānyad vā na jānīmaḥ kathaṃ bhavaḥ // BrP_71.27 //
menakāyāḥ sutāyāṃ tu cittaṃ dadhyāt sureśvaraḥ /
tatra nītir vidhātavyā tataḥ śraiṣṭhyam avāpsyatha /
tataḥ prāha mahābuddhir vācaspatir udāradhīḥ // BrP_71.28 //
{bṛhaspatir uvāca: }
yas tv ayaṃ madano dhīmān kandarpaḥ puṣpacāpadhṛk /
sa vidhyatu śivaṃ śāntaṃ bāṇaiḥ puṣpamayaiḥ śubhaiḥ // BrP_71.29 //
tena viddhas trinetro 'pi īśāyāṃ buddhim ādadhet /
pariṇeṣyaty asau nūnaṃ tadā tāṃ girijāṃ haraḥ // BrP_71.30 //
jayinaḥ pañcabāṇasya na bāṇāḥ kvāpi kuṇṭhitāḥ /
tathoḍhāyāṃ jagaddhātryāṃ śaṃbhoḥ putro bhaviṣyati // BrP_71.31 //
jātaḥ putras trinetrasya tārakaṃ sa haniṣyati /
vasantaṃ ca sahāyārthaṃ śobhiṣṭhaṃ kusumākaram // BrP_71.32 //
āhlādanaṃ ca manasā kāmāyainaṃ prayacchatha //* BrP_71.33 //
{brahmovāca: }
tathety uktvā suragaṇā madanaṃ kusumākaram /
preṣayām āsur avyagrāḥ śivāntikam ariṃdamāḥ // BrP_71.34 //
sa jagāma tvarā kāmo dhṛtacāpo samādhavaḥ /
ratyā ca sahitaḥ kāmaḥ kartuṃ karma suduṣkaram // BrP_71.35 //
gṛhītvā saśaraṃ cāpam idaṃ tasya mano 'bhavat /
mayā vedhyas tv avedhyo vai śaṃbhur lokaguruḥ prabhuḥ // BrP_71.36 //
trailokyajayino bāṇāḥ śaṃbhau me kiṃ dṛḍhā na vā /
tenāsau cāgninetreṇa bhasmaśeṣas tadā kṛtaḥ // BrP_71.37 //
tad eva karma sudṛḍham īkṣituṃ surasattamāḥ /
ājagmus tatra yad vṛttaṃ śṛṇu vismayakārakam // BrP_71.38 //
śaṃbhuṃ dṛṣṭvā suragaṇā yāvat paśyanti manmatham /
tāvac ca bhasmasādbhūtaṃ kāmaṃ dṛṣṭvā bhayāturāḥ /
tuṣṭuvus tridaśeśānaṃ kṛtāñjalipuṭāḥ surāḥ // BrP_71.39 //
{devā ūcuḥ: }
tārakād bhayam āpannaṃ kuru patnīṃ gireḥ sutām //* BrP_71.40 //
{brahmovāca: }
viddhacitto haro 'py āśu mene vākyaṃ suroditam /
arundhatīṃ vasiṣṭhaṃ ca māṃ tu cakradharaṃ tathā // BrP_71.41 //
preṣayām āsur amarā vivāhāya parasparam /
saṃbandho 'pi tathāpy āsīd dhimavallokanāthayoḥ // BrP_71.42 //
{brahmovāca: }
himavatparvate śreṣṭhe nānāratnavicitrite /
nānāvṛkṣalatākīrṇe nānādvijaniṣevite // BrP_72.1 //
nadīnadasaraḥkūpa- taḍāgādibhir āvṛte /
devagandharvayakṣādi- siddhacāraṇasevite // BrP_72.2 //
śubhamārutasaṃpanne harṣotkarṣaikakāraṇe /
merumandarakailāsa- mainākādinagair vṛte // BrP_72.3 //
vasiṣṭhāgastyapaulastya- lomaśādibhir āvṛte /
mahotsave vartamāne vivāhaḥ samajāyata // BrP_72.4 //
tatra vedī ratnamayī śobhitā svarṇabhūṣitā /
vajramāṇikyavaidūrya- tanmayastambhaśobhitā // BrP_72.5 //
jayālakṣmīśubhākṣānti- kīrtipuṣṭyādisaṃvṛtā /
merumandarakailāsa- raivataiḥ pariśobhitaiḥ // BrP_72.6 //
pūjito lokanāthena viṣṇunā prabhaviṣṇunā /
mainākaḥ parvataśreṣṭho reje 'tīva hiraṇmayaḥ // BrP_72.7 //
ṛṣayo lokapālāś ca ādityāḥ samarudgaṇāḥ /
vivāhe vedikāṃ cakrur devadevasya śūlinaḥ // BrP_72.8 //
viśvakarmā svayaṃ tvaṣṭā vedīṃ cakre satoraṇām /
surabhī nandinī nandā sunandā kāmadohinī // BrP_72.9 //
ābhis tu śobhiteśānyā vivāhaḥ samajāyata /
samudrāḥ sarito nāgā oṣadhyo lokamātaraḥ // BrP_72.10 //
savanaspatibījāś ca sarve tatra samāyayuḥ /
bhuvaḥ karma ilā cakre oṣadhyas tv annakarma ca // BrP_72.11 //
varuṇaḥ pānakarmāṇi dānakarma dhanādhipaḥ /
agniś cakāra tatrānnaṃ yac ceṣṭaṃ lokanāthayoḥ // BrP_72.12 //
tatra tatra pṛthak pūjāṃ cakre viṣṇuḥ sanātanaḥ /
vedāś ca sarahasyā vai gāyanti ca hasanti ca // BrP_72.13 //
nṛtyanty apsarasaḥ sarvā jagur gandharvakiṃnarāḥ /
lājādhṛk cāpi maināko babhūva munisattama // BrP_72.14 //
puṇyāhavācanaṃ vṛttam antarveśmani nārada /
vedikāyām upāviṣṭau daṃpatī surasattamau // BrP_72.15 //
pratiṣṭhāpyāgniṃ vidhivad aśmānaṃ cāpi putraka /
hutvā lājāṃś ca vidhivat pradakṣiṇam athākarot // BrP_72.16 //
aśmanaḥ sparśahetoś ca devyaṅguṣṭhaṃ kare 'spṛśat /
viṣṇunā preritaḥ śaṃbhur dakṣiṇasya padasya ca // BrP_72.17 //
tām adarśam ahaṃ tatra homaṃ kurvan harāntike /
dṛṣṭe 'ṅguṣṭhe duṣṭabuddhyā vīryaṃ susrāva me tadā // BrP_72.18 //
lajjayā kaluṣībhūtaḥ skannaṃ vīryam acūrṇayam /
madvīryāc cūrṇitāt sūkṣmād vālakhilyās tu jajñire // BrP_72.19 //
tato mahān abhūt tatra hāhākāraḥ suroditaḥ /
lajjayā paribhūto 'haṃ nirgatas tu tadāsanāt // BrP_72.20 //
paśyatsu devasaṃgheṣu tūṣṇīṃbhūteṣu nārada /
gacchantaṃ māṃ mahādevo dṛṣṭvā nandinam abravīt // BrP_72.21 //
{śiva uvāca: }
brahmāṇam āhvayasveha gatapāpaṃ karomy aham /
kṛtāparādhe 'pi jane santaḥ sakṛpamānasāḥ /
mohayanty api vidvāṃsaṃ viṣayāṇām iyaṃ sthitiḥ // BrP_72.22 //
{brahmovāca: }
evam uktvā sa bhagavān umayā sahitaḥ śivaḥ /
mamānukampayā caiva lokānāṃ hitakāmyayā // BrP_72.23 //
etac cakāra lokeśaḥ śṛṇu nārada yatnataḥ /
pāpināṃ pāpamokṣāya bhūmir āpo bhaviṣyati // BrP_72.24 //
tayoś ca sārasarvasvam āhariṣyāmi pāvanam /
evaṃ niścitya bhagavāṃs tayoḥ sāraṃ samāharat // BrP_72.25 //
bhūmiṃ kamaṇḍaluṃ kṛtvā tatrāpaḥ saṃniveśya ca /
pāvamānyādibhiḥ sūktair abhimantrya ca yatnataḥ // BrP_72.26 //
trijagatpāvanīṃ śaktiṃ tatra sasmāra pāpahā /
mām uvāca sa lokeśo gṛhāṇemaṃ kamaṇḍalum // BrP_72.27 //
āpo vai mātaro devyo bhūmir mātā tathāparā /
sthityutpattivināśānāṃ hetutvam ubhayoḥ sthitam // BrP_72.28 //
atra pratiṣṭhito dharmo hy atra yajñaḥ sanātanaḥ /
atra bhuktiś ca muktiś ca sthāvaraṃ jaṅgamaṃ tathā // BrP_72.29 //
smaraṇān mānasaṃ pāpaṃ vacanād vācikaṃ tathā /
snānapānābhiṣekāc ca praṇaśyaty api kāyikam // BrP_72.30 //
etad evāmṛtaṃ loke naitasmāt pāvanaṃ param /
mayābhimantritaṃ brahman gṛhāṇemaṃ kamaṇḍalum // BrP_72.31 //
atratyaṃ vāri yaḥ kaścit smared api paṭhed api /
sa sarvakāmān āpnoti gṛhāṇemaṃ kamaṇḍalum // BrP_72.32 //
bhūtebhyaś cāpi pañcabhya āpo bhūtaṃ mahoditam /
tāsām utkṛṣṭam etasmād gṛhāṇemaṃ kamaṇḍalum // BrP_72.33 //
atra yad vāri śobhiṣṭhaṃ puṇyaṃ pāvanam eva ca /
spṛṣṭvā smṛtvā ca dṛṣṭvā ca brahman pāpād vimokṣyase // BrP_72.34 //
evam uktvā mahādevaḥ prādān mama kamaṇḍalum /
tataḥ suragaṇāḥ sarve bhaktyā procuḥ sureśvaram /
āhlādaś ca mahāṃs tatra jayaśabdo vyavartata // BrP_72.35 //
devotsave mātur ajaḥ padāgraṃ BrP_72.38a
samīkṣya pāpāt patitatvam āpa BrP_72.38b
prādāt kṛpāluḥ smaraṇāt pavitrāṃ BrP_72.38c
gaṅgāṃ pitā puṇyakamaṇḍalusthām BrP_72.38d
{nārada uvāca: }
kamaṇḍalusthitā devī tava puṇyavivardhinī /
yathā martyaṃ gatā nātha tan me vistarato vada // BrP_73.1 //
{brahmovāca: }
balir nāma mahādaityo devārir aparājitaḥ /
dharmeṇa yaśasā caiva prajāsaṃrakṣaṇena ca // BrP_73.2 //
gurubhaktyā ca satyena vīryeṇa ca balena ca /
tyāgena kṣamayā caiva trailokye nopamīyate // BrP_73.3 //
tasyarddhim unnatāṃ dṛṣṭvā devāś cintāparāyaṇāḥ /
mithaḥ samūcur amarā jeṣyāmo vai kathaṃ balim // BrP_73.4 //
tasmiñ śāsati rājyaṃ tu trailokyaṃ hatakaṇṭakam /
nārayo vyādhayo vāpi nādhayo vā kathaṃcana // BrP_73.5 //
anāvṛṣṭir adharmo vā nāstiśabdo na durjanaḥ /
svapne 'pi naiva dṛśyeta balau rājyaṃ praśāsati // BrP_73.6 //
tasyonnatiśarair bhagnāḥ kīrtikhaḍgadvidhākṛtāḥ /
tasyājñāśaktibhinnāṅgā devāḥ śarma na lebhire // BrP_73.7 //
tataḥ saṃmantrayām āsuḥ kṛtvā mātsaryam agrataḥ /
tadyaśognipradīptāṅgā viṣṇuṃ jagmuḥ suvihvalāḥ // BrP_73.8 //
{devā ūcuḥ: }
ārtāḥ sma gatasattvāḥ sma śaṅkhacakragadādhara /
asmadarthe bhavān nityam āyudhāni bibharti ca // BrP_73.9 //
tvayi nāthe jagannātha asmākaṃ duḥkham īdṛśam /
tvāṃ tu praṇamatī vāṇī kathaṃ daityaṃ namasyati // BrP_73.10 //
manasā karmaṇā vācā tvām eva śaraṇaṃ gatāḥ /
tvadaṅghriśaraṇāḥ santaḥ kathaṃ daityaṃ namemahi // BrP_73.11 //
yajāmas tvāṃ mahāyajñair vadāmo vāgbhir acyuta /
tvadekaśaraṇāḥ santaḥ kathaṃ daityaṃ namemahi // BrP_73.12 //
tvadvīryam āśritā nityaṃ devāḥ sendrapurogamāḥ /
tvayā dattaṃ padaṃ prāpya kathaṃ daityaṃ namemahi // BrP_73.13 //
sraṣṭā tvaṃ brahmamūrtyā tu viṣṇur bhūtvā tu rakṣasi /
saṃhartā rudraśaktyā tvaṃ kathaṃ daityaṃ namemahi // BrP_73.14 //
aiśvaryaṃ kāraṇaṃ loke vinaiśvaryaṃ tu kiṃ phalam /
hataiśvaryāḥ sureśāna kathaṃ daityaṃ namemahi // BrP_73.15 //
anādis tvaṃ jagaddhātar anantas tvaṃ jagadguruḥ /
antavantam amuṃ śatruṃ kathaṃ daityaṃ namemahi // BrP_73.16 //
tavaiśvaryeṇa puṣṭāṅgā jitvā trailokyam ojasā /
sthirāḥ syāmaḥ sureśāna kathaṃ daityaṃ namemahi // BrP_73.17 //
{brahmovāca: }
ity etad eva vacanaṃ śrutvā daiteyasūdanaḥ /
uvāca sarvān amarān devānāṃ kāryasiddhaye // BrP_73.18 //
{śrībhagavān uvāca: }
madbhakto 'sau balir daityo hy avadhyo 'sau surāsuraiḥ /
yathā bhavanto matpoṣyās tathā poṣyo balir mama // BrP_73.19 //
vinā tu saṃgaraṃ devā hatvā rājyaṃ triviṣṭape /
baliṃ nibadhya mantroktyā rājyaṃ vaḥ pradadāmy aham // BrP_73.20 //
{brahmovāca: }
tathety uktvā suragaṇāḥ saṃjagmur divam eva hi /
bhagavān api deveśo hy adityā garbham āviśat // BrP_73.21 //
tasminn utpadyamāne tu utsavāś ca babhūvire /
jāto 'sau vāmano brahman yajñeśo yajñapūruṣaḥ // BrP_73.22 //
etasminn antare brahman hayamedhāya dīkṣitaḥ /
balir balavatāṃ śreṣṭha ṛṣimukhyaiḥ samāhitaḥ // BrP_73.23 //
purodhasā ca śukreṇa vedavedāṅgavedinā /
makhe tasmin vartamāne yajamāne balau tathā // BrP_73.24 //
ārtvijya ṛṣimukhye tu śukre tatra purodhasi /
havirbhāgārtham āsanna- devagandharvapannage // BrP_73.25 //
dīyatāṃ bhujyatāṃ pūjā kriyatāṃ ca pṛthak pṛthak /
paripūrṇaṃ punaḥ pūrṇam evaṃ vākye pravartati // BrP_73.26 //
śanais taddeśam abhyāgād vāmanaḥ sāmagāyanaḥ /
yajñavāṭam anuprāpto vāmanaś citrakuṇḍalaḥ // BrP_73.27 //
praśaṃsamānas taṃ yajñaṃ vāmanaṃ prekṣya bhārgavaḥ /
brahmarūpadharaṃ devaṃ vāmanaṃ daityasūdanam // BrP_73.28 //
dātāraṃ yajñatapasāṃ phalaṃ hantāraṃ rakṣasām /
jñātvā tvarann athovāca rājānaṃ bhūritejasam // BrP_73.29 //
jetāraṃ kṣatradharmeṇa dātāraṃ bhaktito dhanam /
baliṃ balavatāṃ śreṣṭhaṃ sabhāryaṃ dīkṣitaṃ makhe // BrP_73.30 //
dhyāyantaṃ yajñapuruṣam utsṛjantaṃ haviḥ pṛthak /
tam āha bhṛguśārdūlaḥ śukraḥ paramabuddhimān // BrP_73.31 //
{śukra uvāca: }
yo 'sau tava makhaṃ prāpto brāhmaṇo vāmanākṛtiḥ /
nāsau vipro bale satyaṃ yajñeśo yajñavāhanaḥ // BrP_73.32 //
śiśus tvāṃ yācituṃ prāpto nūnaṃ devahitāya hi /
mayā ca saha saṃmantrya paścād deyaṃ tvayā prabho // BrP_73.33 //
{brahmovāca: }
balis tu bhārgavaṃ prāha purodhasam ariṃdamaḥ //* BrP_73.34 //
{balir uvāca: }
dhanyo 'haṃ mama yajñeśo gṛham āyāti mūrtimān /
āgatya yācate kiṃcit kiṃ mantryam avaśiṣyate // BrP_73.35 //
{brahmovāca: }
evam uktvā sabhāryo 'sau śukreṇa ca purodhasā /
jagāma yatra viprendro vāmano 'ditinandanaḥ // BrP_73.36 //
kṛtāñjalipuṭo bhūtvā kenārthitvaṃ tad ucyatām /
vāmano 'pi tadā prāha padatrayamitāṃ bhuvam // BrP_73.37 //
dehi rājendra nānyena kāryam asti dhanena kim /
tathety uktvā tu kalaśān nānāratnavibhūṣitāt // BrP_73.38 //
vāridhārāṃ puraskṛtya vāmanāya bhuvaṃ dadau /
paśyatsu ṛṣimukhyeṣu śukre caiva purodhasi // BrP_73.39 //
paśyatsu lokanātheṣu vāmanāya bhuvaṃ dadau /
paśyatsu daityasaṃgheṣu jayaśabde pravartati // BrP_73.40 //
śanais tu vāmanaḥ prāha svasti rājan sukhī bhava /
dehi me saṃmitāṃ bhūmiṃ tripadām āśu gamyate // BrP_73.41 //
tathety uvāca daityeśo yāvat paśyati vāmanam /
yajñeśo yajñapuruṣaś candrādityau stanāntare // BrP_73.42 //
yathā syātāṃ surā mūrdhni vavṛdhe vikramākṛtiḥ /
anantaś cācyuto devo vikrānto vikramākṛtiḥ /
taṃ dṛṣṭvā daityarāṭ prāha sabhāryo vinayānvitaḥ // BrP_73.43 //
{balir uvāca: }
kramasva viṣṇo lokeśa yāvacchaktyā jaganmaya /
jitaṃ mayā sureśāna sarvabhāvena viśvakṛt // BrP_73.44 //
{brahmovāca: }
tadvākyasamakālaṃ tu viṣṇuḥ prāha mahākratuḥ //* BrP_73.45 //
{viṣṇur uvāca: }
daityeśvara mahābāho kramiṣye paśya daityarāṭ //* BrP_73.46 //
{brahmovāca: }
evaṃ vadantaṃ sa prāha krama viṣṇo punaḥ punaḥ //* BrP_73.47 //
{brahmovāca: }
kūrmapṛṣṭhe padaṃ nyasya baliyajñe padaṃ nyasat /
dvitīyaṃ tu padaṃ prāpa brahmalokaṃ sanātanam // BrP_73.48 //
tṛtīyasya padasyātra sthānaṃ nāsty asureśvara /
kva kramiṣye bhuvaṃ dehi baliṃ taṃ harir abravīt /
vihasya balir apy āha sabhāryaḥ sa kṛtāñjaliḥ // BrP_73.49 //
{balir uvāca: }
tvayā sṛṣṭaṃ jagat sarvaṃ na sraṣṭāhaṃ sureśvara /
tvaddoṣād alpam abhavat kiṃ karomi jaganmaya // BrP_73.50 //
tathāpi nānṛtapūrvaṃ kadācid vacmi keśava /
satyavākyaṃ ca māṃ kurvan matpṛṣṭhe hi padaṃ nyasa // BrP_73.51 //
{brahmovāca: }
tataḥ prasanno bhagavāṃs trayīmūrtiḥ surārcitaḥ //* BrP_73.52 //
{bhagavān uvāca: }
varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te bhaktyā prīto 'smi daityarāṭ // BrP_73.53 //
{brahmovāca: }
sa tu prāha jagannāthaṃ na yāce tvāṃ trivikramam /
sa tu prādāt svayaṃ viṣṇuḥ prītaḥ san manasepsitam // BrP_73.54 //
rasātalapatitvaṃ ca bhāvi cendrapadaṃ punaḥ /
ātmādhipatyaṃ ca harir avināśi yaśo vibhuḥ // BrP_73.55 //
evaṃ dattvā baleḥ sarvaṃ sasutaṃ bhāryayānvitam /
rasātale hariḥ sthāpya baliṃ tv amaravairiṇam // BrP_73.56 //
śatakratos tathā prādāt surarājyaṃ yathābhavam /
etasminn antare tatra padaṃ prāgāt surārcitam // BrP_73.57 //
dvitīyaṃ tat padaṃ viṣṇoḥ pitur mama mahāmate /
yat padaṃ samanuprāptaṃ gṛhaṃ dṛṣṭvāpy acintayam // BrP_73.58 //
kiṃ kṛtyaṃ yac chubhaṃ me syāt pade viṣṇoḥ samāgate /
sarvasvaṃ ca samālokya śreṣṭho me syāt kamaṇḍaluḥ // BrP_73.59 //
tad vāri yat puṇyatamaṃ dattaṃ ca tripurāriṇā /
varaṃ vareṇyaṃ varadaṃ varaṃ śāntikaraṃ param // BrP_73.60 //
śubhaṃ ca śubhadaṃ nityaṃ bhuktimuktipradāyakam /
mātṛsvarūpaṃ lokānām amṛtaṃ bheṣajaṃ śuci // BrP_73.61 //
pavitraṃ pāvanaṃ pūjyaṃ jyeṣṭhaṃ śreṣṭhaṃ guṇānvitam /
smaraṇād eva lokānāṃ pāvanaṃ kiṃ nu darśanāt // BrP_73.62 //
tādṛg vāri śucir bhūtvā kalpaye 'rghāya me pituḥ /
iti saṃcintya tad vāri gṛhītvārghāya kalpitam // BrP_73.63 //
viṣṇoḥ pāde tu patitam arghavāri sumantritam /
tad vāri patitaṃ merau caturdhā vyagamad bhuvam // BrP_73.64 //
pūrve tu dakṣiṇe caiva paścime cottare tathā /
dakṣiṇe yat tu patitaṃ jaṭābhiḥ śaṃkaro mune // BrP_73.65 //
jagrāha paścime yat tu punaḥ prāyāt kamaṇḍalum /
uttare patitaṃ yat tu viṣṇur jagrāha taj jalam // BrP_73.66 //
pūrvasminn ṛṣayo devā pitaro lokapālakāḥ /
jagṛhuḥ śubhadaṃ vāri tasmāc chreṣṭhaṃ tad ucyate // BrP_73.67 //
yā dakṣiṇāṃ diśaṃ prāptā āpo vai lokamātaraḥ /
viṣṇupādaprasūtās tā brahmaṇyā lokamātaraḥ // BrP_73.68 //
maheśvarajaṭāsaṃsthāḥ parvajātaśubhodayāḥ /
tāsāṃ prabhāvasmaraṇāt sarvakāmān avāpnuyāt // BrP_73.69 //
{nārada uvāca: }
kamaṇḍalusthitā devī maheśvarajaṭāgatā /
śrutā deva yathā martyam āgatā tad bravītu me // BrP_74.1 //
{brahmovāca: }
maheśvarajaṭāsthā yā āpo devyo mahāmate /
tāsāṃ ca dvividho bheda āhartur dvayakāraṇāt // BrP_74.2 //
ekāṃśo brāhmaṇenātra vratadānasamādhinā /
gotamena śivaṃ pūjya āhṛto lokaviśrutaḥ // BrP_74.3 //
aparas tu mahāprājña kṣatriyeṇa balīyasā /
ārādhya śaṃkaraṃ devaṃ tapobhir niyamais tathā // BrP_74.4 //
bhagīrathena bhūpena āhṛto 'ṃśo 'paras tathā /
evaṃ dvairūpyam abhavad gaṅgāyā munisattama // BrP_74.5 //
{nārada uvāca: }
maheśvarajaṭāsthā yā hetunā kena gautamaḥ /
āhartā kṣatriyeṇāpi āhṛtā kena tad vada // BrP_74.6 //
{brahmovāca: }
yathānītā purā vatsa brāhmaṇenetareṇa vā /
tat sarvaṃ vistareṇāhaṃ vadiṣye prītaye tava // BrP_74.7 //
yasmin kāle sureśasya umā patny abhavat priyā /
tasminn evābhavad gaṅgā priyā śaṃbhor mahāmate // BrP_74.8 //
mama doṣāpanodāya cintayānaḥ śivas tadā /
umayā sahitaḥ śrīmān devīṃ prekṣya viśeṣataḥ // BrP_74.9 //
rasavṛttau sthito yasmān nirmame rasam uttamam /
rasikatvāt priyatvāc ca straiṇatvāt pāvanatvataḥ // BrP_74.10 //
sarvābhyo hy adhikaprītir gaṅgābhūd dvijasattama /
saivodbhūtā jaṭāmārgāt kasmiṃścit kāraṇāntare /
sa tu saṃgopayām āsa gaṅgāṃ śaṃbhur jaṭāgatām // BrP_74.12 //
śirasā ca dhṛtāṃ jñātvā na śaśāka umā tadā /
soḍhuṃ brahmañ jaṭājūṭe sthitāṃ dṛṣṭvā punaḥ punaḥ // BrP_74.13 //
amarṣeṇa bhavaṃ gorī prerayasvety abhāṣata /
naivāsau prairayac chaṃbhū rasiko rasam uttamam // BrP_74.14 //
jaṭāsv eva tadā devīṃ gopāyantaṃ vimṛśya sā /
vināyakaṃ jayāṃ skandaṃ raho vacanam abravīt // BrP_74.15 //
naivāyaṃ tridaśeśāno gaṅgāṃ tyajati kāmukaḥ /
sāpi priyā śivasyādya kathaṃ tyajati tāṃ priyām // BrP_74.16 //
evaṃ vimṛśya bahuśo gaurī cāha vināyakam //* BrP_74.17 //
{pārvaty uvāca: }
na devair nāsurair yakṣair na siddhair bhavatāpi ca /
na rājabhir athānyair vā na gaṅgāṃ tyajati prabhuḥ // BrP_74.18 //
punas tapsyāmi vā gatvā himavantaṃ nagottamam /
athavā brāhmaṇaiḥ puṇyais tapobhir hatakalmaṣaiḥ // BrP_74.19 //
tair vā jaṭāsthitā gaṅgā prārthitā bhuvam āpnuyāt //* BrP_74.20 //
{brahmovāca: }
etac chrutvā mātṛvākyaṃ mātaraṃ prāha vighnarāṭ /
bhrātrā skandena jayayā saṃmantryeha ca yujyate // BrP_74.21 //
tat kurmo mastakād gaṅgāṃ yathā tyajati me pitā /
etasminn antare brahmann anāvṛṣṭir ajāyata // BrP_74.22 //
dvir dvādaśa samā martye sarvaprāṇibhayāvahā /
tato vinaṣṭam abhavaj jagat sthāvarajaṅgamam // BrP_74.23 //
vinā tu gautamaṃ puṇyam āśramaṃ sarvakāmadam /
sraṣṭukāmaḥ purā putra sthāvaraṃ jaṅgamaṃ tathā // BrP_74.24 //
kṛto yajño mayā pūrvaṃ sa devayajano giriḥ /
mannāmā tatra vikhyātas tato brahmagiriḥ sadā // BrP_74.25 //
tam āśritya nagaśreṣṭhaṃ sarvadāste sa gautamaḥ /
tasyāśrame mahāpuṇye śreṣṭhe brahmagirau śubhe // BrP_74.26 //
ādhayo vyādhayo vāpi durbhikṣaṃ vāpy avarṣaṇam /
bhayaśokau ca dāridryaṃ na śrūyante kadācana // BrP_74.27 //
tadāśramaṃ vinānyatra havyaṃ vā kavyam eva ca /
nāsti putra tathā dātā hotā yaṣṭā tathaiva ca // BrP_74.28 //
yadaiva gautamo vipro dadāti ca juhoti ca /
tadaivāpy ayanaṃ svarge surāṇām api nānyataḥ // BrP_74.29 //
devaloke 'pi martye vā śrūyate gautamo muniḥ /
hotā dātā ca bhoktā ca sa eveti janā viduḥ // BrP_74.30 //
tac chrutvā munayaḥ sarve nānāśramanivāsinaḥ /
gautamāśramam āpṛcchann āgacchantas tapodhanāḥ // BrP_74.31 //
teṣāṃ munīnāṃ sarveṣām āgatānāṃ sa gautamaḥ /
śiṣyavat putravad bhaktyā pitṛvat poṣako 'bhavat // BrP_74.32 //
yasya yathepsitaṃ kāmaṃ yathāyogyaṃ yathākramam /
yathānurūpaṃ sarveṣāṃ śuśrūṣām akaron muniḥ // BrP_74.33 //
ājñayā gautamasyāsann oṣadhyo lokamātaraḥ /
ārādhitāḥ punas tena brahmaviṣṇumaheśvarāḥ // BrP_74.34 //
jāyante ca tadauṣadhyo lūyante ca tadaiva hi /
saṃpatsyante tadopyante gautamasya tapobalāt // BrP_74.35 //
sarvāḥ samṛddhayas tasya saṃsidhyante manogatāḥ /
pratyahaṃ vakti vinayād gautamas tv āgatān munīn // BrP_74.36 //
putravac chiṣyavac caiva preṣyavat karavāṇi kim /
pitṛvat poṣayām āsa saṃvatsaragaṇān bahūn // BrP_74.37 //
evaṃ vasatsu muniṣu trailokye khyātir āśrayāt /
tato vināyakaḥ prāha mātaraṃ bhrātaraṃ jayām // BrP_74.38 //
{vināyaka uvāca: }
devānāṃ sadane mātar gīyate gautamo dvijaḥ /
yan na sādhyaṃ suragaṇair gautamaḥ kṛtavān iti // BrP_74.39 //
evaṃ śrutaṃ mayā devi brāhmaṇasya tapobalam /
sa vipraś cālayed enāṃ mātar gaṅgāṃ jaṭāgatām // BrP_74.40 //
tapasā vānyato vāpi pūjayitvā trilocanam /
sa eva cyāvayed enāṃ jaṭāsthāṃ me pitṛpriyām // BrP_74.41 //
tatra nītir vidhātavyā tāṃ vipro yācayed yathā /
tatprabhāvāt saricchreṣṭhā śiraso 'vataraty api // BrP_74.42 //
{brahmovāca: }
ity uktvā mātaraṃ bhrātrā jayayā saha vighnarāṭ /
jagāma gautamo yatra brahmasūtradharaḥ kṛśaḥ // BrP_74.43 //
vasan katipayāhaḥsu gautamāśramamaṇḍale /
uvāca brāhmaṇān sarvāṃs tatra tatra ca vighnarāṭ // BrP_74.44 //
gacchāmaḥ svam adhiṣṭhānam āśramāṇi śucīni ca /
puṣṭāḥ sma gautamānnena pṛcchāmo gautamaṃ munim // BrP_74.45 //
iti saṃmantrya pṛcchanti munayo munisattamāḥ /
sa tān nivārayām āsa snehabuddhyā munīn pṛthak // BrP_74.46 //
{gautama uvāca: }
kṛtāñjaliḥ savinayam āsadhvam iha caiva hi /
yuṣmaccaraṇaśuśrūṣāṃ karomi munipuṃgavāḥ // BrP_74.47 //
śuśrūṣau putravan nityaṃ mayi tiṣṭhati nocitam /
bhavatāṃ bhūmidevānām āśramāntarasevanam // BrP_74.48 //
idam evāśramaṃ puṇyaṃ sarveṣām iti me matiḥ /
alam anyena munaya āśrameṇa gatena vā // BrP_74.49 //
{brahmovāca: }
iti śrutvā muner vākyaṃ vighnakṛtyam anusmaran /
uvāca prāñjalir bhūtvā brāhmaṇān sa gaṇādhipaḥ // BrP_74.50 //
{gaṇādhipa uvāca: }
annakrītā vayaṃ kiṃ no nivārayata gautamaḥ /
sāmnā naiva vayaṃ śaktā gantuṃ svaṃ svaṃ niveśanam // BrP_74.51 //
nāyam arhati daṇḍaṃ vā upakārī dvijottamaḥ /
tasmād buddhyā vyavasyāmi tat sarvair anumanyatām // BrP_74.52 //
{brahmovāca: }
tataḥ sarve dvijaśreṣṭhāḥ kriyatām ity anubruvan /
etasya tūpakārāya lokānāṃ hitakāmyayā // BrP_74.53 //
brāhmaṇānāṃ ca sarveṣāṃ śreyo yat syāt tathā kuru /
brāhmaṇānāṃ vacaḥ śrutvā mene vākyaṃ gaṇādhipaḥ // BrP_74.54 //
{vināyaka uvāca: }
kriyate guṇarūpaṃ yad gautamasya viśeṣataḥ //* BrP_74.55 //
{brahmovāca: }
anumānya dvijān sarvān punaḥ punar udāradhīḥ /
svayaṃ ca brāhmaṇo bhūtvā praṇamya brāhmaṇān punaḥ /
mātur mate sthito vidvāñ jayāṃ prāha gaṇeśvaraḥ // BrP_74.56 //
{vināyaka uvāca: }
yathā nānyo vijānīte tathā kuru śubhānane /
gorūpadhāriṇī gaccha gautamo yatra tiṣṭhati // BrP_74.57 //
śālīn khāda vināśyātha vikāraṃ kuru bhāmini /
kṛte prahāre huṃkāre prekṣite cāpi kiṃcana /
pata dīnaṃ svanaṃ kṛtvā na mriyasva na jīva ca // BrP_74.58 //
{brahmovāca: }
tathā cakāra vijayā vighneśvaramate sthitā /
yatrāsīd gautamo vipro jayā gorūpadhāriṇī // BrP_74.59 //
jagāma śālīn khādantī tāṃ dadarśa sa gautamaḥ /
gāṃ dṛṣṭvā vikṛtāṃ vipras tāṃ tṛṇena nyavārayat // BrP_74.60 //
nivāryamāṇā sā tena svanaṃ kṛtvā papāta gauḥ /
tasyāṃ tu patitāyāṃ ca hāhākāro mahān abhūt // BrP_74.61 //
svanaṃ śrutvā ca dṛṣṭvā ca gautamasya viceṣṭitam /
vyathitā brāhmaṇāḥ prāhur vighnarājapuraskṛtāḥ // BrP_74.62 //
{brāhmaṇā ūcuḥ: }
ito gacchāmahe sarve na sthātavyaṃ tavāśrame /
putravat poṣitāḥ sarve pṛṣṭo 'si munipuṃgava // BrP_74.63 //
{brahmovāca: }
iti śrutvā munir vākyaṃ viprāṇāṃ gacchatāṃ tadā /
vajrāhata ivāsīt sa viprāṇāṃ purato 'patat // BrP_74.64 //
tam ūcur brāhmaṇāḥ sarve paśyemāṃ patitāṃ bhuvi /
rudrāṇāṃ mātaraṃ devīṃ jagatāṃ pāvanīṃ priyām // BrP_74.65 //
tīrthadevasvarūpiṇyām asyāṃ gavi vidher balāt /
patitāyāṃ muniśreṣṭha gantavyam avaśiṣyate // BrP_74.66 //
cīrṇaṃ vrataṃ kṣayaṃ yāti yathā vāsas tvadāśrame /
vayaṃ nānyadhanā brahman kevalaṃ tu tapodhanāḥ // BrP_74.67 //
{brahmovāca: }
viprāṇāṃ purataḥ sthitvā vinītaḥ prāha gautamaḥ //* BrP_74.68 //
{gautama uvāca: }
bhavanta eva śaraṇaṃ pūtaṃ māṃ kartum arhatha //* BrP_74.69 //
{brahmovāca: }
tataḥ provāca bhagavān vighnarāḍ brāhmaṇair vṛtaḥ //* BrP_74.70 //
{vighnarāja uvāca: }
naiveyaṃ mriyate tatra naiva jīvati tatra kim /
vadāmo 'smin susaṃdigdhe niṣkṛtiṃ gatim eva vā // BrP_74.71 //
{gautama uvāca: }
katham utthāsyatīyaṃ gaur atha cāsmiṃś ca niṣkṛtim /
vaktum arhatha tat sarvaṃ kariṣye 'ham asaṃśayam // BrP_74.72 //
{brāhmaṇā ūcuḥ: }
sarveṣāṃ ca matenāyaṃ vadiṣyati ca buddhimān /
etad vākyam athāsmākaṃ pramāṇaṃ tava gautama // BrP_74.73 //
{brahmovāca: }
brāhmaṇaiḥ preryamāṇo 'sau gautamena balīyasā /
vighnakṛd brahmavapuṣā prāha sarvān idaṃ vacaḥ // BrP_74.74 //
{vighnarāja uvāca: }
sarveṣāṃ ca matenāhaṃ vadiṣyāmi yathārthavat /
anumanyantu munayo madvākyaṃ gautamo 'pi ca // BrP_74.75 //
maheśvarajaṭājūṭe brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ /
kamaṇḍalusthitaṃ vāri tiṣṭhatīti hi śuśruma // BrP_74.76 //
tad ānayasva tarasā tapasā niyamena ca /
tenābhiṣiñca gām etāṃ bhagavan bhuvam āśritām /
tato vatsyāmahe sarve pūrvavat tava veśmani // BrP_74.77 //
{brahmovāca: }
ity uktavati viprendre brāhmaṇānāṃ ca saṃsadi /
tatrāpatat puṣpavṛṣṭir jayaśabdo vyavardhata /
tataḥ kṛtāñjalir namro gautamo vākyam abravīt // BrP_74.78 //
{gautama uvāca: }
tapasāgniprasādena devabrahmaprasādataḥ /
bhavatāṃ ca prasādena matsaṃkalpo 'nusidhyatām // BrP_74.79 //
{brahmovāca: }
evam astv iti taṃ viprā āpṛcchan munipuṃgavam /
svāni sthānāni te jagmuḥ samṛddhāny annavāribhiḥ // BrP_74.80 //
yāteṣu teṣu vipreṣu bhrātrā saha gaṇeśvaraḥ /
jayayā saha suprītaḥ kṛtakṛtyo nyavartata // BrP_74.81 //
gateṣu brahmavṛndeṣu gaṇeśe ca gate tathā /
gautamo 'pi muniśreṣṭhas tapasā hatakalmaṣaḥ // BrP_74.82 //
dhyāyaṃs tadarthaṃ sa muniḥ kim idaṃ mama saṃsthitam /
ity evaṃ bahuśo dhyāyañ jñānena jñātavān dvija // BrP_74.83 //
niścitya devakāryārtham ātmanaḥ kilbiṣāṃ gatim /
lokānām upakāraṃ ca śaṃbhoḥ prīṇanam eva ca // BrP_74.84 //
umāyāḥ prīṇanaṃ cāpi gaṅgānayanam eva ca /
sarvaṃ śreyaskaraṃ manye mayi naiva ca kilbiṣam // BrP_74.85 //
ity evaṃ manasā dhyāyan suprīto 'bhūd dvijottamaḥ /
ārādhya jagatām īśaṃ trinetraṃ vṛṣabhadhvajam // BrP_74.86 //
ānayiṣye saricchreṣṭhāṃ prītā 'stu girijā mama /
sapatnī jagadambāyā maheśvarajaṭāsthitā // BrP_74.87 //
evaṃ hi saṃkalpya munipravīraḥ BrP_74.88a
sa gautamo brahmagirer jagāma BrP_74.88b
kailāsam ādhiṣṭhitam ugradhanvanā BrP_74.88c
surārcitaṃ priyayā brahmavṛndaiḥ BrP_74.88d
{nārada uvāca: }
kailāsaśikharaṃ gatvā gautamo bhagavān ṛṣiḥ /
kiṃ cakāra tapo vāpi kāṃ cakre stutim uttamām // BrP_75.1 //
{brahmovāca: }
giriṃ gatvā tato vatsa vācaṃ saṃyamya gautamaḥ /
āstīrya sa kuśān prājñaḥ kailāse parvatottame // BrP_75.2 //
upaviśya śucir bhūtvā stotraṃ cedaṃ tato jagau /
apatat puṣpavṛṣṭiś ca stūyamāne maheśvare // BrP_75.3 //
{gautama uvāca: }
bhogārthināṃ bhogam abhīpsitaṃ ca BrP_75.4a
dātuṃ mahānty aṣṭavapūṃṣi dhatte BrP_75.4b
somo janānāṃ guṇavanti nityaṃ BrP_75.4c
devaṃ mahādevam iti stuvanti BrP_75.4d
kartuṃ svakīyair viṣayaiḥ sukhāni BrP_75.5a
bhartuṃ samastaṃ sacarācaraṃ ca BrP_75.5b
saṃpattaye hy asya vivṛddhaye ca BrP_75.5c
mahīmayaṃ rūpam itīśvarasya BrP_75.5d
sṛṣṭeḥ sthiteḥ saṃharaṇāya bhūmer BrP_75.6a
ādhāram ādhātum apāṃ svarūpam BrP_75.6b
bheje śivaḥ śāntatanur janānāṃ BrP_75.6c
sukhāya dharmāya jagat pratiṣṭhitam BrP_75.6d
kālavyavasthām amṛtasravaṃ ca BrP_75.7a
jīvasthitiṃ sṛṣṭim atho vināśanam BrP_75.7b
mudaṃ prajānāṃ sukham unnatiṃ ca BrP_75.7c
cakre 'rkacandrāgnimayaṃ śarīram BrP_75.7d
vṛddhiṃ gatiṃ śaktim athākṣarāṇi BrP_75.8a
jīvavyavasthāṃ mudam apy anekām BrP_75.8b
sraṣṭuṃ kṛtaṃ vāyur itīśarūpaṃ BrP_75.8c
tvaṃ vetsi nūnaṃ bhagavan bhavantam BrP_75.8d
bhedair vinā naiva kṛtir na dharmo BrP_75.9a
nātmīyam anyan na diśo 'ntarikṣam BrP_75.9b
dyāvāpṛthivyau na ca bhuktimuktī BrP_75.9c
tasmād idaṃ vyomavapus taveśa BrP_75.9d
dharmaṃ vyavasthāpayituṃ vyavasya BrP_75.10a
ṛksāmaśāstrāṇi yajuś ca śākhāḥ BrP_75.10b
loke ca gāthāḥ smṛtayaḥ purāṇam BrP_75.10c
ityādiśabdātmakatām upaiti BrP_75.10d
yaṣṭā kratur yāny api sādhanāni BrP_75.11a
ṛtvikpradeśaṃ phaladeśakālāḥ BrP_75.11b
tvam eva śaṃbho paramārthatattvaṃ BrP_75.11c
vadanti yajñāṅgamayaṃ vapus te BrP_75.11d
kartā pradātā pratibhūḥ pradānaṃ BrP_75.12a
sarvajñasākṣī puruṣaḥ paraś ca BrP_75.12b
pratyātmabhūtaḥ paramārtharūpas BrP_75.12c
tvam eva sarvaṃ kim u vāgvilāsaiḥ BrP_75.12d
na vedaśāstrair gurubhiḥ pradiṣṭo BrP_75.13a
na nāsi buddhyādibhir apradhṛṣyaḥ BrP_75.13b
ajo 'prameyaḥ śivaśabdavācyas BrP_75.13c
tvam asti satyaṃ bhagavan namas te BrP_75.13d
ātmaikatāṃ svaprakṛtiṃ kadācid BrP_75.14a
aikṣac chivaḥ saṃpad iyaṃ mameti BrP_75.14b
pṛthak tadaivābhavad apratarkya BrP_75.14c
acintyaprabhāvo bahuviśvamūrtiḥ BrP_75.14d
bhāve 'bhivṛddhā ca bhave bhave ca BrP_75.15a
svakāraṇaṃ kāraṇam āsthitā ca BrP_75.15b
nityā śivā sarvasulakṣaṇā vā BrP_75.15c
vilakṣaṇā viśvakarasya śaktiḥ BrP_75.15d
utpādanaṃ saṃsthitir annavṛddhi BrP_75.16a
layāḥ satāṃ yatra sanātanās te BrP_75.16b
ekaiva mūrtir na samasti kiṃcid BrP_75.16c
asādhyam asyā dayitā harasya BrP_75.16d
yadartham annāni dhanāni jīvā BrP_75.17a
yacchanti kurvanti tapāṃsi dharmān BrP_75.17b
sāpīyam ambā jagato janitrī BrP_75.17c
priyā tu somasya mahāsukīrtiḥ BrP_75.17d
yad īkṣitaṃ kāṅkṣati vāsavo 'pi BrP_75.18a
yannāmato maṅgalam āpnuyāc ca BrP_75.18b
yā vyāpya viśvaṃ vimalīkaroti BrP_75.18c
somā sadā somasamānarūpā BrP_75.18d
brahmādijīvasya carācarasya BrP_75.19a
buddhyakṣicaitanyamanaḥsukhāni BrP_75.19b
yasyāḥ prasādāt phalavanti nityaṃ BrP_75.19c
vāgīśvarī lokaguroḥ suramyā BrP_75.19d
caturmukhasyāpi mano malīnaṃ BrP_75.20a
kim anyajantor iti cintya mātā BrP_75.20b
gaṅgāvatāraṃ vividhair upāyaiḥ BrP_75.20c
sarvaṃ jagat pāvayituṃ cakāra BrP_75.20d
śrutīḥ samālakṣya haraprabhutvaṃ BrP_75.21a
viśvasya lokaḥ sakalaiḥ pramāṇaiḥ BrP_75.21b
kṛtvā ca dharmān bubhuje ca bhogān BrP_75.21c
vibhūtir eṣā tu sadāśivasya BrP_75.21d
kāryakriyākārakasādhanānāṃ BrP_75.22a
vedoditānām atha laukikānām BrP_75.22b
yat sādhyam utkṛṣṭatamaṃ priyaṃ ca BrP_75.22c
proktā ca sā siddhir anādikartuḥ BrP_75.22d
dhyātvā varaṃ brahma paraṃ pradhānaṃ BrP_75.23a
yat sārabhūtaṃ yad upāsitavyam BrP_75.23b
yat prāpya muktā na punar bhavanti BrP_75.23c
sadyogino muktir umāpatiḥ saḥ BrP_75.23d
yathā yathā śaṃbhur ameyamāyā BrP_75.24a
rūpāṇi dhatte jagato hitāya BrP_75.24b
tadyogayogyāni tathaiva dhatse BrP_75.24c
pativratātvaṃ tvayi mātar evam BrP_75.24d
{brahmovāca: }
ity evaṃ stuvatas tasya purastād vṛṣabhadhvajaḥ /
umayā sahitaḥ śrīmān gaṇeśādigaṇair vṛtaḥ // BrP_75.25 //
sākṣād āgatya taṃ śaṃbhuḥ prasanno vākyam abravīt //* BrP_75.26 //
{śiva uvāca: }
kiṃ te gautama dāsyāmi bhaktistotravrataiḥ śubhaiḥ /
parituṣṭo 'smi yācasva devānām api duṣkaram // BrP_75.27 //
{brahmovāca: }
iti śrutvā jaganmūrter vākyaṃ vākyaviśāradaḥ /
harṣabāṣpaparītāṅgo gautamaḥ paryacintayat // BrP_75.28 //
aho daivam aho dharmo hy aho vai viprapūjanam /
aho lokagatiś citrā aho dhātar namo 'stu te // BrP_75.29 //
{gautama uvāca: }
jaṭāsthitāṃ śubhāṃ gaṅgāṃ dehi me tridaśārcita /
yadi tuṣṭo 'si deveśa trayīdhāma namo 'stu te // BrP_75.30 //
{īśvara uvāca: }
trayāṇām upakārārthaṃ lokānāṃ yācitaṃ tvayā /
ātmanas tūpakārāya tad yācasvākutobhayaḥ // BrP_75.31 //
{gautama uvāca: }
stotreṇānena ye bhaktās tvāṃ ca devīṃ stuvanti vai /
sarvakāmasamṛddhāḥ syur etad dhi varayāmy aham // BrP_75.32 //
{brahmovāca: }
evam astv iti deveśaḥ parituṣṭo 'bravīd vacaḥ /
anyān api varān matto yācasva vigatajvaraḥ // BrP_75.33 //
evam uktas tu harṣeṇa gautamaḥ prāha śaṃkaram //* BrP_75.34 //
{gautama uvāca: }
imāṃ devīṃ jaṭāsaṃsthāṃ pāvanīṃ lokapāvanīm /
tava priyāṃ jagannātha utsṛja brahmaṇo girau // BrP_75.35 //
sarvāsāṃ tīrthabhūtā tu yāvad gacchati sāgaram /
brahmahatyādipāpāni manovākkāyikāni ca // BrP_75.36 //
snānamātreṇa sarvāṇi vilayaṃ yāntu śaṃkara /
candrasūryoparāge ca ayane viṣuve tathā // BrP_75.37 //
saṃkrāntau vaidhṛtau puṇya- tīrtheṣv anyeṣu yat phalam /
asyās tu smaraṇād eva tat puṇyaṃ jāyatāṃ hara // BrP_75.38 //
ślāghyaṃ kṛte tapaḥ proktaṃ tretāyāṃ yajñakarma ca /
dvāpare yajñadāne ca dānam eva kalau yuge // BrP_75.39 //
yugadharmāś ca ye sarve deśadharmās tathaiva ca /
deśakālādisaṃyoge yo dharmo yatra śasyate // BrP_75.40 //
yad anyatra kṛtaṃ puṇyaṃ snānadānādisaṃyamaiḥ /
asyās tu smaraṇād eva tat puṇyaṃ jāyatāṃ hara // BrP_75.41 //
yatra yatra tv iyaṃ yāti yāvat sāgaragāminī /
tatra tatra tvayā bhāvyam eṣa cāstu varo varaḥ // BrP_75.42 //
yojanānāṃ tūpari tu daśa yāvac ca saṃkhyayā /
tadantarapraviṣṭānāṃ mahāpātakinām api // BrP_75.43 //
tat pitṝṇāṃ ca teṣāṃ ca snānāyāgacchatāṃ śiva /
snāne cāpy antare mṛtyor muktibhājo bhavantu vai // BrP_75.44 //
ekataḥ sarvatīrthāni svargamartyarasātale /
eṣā tebhyo viśiṣṭā tu alaṃ śaṃbho namo 'stu te // BrP_75.45 //
{brahmovāca: }
tad gautamavacaḥ śrutvā tathāstv ity abravīc chivaḥ /
asyāḥ parataraṃ tīrthaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati // BrP_75.46 //
satyaṃ satyaṃ punaḥ satyaṃ vede ca pariniṣṭhitam /
sarveṣāṃ gautamī puṇyā ity uktvāntaradhīyata // BrP_75.47 //
tato gate bhagavati lokapūjite BrP_75.48a
tadājñayā pūrṇabalaḥ sa gautamaḥ BrP_75.48b
jaṭāṃ samādāya saridvarāṃ tāṃ BrP_75.48c
surair vṛto brahmagiriṃ viveśa BrP_75.48d
tatas tu gautame prāpte jaṭām ādāya nārada /
puṣpavṛṣṭir abhūt tatra samājagmuḥ sureśvarāḥ // BrP_75.49 //
ṛṣayaś ca mahābhāgā brāhmaṇāḥ kṣatriyās tathā /
jayaśabdena taṃ vipraṃ pūjayanto mudānvitāḥ // BrP_75.50 //
{nārada uvāca: }
maheśvarajaṭājuṭād gaṅgām ādāya gautamaḥ /
āgatya brahmaṇaḥ puṇye tataḥ kim akarod girau // BrP_76.1 //
{brahmovāca: }
ādāya gautamo gaṅgāṃ śuciḥ prayatamānasaḥ /
pūjito devagandharvais tathā girinivāsibhiḥ // BrP_76.2 //
girer mūrdhni jaṭāṃ sthāpya smaran devaṃ trilocanam /
uvāca prāñjalir bhūtvā gaṅgāṃ sa dvijasattamaḥ // BrP_76.3 //
{gautama uvāca: }
trilocanajaṭodbhūte sarvakāmapradāyini /
kṣamasva mātaḥ śāntāsi sukhaṃ yāhi hitaṃ kuru // BrP_76.4 //
{brahmovāca: }
evam uktā gautamena gaṅgā provāca gautamam /
divyarūpadharā devī divyasraganulepanā // BrP_76.5 //
{gaṅgovāca: }
gaccheyaṃ devasadanam athavāpi kamaṇḍalum /
rasātalaṃ vā gaccheyaṃ jātas tvaṃ satyavāg asi // BrP_76.6 //
{gautama uvāca: }
trayāṇām upakārārthaṃ lokānāṃ yācitā mayā /
śaṃbhunā ca tathā dattā devi tan nānyathā bhavet // BrP_76.7 //
{brahmovāca: }
tad gautamavacaḥ śrutvā gaṅgā mene dvijeritam /
tredhātmānaṃ vibhajyātha svargamartyarasātale // BrP_76.8 //
svarge caturdhā vyagamat saptadhā martyamaṇḍale /
rasātale caturdhaiva saivaṃ pañcadaśākṛtiḥ // BrP_76.9 //
sarvatra sarvabhūtaiva sarvapāpavināśinī /
sarvakāmapradā nityaṃ saiva vede pragīyate // BrP_76.10 //
martyā martyagatām eva paśyanti na talaṃ gatām /
naiva svargagatāṃ martyāḥ paśyanty ajñānabuddhayaḥ // BrP_76.11 //
yāvat sāgaragā devī tāvad devamayī smṛtā /
utsṛṣṭā gautamenaiva prāyāt pūrvārṇavaṃ prati // BrP_76.12 //
tato devarṣibhir juṣṭāṃ mātaraṃ jagataḥ śubhām /
gautamo muniśārdūlaḥ pradakṣiṇam athākarot // BrP_76.13 //
trilocanaṃ sureśānaṃ prathamaṃ pūjya gautamaḥ /
ubhayos tīrayoḥ snānaṃ karomīti dadhe matim // BrP_76.14 //
smṛtamātras tadā tatrā- virāsīt karuṇārṇavaḥ /
tatra snānaṃ kathaṃ sidhyed ity evaṃ śarvam abravīt // BrP_76.15 //
kṛtāñjalipuṭo bhūtvā bhaktinamras trilocanam //* BrP_76.16 //
{gautama uvāca: }
devadeva maheśāna tīrthasnānavidhiṃ mama /
brūhi samyaṅ maheśāna lokānāṃ hitakāmyayā // BrP_76.17 //
{śiva uvāca: }
maharṣe śṛṇu sarvaṃ ca vidhiṃ godāvarībhavam /
pūrvaṃ nāndīmukhaṃ kṛtvā dehaśuddhiṃ vidhāya ca // BrP_76.18 //
brāhmaṇān bhojayitvā ca teṣām ājñāṃ pragṛhya ca /
brahmacaryeṇa gacchanti patitālāpavarjitāḥ // BrP_76.19 //
yasya hastau ca pādau ca manaś caiva susaṃyatam /
vidyā tapaś ca kīrtiś ca sa tīrthaphalam aśnute // BrP_76.20 //
bhāvaduṣṭiṃ parityajya svadharmapariniṣṭhitaḥ /
śrāntasaṃvāhanaṃ kurvan dadyād annaṃ yathocitam // BrP_76.21 //
akiṃcanebhyaḥ sādhubhyo dadyād vastrāṇi kambalān /
śṛṇvan harikathāṃ divyāṃ tathā gaṅgāsamudbhavām /
anena vidhinā gacchan samyak tīrthaphalaṃ labhet // BrP_76.22 //
{brahmovāca: }
tryambakaś ca iti prāha gautamaṃ munibhir vṛtam //* BrP_77.1 //
{śiva uvāca: }
dvihastamātre tīrthāni saṃbhaviṣyanti gautama /
sarvatrāhaṃ saṃnihitaḥ sarvakāmapradas tathā // BrP_77.2 //
{brahmovāca: }
gaṅgādvāre prayāge ca tathā sāgarasaṃgame /
eteṣu puṇyadā puṃsāṃ muktidā sā bhagīrathī // BrP_7.3 //
narmadā tu saricchreṣṭhā parvate 'marakaṇṭake /
yamunā saṃgatā tatra prabhāse tu sarasvatī // BrP_77.4 //
kṛṣṇā bhīmarathī caiva tuṅgabhadrā tu nārada /
tisṛṇāṃ saṃgamo yatra tat tīrthaṃ muktidaṃ nṛṇām // BrP_77.5 //
payouṣṇī saṃgatā yatra tatratyā tac ca muktidam /
iyaṃ tu gautamī vatsa yatra kvāpi mamājñayā // BrP_77.6 //
sarveṣāṃ sarvadā nṝṇāṃ snānān muktiṃ pradāsyati /
kiṃcitkāle puṇyatamaṃ kiṃcittīrthaṃ surāgame // BrP_77.7 //
sarveṣāṃ sarvadā tīrthaṃ gautamī nātra saṃśayaḥ /
tisraḥ koṭyo 'rdhakoṭī ca yojanānāṃ śatadvaye // BrP_77.8 //
tīrthāni muniśārdūla saṃbhaviṣyanti gautama /
iyaṃ māheśvarī gaṅgā gautamī vaiṣṇavīti ca // BrP_77.9 //
brāhmī godāvarī nandā sunandā kāmadāyinī /
brahmatejaḥsamānītā sarvapāpapraṇāśanī // BrP_77.10 //
smaraṇād eva pāpaugha- hantrī mama sadā priyā /
pañcānām api bhūtānām āpaḥ śreṣṭhatvam āgatāḥ // BrP_77.11 //
tatrāpi tīrthabhūtās tu tasmād āpaḥ parāḥ smṛtāḥ /
tāsāṃ bhāgīrathī śreṣṭhā tābhyo 'pi gautamī tathā // BrP_77.12 //
ānītā sajaṭā gaṅgā asyā nānyac chubhāvaham /
svarge bhuvi tale vāpi tīrthaṃ sarvārthadaṃ mune // BrP_77.13 //
{brahmovāca: }
ity etat kathitaṃ putra gautamāya mahātmane /
sākṣād dhareṇa tuṣṭena mayā tava niveditam // BrP_77.14 //
evaṃ sā gautamī gaṅgā sarvebhyo 'py adhikā matā /
tatsvarūpaṃ ca kathitaṃ kuto 'nyā śravaṇaspṛhā // BrP_77.15 //
{nārada uvāca: }
dvividhā saiva gaditā ekāpi surasattama /
eko bhedas tu kathito brāhmaṇenāhṛto yataḥ // BrP_78.1 //
kṣatriyeṇāparo 'py aṃśo jaṭāsv eva vyavasthitaḥ /
bhavasya devadevasya āhṛtas tad vadasva me // BrP_78.2 //
{brahmovāca: }
vaivasvatānvaye jāta ikṣvākukulasaṃbhavaḥ /
purā vai sagaro nāma rājāsīd atidhārmikaḥ // BrP_78.3 //
yajvā dānaparo nityaṃ dharmācāravicāravān /
tasya bhāryādvayaṃ cāsīt patibhaktiparāyaṇam // BrP_78.4 //
tasya vai saṃtatir nābhūd iti cintāparo 'bhavat /
vasiṣṭhaṃ gṛham āhūya saṃpūjya vidhivat tataḥ // BrP_78.5 //
uvāca vacanaṃ rājā saṃtateḥ kāraṇaṃ prati /
iti tadvacanaṃ śrutvā dhyātvā rājānam abravīt // BrP_78.6 //
{vasiṣṭha uvāca: }
sapatnīkaḥ sadā rājann ṛṣipūjāparo bhava //* BrP_78.7 //
{brahmovāca: }
ity uktvā sa munir vipra yathāsthānaṃ jagāma ha /
ekadā tasya rājarṣer gṛham āgāt taponidhiḥ // BrP_78.8 //
tasyarṣeḥ pūjanaṃ cakre sa saṃtuṣṭo 'bravīd vacam /
varaṃ brūhi mahābhāgety ukte putrān sa cāvṛṇot // BrP_78.9 //
sa muniḥ prāha rājānam ekasyāṃ vaṃśadhārakaḥ /
putro bhūyāt tathānyasyāṃ ṣaṣṭisāhasrakaṃ sutāḥ // BrP_78.10 //
varaṃ dattvā munau yāte putrā jātāḥ sahasraśaḥ /
sa yajñān subahūṃś cakre hayamedhān sudakṣiṇān // BrP_78.11 //
ekasmin hayamedhe vai dīkṣito vidhivan nṛpaḥ /
putrān nyayojayad rājā sasainyān hayarakṣaṇe // BrP_78.12 //
kvacid antaram āsādya hayaṃ jahre śatakratuḥ /
mārgamāṇāś ca te putrā naivāpaśyan hayaṃ tadā // BrP_78.13 //
sahasrāṇāṃ tathā ṣaṣṭir nānāyuddhaviśāradāḥ /
teṣu paśyatsu rakṣāṃsi putreṣu sagarasya hi // BrP_78.14 //
prokṣitaṃ tad dhayaṃ nītvā te rasātalam āgaman /
rākṣasān māyayā yuktān naivāpaśyanta sāgarāḥ // BrP_78.15 //
na dṛṣṭvā te hayaṃ putrāḥ sagarasya balīyasaḥ /
itaś cetaś carantas te naivāpaśyan hayaṃ tadā // BrP_78.16 //
devalokaṃ tadā jagmuḥ parvatāṃś ca sarāṃsi ca /
vanāni ca vicinvanto naivāpaśyan hayaṃ tadā // BrP_78.17 //
kṛtasvastyayano rājā ṛtvigbhiḥ kṛtamaṅgalaḥ /
adṛṣṭvā tu paśuṃ ramyaṃ rājā cintām upeyivān // BrP_78.18 //
aṭantaḥ sāgarāḥ sarve devalokam upāgaman /
hayaṃ tam anucinvantas tatrāpi na hayo 'bhavat // BrP_78.19 //
tato mahīṃ samājagmuḥ parvatāṃś ca vanāni ca /
tatrāpi ca hayaṃ naiva dṛṣṭavanto nṛpātmajāḥ // BrP_78.20 //
etasminn antare tatra daivī vāg abhavat tadā /
rasātale hayo baddha āste nānyatra sāgarāḥ // BrP_78.21 //
iti śrutvā tato vākyaṃ gantukāmā rasātalam /
akhanan pṛthivīṃ sarvāṃ paritaḥ sāgarās tataḥ // BrP_78.22 //
te kṣudhārtā mṛdaṃ śuṣkāṃ bhakṣayantas tv aharniśam /
nyakhanaṃś cāpi jagmuś ca satvarās te rasātalam // BrP_78.23 //
tān āgatān bhūpasutān sāgarān balinaḥ kṛtīn /
śrutvā rakṣāṃsi saṃtrastā vyagaman kapilāntikam // BrP_78.24 //
kapilo 'pi mahāprājñas tatra śete rasātale /
purā ca sādhitaṃ tena devānāṃ kāryam uttamam // BrP_78.25 //
vinidreṇa tataḥ śrāntaḥ siddhe kārye surān prati /
abravīt kapilaḥ śrīmān nidrāsthānaṃ prayacchatha // BrP_78.26 //
rasātalaṃ dadus tasmai punar āha surān muniḥ /
yo mām utthāpayen mando bhasmī bhūyāc ca satvaram // BrP_78.27 //
tataḥ śaye talagato no cen na svapna eva hi /
tathety uktaḥ suragaṇais tatra śete rasātale // BrP_78.28 //
tasya prabhāvaṃ te jñātvā rākṣasā māyayā yutāḥ /
sāgarāṇāṃ ca sarveṣāṃ vadhopāyaṃ pracakrire // BrP_78.29 //
vinā yuddhena te bhītā rākṣasāḥ satvarās tadā /
āgatya yatra sa muniḥ kapilaḥ kopano mahān // BrP_78.30 //
śirodeśe hayaṃ te vai baddhvātha tvarayānvitāḥ /
dūre sthitvā mauninaś ca prekṣantaḥ kiṃ bhaved iti // BrP_78.31 //
tatas tu sāgarāḥ sarve nirviśanto rasātalam /
dadṛśus te hayaṃ baddhaṃ śayānaṃ puruṣaṃ tathā // BrP_78.32 //
taṃ menire ca hartāraṃ kratuhantāram eva ca /
enaṃ hatvā mahāpāpaṃ nayāmo 'śvaṃ nṛpāntikam // BrP_78.33 //
kecid ūcuḥ paśuṃ baddhaṃ nayāmo 'nena kiṃ phalam /
tadāhur apare śūrā rājānaḥ śāsakā vayam // BrP_78.34 //
utthāpyainaṃ mahāpāpaṃ hanmaḥ kṣātreṇa varcasā /
te taṃ jaghnur muniṃ pādair bruvanto niṣṭhurāṇi ca // BrP_78.35 //
tataḥ kopena mahatā kapilo munisattamaḥ /
sāgarān īkṣayām āsa tān kopād bhasmasāt karot // BrP_78.36 //
jajvalus te tatas tatra sāgarāḥ sarva eva hi /
tat tu sarvaṃ na jānāti dīkṣitaḥ sagaro nṛpaḥ // BrP_78.37 //
nāradaḥ kathayām āsa sagarāya mahātmane /
kapilasya tu saṃsthānaṃ hayasyāpi tu saṃsthitim // BrP_78.38 //
rākṣasānāṃ tu vikṛtiṃ sāgarāṇāṃ ca nāśanam /
tataś cintāparo rājā kartavyaṃ nāvabudhyata // BrP_78.39 //
aparo 'pi sutaś cāsīd asamañjā iti śrutaḥ /
sa tu bālāṃs tathā paurān maurkhyāt kṣipati cāmbhasi // BrP_78.40 //
sagaro 'py atha vijñaptaḥ pauraiḥ saṃmilitais tadā /
durnayaṃ tasya taṃ jñātvā tataḥ kruddho 'bravīn nṛpaḥ // BrP_78.41 //
svān amātyāṃs tadā rājā deśatyāgaṃ karotv ayam /
asamañjāḥ kṣatradharma- tyāgī vai bālaghātakaḥ // BrP_78.42 //
sagarasya tu tad vākyaṃ śrutvāmātyās tvarānvitāḥ /
tatyajur nṛpateḥ putram asamañjā gato vanam // BrP_78.43 //
sāgarā brahmaśāpena naṣṭāḥ sarve rasātale /
eko 'pi ca vanaṃ prāpta idānīṃ kā gatir mama // BrP_78.44 //
aṃśumān iti vikhyātaḥ putras tasyāsamañjasaḥ /
ānāyya bālakaṃ rājā kāryaṃ tasmai nyavedayat // BrP_78.45 //
kapilaṃ ca samārādhya aṃśumān api bālakaḥ /
sagarāya hayaṃ prādāt tataḥ pūrṇo 'bhavat kratuḥ // BrP_78.46 //
tasyāpi putras tejasvī dilīpa iti dhārmikaḥ /
tasyāpi putro matimān bhagīratha iti śrutaḥ // BrP_78.47 //
pitāmahānāṃ sarveṣāṃ gatiṃ śrutvā suduḥkhitaḥ /
sagaraṃ nṛpaśārdūlaṃ papraccha vinayānvitaḥ // BrP_78.48 //
sāgarāṇāṃ tu sarveṣāṃ niṣkṛtis tu kathaṃ bhavet /
bhagīrathaṃ nṛpaḥ prāha kapilo vetti putraka // BrP_78.49 //
tasya tad vacanaṃ śrutvā bālaḥ prāyād rasātalam /
kapilaṃ ca namaskṛtvā sarvaṃ tasmai nyavedayat // BrP_78.50 //
sa munis tu ciraṃ dhyātvā tapasārādhya śaṃkaram /
jaṭājalena svapitṝn āplāvya nṛpasattama // BrP_78.51 //
tataḥ kṛtārtho bhavitā tvaṃ ca te pitaras tathā /
tathā karomīti muniṃ praṇamya punar abravīt // BrP_78.52 //
kva gacche 'haṃ muniśreṣṭha kartavyaṃ cāpi tad vada //* BrP_78.53 //
{kapila uvāca: }
kailāsaṃ taṃ naraśreṣṭha gatvā stuhi maheśvaram /
tapaḥ kuru yathāśakti tataś cepsitam āpsyasi // BrP_78.54 //
{brahmovāca: }
tac chrutvā sa muner vākyaṃ muniṃ natvā tv agān nagam /
kailāsaṃ sa śucir bhūtvā bālo bālakriyānvitaḥ /
tapase niścayaṃ kṛtvā uvāca sa bhagīrathaḥ // BrP_78.55 //
{bhagīratha uvāca: }
bālo 'haṃ bālabuddhiś ca bālacandradhara prabho /
nāhaṃ kimapi jānāmi tataḥ prīto bhava prabho // BrP_78.56 //
vāgbhir manobhiḥ kṛtibhiḥ kadācin BrP_78.57a
mamopakurvanti hite ratā ye BrP_78.57b
tebhyo hitārthaṃ tv iha cāmareśa BrP_78.57c
somaṃ namasyāmi surādipūjyam BrP_78.57d
utpādito yair abhivardhitaś ca BrP_78.58a
samānagotraś ca samānadharmā BrP_78.58b
teṣām abhīṣṭāni śivaḥ karotu BrP_78.58c
bālendumauliṃ praṇato 'smi nityam BrP_78.58d
{brahmovāca: }
evaṃ tu bruvatas tasya purastād abhavac chivaḥ /
vareṇa cchandayāno vai bhagīratham uvāca ha // BrP_78.59 //
{śiva uvāca: }
yan na sādhyaṃ suragaṇair deyaṃ tat te mayā dhruvam /
vadasva nirbhayo bhūtvā bhagīratha mahāmate // BrP_78.60 //
{brahmovāca: }
bhagīrathaḥ praṇamyeśaṃ hṛṣṭaḥ provāca śaṃkaram //* BrP_78.61 //
{bhagīratha uvāca: }
jaṭāsthitāṃ pitṝṇāṃ me pāvanāya saridvarām /
tām eva dehi deveśa sarvam āptaṃ tato bhavet // BrP_78.62 //
{brahmovāca: }
maheśo 'pi vihasyātha bhagīratham uvāca ha //* BrP_78.63 //
{śiva uvāca: }
dattā mayeyaṃ te putra punas tāṃ stuhi suvrata //* BrP_78.64 //
{brahmovāca: }
tad devavacanaṃ śrutvā tadarthaṃ tu tapo mahat /
stutiṃ cakāra gaṅgāyā bhaktyā prayatamānasaḥ // BrP_78.65 //
tasyā api prasādaṃ ca prāpya bālo 'py abālavat /
gaṅgāṃ maheśvarāt prāptām ādāyāgād rasātalam // BrP_78.66 //
nyavedayat sa munaye kapilāya mahātmane /
yathoditaprakāreṇa gaṅgāṃ saṃsthāpya yatnataḥ // BrP_78.67 //
pradakṣiṇam athāvartya kṛtāñjalipuṭo 'bravīt //* BrP_78.68 //
{bhagīratha uvāca: }
devi me pitaraḥ śāpāt kapilasya mahāmuneḥ /
prāptās te vigatiṃ mātas tasmāt tān pātum arhasi // BrP_78.69 //
{brahmovāca: }
tathety uktvā suranadī sarveṣām upakārikā /
lokānām upakārārthaṃ pitṝṇāṃ pāvanāya ca // BrP_78.70 //
agastyapītasyāmbhodheḥ pūraṇāya viśeṣataḥ /
smaraṇād eva pāpānāṃ nāśāya suranimnagā // BrP_78.71 //
bhagīrathoditaṃ cakre rasātalatale sthitān /
bhasmībhūtān nṛpasutān sāgarāṃś ca viśeṣataḥ // BrP_78.72 //
vinirdagdhān athāplāvya khātapūram athākarot /
tato meruṃ samāplāvya sthitāṃ bālo 'bravīn nṛpaḥ // BrP_78.73 //
karmabhūmau tvayā bhāvyaṃ tathety āgād dhimālayam /
himavatparvatāt puṇyād bhārataṃ varṣam abhyagāt // BrP_78.74 //
tanmadhyataḥ puṇyanadī prāyāt pūrvārṇavaṃ prati /
evam eṣāpi te proktā gaṅgā kṣātrā mahāmune // BrP_78.75 //
māheśvarī vaiṣṇavī ca saiva brāhmī ca pāvanī /
bhāgīrathī devanadī himavacchikharāśrayā // BrP_78.76 //
maheśvarajaṭāvāri evaṃ dvaividhyam āgatam /
vindhyasya dakṣiṇe gaṅgā gautamī sā nigadyate /
uttare sāpi vindhyasya bhāgīrathy abhidhīyate // BrP_78.77 //
{nārada uvāca: }
na manas tṛptim ādhatte kathāḥ śṛṇvat tvayeritāḥ /
pṛthak tīrthaphalaṃ śrotuṃ pravṛttaṃ mama mānasam // BrP_79.1 //
kramaśo brāhmaṇānītāṃ gaṅgāṃ me prathamaṃ vada /
pṛthak tīrthaphalaṃ puṇyaṃ setihāsaṃ yathākramam // BrP_79.2 //
{brahmovāca: }
tīrthānāṃ ca pṛthag bhāvaṃ phalaṃ māhātmyam eva ca /
sarvaṃ vaktuṃ na śaknomi na ca tvaṃ śravaṇe kṣamaḥ // BrP_79.3 //
tathāpi kiṃcid vakṣyāmi śṛṇu nārada yatnataḥ /
yāny uktāni ca tīrthāni śrutivākyāni yāni ca // BrP_79.4 //
tāni vakṣyāmi saṃkṣepān namaskṛtvā trilocanam /
yatrāsau bhagavān āsīt pratyakṣas tryambako mune // BrP_79.5 //
tryambakaṃ nāma tat tīrthaṃ bhuktimuktipradāyakam /
vārāham aparaṃ tīrthaṃ triṣu lokeṣu viśrutam // BrP_79.6 //
tasya rūpaṃ pravakṣyāmi nāma viṣṇor yathābhavat /
purā devān parābhūya yajñam ādāya rākṣasaḥ // BrP_79.7 //
rasātalam anuprāptaḥ sindhusena iti śrutaḥ /
yajñe talam anuprāpte niryajñā hy abhavan mahī // BrP_79.8 //
nāyaṃ loko 'sti na paro yajñe naṣṭa itītvarāḥ /
surās tam eva viviśū rasātalam anudviṣam // BrP_79.9 //
nāśaknuvaṃs tu taṃ jetuṃ devā indrapurogamāḥ /
viṣṇuṃ purāṇapuruṣaṃ gatvā tasmai nyavedayan // BrP_79.10 //
rākṣasasya tu tat karma yajñabhraṃśam aśeṣataḥ /
tataḥ provāca bhagavān vārāhaṃ vapur āsthitaḥ // BrP_79.11 //
śaṅkhacakragadāpāṇir gatvā caiva rasātalam /
ānayiṣye makhaṃ puṇyaṃ hatvā rākṣasapuṃgavān // BrP_79.12 //
svaḥ prayāntu surāḥ sarve vyetu vo mānaso jvaraḥ /
yena gaṅgā talaṃ prāptā pathā tenaiva cakradhṛk // BrP_79.13 //
jagāma tarasā putra bhuvaṃ bhittvā rasātalam /
sa varāhavapuḥ śrīmān rasātalanivāsinaḥ // BrP_79.14 //
rākṣasān dānavān hatvā mukhe dhṛtvā mahādhvaram /
vārāharūpī bhagavān makham ādāya yajñabhuk // BrP_79.15 //
yena prāpa talaṃ viṣṇuḥ pathā tenaiva śatrujit /
mukhe nyasya mahāyajñaṃ niścakrāma rasātalāt // BrP_79.16 //
tatra brahmagirau devāḥ pratīkṣāṃ cakrire hareḥ /
pathas tasmād viniḥsṛtya gaṅgāsravaṇam abhyagāt // BrP_79.17 //
prākṣālayac ca svāṅgāni asṛgliptāni nārada /
gaṅgāmbhasā tatra kuṇḍaṃ vārāham abhavat tataḥ // BrP_79.18 //
mukhe nyastaṃ mahāyajñaṃ devānāṃ purato hariḥ /
dattavāṃs tridaśaśreṣṭho mukhād yajño 'bhyajāyata // BrP_79.19 //
tataḥ prabhṛti yajñāṅgaṃ pradhānaṃ sruva ucyate /
vārāharūpam abhavad evaṃ vai kāraṇāntarāt // BrP_79.20 //
tasmāt puṇyatamaṃ tīrthaṃ vārāhaṃ sarvakāmadam /
tatra snānaṃ ca dānaṃ ca sarvakratuphalapradam // BrP_79.21 //
tatra sthito 'pi yaḥ kaścit pitṝn smarati puṇyakṛt /
vimuktāḥ sarvapāpebhyaḥ pitaraḥ svargam āpnuyuḥ // BrP_79.22 //
{brahmovāca: }
kuśāvartasya māhātmyam ahaṃ vaktuṃ na te kṣamaḥ /
tasya smaraṇamātreṇa kṛtakṛtyo bhaven naraḥ // BrP_80.1 //
kuśāvartam iti khyātaṃ narāṇāṃ sarvakāmadam /
kuśenāvartitaṃ yatra gautamena mahātmanā // BrP_80.2 //
kuśenāvartayitvā tu ānayām āsa tāṃ muniḥ /
tatra snānaṃ ca dānaṃ ca pitṝṇāṃ tṛptidāyakam // BrP_80.3 //
nīlagaṅgā saricchreṣṭhā niḥsṛtā nīlaparvatāt /
tatra snānādi yat kiṃcit karoti prayato naraḥ // BrP_80.4 //
sarvaṃ tad akṣayaṃ vidyāt pitṝṇāṃ tṛptidāyakam /
viśrutaṃ triṣu lokeṣu kapotaṃ tīrtham uttamam // BrP_80.5 //
tasya rūpaṃ ca vakṣyāmi mune śṛṇu mahāphalam /
tatra brahmagirau kaścid vyādhaḥ paramadāruṇaḥ // BrP_80.6 //
hinasti brāhmaṇān sādhūn yatīn gopakṣiṇo mṛgān /
evaṃbhūtaḥ sa pāpātmā krodhano 'nṛtabhāṣaṇaḥ // BrP_80.7 //
bhīṣaṇākṛtir atyugro nīlākṣo hrasvabāhukaḥ /
danturo naṣṭanāsākṣo hrasvapāt pṛthukukṣikaḥ // BrP_80.8 //
hrasvodaro hrasvabhujo vikṛto gardabhasvanaḥ /
pāśahastaḥ pāpacittaḥ pāpiṣṭhaḥ sadhanuḥ sadā // BrP_80.9 //
tasya bhāryā tathābhūtā apatyāny api nārada /
tayā tu preryamāṇo 'sau viveśa gahanaṃ vanam // BrP_80.10 //
sa jaghāna mṛgān pāpaḥ pakṣiṇo bahurūpiṇaḥ /
pañjare prākṣipat kāṃścij jīvamānāṃs tathetarān // BrP_80.11 //
kṣudhayā paritaptāṅgo vihvalas tṛṣayā tathā /
bhrāntadeśo bahutaraṃ nyavartata gṛhaṃ prati // BrP_80.12 //
tato 'parāhṇe saṃprāpte nivṛtte madhumādhave /
kṣaṇāt taḍid garjitaṃ ca sābhraṃ caivābhavat tadā // BrP_80.13 //
vavau vāyuḥ sāśmavarṣo vāridhārātibhīṣaṇaḥ /
sa gacchaṃl lubdhakaḥ śrāntaḥ panthānaṃ nāvabudhyata // BrP_80.14 //
jalaṃ sthalaṃ gartam atho panthānam athavā diśaḥ /
na bubodha tadā pāpaḥ śrāntaḥ śaraṇam apy atha // BrP_80.15 //
kva gacchāmi kva tiṣṭheyaṃ kiṃ karomīty acintayat /
sarveṣāṃ prāṇināṃ prāṇān āhartāhaṃ yathāntakaḥ // BrP_80.16 //
mamāpy antakaraṃ bhūtaṃ saṃprāptaṃ cāśmavarṣaṇam /
trātāraṃ naiva paśyāmi śilāṃ vā vṛkṣam antike // BrP_80.17 //
evaṃ bahuvidhaṃ vyādho vicintyāpaśyad antike /
vane vanaspatim iva nakṣatrāṇāṃ yathātrijam // BrP_80.18 //
mṛgāṇāṃ ca yathā siṃham āśramāṇāṃ gṛhādhipam /
indriyāṇāṃ mana iva trātāraṃ prāṇināṃ nagam // BrP_80.19 //
śreṣṭhaṃ viṭapinaṃ śubhraṃ śākhāpallavamaṇḍitam /
tam āśrityopaviṣṭo 'bhūt klinnavāsā sa lubdhakaḥ // BrP_80.20 //
smaran bhāryām apatyāni jīveyur athavā na vā /
etasminn antare tatra cāstaṃ prāpto divākaraḥ // BrP_80.21 //
tam eva nagam āśritya kapoto bhāryayā saha /
putrapautraiḥ parivṛto hy āste tatra nagottame // BrP_80.22 //
sukhena nirbhayo bhūtvā sutṛptaḥ prīta eva ca /
bahavo vatsarā yātā vasatas tasya pakṣiṇaḥ // BrP_80.23 //
pativratā tasya bhāryā suprītā tena caiva hi /
koṭare tannage śreṣṭhe jalavāyvagnivarjite // BrP_80.24 //
bhāryāputraiḥ parivṛtaḥ sarvadāste kapotakaḥ /
tasmin dine daivavaśāt kapotaś ca kapotakī // BrP_80.25 //
bhakṣyārthaṃ tu ubhau yātau kapoto nagam abhyagāt /
sāpi daivavaśāt putra pañjarasthaiva vartate // BrP_80.26 //
gṛhītā lubdhakenātha jīvamāneva vartate /
kapotako 'py apatyāni mātṛhīnāny udīkṣya ca // BrP_80.27 //
varṣaṃ ca bhīṣaṇaṃ prāptam astaṃ yāto divākaraḥ /
svakoṭaraṃ tayā hīnam ālokya vilalāpa saḥ // BrP_80.28 //
tāṃ baddhāṃ pañjarasthāṃ vā na bubodha kapotarāṭ /
anvārebhe kapoto vai priyāyā guṇakīrtanam // BrP_80.29 //
nādyāpy āyāti kalyāṇī mama harṣavivardhinī /
mama dharmasya jananī mama dehasya ceśvarī // BrP_80.30 //
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ saiva nityaṃ sahāyinī /
tuṣṭe hasantī ruṣṭe ca mama duḥkhapramārjanī // BrP_80.31 //
sakhī mantreṣu sā nityaṃ mama vākyaratā sadā /
nādyāpy āyāti kalyāṇī saṃprayāte 'pi bhāskare // BrP_80.32 //
na jānāti vrataṃ mantraṃ daivaṃ dharmārtham eva ca /
pativratā patiprāṇā patimantrā patipriyā // BrP_80.33 //
nādyāpy āyāti kalyāṇī kiṃ karomi kva yāmi vā /
kiṃ me gṛhaṃ kānanaṃ ca tayā hīnaṃ hi dṛśyate // BrP_80.34 //
tayā yuktaṃ śriyā yuktaṃ bhīṣaṇaṃ vāpi śobhanam /
nādyāpy āyāti me kāntā yayā gṛham udīritam // BrP_80.35 //
vinānayā na jīviṣye tyaje vāpi priyāṃ tanum /
kiṃ kurvantu tv apatyāni luptadharmas tv ahaṃ punaḥ // BrP_80.36 //
evaṃ vilapatas tasya bhartur vākyaṃ niśamya sā /
pañjarasthaiva sā vākyaṃ bhartāram idam abravīt // BrP_80.37 //
{kapotaky uvāca: }
atrāham asmi baddhaiva vivaśāsmi khagottama /
ānītāhaṃ lubdhakena baddhā pāśair mahāmate // BrP_80.38 //
dhanyāsmy anugṛhītāsmi patir vakti guṇān mama /
sato vāpy asato vāpi kṛtārthāhaṃ na saṃśayaḥ // BrP_80.39 //
tuṣṭe bhartari nārīṇāṃ tuṣṭāḥ syuḥ sarvadevatāḥ /
viparyaye tu nārīṇām avaśyaṃ nāśam āpnuyāt // BrP_80.40 //
tvaṃ daivaṃ tvaṃ prabhur mahyaṃ tvaṃ suhṛt tvaṃ parāyaṇam /
tvaṃ vrataṃ tvaṃ paraṃ brahma svargo mokṣas tvam eva ca // BrP_80.41 //
mā cintāṃ kuru kalyāṇa dharme buddhiṃ sthirāṃ kuru /
tvatprasādāc ca bhuktā hi bhogāś ca vividhā mayā /
alaṃ khedena majjena dharme buddhiṃ kuru sthirām // BrP_80.43 //
{brahmovāca: }
iti śrutvā priyāvākyam uttatāra nagottamāt /
yatra sā pañjarasthā tu kapotī vartate tvaram // BrP_80.44 //
tām āgatya priyāṃ dṛṣṭvā mṛtavac cāpi lubdhakam /
mocayāmīti tām āha niśceṣṭo lubdhako 'dhunā // BrP_80.45 //
mā muñcasva mahābhāga jñātvā saṃbandham asthiram /
lubdhānāṃ khecarā hy annaṃ jīvo jīvasya cāśanam // BrP_80.46 //
nāparādhaṃ smarāmy asya dharmabuddhiṃ sthirāṃ kuru /
gurur agnir dvijātīnāṃ varṇānāṃ brāhmaṇo guruḥ // BrP_80.47 //
patir eva guruḥ strīṇāṃ sarvasyābhyāgato guruḥ /
abhyāgatam anuprāptaṃ vacanais toṣayanti ye // BrP_80.48 //
teṣāṃ vāgīśvarī devī tṛptā bhavati niścitam /
tasyānnasya pradānena śakras tṛptim avāpnuyāt // BrP_80.49 //
pitaraḥ pādaśaucena annādyena prajāpatiḥ /
tasyopacārād vai lakṣmīr viṣṇunā prītim āpnuyāt // BrP_80.50 //
śayane sarvadevās tu tasmāt pūjyatamo 'tithiḥ /
abhyāgatam anuśrāntaṃ sūryoḍhaṃ gṛham āgatam /
taṃ vidyād devarūpeṇa sarvakratuphalo hy asau // BrP_80.51 //
abhyāgataṃ śrāntam anuvrajanti BrP_80.52a
devāś ca sarve pitaro 'gnayaś ca BrP_80.52b
tasmin hi tṛpte mudam āpnuvanti BrP_80.52c
gate nirāśe 'pi ca te nirāśāḥ BrP_80.52d
tasmāt sarvātmanā kānta duḥkhaṃ tyaktvā śamaṃ vraja /
kṛtvā tiṣṭha śubhāṃ buddhiṃ dharmakṛtyaṃ samācara // BrP_80.53 //
upakāro 'pakāraś ca pravarāv iti saṃmatau /
upakāriṣu sarvo 'pi karoty upakṛtiṃ punaḥ // BrP_80.54 //
apakāriṣu yaḥ sādhuḥ puṇyabhāk sa udāhṛtaḥ //* BrP_80.55 //
{kapota uvāca: }
āvayor anurūpaṃ ca tvayoktaṃ sādhu manyase /
kiṃtu vaktavyam apy asti tac chṛṇuṣva varānane // BrP_80.56 //
sahasraṃ bharate kaścic chatam anyo daśāparaḥ /
ātmānaṃ ca sukhenānyo vayaṃ kaṣṭodaraṃbharāḥ // BrP_80.57 //
gartadhānyadhanāḥ kecit kuśūladhanino 'pare /
ghaṭakṣiptadhanāḥ kecic cañcukṣiptadhanā vayam // BrP_80.58 //
pūjayāmi kathaṃ śrāntam abhyāgatam imaṃ śubhe //* BrP_80.59 //
{kapoty uvāca: }
agnir āpaḥ śubhā vāṇī tṛṇakāṣṭhādikaṃ ca yat /
etad apy arthine deyaṃ śītārto lubdhakas tv ayam // BrP_80.60 //
{brahmovāca: }
etac chrutvā priyāvākyaṃ vṛkṣam āruhya pakṣirāṭ /
ālokayām āsa tadā vahniṃ dūraṃ dadarśa ha // BrP_80.61 //
sa tu gatvā vahnideśaṃ cañcunolmukam āharat /
puro 'gniṃ jvālayām āsa lubdhakasya kapotakaḥ // BrP_80.62 //
śuṣkakāṣṭhāni parṇāni tṛṇāni ca punaḥ punaḥ /
agnau nikṣepayām āsa niśīthe sa kapotarāṭ // BrP_80.63 //
tam agniṃ jvalitaṃ dṛṣṭvā lubdhakaḥ śītaduḥkhitaḥ /
avaśāni svakāṅgāni pratāpya sukham āptavān // BrP_80.64 //
kṣudhāgninā dahyamānaṃ vyādhaṃ dṛṣṭvā kapotakī /
mā muñcasva mahābhāga iti bhartāram abravīt // BrP_80.65 //
svaśarīreṇa duḥkhārtaṃ lubdhakaṃ prīṇayāmi tam /
iṣṭātithīnāṃ ye lokās tāṃs tvaṃ prāpnuhi suvrata // BrP_80.66 //
{kapota uvāca: }
mayi tiṣṭhati naivāyaṃ tava dharmo vidhīyate /
iṣṭātithir bhavāmīha anujānīhi māṃ śubhe // BrP_80.67 //
{brahmovāca: }
ity uktvāgniṃ trir āvartya smaran devaṃ caturbhujam /
viśvātmakaṃ mahāviṣṇuṃ śaraṇyaṃ bhaktavatsalam // BrP_80.68 //
yathāsukhaṃ juṣasveti vadann agniṃ tathāviśat /
taṃ dṛṣṭvāgnau kṣiptajīvaṃ lubdhako vākyam abravīt // BrP_80.69 //
{lubdhaka uvāca: }
aho mānuṣadehasya dhig jīvitam idaṃ mama /
yad idaṃ pakṣirājena madarthe sāhasaṃ kṛtam // BrP_80.70 //
{brahmovāca: }
evaṃ bruvantaṃ taṃ lubdhaṃ pakṣiṇī vākyam abravīt //* BrP_80.71 //
{kapotaky uvāca: }
māṃ tvaṃ muñca mahābhāga dūraṃ yāty eṣa me patiḥ //* BrP_80.72 //
{brahmovāca: }
tasyās tad vacanaṃ śrutvā pañjarasthāṃ kapotakīm /
lubdhako mocayām āsa tarasā bhītavat tadā // BrP_80.73 //
sāpi pradakṣiṇaṃ kṛtvā patim agniṃ tadā jagau //* BrP_80.74 //
{kapoty uvāca: }
strīṇām ayaṃ paro dharmo yad bhartur anuveśanam /
vede ca vihito mārgaḥ sarvalokeṣu pūjitaḥ // BrP_80.75 //
vyālagrāhī yathā vyālaṃ bilād uddharate balāt /
evaṃ tv anugatā nārī saha bhartrā divaṃ vrajet // BrP_80.76 //
tisraḥ koṭyo 'rdhakoṭī ca yāni romāṇi mānuṣe /
tāvatkālaṃ vaset svarge bhartāraṃ yānugacchati // BrP_80.77 //
namaskṛtvā bhuvaṃ devān gaṅgāṃ cāpi vanaspatīn /
āśvāsya tāny apatyāni lubdhakaṃ vākyam abravīt // BrP_80.78 //
{kapoty uvāca: }
tvatprasādān mahābhāga upapannaṃ mamedṛśam /
apatyānāṃ kṣamasveha bhartrā yāmi triviṣṭapam // BrP_80.79 //
{brahmovāca: }
ity uktvā pakṣiṇī sādhvī praviveśa hutāśanam /
praviṣṭāyāṃ hutavahe jayaśabdo nyavartata // BrP_80.80 //
gagane sūryasaṃkāśaṃ vimānam atiśobhanam /
tadārūḍhau suranibhau daṃpatī dadṛśe tataḥ // BrP_80.81 //
harṣeṇa procatur ubhau lubdhakaṃ vismayānvitam //* BrP_80.82 //
{daṃpatī ūcatuḥ: }
gacchāvas tridaśasthānam āpṛṣṭo 'si mahāmate /
āvayoḥ svargasopānam atithis tvaṃ namo 'stu te // BrP_80.83 //
{brahmovāca: }
vimānavaram ārūḍhau tau dṛṣṭvā lubdhako 'pi saḥ /
sadhanuḥ pañjaraṃ tyaktvā kṛtāñjalir abhāṣata // BrP_80.84 //
{lubdhaka uvāca: }
na tyaktavyo mahābhāgau deyaṃ kiṃcid ajānate /
aham atrātithir mānyo niṣkṛtiṃ vaktum arhathaḥ // BrP_80.85 //
{daṃpatī ūcatuḥ: }
gautamīṃ gaccha bhadraṃ te tasyāḥ pāpaṃ nivedaya /
tatraivāplavanāt pakṣaṃ sarvapāpair vimokṣyase // BrP_80.86 //
muktapāpaḥ punas tatra gaṅgāyām avagāhane /
aśvamedhaphalaṃ puṇyaṃ prāpya puṇyo bhaviṣyasi // BrP_80.87 //
saridvarāyāṃ gautamyāṃ brahmaviṣṇvīśasaṃbhuvi /
punar āplavanād eva tyaktvā dehaṃ malīmasam // BrP_80.88 //
vimānavaram ārūḍhaḥ svargaṃ gantāsy asaṃśayam //* BrP_80.89 //
{brahmovāca: }
tac chrutvā vacanaṃ tābhyāṃ tathā cakre sa lubdhakaḥ /
vimānavaram ārūḍho divyarūpadharo 'bhavat // BrP_80.90 //
divyamālyāmbaradharaḥ pūjyamāno 'psarogaṇaiḥ /
kapotaś ca kapotī ca tṛtīyo lubdhakas tathā /
gaṅgāyāś ca prabhāveṇa sarve vai divam ākraman // BrP_80.91 //
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ kāpotam iti viśrutam /
tatra snānaṃ ca dānaṃ ca pitṛpūjanam eva ca // BrP_80.92 //
japayajñādikaṃ karma tad ānantyāya kalpate //* BrP_80.93 //
{brahmovāca: }
kārttikeyaṃ paraṃ tīrthaṃ kaumāram iti viśrutam /
yannāmaśravaṇād eva kulavān rūpavān bhavet // BrP_81.1 //
nihate tārake daitye svasthe jāte triviṣṭape /
kārttikeyaṃ sutaṃ jyeṣṭhaṃ prītyā provāca pārvatī // BrP_81.2 //
yathāsukhaṃ bhuṅkṣva bhogāṃs trailokye manasaḥ priyān /
mamājñayā prītamanāḥ pituś caiva prasādataḥ // BrP_81.3 //
evam uktaḥ sa vai mātrā viśākho devatāstriyaḥ /
yathāsukhaṃ balād reme devapatnyo 'pi remire // BrP_81.4 //
tataḥ saṃbhujyamānāsu devapatnīṣu nārada /
nāśaknuvan vārayituṃ kārttikeyaṃ divaukasaḥ // BrP_81.5 //
tato nivedayām āsuḥ pārvatyai putrakarma tat /
asakṛd vāryamāṇo 'pi mātrā devaiḥ sa śaktidhṛk // BrP_81.6 //
naivāsāv akarod vākyaṃ strīṣv āsaktas tu ṣaṇmukhaḥ /
abhiśāpabhayād bhītā pārvatī paryacintayat // BrP_81.7 //
putrasnehāt tathaiveśā devānāṃ kāryasiddhaye /
devapatnyaś ciraṃ rakṣyā iti matvā punaḥ punaḥ // BrP_81.8 //
yasyāṃ tu ramate skandaḥ pārvatī tv api tādṛśī /
tadrūpam ātmanaḥ kṛtvā vartayām āsa pārvatī // BrP_81.9 //
indrasya varuṇasyāpi bhāryām āhūya ṣaṇmukhaḥ /
yāvat paśyati tasyāṃ tu mātṛrūpam apaśyata // BrP_81.10 //
tām apāsya namasyātha punar anyām athāhvayat /
tasyāṃ tu mātṛrūpaṃ sa prekṣya lajjām upeyivān // BrP_81.11 //
evaṃ bahvīṣu tad rūpaṃ dṛṣṭvā mātṛmayaṃ jagat /
iti saṃcintya gāṅgeyo vairāgyam agamat tadā // BrP_81.12 //
sa tu mātṛkṛtaṃ jñātvā pravṛttasya nivartanam /
nivāryaś ced ahaṃ bhogāt kiṃtu pūrvaṃ pravartitaḥ // BrP_81.13 //
tasmān mātṛkṛtaṃ sarvaṃ mama hāsyāspadaṃ tv iti /
lajjayā parayā yukto gautamīm agamat tadā // BrP_81.14 //
iyaṃ ca mātṛrūpā me śṛṇotu mama bhāṣitam /
itaḥ strīnāmadheyaṃ yan mama mātṛsamaṃ matam // BrP_81.15 //
evaṃ jñātvā lokanāthaḥ pārvatyā saha śaṃkaraḥ /
putraṃ nivārayām āsa vṛttam ity abravīd guruḥ // BrP_81.16 //
tataḥ surapatiḥ prītaḥ kiṃ dadāmīti cintayan /
kṛtāñjalipuṭaḥ skandaḥ pitaraṃ punar abravīt // BrP_81.17 //
{skanda uvāca: }
senāpatiḥ surapatis tava putro 'ham ity api /
alam etena deveśa kiṃ varaiḥ surapūjita // BrP_81.18 //
athavā dātukāmo 'si lokānāṃ hitakāmyayā /
yāce 'haṃ nātmanā deva tad anujñātum arhasi // BrP_81.19 //
mahāpātakinaḥ kecid gurudārābhigāminaḥ /
atrāplavanamātreṇa dhautapāpā bhavantu te // BrP_81.20 //
āpnuvantūttamāṃ jātiṃ tiryañco 'pi sureśvara /
kurūpo rūpasaṃpattim atra snānād avāpnuyāt // BrP_81.21 //
{brahmovāca: }
evam astv iti taṃ śaṃbhuḥ pratyanandat suteritam /
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ kārttikeyam iti śrutam /
tatra snānaṃ ca dānaṃ ca sarvakratuphalapradam // BrP_81.22 //
{brahmovāca: }
yat khyātaṃ kṛttikātīrthaṃ kārttikeyād anantaram /
tasya śravaṇamātreṇa somapānaphalaṃ labhet // BrP_82.1 //
purā tārakanāśāya bhavareto 'pibat kaviḥ /
retogarbhaṃ kaviṃ dṛṣṭvā ṛṣipatnyo 'spṛhan mune // BrP_82.2 //
saptarṣīṇām ṛtusnātāṃ varjayitvā tv arundhatīm /
tāsu garbhaḥ samabhavat ṣaṭsu strīṣu tadāgnitaḥ // BrP_82.3 //
tapyamānās tu śobhiṣṭhā ṛtusnātās tu tā mune /
kiṃ kurmaḥ kva nu gacchāmaḥ kiṃ kṛtvā sukṛtaṃ bhavet // BrP_82.4 //
ity uktvā tā mitho gaṅgāṃ vyagrā gatvā vyapīḍayan /
tābhyas te niḥsṛtā garbhāḥ phenarūpās tadāmbhasi // BrP_82.5 //
ambhasā tv ekatāṃ prāptā vāyunā sarva eva hi /
ekarūpas tadā tābhyaḥ ṣaṇmukhaḥ samajāyata // BrP_82.6 //
srāvayitvā tu tān garbhān ṛṣipatnyo gṛhān yayuḥ /
tāsāṃ vikṛtarūpāṇi dṛṣṭvā te ṛṣayo 'bruvan // BrP_82.7 //
gamyatāṃ gamyatāṃ śīghraṃ svairī vṛttir na yujyate /
strīṇām iti tato vatsa nirastāḥ patibhis tu tāḥ // BrP_82.8 //
tato duḥkhaṃ samāviṣṭās tyaktāḥ svapatibhiś ca ṣaṭ /
tā dṛṣṭvā nāradaḥ prāha kārttikeyo harodbhavaḥ // BrP_82.9 //
gāṅgeyo 'gnibhavaś ceti vikhyātas tārakāntakaḥ /
taṃ yāntu na cirād eva prīto bhogaṃ pradāsyati // BrP_82.10 //
devarṣer vacanād eva samabhyetya ca ṣaṇmukham /
kṛttikāḥ svayam evaitad yathāvṛttaṃ nyavedayat // BrP_82.11 //
tābhyo vākyaṃ kṛttikābhyaḥ kārttikeyo 'numanya ca /
gautamīṃ yāntu sarvāś ca snātvāpūjya maheśvaram // BrP_82.12 //
eṣyāmi cāhaṃ tatraiva yāsyāmi suramandiram /
tathety uktvā kṛttikāś ca snātvā gaṅgāṃ ca gautamīm // BrP_82.13 //
deveśvaraṃ ca saṃpūjya kārttikeyānuśāsanāt /
deveśvaraprasādena prayayuḥ suramandiram // BrP_82.14 //
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ kṛttikātīrtham ucyate /
kārttikyāṃ kṛttikāyoge tatra yaḥ snānam ācaret // BrP_82.15 //
sarvakratuphalaṃ prāpya rājā bhavati dhārmikaḥ /
tattīrthasmaraṇaṃ vāpi yaḥ karoti śṛṇoti ca /
sarvapāpavinirmukto dīrgham āyur avāpnuyāt // BrP_82.16 //
{brahmovāca: }
daśāśvamedhikaṃ tīrthaṃ tac chṛṇuṣva mahāmune /
yasya śravaṇamātreṇa hayamedhaphalaṃ labhet // BrP_83.1 //
viśvakarmasutaḥ śrīmān viśvarūpo mahābalaḥ /
tasyāpi prathamaḥ putras tatputro bhauvano vibhuḥ // BrP_83.2 //
purodhāḥ kaśyapas tasya sarvajñānaviśāradaḥ /
tam apṛcchan mahābāhur bhauvanaḥ sārvabhauvanaḥ // BrP_83.3 //
yakṣye 'haṃ hayamedhaiś ca yugapad daśabhir mune /
ity apṛcchad guruṃ vipraṃ kva yakṣyāmi surān iti // BrP_83.4 //
so 'vadad devayajanaṃ tatra tatra nṛpottama /
yatra yatra dvijaśreṣṭhāḥ prāvartanta mahākratūn // BrP_83.5 //
tatrābhavann ṛṣigaṇā ārtvijye makhamaṇḍale /
yugapad daśamedhāni pravṛttāni purodhasā // BrP_83.6 //
pūrṇatāṃ nāyayus tāni dṛṣṭvā cintāparo nṛpaḥ /
vihāya devayajanaṃ punar anyatra tān kratūn // BrP_83.7 //
upākrāmat tathā tatra vighnadoṣās tam āyayuḥ /
dṛṣṭvāpūrṇāṃs tato yajñān rājā gurum abhāṣata // BrP_83.8 //
{rājovāca: }
deśadoṣāt kāladoṣān mama doṣāt tavāpi vā /
pūrṇatāṃ nāpnuvanti sma daśamedhāni vājinaḥ // BrP_83.9 //
{brahmovāca: }
tataś ca duḥkhito rājā kaśyapena purodhasā /
gīṣpater bhrātaraṃ jyeṣṭhaṃ gatvā saṃvartam ūcatuḥ // BrP_83.10 //
{kaśyapabhauvanāv ūcatuḥ: }
bhagavan yugapat kāryāṇy aśvamedhāni mānada /
daśa saṃpūrṇatāṃ yānti taṃ deśaṃ taṃ guruṃ vada // BrP_83.11 //
{brahmovāca: }
tato dhyātvā ṛṣiśreṣṭhaḥ saṃvarto bhauvanaṃ tadā /
abravīd gaccha brahmāṇaṃ guruṃ deśaṃ vadiṣyati // BrP_83.12 //
bhauvano 'pi mahāprājñaḥ kaśyapena mahātmanā /
āgatya mām abravīc ca guruṃ deśādikaṃ ca yat // BrP_83.13 //
tato 'ham abravaṃ putra bhauvanaṃ kaśyapaṃ tathā /
gautamīṃ gaccha rājendra sa deśaḥ kratupuṇyavān // BrP_83.14 //
ayam eva guruḥ śreṣṭhaḥ kaśyapo vedapāragaḥ /
guror asya prasādena gautamyāś ca prasādataḥ // BrP_83.15 //
ekena hayamedhena tatra snānena vā punaḥ /
setsyanti tatra yajñāś ca daśamedhāni vājinaḥ // BrP_83.16 //
tac chrutvā bhauvano rājā gautamītīram abhyagāt /
kaśyapena sahāyena hayamedhāya dīkṣitaḥ // BrP_83.17 //
tataḥ pravṛtte yajñeśe hayamedhe mahākratau /
saṃpūrṇe tu tadā rājā pṛthivīṃ dātum udyataḥ // BrP_83.18 //
tato 'ntarikṣe vāg uccair uvāca nṛpasattamam /
pūjayitvā sthitaṃ viprān ṛtvijo 'tha sadaspatīn // BrP_83.19 //
{ākāśavāg uvāca: }
purodhase kaśyapāya saśailavanakānanām /
pṛthivīṃ dātukāmena dattaṃ sarvaṃ tvayā nṛpa // BrP_83.20 //
bhūmidānaspṛhāṃ tyaktvā annaṃ dehi mahāphalam /
nānnadānasamaṃ puṇyaṃ triṣu lokeṣu vidyate // BrP_83.21 //
viśeṣatas tu gaṅgāyāḥ śraddhayā puline mune /
tvayā tu hayamedho 'yaṃ kṛtaḥ sabahudakṣiṇaḥ /
kṛtakṛtyo 'si bhadraṃ te nātra kāryā vicāraṇā // BrP_83.22 //
{brahmovāca: }
tathāpi dātukāmaṃ taṃ mahī provāca bhauvanam //* BrP_83.23 //
{pṛthivy uvāca: }
viśvakarmaja sārvabhauma mā māṃ dehi punaḥ punaḥ /
nimajje 'haṃ salilasya madhye tasmān na dīyatām // BrP_83.24 //
{brahmovāca: }
tataś ca bhauvano bhītaḥ kiṃ deyam iti cābravīt /
punaś covāca sā pṛthvī bhauvanaṃ brāhmaṇair vṛtam // BrP_83.25 //
{bhūmy uvāca: }
tilā gāvo dhanaṃ dhānyaṃ yat kiṃcid gautamītaṭe /
sarvaṃ tad akṣayaṃ dānaṃ kiṃ māṃ bhauvana dāsyasi // BrP_83.26 //
gaṅgātīraṃ samāśritya grāsam ekaṃ dadāti yaḥ /
tenāhaṃ sakalā dattā kiṃ māṃ bhauvana dāsyasi // BrP_83.27 //
{brahmovāca: }
tad bhuvo vacanaṃ śrutvā bhauvanaḥ sārvabhauvanaḥ /
tatheti matvā viprebhyo hy annaṃ prādāt suvistaram // BrP_83.28 //
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ daśāśvamedhikaṃ viduḥ /
daśānām aśvamedhānāṃ phalaṃ snānād avāpyate // BrP_83.29 //
{brahmovāca: }
paiśācaṃ tīrtham aparaṃ pūjitaṃ brahmavādibhiḥ /
tasya svarūpaṃ vakṣyāmi gautamyā dakṣiṇe taṭe // BrP_84.1 //
girir brahmagireḥ pārśve añjano nāma nārada /
tasmiñ śaile munivara śāpabhraṣṭā varāpsarā // BrP_84.2 //
añjanā nāma tatrāsīd uttamāṅgena vānarī /
kesarī nāma tadbhartā adriketi tathāparā // BrP_84.3 //
sāpi kesariṇo bhāryā śāpabhraṣṭā varāpsarā /
uttamāṅgena mārjārī sāpy āste 'ñjanaparvate // BrP_84.4 //
dakṣiṇārṇavam abhyāgāt kesarī lokaviśrutaḥ /
etasminn antare 'gastyo 'ñjanaṃ parvatam abhyagāt // BrP_84.5 //
añjanā cādrikā caiva agastyam ṛṣisattamam /
pūjayām āsatur ubhe yathānyāyaṃ yathāsukham // BrP_84.6 //
tataḥ prasanno bhagavān āhobhe vriyatāṃ varaḥ /
te āhatur ubhe 'gastyaṃ putrau dehi munīśvara // BrP_84.7 //
sarvebhyo balinau śreṣṭhau sarvalokopakārakau /
tathety uktvā muniśreṣṭho jagāmāśāṃ sa dakṣiṇām // BrP_84.8 //
tataḥ kadācit te kāle añjanā cādrikā tathā /
gītaṃ nṛtyaṃ ca hāsyaṃ ca kurvatyau girimūrdhani // BrP_84.9 //
vāyuś ca nirṛtiś cāpi te dṛṣṭvā sasmitau surau /
kāmākrāntadhiyau cobhau tadā satvaram īyatuḥ // BrP_84.10 //
bhārye bhavetām ubhayor āvāṃ devau varapradau /
te apy ūcatur astv etad remāte girimūrdhani // BrP_84.11 //
añjanāyāṃ tathā vāyor hanumān samajāyata /
adrikāyāṃ ca nirṛter adrir nāma piśācarāṭ // BrP_84.12 //
punas te āhatur ubhe putrau jātau muner varāt /
āvayor vikṛtaṃ rūpam uttamāṅgena dūṣitam // BrP_84.13 //
śāpāc chacīpates tatra yuvām ājñātum arhathaḥ /
tataḥ provāca bhagavān vāyuś ca nirṛtis tathā // BrP_84.14 //
gautamyāṃ snānadānābhyāṃ śāpamokṣo bhaviṣyati /
ity uktvā tāv ubhau prītau tatraivāntaradhīyatām // BrP_84.15 //
tato 'ñjanāṃ samādāya adriḥ paiśācamūrtimān /
bhrātur hanumataḥ prītyai snāpayām āsa mātaram // BrP_84.16 //
tathaiva hanumān gaṅgām ādāyādrim atitvaran /
mārjārarūpiṇīṃ nītvā gautamyās tīram āptavān // BrP_84.17 //
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ paiśācaṃ cāñjanaṃ tathā /
brahmaṇo girim āsādya sarvakāmapradaṃ śubham // BrP_84.18 //
yojanānāṃ tripañcāśan mārjāraṃ pūrvato bhavet /
mārjārasaṃjñitāt tasmād dhanūmantaṃ vṛṣākapim // BrP_84.19 //
phenāsaṃgamam ākhyātaṃ sarvakāmapradaṃ śubham /
tasya svarūpaṃ vyuṣṭiś ca tatraiva procyate śubhā // BrP_84.20 //
{brahmovāca: }
kṣudhātīrtham iti khyātaṃ śṛṇu nārada tanmanāḥ /
kathyamānaṃ mahāpuṇyaṃ sarvakāmapradaṃ nṛṇām // BrP_85.1 //
ṛṣir āsīt purā kaṇvas tapasvī vedavittamaḥ /
paribhramann āśramāṇi kṣudhayā paripīḍitaḥ // BrP_85.2 //
gautamasyāśramaṃ puṇyaṃ samṛddhaṃ cānnavāriṇā /
ātmānaṃ ca kṣudhāyuktaṃ samṛddhaṃ cāpi gautamam // BrP_85.3 //
vīkṣya kaṇvo 'tha vaiṣamyaṃ vairāgyam agamat tadā /
gautamo 'pi dvijaśreṣṭho hy ahaṃ tapasi niṣṭhitaḥ // BrP_85.4 //
samena yācñāyuktā syāt tasmād gautamaveśmani /
na bhokṣye 'haṃ kṣudhārto 'pi pīḍite 'pi kalevare // BrP_85.5 //
gaccheyaṃ gautamīṃ gaṅgām arjayeyaṃ ca saṃpadam /
iti niścitya medhāvī gatvā gaṅgāṃ ca pāvanīm // BrP_85.6 //
snātvā śucir yatamanā upaviśya kuśāsane /
tuṣṭāva gautamīṃ gaṅgāṃ kṣudhāṃ ca paramāpadam // BrP_85.7 //
{kaṇva uvāca: }
namo 'stu gaṅge paramārtihāriṇi BrP_85.8a
namaḥ kṣudhe sarvajanārtikāriṇi BrP_85.8b
namo maheśānajaṭodbhave śubhe BrP_85.8c
namo mahāmṛtyumukhād vinisṛte BrP_85.8d
puṇyātmanāṃ śāntarūpe krodharūpe durātmanām /
saridrūpeṇa sarveṣāṃ tāpapāpāpahāriṇi // BrP_85.9 //
kṣudhārūpeṇa sarveṣāṃ tāpapāpaprade namaḥ /
namaḥ śreyaskari devi namaḥ pāpapratardini /
namaḥ śāntikari devi namo dāridryanāśini // BrP_85.10 //
{brahmovāca: }
ity evaṃ stuvatas tasya purastād abhavad dvayam /
ekaṃ gāṅgaṃ manohāri hy aparaṃ bhīṣaṇākṛti /
punaḥ kṛtāñjalir bhūtvā namaskṛtvā dvijottamaḥ // BrP_85.11 //
{kaṇva uvāca: }
sarvamaṅgalamāṅgalye brāhmi māheśvari śubhe /
vaiṣṇavi tryambake devi godāvari namo 'stu te // BrP_85.12 //
tryambakasya jaṭodbhūte gautamasyāghanāśini /
saptadhā sāgaraṃ yānti godāvari namo 'stu te // BrP_85.13 //
sarvapāpakṛtāṃ pāpe dharmakāmārthanāśini /
duḥkhalobhamayi devi kṣudhe tubhyaṃ namo namaḥ // BrP_85.14 //
{brahmovāca: }
tat kaṇvavacanaṃ śrutvā suprīte āhatur dvijam //* BrP_85.15 //
{gaṅgākṣudhe ūcatuḥ: }
abhīṣṭaṃ vada kalyāṇa varān varaya suvrata //* BrP_85.16 //
{brahmovāca: }
provāca praṇato gaṅgāṃ kaṇvaḥ kṣudhāṃ yathākramam //* BrP_85.17 //
{kaṇva uvāca: }
dehi devi manojñāni kāmāni vibhavaṃ mama /
āyur vittaṃ ca bhuktiṃ ca muktiṃ gaṅge prayaccha me // BrP_85.18 //
{brahmovāca: }
ity uktvā gautamīṃ gaṅgāṃ kṣudhāṃ cāha dvijottamaḥ //* BrP_85.19 //
{kaṇva uvāca: }
mayi madvaṃśaje cāpi kṣudhe tṛṣṇe daridriṇi /
yāhi pāpatare rūkṣe na bhūyās tvaṃ kadācana // BrP_85.20 //
anena stavena ye vai tvāṃ stuvanti kṣudhāturāḥ /
teṣāṃ dāridryaduḥkhāni na bhaveyur varo 'paraḥ // BrP_85.21 //
asmiṃs tīrthe mahāpuṇye snānadānajapādikam /
ye kurvanti narā bhaktyā lakṣmībhājo bhavantu te // BrP_85.22 //
yas tv idaṃ paṭhate stotraṃ tīrthe vā yadi vā gṛhe /
tasya dāridryaduḥkhebhyo na bhayaṃ syād varo 'paraḥ // BrP_85.23 //
{brahmovāca: }
evam astv iti coktvā te kaṇvaṃ yāte svam ālayam /
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ kāṇvaṃ gāṅgaṃ kṣudhābhidham /
sarvapāpaharaṃ vatsa pitṝṇāṃ prītivardhanam // BrP_85.25 //
{brahmovāca: }
asti brahman mahātīrthaṃ cakratīrtham iti śrutam /
tatra snānān naro bhaktyā harer lokam avāpnuyāt // BrP_86.1 //
ekādaśyāṃ tu śuklāyām upoṣya pṛthivīpate /
gaṇikāsaṃgame snātvā prāpnuyād akṣayaṃ padam // BrP_86.2 //
purā tatra yathā vṛttaṃ tan me nigadataḥ śṛṇu /
āsīd viśvadharo nāma vaiśyo bahudhanānvitaḥ // BrP_86.3 //
uttare vayasi śreṣṭhas tasya putro 'bhavad ṛṣe /
guṇavān rūpasaṃpanno vilāsī śubhadarśanaḥ // BrP_86.4 //
prāṇebhyo 'pi priyaḥ putraḥ kāle pañcatvam āgataḥ /
tathā dṛṣṭvā tu taṃ putraṃ daṃpatī duḥkhapīḍitau // BrP_86.5 //
kurvāte sma tadā tena sahaiva maraṇe matim /
hā putra hanta kālena pāpena sudurātmanā // BrP_86.6 //
yauvane vartamāno 'pi nīto 'si guṇasāgara /
āvayoś ca tathaiva tvaṃ prāṇebhyo 'pi sudurlabhaḥ // BrP_86.7 //
itthaṃ tu ruditaṃ śrutvā daṃpatyoḥ karuṇaṃ yamaḥ /
tyaktvā nijapuraṃ tūrṇaṃ kṛpayāviṣṭamānasaḥ // BrP_86.8 //
godāvaryāḥ śubhe tīre sthito dhyāyañ janārdanam /
api svalpena kālena prajā vṛddhāḥ samantataḥ // BrP_86.9 //
iyata iti me pṛthvī kathyatāṃ kena pūritā /
na kaścin mriyate jantur bhārākrāntā vasuṃdharā // BrP_86.10 //
tato devī gatā tūrṇaṃ vasudhā munisattama /
yatrāsti surasaṃyuktaḥ śakraḥ parapuraṃjayaḥ /
dṛṣṭvā vasuṃdharām indraḥ praṇipatyedam abravīt // BrP_86.11 //
{indra uvāca: }
kim āgamanakāryaṃ ta iti me pṛthvi kathyatām //* BrP_86.12 //
{dharovāca: }
bhāreṇa guruṇā śakra pīḍitāhaṃ vinā vadham /
kāraṇaṃ praṣṭum āyātā kim idaṃ kathyatāṃ mama // BrP_86.13 //
{brahmovāca: }
iti śrutvā mahīvākyam indro vacanam abravīt //* BrP_86.14 //
{indra uvāca: }
kāraṇaṃ yadi nāma syāt tadānīṃ jñāyate mayā /
surāṇāṃ hi patir yasmād ahaṃ sarvāsu medini // BrP_86.15 //
{brahmovāca: }
atha pṛthvī tadā vākyaṃ śrutvā cāha śacīpatim /
yama ādiśyatāṃ tarhi yathā saṃharate prajāḥ // BrP_86.16 //
iti śrutvā vaco mahyā ādiṣṭāḥ siddhakiṃnarāḥ /
yamasyānayane śīghraṃ mahendreṇa mahāmune // BrP_86.17 //
tatas te satvaraṃ yātāḥ sarve vaivasvataṃ puram /
naivāpaśyan yamaṃ tatra te siddhāḥ saha kiṃnaraiḥ /
tathāgatya punar vegād vārttā śakre niveditā // BrP_86.18 //
{siddhakiṃnarā ūcuḥ: }
yamo yamapure nātha asmābhir nāvalokitaḥ /
mahatāpi suyatnena vīkṣyamāṇaḥ samantataḥ // BrP_86.19 //
{brahmovāca: }
iti śrutvā vacas teṣāṃ pṛṣṭaḥ śakreṇa vai tadā /
savitā sa pitā tasya yamaḥ kutrāsta ity atha // BrP_86.20 //
{sūrya uvāca: }
śakra godāvarītīre kṛtānto vartate 'dhunā /
caraṃs tatra tapas tīvraṃ na jāne kiṃ nu kāraṇam // BrP_86.21 //
{brahmovāca: }
iti śrutvā vaco bhānoḥ śakraḥ śaṅkām upāviśat //* BrP_86.22 //
{śakra uvāca: }
aho kaṣṭaṃ mahākaṣṭaṃ naṣṭā me suranāthatā /
godāvaryāṃ tapaḥ kuryād yamo vai duṣṭaceṣṭitaḥ /
jighṛkṣur matpadaṃ nūnaṃ devā iti matir mama // BrP_86.23 //
{brahmovāca: }
ity uktvā sahasendreṇa āhūtaś cāpsarogaṇaḥ //* BrP_86.24 //
{indra uvāca: }
kā bhavatīṣu kālasya sthitasya tapasi dviṣaḥ /
tapaḥpraṇāśane śaktā iti me śīghram ucyatām // BrP_86.25 //
{brahmovāca: }
iti śakravacaḥ śrutvā noce kāpi mahāmune /
atha śakraḥ prakopeṇa pratyuvācāpsarogaṇam // BrP_86.26 //
{indra uvāca: }
uttaraṃ nābravīt kiṃcid yāmas tarhi vayaṃ svayam /
sajjā bhavantu vibudhāḥ sainyair āyāntu mā ciram /
ghātayāmo vayaṃ śatruṃ tapasā svargakāmukam // BrP_86.27 //
{brahmovāca: }
ity ukte sati devānāṃ senā prādurbabhūva ha /
itīndrahṛdayaṃ jñātvā hariṇā lokadhāriṇā // BrP_86.28 //
preṣitaṃ cakriṇā cakraṃ rakṣaṇāya yamasya hi /
cakraṃ yatrābhavat tatra cakratīrtham anuttamam // BrP_86.29 //
athendraṃ menakā prāha śaṅkiteti vacas tadā //* BrP_86.30 //
{menakovāca: }
kālāvalokane nālaṃ kācid asti sureśvara /
maraṇaṃ ca varaṃ deva bhavato na yamāt punaḥ // BrP_86.31 //
rūpayauvanamatteyaṃ gaṇikāyācanaṃ prabho /
preṣaṇaṃ tat prayacchaiṣā svāmitvaṃ manyate tvayā // BrP_86.32 //
{brahmovāca: }
iti śrutvā vacas tasyāḥ śakraḥ suravareśvaraḥ /
ādideśābalāṃ kṣāmāṃ satkṛtya gaṇikāṃ tathā // BrP_86.33 //
{śakra uvāca: }
gaṇike gaccha me kāryaṃ kuru sundari mā ciram /
kṛtakṛtyāgatā bhūyo vallabhā me yathā śacī // BrP_86.34 //
{brahmovāca: }
ity ākarṇya vacaḥ śakrād utpatya gaṇikā diśaḥ /
kṣaṇena yamasāṃnidhyam āyātā cārurūpiṇī // BrP_86.35 //
yamāntikam anuprāptā dyotayantī diśo daśa /
salīlaṃ lalitaṃ bālā jagau hindolakaṅkalam // BrP_86.36 //
tataś cacāla kālasya mano lolaṃ calācalam /
athonmīlya yamo netre kāmapāvakapūrite // BrP_86.37 //
tasyāṃ vyāpārayām āsa śreyaḥśatrau mahāmune /
tato vilīya sā sadyaḥ sarittvam agamat tadā // BrP_86.38 //
gautamyāṃ tu samāgamya gaṇikāgaṇakiṃkaraiḥ /
gīyamānā gatā svarge tasya tīrthaprabhāvataḥ // BrP_86.39 //
gacchantīṃ gaṇikāṃ dṛṣṭvā vimānasthāṃ divaṃ prati /
vismayaṃ paramaṃ prāptaḥ kālas taralalocanaḥ /
athādityena cāgatya evam ukto yamas tadā // BrP_86.40 //
{sūrya uvāca: }
kuru putra nijaṃ karma prajānāṃ tvaṃ parikṣayam /
paśya vātaṃ sadā vāntaṃ sṛjantaṃ vedhasaṃ prajāḥ /
paryaṭantaṃ trilokīṃ māṃ vahantīṃ vasudhāṃ prajāḥ // BrP_86.41 //
{brahmovāca: }
iti śrutvā yamo vākyaṃ pitur vacanam abravīt //* BrP_86.42 //
{yama uvāca: }
etan na garhitaṃ karma kuryām aham idaṃ dhruvam /
karmaṇy asmin mahākrūre samādeṣṭuṃ na vārhasi // BrP_86.43 //
iti śrutvā ca tad vākyaṃ bhānur vacanam abravīt /
kiṃ nāma garhitaṃ karma tava kartum alaṃ yama // BrP_86.44 //
kiṃ na dṛṣṭā tvayā yāntī gaṇikā gaṇakiṃkaraiḥ /
gīyamānā divaṃ sadyo gautamītoyam āplutā // BrP_86.45 //
tvayā cātra tapas tīvraṃ kṛtaṃ putra suduṣkaram /
naivāntaṃ tasya paśyāmi tasmād gaccha nijaṃ puram // BrP_86.46 //
ity uktvā bhagavān bhānus tatra snātvā gato divam /
yamo 'pi saṃgame snātvā tato nijapuraṃ yayau // BrP_86.47 //
bhūtahāpi tataḥ śaṅkāṃ tatyāja ca mahāmune /
tathā dṛṣṭvā yamaṃ yāntaṃ cakre cakraṃ prayāṇakam // BrP_86.48 //
bhagavān yatra govindo vanamālāvibhūṣitaḥ /
iti yaḥ śṛṇuyān martyaḥ paṭhed vāpi samāhitaḥ // BrP_86.49 //
āpadas tasya naśyanti dīrgham āyur avāpnuyāt //* BrP_86.50 //
{brahmovāca: }
ahalyāsaṃgamaṃ ceha tīrthaṃ trailokyapāvanam /
śṛṇu samyaṅ muniśreṣṭha tatra vṛttam idaṃ yathā // BrP_87.1 //
kautukenātimahatā mayā pūrvaṃ munīśvara /
sṛṣṭā kanyā bahuvidhā rūpavatyo guṇānvitāḥ // BrP_87.2 //
tāsām ekāṃ śreṣṭhatamāṃ nirmame śubhalakṣaṇām /
tāṃ bālāṃ cārusarvāṅgīṃ dṛṣṭvā rūpaguṇānvitām // BrP_87.3 //
ko vāsyāḥ poṣaṇe śakta iti me buddhir āviśat /
na daityānāṃ surāṇāṃ ca na munīnāṃ tathaiva ca // BrP_87.4 //
nāsty asyāḥ poṣaṇe śaktir iti me buddhir anvabhūt /
guṇajyeṣṭhāya viprāya tapoyuktāya dhīmate // BrP_87.5 //
sarvalakṣaṇayuktāya vedavedāṅgavedine /
gautamāya mahāprājñām adadāṃ poṣaṇāya tām // BrP_87.6 //
pālayasva muniśreṣṭha yāvad āpsyati yauvanam /
yauvanasthāṃ punaḥ sādhvīm ānayethā mamāntikam // BrP_87.7 //
evam uktvā gautamāya prādāṃ kanyāṃ sumadhyamām /
tām ādāya muniśreṣṭha tapasā hatakalmaṣaḥ // BrP_87.8 //
tāṃ poṣayitvā vidhivad alaṃkṛtya mamāntikam /
nirvikāro muniśreṣṭho hy ahalyām ānayat tadā // BrP_87.9 //
tāṃ dṛṣṭvā vibudhāḥ sarve śakrāgnivaruṇādayaḥ /
mama deyā sureśāna ity ūcus te pṛthak pṛthak // BrP_87.10 //
tathaiva munayaḥ sādhyā dānavā yakṣarākṣasāḥ /
tān sarvān āgatān dṛṣṭvā kanyārtham atha saṃgatān // BrP_87.11 //
indrasya tu viśeṣeṇa mahāṃś cābhūt tadā grahaḥ /
gautamasya tu māhātmyaṃ gāmbhīryaṃ dhairyam eva ca // BrP_87.12 //
smṛtvā suvismito bhūtvā mamaivam abhavat sudhīḥ /
deyeyaṃ gautamāyaiva nānyayogyā śubhānanā // BrP_87.13 //
tasmāai eva tu tāṃ dāsye tathāpy evam acintayam /
sarveṣāṃ ca matir dhairyaṃ mathitaṃ bālayānayā // BrP_87.14 //
ahalyeti suraiḥ proktaṃ mayā ca ṛṣibhis tadā /
devān ṛṣīṃs tadā vīkṣya mayā tatroktam uccakaiḥ // BrP_87.15 //
tasmai sā dīyate subhrūr yaḥ pṛthivyāḥ pradakṣiṇām /
kṛtvopatiṣṭhate pūrvaṃ na cānyasmai punaḥ punaḥ // BrP_87.16 //
tataḥ sarve suragaṇāḥ śrutvā vākyaṃ mayeritam /
ahalyārthaṃ surā jagmuḥ pṛthivyāś ca pradakṣiṇe // BrP_87.17 //
gateṣu surasaṃgheṣu gautamo 'pi munīśvara /
prayatnam akarot kiṃcid ahalyārtham imaṃ tathā // BrP_87.18 //
etasminn antare brahman surabhiḥ sarvakāmadhuk /
ardhaprasūtā hy abhavat tāṃ dadarśa sa gautamaḥ // BrP_87.19 //
tasyāḥ pradakṣiṇaṃ cakre iyam urvīti saṃsmaran /
liṅgasya ca sureśasya pradakṣiṇam athākarot // BrP_87.20 //
tayoḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā gautamo munisattamaḥ /
sarveṣāṃ caiva devānām ekaṃ cāpi pradakṣiṇam // BrP_87.21 //
naivābhavad bhuvo gantuḥ saṃjātaṃ dvitayaṃ mama /
evaṃ niścitya sa munir mamāntikam athābhyagāt // BrP_87.22 //
namaskṛtvābravīd vākyaṃ gautamo māṃ mahāmatiḥ /
kamalāsana viśvātman namas te 'stu punaḥ punaḥ // BrP_87.23 //
pradakṣiṇīkṛtā brahman mayeyaṃ vasudhākhilā /
yad atra yuktaṃ deveśa jānīte tad bhavān svayam // BrP_87.24 //
mayā tu dhyānayogena jñātvā gautamam abravam /
tavaiva dīyate subhrūḥ pradakṣiṇam idaṃ kṛtam // BrP_87.25 //
dharmaṃ jānīhi viprarṣe durjñeyaṃ nigamair api /
ardhaprasūtā surabhiḥ saptadvīpavatī mahī // BrP_87.26 //
kṛtā pradakṣiṇā tasyāḥ pṛthivyāḥ sā kṛtā bhavet /
liṅgaṃ pradakṣiṇīkṛtya tad eva phalam āpnuyāt // BrP_87.27 //
tasmāt sarvaprayatnena mune gautama suvrata /
tuṣṭo 'haṃ tava dhairyeṇa jñānena tapasā tathā // BrP_87.28 //
datteyam ṛṣiśārdūla kanyā lokavarā mayā /
ity uktvāhaṃ gautamāya ahalyām adadāṃ mune // BrP_87.29 //
jāte vivāhe te devāḥ kṛtvelāyāḥ pradakṣiṇam /
śanaiḥ śanair athāgatya dadṛśuḥ sarva eva te // BrP_87.30 //
taṃ gautamam ahalyāṃ ca dāṃpatyaṃ prītivardhanam /
te cāgatyātha paśyanto vismitāś cābhavan surāḥ // BrP_87.31 //
atikrānte vivāhe tu surāḥ sarve divaṃ yayuḥ /
samatsaraḥ śacībhartā tām īkṣya ca divaṃ yayau // BrP_87.32 //
tataḥ prītamanās tasmai gautamāya mahātmane /
prādāṃ brahmagiriṃ puṇyaṃ sarvakāmapradaṃ śubham // BrP_87.33 //
ahalyāyāṃ muniśreṣṭho reme tatra sa gautamaḥ /
gautamasya kathāṃ puṇyāṃ śrutvā śakras triviṣṭape // BrP_87.34 //
tam āśramaṃ taṃ ca muniṃ tasya bhāryām aninditām /
bhūtvā brāhmaṇaveṣeṇa draṣṭum āgāc chatakratuḥ // BrP_87.35 //
sa dṛṣṭvā bhavanaṃ tasya bhāryāṃ ca vibhavaṃ tathā /
pāpīyasīṃ matiṃ kṛtvā ahalyāṃ samudaikṣata // BrP_87.36 //
nātmānaṃ na paraṃ deśaṃ kālaṃ śāpād ṛṣer bhayam /
na bubodha tadā vatsa kāmākṛṣṭaḥ śatakratuḥ // BrP_87.37 //
taddhyānaparamo nityaṃ surarājyena garvitaḥ /
saṃtaptāṅgaḥ kathaṃ kuryāṃ praveśo me kathaṃ bhavet // BrP_87.38 //
evaṃ vasan viprarūpo nāntaraṃ tv adhyagacchata /
sa kadācin mahāprājñaḥ kṛtvā paurvāhṇikīṃ kriyām // BrP_87.39 //
sahito gautamaḥ śiṣyair nirgataś cāśramād bahiḥ /
āśramaṃ gautamīṃ viprān dhānyāni vividhāni ca // BrP_87.40 //
draṣṭuṃ gato munivara indras taṃ samudaikṣata /
idam antaram ity uktvā cakre kāryaṃ manaḥpriyam // BrP_87.41 //
rūpaṃ kṛtvā gautamasya priyepsuḥ sa śatakratuḥ /
tāṃ dṛṣṭvā cārusarvāṅgīm ahalyāṃ vākyam abravīt // BrP_87.42 //
{indra uvāca: }
ākṛṣṭo 'haṃ tava guṇai rūpaṃ smṛtvā skhalatpadaḥ /
iti bruvan hasan hastam ādāyāntaḥ samāviśat // BrP_87.43 //
na bubodha tv ahalyā taṃ jāraṃ mene tu gautamam /
ramamāṇā yathāsaukhyaṃ prāgāc chiṣyaiḥ sa gautamaḥ // BrP_87.44 //
āgacchantaṃ nityam eva ahalyā priyavādinī /
pratiyāti priyaṃ vakti toṣayantī ca taṃ guṇaiḥ // BrP_87.45 //
tām adṛṣṭvā mahāprājño mene tan mahad adbhutam /
dvārasthitaṃ muniśreṣṭhaṃ sarve paśyanti nārada // BrP_87.46 //
agnihotrasya śālāyā rakṣiṇo gṛhakarmiṇaḥ /
ūcur munivaraṃ bhītā gautamaṃ vismayānvitāḥ // BrP_87.47 //
{rakṣiṇa ūcuḥ: }
bhagavan kim idaṃ citraṃ bahir antaś ca dṛśyase /
priyayāntaḥ praviṣṭo 'si tathaiva ca bahir bhavān /
aho tapaḥprabhāvo 'yaṃ nānārūpadharo bhavān // BrP_87.48 //
{brahmovāca: }
tac chrutvā vismitas tv antaḥ praviṣṭaḥ ko nu tiṣṭhati /
priye ahalye bhavati kiṃ māṃ na pratibhāṣase /
ity ṛṣer vacanaṃ śrutvā ahalyā jāram abravīt // BrP_87.50 //
{ahalyovāca: }
ko bhavān munirūpeṇa pāpaṃ tvaṃ kṛtavān asi /
iti bruvatī śayanād utthitā satvaraṃ bhayāt // BrP_87.51 //
sa cāpi pāpakṛc chakro biḍālo 'bhūn muner bhayāt /
trastāṃ ca vikṛtāṃ dṛṣṭvā svapriyāṃ dūṣitāṃ tadā // BrP_87.52 //
uvāca sa muniḥ kopāt kim idaṃ sāhasaṃ kṛtam /
iti bruvantaṃ bhartāraṃ sāpi novāca lajjitā // BrP_87.53 //
anveṣayaṃs tu taṃ jāraṃ biḍālaṃ dadṛśe muniḥ /
ko bhavān iti taṃ prāha bhasmīkuryāṃ mṛṣāvadan // BrP_87.54 //
{indra uvāca: }
kṛtāñjalipuṭo bhūtvā caivam āha śacīpatiḥ /
śacībhartā purāṃ bhettā tapodhana puruṣṭutaḥ // BrP_87.55 //
mamedaṃ pāpam āpannaṃ satyam uktaṃ mayānagha /
mahadvigarhitaṃ karma kṛtavān asmy ahaṃ mune // BrP_87.56 //
smarasāyakanirbhinna- hṛdayāḥ kiṃ na kurvate /
brahman mayi mahāpāpe kṣamasva karuṇānidhe // BrP_87.57 //
santaḥ kṛtāparādhe 'pi na raukṣyaṃ jātu kurvate /
niśamya tad vaco vipro harim āha ruṣānvitaḥ // BrP_87.58 //
{gautama uvāca: }
bhagabhaktyā kṛtaṃ pāpaṃ sahasrabhagavān bhava /
tām apy āha muniḥ kopāt tvaṃ ca śuṣkanadī bhava // BrP_87.59 //
tataḥ prasādayām āsa kathayantī tadākṛtim //* BrP_87.60 //
{ahalyovāca: }
manasāpy anyapuruṣaṃ pāpiṣṭhāḥ kāmayanti yāḥ /
akṣayān yānti narakāṃs tāsāṃ sarve 'pi pūrvajāḥ // BrP_87.61 //
bhūtvā prasanno bhagavann avadhāraya madvacaḥ /
tava rūpeṇa cāgatya mām agāt sākṣiṇas tv ime // BrP_87.62 //
tatheti rakṣiṇaḥ procur ahalyā satyavādinī /
dhyānenāpi munir jñātvā śāntaḥ prāha pativratām // BrP_87.63 //
{gautama uvāca: }
yadā tu saṃgatā bhadre gautamyā saridīśayā /
nadī bhūtvā punā rūpaṃ prāpsyase priyakṛn mama // BrP_87.64 //
ity ṛṣer vacanaṃ śrutvā tathā cakre pativratā /
tayā tu saṃgatā devyā ahalyā gautamapriyā // BrP_87.65 //
punas tad rūpam abhavad yan mayā nirmitaṃ purā /
tataḥ kṛtāñjalipuṭaḥ surarāṭ prāha gautamam // BrP_87.66 //
{indra uvāca: }
māṃ pāhi muniśārdūla pāpiṣṭhaṃ gṛham āgatam /
pādayoḥ patitaṃ dṛṣṭvā kṛpayā prāha gautamaḥ // BrP_87.67 //
{gautama uvāca: }
gautamīṃ gaccha bhadraṃ te snānaṃ kuru puraṃdara /
kṣaṇān nirdhūtapāpas tvaṃ sahasrākṣo bhaviṣyasi // BrP_87.68 //
ubhayaṃ vismayakaraṃ dṛṣṭavān asmi nārada /
ahalyāyāḥ punarbhāvaṃ śacībhartā sahasradṛk // BrP_87.69 //
tataḥ prabhṛti tat tīrtham ahalyāsaṃgamaṃ śubham /
indratīrtham iti khyātaṃ sarvakāmapradaṃ nṛṇām // BrP_87.70 //
{brahmovāca: }
tasmād apy aparaṃ tīrthaṃ janasthānam iti śrutam /
caturyojanavistīrṇaṃ smaraṇān muktidaṃ nṛṇām // BrP_88.1 //
vaivasvatānvaye jāto rājābhūj janakaḥ purā /
so 'pāṃpates tu tanujām upayeme guṇārṇavām // BrP_88.2 //
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ janakāṃ janako nṛpaḥ /
anurūpaguṇatvāc ca tasya bhāryā guṇārṇavā // BrP_88.3 //
yājñavalkyaś ca viprendras tasya rājñaḥ purohitaḥ /
tam apṛcchan nṛpaśreṣṭho yājñavalkyaṃ purohitam // BrP_88.4 //
{janaka uvāca: }
bhuktimuktī ubhe śreṣṭhe nirṇīte munisattamaiḥ /
dāsīdāsebhaturaga- rathādyair bhuktir uttamā // BrP_88.5 //
kiṃtv antavirasā bhuktir muktir ekā niratyayā /
bhukter muktiḥ śreṣṭhatamā bhuktyā muktiṃ kathaṃ vrajet // BrP_88.6 //
sarvasaṅgaparityāgān muktiprāptiḥ suduḥkhataḥ /
tad brūhi dvijaśārdūla sukhān muktiḥ kathaṃ bhavet // BrP_88.7 //
{yājñavalkya uvāca: }
apāṃpatis tava guruḥ śvaśuraḥ priyakṛt tathā /
taṃ gatvā pṛccha nṛpate upadekṣyati te hitam // BrP_88.8 //
yājñavalkyaś ca janako rājānaṃ varuṇaṃ tadā /
gatvā cocatur avyagrau muktimārgaṃ yathākramam // BrP_88.9 //
{varuṇa uvāca: }
dvidhā tu saṃsthitā muktiḥ karmadvāre 'py akarmaṇi /
vede ca niścito mārgaḥ karma jyāyo hy akarmaṇaḥ // BrP_88.10 //
sarvaṃ ca karmaṇā baddhaṃ puruṣārthacatuṣṭayam /
akarmaṇaivāpyata iti muktimārgo mṛṣocyate // BrP_88.11 //
karmaṇā sarvadhānyāni setsyanti nṛpasattama /
tasmāt sarvātmanā karma kartavyaṃ vaidikaṃ nṛbhiḥ // BrP_88.12 //
tena bhuktiṃ ca muktiṃ ca prāpnuvantīha mānavāḥ /
akarmaṇaḥ karma puṇyaṃ karma cāpy āśrameṣu ca // BrP_88.13 //
jātyāśritaṃ ca rājendra tatrāpi śṛṇu dharmavit /
āśramāṇi ca catvāri karmadvārāṇi mānada // BrP_88.14 //
caturṇām āśramāṇāṃ ca gārhasthyaṃ puṇyadaṃ smṛtam /
tasmād bhuktiś ca muktiś ca bhavatīti matir mama // BrP_88.15 //
{brahmovāca: }
etac chrutvā tu janako yājñavalkyaś ca buddhimān /
varuṇaṃ pūjayitvā tu punar vacanam ūcatuḥ // BrP_88.16 //
ko deśaḥ kiṃ ca tīrthaṃ syād bhuktimuktipradāyakam /
tad vadasva suraśreṣṭha sarvajño 'si namo 'stu te // BrP_88.17 //
{varuṇa uvāca: }
pṛthivyāṃ bhārataṃ varṣaṃ daṇḍakaṃ tatra puṇyadam /
tasmin kṣetre kṛtaṃ karma bhuktimuktipradaṃ nṛṇām // BrP_88.18 //
tīrthānāṃ gautamī gaṅgā śreṣṭhā muktipradā nṛṇām /
tatra yajñena dānena bhogān muktim avāpsyati // BrP_88.19 //
{brahmovāca: }
yājñavalkyaś ca janako vācaṃ śrutvā hy apāṃpateḥ /
varuṇena hy anujñātau svapurīṃ jagmatus tadā // BrP_88.20 //
aśvamedhādikaṃ karma cakāra janako nṛpaḥ /
yājayām āsa viprendro yājñavalkyaś ca taṃ nṛpam // BrP_88.21 //
gaṅgātīraṃ samāśritya yajñān muktim avāpa rāṭ /
tathā janakarājāno bahavas tatra karmaṇā // BrP_88.22 //
muktiṃ prāpur mahābhāgā gautamyāś ca prasādataḥ /
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ janasthāneti viśrutam // BrP_88.23 //
janakānāṃ yajñasado janasthānaṃ prakīrtitam /
caturyojanavistīrṇaṃ smaraṇāt sarvapāpanut // BrP_88.24 //
tatra snānena dānena pitṝṇāṃ tarpaṇena tu /
tīrthasya smaraṇād vāpi gamanād bhaktisevanāt // BrP_88.25 //
sarvān kāmān avāpnoti muktiṃ ca samavāpnuyāt //* BrP_88.26 //
{brahmovāca: }
aruṇā varuṇā caiva nadyau puṇyatare śubhe /
tayoś ca saṃgamaḥ puṇyo gaṅgāyāṃ munisattama // BrP_89.1 //
tadutpattiṃ śṛṇuṣveha sarvapāpavināśinīm /
kaśyapasya suto jyeṣṭha ādityo lokaviśrutaḥ // BrP_89.2 //
trailokyacakṣus tīkṣṇāṃśuḥ saptāśvo lokapūjitaḥ /
tasya patnī uṣā khyātā tvāṣṭrī trailokyasundarī // BrP_89.3 //
bhartuḥ pratāpatīvratvam asahantī sumadhyamā /
cintayām āsa kiṃ kṛtyaṃ mama syād iti bhāminī // BrP_89.4 //
tasyāḥ putrau mahārājñau manur vaivasvato yamaḥ /
yamunā ca nadī puṇyā śṛṇu vismayakāraṇam // BrP_89.5 //
sākarod ātmanaś chāyām ātmarūpeṇa yatnataḥ /
tām abravīt tataś coṣā tvaṃ ca matsadṛśī bhava // BrP_89.6 //
bhartāraṃ tvam apatyāni pālayasva mamājñayā /
yāvad āgamanaṃ me syāt patyus tāvat priyā bhava // BrP_89.7 //
nākhyātavyaṃ tvayā kvāpi apatyānāṃ tathā priye /
tathety āha ca sā chāyā nirjagāma gṛhād uṣā // BrP_89.8 //
ity uktvā sā jagāmāśu śāntaṃ rūpam abhīpsatī /
sā gatvoṣā gṛhaṃ tvaṣṭuḥ pitre sarvaṃ nyavedayat /
tvaṣṭāpi cakitaḥ prāha tāṃ sutāṃ sutavatsalaḥ // BrP_89.9 //
{tvaṣṭovāca: }
naitad yuktaṃ bhartṛmatyā yat svaireṇa pravartanam /
apatyānāṃ kathaṃ vṛttir bhartur vā savitus tava /
bibhemi bhadre śiṣṭo 'haṃ bhartur gehaṃ punar vraja // BrP_89.10 //
{brahmovāca: }
evam uktā tu pitrā sā nety uktvā vai punaḥ punaḥ /
uttaraṃ ca kuror deśaṃ jagāma tapase tvarā // BrP_89.11 //
tatra tepe tapas tīvraṃ vaḍavārūpadhāriṇī /
duṣprekṣaṃ taṃ svakaṃ kāntaṃ dhyāyantī niścalā uṣā // BrP_89.12 //
etasminn antare tāta chāyā coṣāsvarūpiṇī /
patyau sā vartayām āsa apatyāny atha jajñire // BrP_89.13 //
sāvarṇiś ca śaniś caiva viṣṭir yā duṣṭakanyakā /
sā chāyā vartayām āsa vaiṣamyeṇaiva nityaśaḥ // BrP_89.14 //
sveṣv apatyeṣu coṣāyā yamas tatra cukopa ha /
vaiṣamyeṇātha vartantīṃ chāyāṃ tāṃ mātaraṃ tadā // BrP_89.15 //
tāḍayām āsa pādena dakṣiṇāśāpatir yamaḥ /
putradaurjanyasaṃkṣobhāc chāyā vaivasvataṃ yamam // BrP_89.16 //
śaśāpa pāpa te pādo viśīryatu mamājñayā /
viśīrṇacaraṇo duḥkhād rudan pitaram abhyagāt /
savitre taṃ tu vṛttāntaṃ nyavedayad aśeṣataḥ // BrP_89.17 //
{yama uvāca: }
neyaṃ mātā suraśreṣṭha yayā śapto 'ham īdṛśaḥ /
apatyeṣu viruddheṣu jananī naiva kupyate // BrP_89.18 //
yad bālyād abravaṃ kiṃcid athavā duṣkṛtaṃ kṛtam /
naiva kupyati sā mātā tasmān neyaṃ mamāmbikā // BrP_89.19 //
yad apatyakṛtaṃ kiṃcit sādhv asādhu yathā tathā /
māty asyāṃ sarvam apy etat tasmān māteti gīyate // BrP_89.20 //
pradhakṣyantīva māṃ tāta nityaṃ paśyati cakṣuṣā /
vakty agnikālasadṛśā vācā neyaṃ madambikā // BrP_89.21 //
{brahmovāca: }
tat putravacanaṃ śrutvā savitācintayat tataḥ /
iyaṃ chāyā nāsya mātā uṣā mātā tu sānyataḥ // BrP_89.22 //
mama śāntim abhīpsantī deśe 'nyasmiṃs taporatā /
uttare ca kurau tvāṣṭrī vaḍavārūpadhāriṇī // BrP_89.23 //
tatrāste sā iti jñātvā jagāmeśo divākaraḥ /
yatra sā vartate kāntā aśvarūpaḥ svayaṃ tadā // BrP_89.24 //
tāṃ dṛṣṭvā vaḍavārūpāṃ paryadhāvad dhayākṛtiḥ /
kāmāturaṃ hayaṃ dṛṣṭvā śrutvā vai heṣitasvanam // BrP_89.25 //
uṣā pativratopetā patidhyānaparāyaṇā /
hayadharṣaṇasaṃbhītā ko nv ayaṃ cety ajānatī // BrP_89.26 //
apalāyat patau prāpte dakṣiṇābhimukhī tvarā /
ko nu me rakṣako 'tra syād ṛṣayo vāthavā surāḥ // BrP_89.27 //
dhāvantīṃ tāṃ priyām aśvām aśvarūpadharaḥ svayam /
paryadhāvad yato yāti uṣā bhānus tatas tataḥ // BrP_89.28 //
smaragrahavaśe jātaḥ ko duśceṣṭaṃ na ceṣṭate /
bhāgīrathīṃ nadīś cānyā vanāny upavanāni ca // BrP_89.29 //
narmadāṃ cātha vindhyaṃ ca dakṣiṇābhimukhāv ubhau /
atikramya bhayodvignā tvāṣṭry abhyagāc ca gautamīm // BrP_89.30 //
trātāraḥ santi munayo janasthāna iti śrutam /
ṛṣīṇām āśramaṃ sāśvā praviṣṭā gautamīṃ tathā // BrP_89.31 //
anuprāptas tathā cāśvo bhānus tadrūpavāṃs tataḥ /
aśvaṃ nivārayām āsur janasthā munidārakāḥ /
tataḥ kopād ṛṣīṃs tāṃś ca śaśāpoṣāpatiḥ prabhuḥ // BrP_89.32 //
{bhānur uvāca: }
nivārayatha māṃ yasmād vaṭā yūyaṃ bhaviṣyatha //* BrP_89.33 //
{brahmovāca: }
jñānadṛṣṭyā tu munayo menire 'śvam uṣāpatim /
stuvanto devadeveśaṃ bhānuṃ taṃ munayo mudā // BrP_89.34 //
stūyamāno munigaṇair aśvāṃ bhānur athāgamat /
vaḍavāyā mukhe lagnaṃ mukhaṃ cāśvasvarūpiṇam // BrP_89.35 //
jñātvā tvāṣṭrī ca bhartāraṃ mukhād vīryaṃ prasusruve /
tayor vīryeṇa gaṅgāyām aśvinau samajāyatām // BrP_89.36 //
tatrāgacchan suragaṇāḥ siddhāś ca munayas tathā /
nadyo gāvas tathauṣadhyo devā jyotirgaṇās tathā // BrP_89.37 //
saptāśvaś ca rathaḥ puṇyo hy aruṇo bhānusārathiḥ /
yamo manuś ca varuṇaḥ śanir vaivasvatas tathā // BrP_89.38 //
yamunā ca nadī puṇyā tāpī caiva mahānadī /
tattadrūpaṃ samāsthāya nadyas tā vismayān mune // BrP_89.39 //
draṣṭuṃ te vismayāviṣṭā ājagmuḥ śvaśuras tathā /
abhiprāyaṃ viditvā tu śvaśuraṃ bhānur abravīt // BrP_89.40 //
{bhānur uvāca: }
uṣāyāḥ prītaye tvaṣṭaḥ kurvatyās tapa uttamam /
yantrārūḍhaṃ ca māṃ kṛtvā chindhi tejāṃsy anekaśaḥ /
yāvat saukhyaṃ bhaved asyās tāvac chindhi prajāpate // BrP_89.41 //
{brahmovāca: }
tathety uktvā tatas tvaṣṭā somanāthasya saṃnidhau /
tejasāṃ chedanaṃ cakre prabhāsaṃ tu tato viduḥ // BrP_89.42 //
bhartrā ca saṃgatā yatra gautamyām aśvarūpiṇī /
aśvinor yatra cotpattir aśvatīrthaṃ tad ucyate // BrP_89.43 //
bhānutīrthaṃ tad ākhyātaṃ tathā pañcavaṭāśramaḥ /
tāpī ca yamunā caiva pitaraṃ draṣṭum āgate // BrP_89.44 //
aruṇāvaruṇānadyor gaṅgāyāṃ saṃgamaḥ śubhaḥ /
devānāṃ tatra tīrthānām āgatānāṃ pṛthak pṛthak // BrP_89.45 //
nava trīṇi sahasrāṇi tīrthāni guṇavanti ca /
tatra snānaṃ ca dānaṃ ca sarvam akṣayapuṇyadam // BrP_89.46 //
smaraṇāt paṭhanād vāpi śravaṇād api nārada /
sarvapāpavinirmukto dharmavān sa sukhī bhavet // BrP_89.47 //
{brahmovāca: }
gāruḍaṃ nāma yat tīrthaṃ sarvavighnapraśāntidam /
tasya prabhāvaṃ vakṣyāmi śṛṇu nārada yatnataḥ // BrP_90.1 //
maṇināga iti tv āsīc cheṣaputro mahābalaḥ /
garuḍasya bhayād bhaktyā toṣayām āsa śaṃkaram // BrP_90.2 //
tataḥ prasanno bhagavān parameṣṭhī maheśvaraḥ /
tam uvāca mahānāgaṃ varaṃ varaya pannaga // BrP_90.3 //
nāgaḥ prāha prabho mahyaṃ dehi me garuḍābhayam /
tathety āha ca taṃ śaṃbhur garuḍād abhayaṃ bhavet // BrP_90.4 //
nirgato nirbhayo nāgo garuḍād aruṇānujāt /
kṣīrodaśāyī yatrāste kṣīrārṇavasamīpataḥ // BrP_90.5 //
itaś cetaś ca carati nāgo 'sau sukhaśītale /
garuḍo 'pi ca yatrāste taṃ deśam api yāty asau // BrP_90.6 //
garuḍaḥ pannagaṃ dṛṣṭvā carantaṃ nirbhayena tu /
taṃ gṛhītvā mahānāgaṃ prākṣipat svasya veśmani // BrP_90.7 //
taṃ baddhvā gāruḍaiḥ pāśair garuḍo nāgasattamam /
etasminn antare nandī provāceśaṃ jagatprabhum // BrP_90.8 //
{nandikeśvara uvāca: }
nūnaṃ nāgo na cāyāti bhakṣito baddha eva vā /
garuḍena sureśāna jīvan nāgo na saṃvrajet // BrP_90.9 //
{brahmovāca: }
nandino vacanaṃ śrutvā jñātvā śaṃbhur athābravīt //* BrP_90.10 //
{śiva uvāca: }
garuḍasya gṛhe nāgo baddhas tiṣṭhati satvaram /
gatvā taṃ jagatām īśaṃ viṣṇuṃ stuhi janārdanam // BrP_90.11 //
baddhaṃ nāgaṃ kāśyapena madvākyād ānaya svayam /
tat prabhor vacanaṃ śrutvā nandī gatvā śriyaḥ patim // BrP_90.12 //
vyajñāpayat svayaṃ vākyaṃ viṣṇuṃ lokaparāyaṇam /
nārāyaṇaḥ prītamanā garuḍaṃ vākyam abravīt // BrP_90.13 //
{viṣṇur uvāca: }
vinatātmaja me vākyān nandine dehi pannagam /
kampamānas tad ākarṇya nety uvāca vihaṃgamaḥ /
viṣṇum apy abravīt kopāt suparṇo nandino 'ntike // BrP_90.14 //
{garuḍa uvāca: }
yad yat priyatamaṃ kiṃcid bhṛtyebhyaḥ prabhaviṣṇavaḥ /
dāsyanty anye bhavān naiva mayānītaṃ hariṣyati // BrP_90.15 //
paśya devaṃ trinayanaṃ nāgaṃ mokṣyati nandinā /
mayopapāditaṃ nāgaṃ tvaṃ tu dāsyasi nandine // BrP_90.16 //
tvāṃ vahāmi sadā svāmin mama deyaṃ sadā tvayā /
mayopapāditaṃ nāgaṃ vaktuṃ dehīti nocitam // BrP_90.17 //
satāṃ prabhūṇāṃ neyaṃ syād vṛttiḥ sadvṛttikāriṇām /
santo dāsyanti bhṛtyebhyo madupāttaharo bhavān // BrP_90.18 //
daityāñ jayasi saṃgrāme madbalenaiva keśava /
ahaṃ mahābalīty evaṃ mudhaiva ślāghate bhavān // BrP_90.19 //
{brahmovāca: }
garuḍasyeti tad vākyaṃ śrutvā cakragadādharaḥ /
vihasya nandinaḥ pārśve paśyadbhir lokapālakaiḥ // BrP_90.20 //
idam āha mahābuddhir māṃ samuhya kṛśo bhavān /
tvadbalād asurān sarvāñ jeṣye 'haṃ khagasattama // BrP_90.21 //
ity uktvā śrīpatir brahmañ śāntakopo 'bravīd idam /
vahāṅguliṃ karasyāśu kaniṣṭhāṃ nandino 'ntike // BrP_90.22 //
garuḍasya tato mūrdhni nyasyedaṃ punar abravīt /
satyaṃ māṃ vahase nityaṃ paśya dharmaṃ vihaṃgama // BrP_90.23 //
nyastāyāṃ ca tato 'ṅgulyāṃ śiraḥ kukṣau samāviśat /
kukṣiś ca caraṇasyāntaḥ prāviśac cūrṇito 'bhavat /
tataḥ kṛtāñjalir dīno vyathito lajjayānvitaḥ // BrP_90.24 //
{garuḍa uvāca: }
trāhi trāhi jagannātha bhṛtyaṃ mām aparādhinam /
tvaṃ prabhuḥ sarvalokānāṃ dhartā dhāryas tvam eva ca // BrP_90.25 //
aparādhasahasrāṇi kṣamante prabhaviṣṇavaḥ /
kṛtāparādhe 'pi jane mahatī yasya vai kṛpā // BrP_90.26 //
vadanti munayaḥ sarve tvām eva karuṇākaram /
rakṣasvārtaṃ jaganmātar mām ambujanivāsini /
kamale bālakaṃ dīnam ārtaṃ tanayavatsale // BrP_90.27 //
{brahmovāca: }
tataḥ kṛpānvitā devī śrīr apy āha janārdanam //* BrP_90.28 //
{kamalovāca: }
rakṣa nātha svakaṃ bhṛtyaṃ garuḍaṃ vipadaṃ gatam /
janārdana uvācedaṃ nandinaṃ śaṃbhuvāhanam // BrP_90.29 //
{viṣṇur uvāca: }
naya nāgaṃ sagaruḍaṃ śaṃbhor antikam eva ca /
tatprasādāc ca garuḍo maheśvaranirīkṣitaḥ /
ātmīyaṃ ca punā rūpaṃ garuḍaḥ samavāpsyati // BrP_90.30 //
{brahmovāca: }
tathety uktvā ca vṛṣabho nāgena garuḍena ca /
śanaiḥ sa śaṃkaraṃ gatvā sarvaṃ tasmai nyavedayat /
śaṃkaro 'pi garutmantaṃ provāca śaśiśekharaḥ // BrP_90.31 //
{śiva uvāca: }
yāhi gaṅgāṃ mahābāho gautamīṃ lokapāvanīm /
sarvakāmapradāṃ śāntāṃ tām āplutya punar vapuḥ // BrP_90.32 //
prāpsyase sarvakāmāṃś ca śatadhātha sahasradhā /
sarvapāpopataptā ye durdaivonmūlitodyamāḥ /
prāṇino 'bhīṣṭadā teṣāṃ śaraṇaṃ khaga gautamī // BrP_90.33 //
{brahmovāca: }
tadvākyaṃ praṇato bhūtvā śrutvā tu garuḍo 'bhyagāt /
gaṅgām āplutya garuḍaḥ śivaṃ viṣṇuṃ nanāma saḥ // BrP_90.34 //
tataḥ svarṇamayaḥ pakṣī vajradeho mahābalaḥ /
vegī bhavan muniśreṣṭha punar viṣṇum iyāt sudhīḥ // BrP_90.35 //
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ gāruḍaṃ sarvakāmadam /
tatra snānādi yat kiṃcit karoti prayato naraḥ /
sarvaṃ tad akṣayaṃ vatsa śivaviṣṇupriyāvaham // BrP_90.36 //
{brahmovāca: }
tato govardhanaṃ tīrthaṃ sarvapāpapraṇāśanam /
pitṝṇāṃ puṇyajananaṃ smaraṇād api pāpanut // BrP_91.1 //
tasya prabhāva eṣa syān mayā dṛṣṭas tu nārada /
brāhmaṇaḥ karṣakaḥ kaścij jābālir iti viśrutaḥ // BrP_91.2 //
na vimuñcaty anaḍvāhau madhyaṃ yāte 'pi bhāskare /
pratodena pratudati pṛṣṭhato 'pi ca pārśvayoḥ // BrP_91.3 //
tau gāvāv aśrupūrṇākṣau dṛṣṭvā gauḥ kāmadohinī /
surabhir jagatāṃ mātā nandine sarvam abravīt // BrP_91.4 //
sa cāpi vyathito bhūtvā śaṃbhave tan nyavedayat /
śaṃbhuś ca vṛṣabhaṃ prāha sarvaṃ sidhyatu te vacaḥ // BrP_91.5 //
śivājñāsahito nandī gojātaṃ sarvam āharat /
naṣṭeṣu goṣu sarveṣu svarge martye tatas tvarā // BrP_91.6 //
mām avocan suragaṇā vinā gobhir na jīvyate /
tān avocaṃ surān sarvāñ śaṃkaraṃ yāta yācata // BrP_91.7 //
tathaiveśaṃ tu te sarve stutvā kāryaṃ nyavedayan /
īśo 'pi vibudhān āha jānāti vṛṣabho mama // BrP_91.8 //
te vṛṣaṃ procur amarā dehi gā upakāriṇaḥ /
vṛṣo 'pi vibudhān āha gosavaḥ kriyatāṃ kratuḥ // BrP_91.9 //
tataḥ prāpsyatha gāḥ sarvā yā divyā yāś ca mānuṣāḥ /
tataḥ pravartate yajño gosavo devanirmitaḥ // BrP_91.10 //
gautamyāś ca śubhe pārśve gāvo vavṛdhire tataḥ /
govardhanaṃ tu tat tīrthaṃ devānāṃ prītivardhanam // BrP_91.11 //
tatra snānaṃ muniśreṣṭha gosahasraphalapradam /
kiṃcid dānādinā yat syāt phalaṃ tat tu na vidmahe // BrP_91.12 //
{brahmovāca: }
pāpapraṇāśanaṃ nāma tīrthaṃ pāpabhayāpaham /
nāmadheyaṃ pravakṣyāmi śṛṇu nārada yatnataḥ // BrP_92.1 //
dhṛtavrata iti khyāto brāhmaṇo lokaviśrutaḥ /
tasya bhāryā mahī nāma taruṇī lokasundarī // BrP_92.2 //
tasya putraḥ sūryanibhaḥ sanājjāta iti śrutaḥ /
dhṛtavrataṃ tathākarṣan mṛtyuḥ kālerito mune // BrP_92.3 //
tataḥ sā bālavidhavā bālaputrā surūpiṇī /
trātāraṃ naiva paśyantī gālavāśramam abhyagāt // BrP_92.4 //
tasmai putraṃ nivedyātha svairiṇī pāpamohitā /
sā babhrāma bahūn deśān puṃskāmā kāmacāriṇī // BrP_92.5 //
tatputro gālavagṛhe vedavedāṅgapāragaḥ /
jāto 'pi mātṛdoṣeṇa veśyeritamatis tv abhūt // BrP_92.6 //
janasthānam iti khyātaṃ nānājātisamāvṛtam /
tatrāsau paṇyaveṣeṇa adhyāste ca mahī tathā // BrP_92.7 //
tatsuto 'pi bahūn deśān paribabhrāma kāmukaḥ /
so 'pi kālavaśāt tatra janasthāne 'vasat tadā // BrP_92.8 //
striyam ākāṅkṣate veśyāṃ dhṛtavratasuto dvijaḥ /
mahī cāpi dhanaṃ dātṝn puruṣān samapekṣate // BrP_92.9 //
mene na putram ātmīyaṃ sa cāpi na tu mātaram /
tayoḥ samāgamaś cāsīd vidhinā mātṛputrayoḥ // BrP_92.10 //
evaṃ bahutithe kāle putre mātari gacchati /
tayoḥ parasparaṃ jñānaṃ naivāsīn mātṛputrayoḥ // BrP_92.11 //
evaṃ pravartamānasya pitṛdharmeṇa sanmatiḥ /
āsīt tasyāpy asadvṛtteḥ śṛṇu nārada citravat // BrP_92.12 //
svairasthityā vartamāno nedaṃ sa parihātavān /
brāhmīṃ saṃdhyām anuṣṭhāya tad ūrdhvaṃ tu dhanārjanam // BrP_92.13 //
vidyābalena vittāni bahūny ārjya dadāty asau /
tathā sa prātar utthāya gaṅgāṃ gatvā yathāvidhi // BrP_92.14 //
śaucādi snānasaṃdhyādi sarvaṃ kāryaṃ yathākramam /
kṛtvā tu brāhmaṇān natvā tato 'bhyeti svakarmasu // BrP_92.15 //
prātaḥkāle gautamīṃ tu yadā yāti virūpavān /
kuṣṭhasarvāṅgaśithilaḥ pūyaśoṇitaniḥsravaḥ // BrP_92.16 //
snātvā tu gautamīṃ gaṅgāṃ yadā yāti surūpadhṛk /
śāntaḥ sūryāgnisadṛśo mūrtimān iva bhāskaraḥ // BrP_92.17 //
etad rūpadvayaṃ svasya naiva paśyati sa dvijaḥ /
gālavo yatra bhagavāṃs tapojñānaparāyaṇaḥ // BrP_92.18 //
āśritya gautamīṃ devīṃ āste ca munibhir vṛtaḥ /
brāhmaṇo 'pi ca tatraiva nityaṃ tīrthaṃ sametya ca // BrP_92.19 //
gālavaṃ ca namasyātha tato yāti svamandiram /
gaṅgāyāḥ sevanāt pūrvaṃ sanājjātasya yad vapuḥ // BrP_92.20 //
snānasaṃdhyottare kāle punar yad api tad dvije /
ubhayaṃ tasya tad rūpaṃ gālavo nityam eva ca // BrP_92.21 //
dṛṣṭvā savismayo mene kiṃcid asty atra kāraṇam /
evaṃ savismayo bhūtvā gālavaḥ prāha taṃ dvijam // BrP_92.22 //
gacchantaṃ tu namasyātha sanājjātaṃ gurur gṛham /
āhūya yatnato dhīmān kṛpayā vismayena ca // BrP_92.23 //
{gālava uvāca: }
ko bhavān kva ca gantāsi kiṃ karoṣi kva bhokṣyasi /
kiṃnāmā tvaṃ kva śayyā te kā te bhāryā vadasva me // BrP_92.24 //
{brahmovāca: }
gālavasya vacaḥ śrutvā brāhmaṇo 'py āha taṃ munim //* BrP_92.25 //
{brāhmaṇa uvāca: }
śvaḥ kathyate mayā sarvaṃ jñātvā kāryavinirṇayam //* BrP_92.26 //
{brahmovāca: }
evam uktvā gālavaṃ taṃ sanājjāto gṛhaṃ yayau /
bhuktvā rātrau tayā samyak śayyām āsādya bandhakīm /
uvāca cakitaḥ smṛtvā gālavasya tu yad vacaḥ // BrP_92.27 //
{brāhmaṇa uvāca: }
tvaṃ tu sarvaguṇopetā bandhaky api pativratā /
āvayoḥ sadṛśī prītir yāvajjīvaṃ pravartatām // BrP_92.28 //
tathāpi kiṃcit pṛcchāmi kiṃnāmnī tvaṃ kva vā kulam /
kiṃ nu sthānaṃ kva vā bandhur mama sarvaṃ nivedyatām // BrP_92.29 //
{bandhaky uvāca: }
dhṛtavrata iti khyāto brāhmaṇo dīkṣitaḥ śuciḥ /
tasya bhāryā mahī cāhaṃ matputro gālavāśrame // BrP_92.30 //
utsṛṣṭo matimān bālaḥ sanājjāta iti śrutaḥ /
ahaṃ tu pūrvadoṣeṇa tyaktvā dharmaṃ kulāgatam /
svairiṇī tv iha varte 'haṃ viddhi māṃ brāhmaṇīṃ dvija // BrP_92.31 //
{brahmovāca: }
tasyās tad vacanaṃ śrutvā marmaviddha ivābhavat /
papāta sahasā bhūmau veśyā taṃ vākyam abravīt // BrP_92.32 //
{veśyovāca: }
kiṃ tu jātaṃ dvijaśreṣṭha kva ca prītir gatā tava /
kiṃ tu vākyaṃ mayā coktaṃ tava cittavirodhakṛt // BrP_92.33 //
ātmānam ātmanāśvāsya brāhmaṇo vākyam abravīt //* BrP_92.34 //
{brāhmaṇa uvāca: }
dhṛtavrataḥ pitā vipras tatputro 'haṃ sanādyataḥ /
mātā mahī mama iyaṃ mama daivād upāgatā // BrP_92.35 //
{brahmovāca: }
etac chrutvā tasya vākyaṃ sāpy abhūd atiduḥkhitā /
tayos tu śocatoḥ paścāt prabhāte vimale ravau /
gālavaṃ muniśārdūlaṃ gatvā vipro nyavedayat // BrP_92.36 //
{brāhmaṇa uvāca: }
dhṛtavratasuto brahmaṃs tvayā pūrvaṃ tu pālitaḥ /
upanītas tvayā caiva mahī mātā mama prabho // BrP_92.37 //
kiṃ karomi ca kiṃ kṛtvā niṣkṛtir mama vai bhavet //* BrP_92.38 //
{brahmovāca: }
tad vipravacanaṃ śrutvā gālavaḥ prāha mā śucaḥ /
tavedaṃ dvividhaṃ rūpaṃ nityaṃ paśyāmy apūrvavat // BrP_92.39 //
tataḥ pṛṣṭo 'si vṛttāntaṃ śrutaṃ jñātaṃ mayā yathā /
yat kṛtyaṃ tava tat sarvaṃ gaṅgāyāṃ pratyagāt kṣayam // BrP_92.40 //
asya tīrthasya māhātmyād asyā devyāḥ prasādataḥ /
pūto 'si pratyahaṃ vatsa nātra kāryā vicāraṇā // BrP_92.41 //
prabhāte tava rūpāṇi sapāpāni tv aharniśam /
paśye 'haṃ punar apy eva rūpaṃ tava guṇottamam // BrP_92.42 //
āgacchantaṃ tv āgoyuktaṃ gacchantaṃ tvām anāgasam /
paśyāmi nityaṃ tasmāt tvaṃ pūto devyā kṛto 'dhunā // BrP_92.43 //
tasmān na kāryaṃ te kiṃcid avaśiṣṭaṃ bhaviṣyati /
iyaṃ ca mātā te vipra jñātā yā caiva bandhakī // BrP_92.44 //
paścāttāpaṃ gatātyantaṃ nivṛttā tv atha pātakāt /
bhūtānāṃ viṣaye prītir vatsa svābhāvikī yataḥ // BrP_92.45 //
satsaṅgato mahāpuṇyān nivṛttir daivato bhavet /
atyartham anutapteyaṃ prāgācaritapuṇyataḥ // BrP_92.46 //
snānaṃ kṛtvā cātra tīrthe tataḥ pūtā bhaviṣyati /
tathā tau cakratur ubhau mātāputrau ca nārada // BrP_92.47 //
snānād babhūvatur ubhau gatapāpāv asaṃśayam /
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ dhautapāpaṃ pracakṣate // BrP_92.48 //
pāpapraṇāśanaṃ nāma gālavaṃ ceti viśrutam /
mahāpātakam alpaṃ vā tathā yac copapātakam /
tat sarvaṃ nāśayed etad dhautapāpaṃ supuṇyadam // BrP_92.49 //
{brahmovāca: }
yatra dāśarathī rāmaḥ sītayā sahito dvija /
pitṝn saṃtarpayām āsa pitṛtīrthaṃ tato viduḥ // BrP_93.1 //
tatra snānaṃ ca dānaṃ ca pitṝṇāṃ tarpaṇaṃ tathā /
sarvam akṣayatām eti nātra kāryā vicāraṇā // BrP_93.2 //
yatra dāśarathī rāmo viśvāmitraṃ mahāmunim /
pūjayām āsa rājendro munibhis tattvadarśibhiḥ // BrP_93.3 //
viśvāmitraṃ tu tat tīrtham ṛṣijuṣṭaṃ supuṇyadam /
tatsvarūpaṃ ca vakṣyāmi paṭhitaṃ vedavādibhiḥ // BrP_93.4 //
anāvṛṣṭir abhūt pūrvaṃ prajānām atibhīṣaṇā /
viśvāmitro mahāprājñaḥ saśiṣyo gautamīm agāt // BrP_93.5 //
śiṣyān putrāṃś ca jāyāṃ ca kṛśān dṛṣṭvā kṣudhāturān /
vyathitaḥ kauśikaḥ śrīmāñ śiṣyān idam uvāca ha // BrP_93.6 //
{viśvāmitra uvāca: }
yathā kathaṃcid yat kiṃcid yatra kvāpi yathā tathā /
ānīyatāṃ kiṃtu bhakṣyaṃ bhojyaṃ vā mā vilambyatām /
idānīm eva gantavyam ānetavyaṃ kṣaṇena tu // BrP_93.7 //
{brahmovāca: }
ṛṣes tad vacanāc chiṣyāḥ kṣudhitās tvarayā yayuḥ /
aṭamānā itaś ceto mṛtaṃ dadṛśire śunam // BrP_93.8 //
tam ādāya tvarāyuktā ācāryāya nyavedayan /
so 'pi taṃ bhadram ity uktvā pratijagrāha pāṇinā // BrP_93.9 //
viśasadhvaṃ śvamāṃsaṃ ca kṣālayadhvaṃ ca vāriṇā /
pacadhvaṃ mantravac cāpi hutvāgnau tu yathāvidhi // BrP_93.10 //
devān ṛṣīn pitṝn anyāṃs tarpayitvātithīn gurūn /
sarve bhokṣyāmahe śeṣam ity uvāca sa kauśikaḥ // BrP_93.11 //
viśvāmitravacaḥ śrutvā śiṣyāś cakrus tathaiva tat /
pacyamāne śvamāṃse tu devadūto 'gnir abhyagāt /
devānāṃ sadane sarvaṃ devebhyas tan nyavedayat // BrP_93.12 //
{agnir uvāca: }
devaiḥ śvamāṃsaṃ bhoktavyam āpannam ṛṣikalpitam //* BrP_93.13 //
{brahmovāca: }
agnes tadvacanād indraḥ śyeno bhūtvā vihāyasi /
sthālīm athāharat pūrṇāṃ māṃsena pihitāṃ tadā // BrP_93.14 //
tat karma dṛṣṭvā śiṣyās te ṛṣeḥ śyenaṃ nyavedayan /
hṛtā sthālī muniśreṣṭha śyenenākṛtabuddhinā // BrP_93.15 //
tataś cukopa bhagavāñ śaptukāmas tadā harim /
tato jñātvā surapatiḥ sthālīṃ cakre madhuplutām // BrP_93.16 //
punar niveśayām āsa ulkāsv eva khago hariḥ /
madhunā tu samāyuktāṃ viśvāmitraś cukopa ha /
sthālīṃ vīkṣya tataḥ kopād idam āha sa kauśikaḥ // BrP_93.17 //
{viśvāmitra uvāca: }
śvamāṃsam eva no dehi tvaṃ harāmṛtam uttamam /
no cet tvāṃ bhasmasāt kuryām indro bhītas tadābravīt // BrP_93.18 //
{indra uvāca: }
madhu hutvā yathānyāyaṃ piba putraiḥ samanvitaḥ /
kim anena śvamāṃsena amedhyena mahāmune // BrP_93.19 //
{brahmovāca: }
viśvāmitro 'pi nety āha bhuktenaikena kiṃ phalam /
prajāḥ sarvāś ca sīdanti kiṃ tena madhunā hare // BrP_93.20 //
sarveṣām amṛtaṃ cet syād bhokṣye 'ham amṛtaṃ śuci /
athavā devapitaro bhokṣyantīdaṃ śvamāṃsakam // BrP_93.21 //
paścād ahaṃ tac ca māṃsaṃ bhokṣye nānṛtam asti me /
tato bhītaḥ sahasrākṣo meghān āhūya tatkṣaṇāt // BrP_93.22 //
vavarṣa cāmṛtaṃ vāri hy amṛtenārpitāḥ prajāḥ /
paścāt tad amṛtaṃ puṇyaṃ haridattaṃ yathāvidhi // BrP_93.23 //
tarpayitvā surān ādau tarpayitvā jagattrayam /
vipraḥ saṃbhuktavāñ śiṣyair viśvāmitraḥ svabhāryayā // BrP_93.24 //
tataḥ prabhṛti tat tīrtham ākhyātaṃ cātipuṇyadam /
yatrāgataḥ surapatir lokānām amṛtārpaṇam // BrP_93.25 //
saṃjātaṃ māṃsavarjaṃ tu tat tīrthaṃ puṇyadaṃ nṛṇām /
tatra snānaṃ ca dānaṃ ca sarvakratuphalapradam // BrP_93.26 //
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ viśvāmitram iti smṛtam /
madhutīrtham athaindraṃ ca śyenaṃ parjanyam eva ca // BrP_93.27 //
{brahmovāca: }
śvetatīrtham iti khyātaṃ trailokye viśrutaṃ śubham /
tasya śravaṇamātreṇa sarvapāpaiḥ pramucyate // BrP_94.1 //
śveto nāma purā vipro gautamasya priyaḥ sakhā /
ātithyapūjānirato gautamītīram āśritaḥ // BrP_94.2 //
manasā karmaṇā vācā śivabhaktiparāyaṇaḥ /
dhyāyantaṃ taṃ dvijaśreṣṭhaṃ pūjayantaṃ sadā śivam // BrP_94.3 //
pūrṇāyuṣaṃ dvijavaraṃ śivabhaktiparāyaṇam /
netuṃ dūtāḥ samājagmur dakṣiṇāśāpates tadā // BrP_94.4 //
nāśaknuvan gṛhaṃ tasya praveṣṭum api nārada /
tadā kāle vyatikrānte citrako mṛtyum abravīt // BrP_94.5 //
{citraka uvāca: }
kiṃ nāyāti kṣīṇajīvo mṛtyo śvetaḥ kathaṃ tv iti /
nādyāpy āyānti dūtās te mṛtyor naivocitaṃ tu te // BrP_94.6 //
{brahmovāca: }
tataś ca kupito mṛtyuḥ prāyāc chvetagṛhaṃ svayam /
bahiḥsthitāṃs tadā paśyan mṛtyur dūtān bhayārditān /
provāca kim idaṃ dūtā mṛtyum ūcuś ca dūtakāḥ // BrP_94.7 //
{dūtā ūcuḥ: }
śivena rakṣitaṃ śvetaṃ vayaṃ no vīkṣituṃ kṣamāḥ /
yeṣāṃ prasanno giriśas teṣāṃ kā nāma bhītayaḥ // BrP_94.8 //
{brahmovāca: }
pāśapāṇis tadā mṛtyuḥ prāviśad yatra sa dvijaḥ /
nāsau vipro vijānāti mṛtyuṃ vā yamakiṃkarān // BrP_94.9 //
śivaṃ pūjayate bhaktyā śvetasya tu samīpataḥ /
mṛtyuṃ pāśadharaṃ dṛṣṭvā daṇḍī provāca vismitaḥ // BrP_94.10 //
{daṇḍy uvāca: }
kim atra vīkṣase mṛtyo daṇḍinaṃ mṛtyur abravīt //* BrP_94.11 //
{mṛtyur uvāca: }
śvetaṃ netum ihāyātas tasmād vīkṣe dvijottamam //* BrP_94.12 //
{brahmovāca: }
tvaṃ gacchety abravīd daṇḍī mṛtyuḥ pāśān athākṣipat /
śvetāya muniśārdūla tato daṇḍī cukopa ha // BrP_94.13 //
śivadattena daṇḍena daṇḍī mṛtyum atāḍayat /
tataḥ pāśadharo mṛtyuḥ papāta dharaṇītale // BrP_94.14 //
tatas te satvaraṃ dūtā hataṃ mṛtyum avekṣya ca /
yamāya sarvam avadan vadhaṃ mṛtyos tu daṇḍinā // BrP_94.15 //
tataś ca kupito dharmo yamo mahiṣavāhanaḥ /
citraguptaṃ bahubalaṃ yamadaṇḍaṃ ca rakṣakam // BrP_94.16 //
mahiṣaṃ bhūtavetālān ādhivyādhīṃs tathaiva ca /
akṣirogān kukṣirogān karṇaśūlaṃ tathaiva ca // BrP_94.17 //
jvaraṃ ca trividhaṃ pāpaṃ narakāṇi pṛthak pṛthak /
tvarantām iti tān uktvā jagāma tvarito yamaḥ // BrP_94.18 //
etair anyaiḥ parivṛto yatra śveto dvijottamaḥ /
tam āyāntaṃ yamaṃ dṛṣṭvā nandī provāca sāyudhaḥ // BrP_94.19 //
vināyakaṃ tathā skandaṃ bhūtanāthaṃ tu daṇḍinam /
tatra tad yuddham abhavat sarvalokabhayāvaham // BrP_94.20 //
kārttikeyaḥ svayaṃ śaktyā bibheda yamakiṃkarān /
dakṣiṇāśāpatiṃ cāpi nijaghāna balānvitam // BrP_94.21 //
hatāvaśiṣṭā yāmyās te ādityāya nyavedayan /
ādityo 'pi suraiḥ sārdhaṃ śrutvā tan mahad adbhutam // BrP_94.22 //
lokapālair anuvṛto mamāntikam upāgamat /
ahaṃ viṣṇuś ca bhagavān indro 'gnir varuṇas tathā // BrP_94.23 //
candrādityāv aśvinau ca lokapālā marudgaṇāḥ /
ete cānye ca bahavo vayaṃ yātā yamāntikam // BrP_94.24 //
mṛta āste dakṣiṇeśo gaṅgātīre balānvitaḥ /
samudrāś ca nadā nāgā nānābhūtāny anekaśaḥ // BrP_94.25 //
tatrājagmuḥ sureśānaṃ draṣṭuṃ vaivasvataṃ yamam /
taṃ dṛṣṭvā hatasainyaṃ ca yamaṃ devā bhayārditāḥ /
kṛtāñjalipuṭāḥ śaṃbhum ūcuḥ sarve punaḥ punaḥ // BrP_94.26 //
{devā ūcuḥ: }
bhaktipriyatvaṃ te nityaṃ duṣṭahantṛtvam eva ca /
ādikartar namas tubhyaṃ nīlakaṇṭha namo 'stu te /
brahmapriya namas te 'stu devapriya namo 'stu te // BrP_94.27 //
śvetaṃ dvijaṃ bhaktam anāyuṣaṃ te BrP_94.28a
netuṃ yamādiḥ sakalo 'samarthaḥ BrP_94.28b
saṃtoṣam āptāḥ paramaṃ samīkṣya BrP_94.28c
bhaktapriyatvaṃ tvayi nātha satyam BrP_94.28d
ye tvāṃ prapannāḥ śaraṇaṃ kṛpāluṃ BrP_94.29a
nālaṃ kṛtānto 'py anuvīkṣituṃ tān BrP_94.29b
evaṃ viditvā śiva eva sarve BrP_94.29c
tvām eva bhaktyā parayā bhajante BrP_94.29d
tvam eva jagatāṃ nātha kiṃ na smarasi śaṃkara /
tvāṃ vinā kaḥ samartho 'tra vyavasthāṃ kartum īśvaraḥ // BrP_94.30 //
{brahmovāca: }
evaṃ tu stuvatāṃ teṣāṃ purastād abhavac chivaḥ /
kiṃ dadāmīti tān āha idam ūcuḥ surā api // BrP_94.31 //
{devā ūcuḥ: }
ayaṃ vaivasvato dharmo niyantā sarvadehinām /
dharmādharmavyavasthāyāṃ sthāpito lokapālakaḥ // BrP_94.32 //
nāyaṃ vadham avāpnoti nāparādhī na pāpakṛt /
vinā tena jagaddhātur naiva kiṃcid bhaviṣyati // BrP_94.33 //
tasmāj jīvaya deveśa yamaṃ sabalavāhanam /
prārthanā saphalā nātha mahatsu na vṛthā bhavet // BrP_94.34 //
{brahmovāca: }
tataḥ provāca bhagavāñ jīvayeyam asaṃśayam /
yamaṃ yadi vaco me 'dya anumanyanti devatāḥ // BrP_94.35 //
tataḥ procuḥ surāḥ sarve kurmo vākyaṃ tvayoditam /
haribrahmādisahitaṃ vaśe yasyākhilaṃ jagat // BrP_94.36 //
tataḥ provāca bhagavān amarān samupāgatān /
madbhakto na mṛtiṃ yātu nety ūcur amarāḥ punaḥ // BrP_94.37 //
amarāḥ syus tato deva sarvalokāś carācarāḥ /
amartyamartyabhedo 'yaṃ na syād deva jaganmaya // BrP_94.38 //
punar apy āha tāñ śaṃbhuḥ śṛṇvantu mama bhāṣitam /
madbhaktānāṃ vaiṣṇavānāṃ gautamīm anusevatām // BrP_94.39 //
vayaṃ tu svāmino nityaṃ na mṛtyuḥ svāmyam arhati /
vārttāpy eṣāṃ na kartavyā yamena tu kadācana // BrP_94.40 //
ādhivyādhyādibhir jātu kāryo nābhibhavaḥ kvacit /
ye śivaṃ śaraṇaṃ yātās te muktās tatkṣaṇād api // BrP_94.41 //
sānugasya yamasyāto namasyāḥ sarva eva te /
tathety ūcuḥ suragaṇā devadevaṃ śivaṃ prati // BrP_94.42 //
tataś ca bhagavān nātho nandinaṃ prāha vāhanam //* BrP_94.43 //
{śiva uvāca: }
gautamyā udakena tvam abhiṣiñca mṛtaṃ yamam //* BrP_94.44 //
{brahmovāca: }
tato yamādayaḥ sarve abhiṣiktās tu nandinā /
utthitāś ca sajīvās te dakṣiṇāśāṃ tato gatāḥ // BrP_94.45 //
uttare gautamītīre viṣṇvādyāḥ sarvadaivatāḥ /
sthitā āsan pūjayanto devadevaṃ maheśvaram // BrP_94.46 //
tatrāsann ayutāny aṣṭa sahasrāṇi caturdaśa /
tathā ṣaṭ ca sahasrāṇi punaḥ ṣaṭ ca tathaiva ca // BrP_94.47 //
ṣaḍ dakṣiṇe tathā tīre tīrthānām ayutatrayam /
puṇyam ākhyānam etad dhi śvetatīrthasya nārada // BrP_94.48 //
yatrāsau patito mṛtyur mṛtyutīrthaṃ tad ucyate /
tasya śravaṇamātreṇa sahasraṃ jīvate samāḥ // BrP_94.49 //
tatra snānaṃ ca dānaṃ ca sarvapāpapraṇāśanam /
śravaṇaṃ paṭhanaṃ cāpi smaraṇaṃ ca malakṣayam /
karoti sarvalokānāṃ bhuktimuktipradāyakam // BrP_94.50 //
{brahmovāca: }
śukratīrtham iti khyātaṃ sarvasiddhikaraṃ nṛṇām /
sarvapāpapraśamanaṃ sarvavyādhivināśanam // BrP_95.1 //
aṅgirāś ca bhṛguś caiva ṛṣī paramadhārmikau /
tayoḥ putrau mahāprājñau rūpabuddhivilāsinau // BrP_95.2 //
jīvaḥ kavir iti khyātau mātāpitror vaśe ratau /
upanītau sutau dṛṣṭvā pitarāv ūcatur mithaḥ // BrP_95.3 //
{ṛṣī ūcatuḥ: }
āvayor eka evāstu śāstā nityaṃ ca putrayoḥ /
tasmād ekaḥ śāsitā syāt tiṣṭhatv eko yathāsukham // BrP_95.4 //
{brahmovāca: }
etac chrutvā tataḥ śīghram aṅgirāḥ prāha bhārgavam /
adhyāpayiṣye sadṛśaṃ sukhaṃ tiṣṭhatu bhārgavaḥ // BrP_95.5 //
etac chrutvā cāṅgiraso vākyaṃ bhṛgukulodvahaḥ /
tatheti matvāṅgirase śukraṃ tasmai nyavedayat // BrP_95.6 //
ubhāv api sutau nityam adhyāpayati vai pṛthak /
vaiṣamyabuddhyā tau bālau cirāc chukro 'bravīd idam // BrP_95.7 //
{śukra uvāca: }
vaiṣamyeṇa guro māṃ tvam adhyāpayasi nityaśaḥ /
gurūṇāṃ nedam ucitaṃ vaiṣamyaṃ putraśiṣyayoḥ // BrP_95.8 //
vaiṣamyeṇa ca vartante mūḍhāḥ śiṣyeṣu deśikāḥ /
naiṣā viṣamabuddhīnāṃ saṃkhyā pāpasya vidyate // BrP_95.9 //
ācārya samyag jñāto 'si namasye 'haṃ punaḥ punaḥ /
gaccheyaṃ gurum anyaṃ vai mām anujñātum arhasi // BrP_95.10 //
gaccheyaṃ pitaraṃ brahman yady asau viṣamo bhavet /
tato vānyatra gacchāmi svāmin pṛṣṭo 'si gamyate // BrP_95.11 //
{brahmovāca: }
guruṃ bṛhaspatiṃ dṛṣṭvā anujñātas tv agāt tataḥ /
avāptavidyaḥ pitaraṃ gaccheyaṃ cety acintayat // BrP_95.12 //
tasmāt kam anupṛccheyam utkṛṣṭaḥ ko gurur bhavet /
iti smaran mahāprājñam apṛcchad vṛddhagautamam // BrP_95.13 //
{śukra uvāca: }
ko guruḥ syān muniśreṣṭha mama brūhi gurur bhavet /
trayāṇām api lokānāṃ yo gurus taṃ vrajāmy aham // BrP_95.14 //
{brahmovāca: }
sa prāha jagatām īśaṃ śaṃbhuṃ devaṃ jagadgurum /
kvārādhayāmi giriśam ity uktaḥ prāha gautamaḥ // BrP_95.15 //
{gautama uvāca: }
gautamyāṃ tu śucir bhūtvā stotrais toṣaya śaṃkaram /
tatas tuṣṭo jagannāthaḥ sa te vidyāṃ pradāsyati // BrP_95.16 //
{brahmovāca: }
gautamasya tu tadvākyāt prāgād gaṅgāṃ sa bhārgavaḥ /
snātvā bhūtvā śuciḥ samyak stutiṃ cakre sa bālakaḥ // BrP_95.17 //
{śukra uvāca: }
bālo 'haṃ bālabuddhiś ca bālacandradhara prabho /
nāhaṃ jānāmi te kiṃcit stutiṃ kartuṃ namo 'stu te // BrP_95.18 //
parityaktasya guruṇā na mamāsti suhṛt sakhā /
tvaṃ prabhuḥ sarvabhāvena jagannātha namo 'stu te // BrP_95.19 //
gurur gurumatāṃ deva mahatāṃ ca mahān asi /
aham alpataro bālo jaganmaya namo 'stu te // BrP_95.20 //
vidyārthaṃ hi sureśāna nāhaṃ vedmi bhavadgatim /
māṃ tvaṃ ca kṛpayā paśya lokasākṣin namo 'stu te // BrP_95.21 //
{brahmovāca: }
evaṃ tu stuvatas tasya prasanno 'bhūt sureśvaraḥ //* BrP_95.22 //
{śiva uvāca: }
kāmaṃ varaya bhadraṃ te yac cāpi suradurlabham //* BrP_95.23 //
{brahmovāca: }
kavir apy āha deveśaṃ kṛtāñjalir udāradhīḥ //* BrP_95.24 //
{śukra uvāca: }
brahmādibhiś ca ṛṣibhir yā vidyā naiva gocarā /
tāṃ vidyāṃ nātha yāciṣye tvaṃ gurur mama daivatam // BrP_95.25 //
{brahmovāca: }
mṛtasaṃjīvinīṃ vidyām ajñātāṃ tridaśair api /
tāṃ dattavān suraśreṣṭhas tasmai śukrāya yācate // BrP_95.26 //
itarā laukikī vidyā vaidikī cānyagocarā /
kiṃ punaḥ śaṃkare tuṣṭe vicāryam avaśiṣyate // BrP_95.27 //
sa tu labdhvā mahāvidyāṃ prāyāt svapitaraṃ gurum /
daityānāṃ ca guruś cāsīd vidyayā pūjitaḥ kaviḥ // BrP_95.28 //
tataḥ kadācit tāṃ vidyāṃ kasmiṃścit kāraṇāntare /
kaco bṛhaspatisuto vidyāṃ prāptaḥ kaves tu tām // BrP_95.29 //
kacād bṛhaspatiś cāpi tato devāḥ pṛthak pṛthak /
avāpur mahatīṃ vidyāṃ yām āhur mṛtajīvinīm // BrP_95.30 //
yatra sā kavinā prāptā vidyāpūjya maheśvaram /
gautamyā uttare pāre śukratīrthaṃ tad ucyate // BrP_95.31 //
mṛtasaṃjīvinītīrtham āyurārogyavardhanam /
snānaṃ dānaṃ ca yat kiṃcit sarvam akṣayapuṇyadam // BrP_95.32 //
{brahmovāca: }
indratīrtham iti khyātaṃ brahmahatyāvināśanam /
smaraṇād api pāpaugha- kleśasaṃghavināśanam // BrP_96.1 //
purā vṛtravadhe vṛtte brahmahatyā tu nārada /
śacīpatiṃ cānugatā tāṃ dṛṣṭvā bhītavad dhariḥ // BrP_96.2 //
indras tato vṛtrahantā itaś cetaś ca dhāvati /
yatra yatra tv asau yāti hatyā sāpīndragāminī // BrP_96.3 //
sa mahat sara āviśya padmanālam upāgamat /
tatrāsau tantuvad bhūtvā vāsaṃ cakre śacīpatiḥ // BrP_96.4 //
sarastīre 'pi hatyāsīd divyaṃ varṣasahasrakam /
etasminn antare devā nirindrā hy abhavan mune // BrP_96.5 //
mantrayām āsur avyagrāḥ katham indro bhaved iti /
tatrāham avadaṃ devān hatyāsthānaṃ prakalpya ca // BrP_96.6 //
indrasya pāvanārthāya gautamyām abhiṣicyatām /
yatrābhiṣiktaḥ pūtātmā punar indro bhaviṣyati // BrP_96.7 //
tathā te niścayaṃ kṛtvā gautamīṃ śīghram āgaman /
tatra snātaṃ surapatiṃ devāś ca ṛṣayas tathā // BrP_96.8 //
abhiṣektukāmās te sarve śacīkāntaṃ ca tasthire /
abhiṣicyamānam indraṃ taṃ prakopād gautamo 'bravīt // BrP_96.9 //
{gautama uvāca: }
abhiṣekṣyanti pāpiṣṭhaṃ mahendraṃ gurutalpagam /
tān sarvān bhasmasāt kuryāṃ śīghraṃ yāntv asurārayaḥ // BrP_96.10 //
{brahmovāca: }
tad ṛṣer vacanaṃ śrutvā parihṛtya ca gautamīm /
narmadām agaman sarva indram ādāya satvarāḥ // BrP_96.11 //
uttare narmadātīre abhiṣekāya tasthire /
abhiṣekṣyamāṇam indraṃ taṃ māṇḍavyo bhagavān ṛṣiḥ // BrP_96.12 //
abravīd bhasmasāt kuryāṃ yadi syād abhiṣecanam /
pūjayām āsur amarā māṇḍavyaṃ yuktibhiḥ stavaiḥ // BrP_96.13 //
{devā ūcuḥ: }
ayam indraḥ sahasrākṣo yasmin deśe 'bhiṣicyate /
tatrātidāruṇaṃ vighnaṃ mune samupajāyate // BrP_96.14 //
tacchāntiṃ kuru kalyāṇa prasīda varado bhava /
malaniryātanaṃ yasmin kurmas tasmin varān bahūn // BrP_96.15 //
deśe dāsyāmahe sarve tad anujñātum arhasi /
yasmin deśe surendrasya abhiṣeko bhaviṣyati // BrP_96.16 //
sa sarvakāmadaḥ puṃsāṃ dhānyavṛkṣaphalair yutaḥ /
nānāvṛṣṭir na durbhikṣaṃ bhaved atra kadācana // BrP_96.17 //
{brahmovāca: }
mene tato muniśreṣṭho māṇḍavyo lokapūjitaḥ /
abhiṣekaḥ kṛtas tatra malaniryātanaṃ tathā // BrP_96.18 //
devais tadokto munibhiḥ sa deśo mālavas tataḥ /
abhiṣikte surapatau jāte ca vimale tadā // BrP_96.19 //
ānīya gautamīṃ gaṅgāṃ taṃ puṇyāyābhiṣecire /
surāś ca ṛṣayaś caiva ahaṃ viṣṇus tathaiva ca // BrP_96.20 //
vasiṣṭho gautamaś cāpi agastyo 'triś ca kaśyapaḥ /
ete cānye ca ṛṣayo devā yakṣāḥ sapannagāḥ // BrP_96.21 //
snānaṃ tatpuṇyatoyena akurvann abhiṣecanam /
mayā punaḥ śacībhartā kamaṇḍalubhavena ca // BrP_96.22 //
vāriṇāpy abhiṣiktaś ca tatra puṇyābhavan nadī /
siktā ceti ca tatrāsīt te gaṅgāyāṃ ca saṃgate // BrP_96.23 //
saṃgamau tatra vikhyātau sarvadā munisevitau /
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ puṇyāsaṃgamam ucyate // BrP_96.24 //
siktāyāḥ saṃgame puṇyam aindraṃ tad abhidhīyate /
tatra sapta sahasrāṇi tīrthāny āsañ śubhāni ca // BrP_96.25 //
teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca viśeṣeṇa tu saṃgame /
sarvaṃ tad akṣayaṃ vidyān nātra kāryā vicāraṇā // BrP_96.26 //
yad etat puṇyam ākhyānaṃ yaḥ paṭhec ca śṛṇoti vā /
sarvapāpaiḥ sa mucyeta manovākkāyakarmajaiḥ // BrP_96.27 //
{brahmovāca: }
paulastyaṃ tīrtham ākhyātaṃ sarvasiddhipradaṃ nṛṇām /
prabhāvaṃ tasya vakṣyāmi bhraṣṭarājyapradāyakam // BrP_97.1 //
uttarāśāpatiḥ pūrvam ṛddhisiddhisamanvitaḥ /
purā laṅkāpatiś cāsīj jyeṣṭho viśravasaḥ sutaḥ // BrP_97.2 //
tasyaite bhrātaraś cāsan balavanto 'mitaprabhāḥ /
sāpatnā rāvaṇaś caiva kumbhakarṇo vibhīṣaṇaḥ // BrP_97.3 //
te 'pi viśravasaḥ putrā rākṣasyāṃ rākṣasās tu te /
maddattena vimānena dhanado bhrātṛbhiḥ saha // BrP_97.4 //
mamāntikaṃ bhaktiyukto nityam eti tu yāti ca /
rāvaṇasya tu yā mātā kupitā sābravīt sutān // BrP_97.5 //
{rāvaṇamātovāca: }
mariṣye na ca jīviṣye putrā vairūpyakāraṇāt /
devāś ca dānavāś cāsan sāpatnā bhrātaro mithaḥ // BrP_97.6 //
anyonyavadham īpsante jayaiśvaryavaśānugāḥ /
tadbhavanto na puruṣā na śaktā na jayaiṣiṇaḥ /
sāpatnyaṃ yo 'numanyate tasya jīvo nirarthakaḥ // BrP_97.7 //
{brahmovāca: }
tan mātṛvacanaṃ śrutvā bhrātaras te trayo mune /
jagmus te tapase 'raṇyaṃ kṛtavantas tapo mahat // BrP_97.8 //
matto varān avāpuś ca traya ete ca rākṣasāḥ /
mātulena marīcena tathā mātāmahena tu // BrP_97.9 //
tanmātṛvacanāc cāpi tato laṅkām ayācata /
rakṣobhāvān mātṛdoṣād bhrātror vairam abhūn mahat // BrP_97.10 //
tatas tad abhavad yuddhaṃ devadānavayor iva /
yuddhe jitvāgrajaṃ śāntaṃ dhanadaṃ bhrātaraṃ tathā // BrP_97.11 //
puṣpakaṃ ca purīṃ laṅkāṃ sarvaṃ caiva vyapāharat /
rāvaṇo ghoṣayām āsa trailokye sacarācare // BrP_97.12 //
yo dadyād āśrayaṃ bhrātuḥ sa ca vadhyo bhaven mama /
bhrātrā nirasto vaiśravaṇo naiva prāpāśrayaṃ kvacit /
pitāmahaṃ pulastyaṃ taṃ gatvā natvābravīd vacaḥ // BrP_97.13 //
{dhanada uvāca: }
bhrātrā nirasto duṣṭena kiṃ karomi vadasva me /
āśrayaḥ śaraṇaṃ yat syād daivaṃ vā tīrtham eva ca // BrP_97.14 //
{brahmovāca: }
tat pautravacanaṃ śrutvā pulastyo vākyam abravīt //* BrP_97.15 //
{pulastya uvāca: }
gautamīṃ gaccha putra tvaṃ stuhi devaṃ maheśvaram /
tatra nāsya praveśaḥ syād gaṅgāyā jalamadhyataḥ // BrP_97.16 //
siddhiṃ prāpsyasi kalyāṇīṃ tathā kuru mayā saha //* BrP_97.17 //
{brahmovāca: }
tathety uktvā jagāmāsau sabhāryo dhanadas tathā /
pitrā mātrā ca vṛddhena pulastyena dhaneśvaraḥ // BrP_97.18 //
gatvā tu gautamīṃ gaṅgāṃ śuciḥ snātvā yatavrataḥ /
tuṣṭāva devadeveśaṃ bhuktimuktipradaṃ śivam // BrP_97.19 //
{dhanada uvāca: }
svāmī tvam evāsya carācarasya BrP_97.20a
viśvasya śaṃbho na paro 'sti kaścit BrP_97.20b
tvām apy avajñāya yadīha mohāt BrP_97.20c
pragalbhate kopi sa śocya eva BrP_97.20d
tvam aṣṭamūrtyā sakalaṃ bibharṣi BrP_97.21a
tvadājñayā vartata eva sarvam BrP_97.21b
tathāpi vedeti budho bhavantaṃ BrP_97.21c
na jātv avidvān mahimā purātanam BrP_97.21d
malaprasūtaṃ yad avocad ambā BrP_97.22a
hāsyāt suto 'yaṃ tava deva śūraḥ BrP_97.22b
tvatprekṣitād yaḥ sa ca vighnarājo BrP_97.22c
jajñe tv aho ceṣṭitam īśadṛṣṭeḥ BrP_97.22d
aśruplutāṅgī girijā samīkṣya BrP_97.23a
viyuktadāṃpatyam itīśam ūce BrP_97.23b
manobhavo 'bhūn madano ratiś ca BrP_97.23c
saubhāgyapūrvatvam avāpa somāt BrP_97.23d
{brahmovāca: }
ityādi stuvatas tasya purato 'bhūt trilocanaḥ /
vareṇa cchandayām āsa harṣān novāca kiṃcana // BrP_97.24 //
tūṣṇīṃbhūte tu dhanade pulastye ca maheśvare /
punaḥ punar varasveti śive vādini harṣite // BrP_97.25 //
etasminn antare tatra vāg uvācāśarīriṇī /
prāptavyaṃ dhanapālatvaṃ vadantīdaṃ maheśvaram // BrP_97.26 //
pulastyasya tu yac cittaṃ pitur vaiśravaṇasya tu /
viditveva tadā vāṇī śubham artham udīrayat // BrP_97.27 //
bhūtavad bhavitavyaṃ syād dāsyamānaṃ tu dattavat /
prāptavyaṃ prāptavat tatra daivī vāg abhavac chubhā // BrP_97.28 //
prabhūtaśatruḥ paribhūtaduḥkhaḥ BrP_97.29a
saṃpūjya someśvaram āpa liṅgam BrP_97.29b
digīśvaratvaṃ draviṇaprabhutvam BrP_97.29c
apāradātṛtvakalatraputrān BrP_97.29d
tāṃ vācaṃ dhanadaḥ śrutvā devadevaṃ triśūlinam /
evaṃ bhavatu nāmeti dhanado vākyam abravīt // BrP_97.30 //
tathaivāstv iti deveśo daivīṃ vācam amanyata /
pulastyaṃ ca varaiḥ puṇyais tathā viśravasaṃ munim // BrP_97.31 //
dhanapālaṃ ca deveśo hy abhinandya yayau śivaḥ /
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ paulastyaṃ dhanadaṃ viduḥ // BrP_97.32 //
tathā vaiśravasaṃ puṇyaṃ sarvakāmapradaṃ śubham /
teṣu snānādi yat kiṃcit tat sarvaṃ bahupuṇyadam // BrP_97.33 //
{brahmovāca: }
agnitīrtham iti khyātaṃ sarvakratuphalapradam /
sarvavighnopaśamanaṃ tattīrthasya phalaṃ śṛṇu // BrP_98.1 //
jātavedā iti khyāto agner bhrātā sa havyavāṭ /
havyaṃ vahantaṃ devānāṃ gautamyās tīra eva tu // BrP_98.2 //
ṛṣīṇāṃ sattrasadane agner bhrātaram uttamam /
bhrātuḥ priyaṃ tathā dakṣaṃ madhur ditisuto balī // BrP_98.3 //
jaghāna ṛṣimukhyeṣu paśyatsu ca sureṣv api /
havyaṃ devā naiva cāpur mṛte vai jātavedasi // BrP_98.4 //
mṛte bhrātari sa tv agniḥ priye vai jātavedasi /
kopena mahatāviṣṭo gāṅgam ambhaḥ samāviśat // BrP_98.5 //
gaṅgāmbhasi samāviṣṭe hy agnau devāś ca mānuṣāḥ /
jīvam utsarjayām āsur agnijīvā yato matāḥ // BrP_98.6 //
yatrāgnir jalam āviṣṭas taṃ deśaṃ sarva eva te /
ājagmur vibudhāḥ sarva ṛṣayaḥ pitaras tathā // BrP_98.7 //
vināgninā na jīvāmaḥ stuvanto 'gniṃ viśeṣataḥ /
agniṃ jalagataṃ dṛṣṭvā priyaṃ cocur divaukasaḥ // BrP_98.8 //
{devā ūcuḥ: }
devāñ jīvaya havyena kavyena ca pitṝṃs tathā /
mānuṣān annapākena bījānāṃ kledanena ca // BrP_98.9 //
{brahmovāca: }
agnir apy āha tān devāñ śakto yo me gato 'nujaḥ /
kriyamāṇe bhavatkārye yā gatir jātavedasaḥ // BrP_98.10 //
sā vāpi syān mama surā notsahe kāryasādhane /
kāryaṃ tu sarvatas tasya bhavatāṃ jātavedasaḥ // BrP_98.11 //
imāṃ sthitim anuprāpto na jāne me kathaṃ bhavet /
iha cāmutra ca vyāptau śaktir apy atra no bhavet // BrP_98.12 //
athāpi kriyamāṇe vai kārye saiva gatir mama /
devās tam ūcur bhāvena sarveṇa ṛṣayas tathā // BrP_98.13 //
āyuḥ karmaṇi ca prītir vyāptau śaktiś ca dīyate /
prayājān anuyājāṃś ca dāsyāmo havyavāhana // BrP_98.14 //
devānāṃ tvaṃ mukhaṃ śreṣṭham āhutyaḥ prathamās tava /
tvayā dattaṃ tu yad dravyaṃ bhokṣyāmaḥ surasattama // BrP_98.15 //
{brahmovāca: }
tatas tuṣṭo 'bhavad vahnir devavākyād yathākramam /
iha cāmutra ca vyāptau havye vā laukike tathā // BrP_98.16 //
sarvatra vahnir abhayaḥ samartho 'bhūt surājñayā /
jātavedā bṛhadbhānuḥ saptārcir nīlalohitaḥ // BrP_98.17 //
jalagarbhaḥ śamīgarbho yajñagarbhaḥ sa ucyate /
jalād ākṛṣya vibudhā abhiṣicya vibhāvasum // BrP_98.18 //
ubhayatra pade vāsaḥ sarvago 'gnis tato 'bhavat /
yathāgataṃ surā jagmur vahnitīrthaṃ tad ucyate // BrP_98.19 //
tatra sapta śatāny āsaṃs tīrthāni guṇavanti ca /
teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca yaḥ karoti jitātmavān // BrP_98.20 //
aśvamedhaphalaṃ sāgraṃ prāpnoty avikalaṃ śubham /
devatīrthaṃ ca tatraiva āgneyaṃ jātavedasam // BrP_98.21 //
agnipratiṣṭhitaṃ liṅgaṃ tatrāste 'nekavarṇavat /
taddevadarśanād eva sarvakratuphalaṃ labhet // BrP_98.22 //
{brahmovāca: }
ṛṇapramocanaṃ nāma tīrthaṃ vedavido viduḥ /
tasya svarūpaṃ vakṣyāmi śṛṇu nārada tanmanāḥ // BrP_99.1 //
āsīt pṛthuśravā nāma priyaḥ kakṣīvataḥ sutaḥ /
na dārasaṃgrahaṃ lebhe vairāgyān nāgnipūjanam // BrP_99.2 //
kanīyāṃs tu samartho 'pi parivittibhayān mune /
nākarod dārakarmādi naivāgnīnām upāsanam // BrP_99.3 //
tataḥ procuḥ pitṛgaṇāḥ putraṃ kakṣīvataḥ śubham /
jyeṣṭhaṃ caiva kaniṣṭhaṃ ca pṛthak pṛthag idaṃ vacaḥ // BrP_99.4 //
{pitara ūcuḥ: }
ṛṇatrayāpanodāya kriyatāṃ dārasaṃgrahaḥ //* BrP_99.5 //
{brahmovāca: }
nety uvāca tato jyeṣṭhaḥ kim ṛṇaṃ kena yujyate /
kanīyāṃs tu pitṝn prāha na yogyo dārasaṃgrahaḥ // BrP_99.6 //
jyeṣṭhe sati mahāprājñaḥ parivittibhayād iti /
tāv ubhau punar apy evam ūcus te vai pitāmahāḥ // BrP_99.7 //
{pitara ūcuḥ: }
yātām ubhau gautamīṃ tu puṇyāṃ kakṣīvataḥ sutau /
kurutāṃ gautamīsnānaṃ sarvābhīṣṭapradāyakam // BrP_99.8 //
gacchatāṃ gautamīṃ gaṅgāṃ lokatritayapāvanīm /
snānaṃ ca tarpaṇaṃ tasyāṃ kurutāṃ śraddhayānvitau // BrP_99.9 //
dṛṣṭāvanāmitā dhyātā gautamī sarvakāmadā /
na deśakālajātyādi- niyamo 'trāvagāhane /
jyeṣṭho 'nṛṇas tato bhūyāt parivittir na cetaraḥ // BrP_99.10 //
{brahmovāca: }
tataḥ pṛthuśravā jyeṣṭhaḥ kṛtvā snānaṃ satarpaṇam /
trayāṇām api lokānāṃ kākṣīvato 'nṛṇo 'bhavat // BrP_99.11 //
tataḥ prabhṛti tat tīrtham ṛṇamocanam ucyate /
śrautasmārta-ṛṇebhyaś ca itarebhyaś ca nārada /
tatra snānena dānena ṛṇī muktaḥ sukhī bhavet // BrP_99.12 //
{brahmovāca: }
suparṇāsaṃgamaṃ nāma kādravāsaṃgamaṃ tathā /
maheśvaro yatra devo gaṅgāpulinam āśritaḥ // BrP_100.1 //
agnikuṇḍaṃ ca tatraiva raudraṃ vaiṣṇavam eva ca /
sauraṃ saumyaṃ tathā brāhmaṃ kaumāraṃ vāruṇaṃ tathā // BrP_100.2 //
apsarā ca nadī yatra saṃgatā gaṅgayā tathā /
tattīrthasmaraṇād eva kṛtakṛtyo bhaven naraḥ // BrP_100.3 //
sarvapāpapraśamanaṃ śṛṇu yatnena nārada /
indreṇa hiṃsitāḥ pūrvaṃ vālakhilyā maharṣayaḥ /
dattārdhatapasaḥ sarve procus te kāśyapaṃ munim // BrP_100.4 //
{vālakhilyā ūcuḥ: }
putram utpādayānena indradarpaharaṃ śubham /
tapaso 'rdhaṃ tu dāsyāmas tathety āha munis tu tān // BrP_100.5 //
suparṇāyāṃ tato garbham ādadhe sa prajāpatiḥ /
kadrvāṃ caiva śanair brahman sarpāṇāṃ sarpamātari // BrP_100.6 //
te garbhiṇyāv ubhe āha gantukāmaḥ prajāpatiḥ /
aparādho na ca kvāpi kāryo gamanam eva ca // BrP_100.7 //
anyatra gamanāc chāpo bhaviṣyati na saṃśayaḥ //* BrP_100.8 //
{brahmovāca: }
ity uktvā sa yayau patnyau gate bhartari te ubhe /
tadaiva jagmatuḥ sattram ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām // BrP_100.9 //
brahmavṛndasamākīrṇaṃ gaṅgātīrasamāśritam /
unmatte te ubhe nityaṃ vayaḥsaṃpattigarvite // BrP_100.10 //
nivāryamāṇe bahuśo munibhis tattvadarśibhiḥ /
vikurvatyau tatra sattre samāni ca havīṃṣi ca // BrP_100.11 //
yoṣitāṃ durvilasitaṃ kaḥ saṃvaritum īśvaraḥ /
te dṛṣṭvā cukṣubhur viprā apamārgarate ubhe // BrP_100.12 //
apamārgasthite yasmād āpage hi bhaviṣyathaḥ /
suparṇā caiva kadrūś ca nadyau te saṃbabhūvatuḥ // BrP_100.13 //
sa kadācid gṛhaṃ prāyāt kaśyapo 'tha prajāpatiḥ /
ṛṣibhyas tatra vṛttāntaṃ śāpaṃ tābhyāṃ savistaram // BrP_100.14 //
śrutvā tu vismayāviṣṭaḥ kiṃ karomīty acintayat /
ṛṣibhyaḥ kathayām āsa vālakhilyā iti śrutāḥ // BrP_100.15 //
ta ūcuḥ kaśyapaṃ vipraṃ gatvā gaṅgāṃ tu gautamīm /
tatra stuhi maheśānaṃ punar bhārye bhaviṣyataḥ // BrP_100.16 //
brahmahatyābhayād eva yatra devo maheśvaraḥ /
gaṅgāmadhye sadā hy āste madhyameśvarasaṃjñayā // BrP_100.17 //
tathety uktvā kaśyapo 'pi snātvā gaṅgāṃ jitavrataḥ /
tuṣṭāva stavanaiḥ puṇyair devadevaṃ maheśvaram // BrP_100.18 //
{kaśyapa uvāca: }
lokatrayaikādhipater na yasya BrP_100.19a
kutrāpi vastuny abhimānaleśaḥ BrP_100.19b
sa siddhanātho 'khilaviśvakartā BrP_100.19c
bhartā śivāyā bhavatu prasannaḥ BrP_100.19d
tāpatrayoṣṇadyutitāpitānām BrP_100.20a
itas tato vai paridhāvatāṃ ca BrP_100.20b
śarīriṇāṃ sthāvarajaṅgamānāṃ BrP_100.20c
tvam eva duḥkhavyapanodadakṣaḥ BrP_100.20d
sattvādiyogas trividho 'pi yasya BrP_100.21a
śakrādibhir vaktum aśakya eva BrP_100.21b
vicitravṛttiṃ paricintya somaṃ BrP_100.21c
sukhī sadā dānaparo vareṇyaḥ BrP_100.21d
{brahmovāca: }
ityādistutibhir devaḥ stuto gaurīpatiḥ śivaḥ /
prasanno hy adadāc chaṃbhuḥ kaśyapāya varān bahūn // BrP_100.22 //
bhāryārthinaṃ tu taṃ prāha syātāṃ bhārye ubhe tu te /
nadīsvarūpe patnyau ye gaṅgāṃ prāpya saridvarām // BrP_100.23 //
tatsaṃgamanamātreṇa tābhyāṃ bhūyāt svakaṃ vapuḥ /
te garbhiṇyau punar jāte gaṅgāyāś ca prasādataḥ // BrP_100.24 //
tataḥ prajāpatiḥ prīto bhārye prāpya mahāmanāḥ /
āhvayām āsa tān viprān gautamītīram āśritān // BrP_100.25 //
sīmantonnayanaṃ cakre tābhyāṃ prītaḥ prajāpatiḥ /
brāhmaṇān pūjayām āsa vidhidṛṣṭena karmaṇā // BrP_100.26 //
bhuktavatsv atha vipreṣu kaśyapasyātha mandire /
bhartṛsamīpopaviṣṭā kadrūr viprān nirīkṣya ca // BrP_100.27 //
tataḥ kadrūr ṛṣīn akṣṇā prāhasat te ca cukṣubhuḥ /
yenākṣṇā hasitā pāpe bhajyatāṃ te 'kṣi pāpavat // BrP_100.28 //
kāṇābhavat tataḥ kadrūḥ sarpamāteti yocyate /
tataḥ prasādayām āsa kaśyapo bhagavān ṛṣīn // BrP_100.29 //
tataḥ prasannās te procur gautamī saritāṃ varā /
aparādhasahasrebhyo rakṣiṣyati ca sevanāt // BrP_100.30 //
bhāryānvitas tathā cakre kaśyapo munisattamaḥ /
tataḥ prabhṛti tat tīrtham ubhayoḥ saṃgamaṃ viduḥ /
sarvapāpapraśamanaṃ sarvakratuphalapradam // BrP_100.31 //
{brahmovāca: }
purūravasam ākhyātaṃ tīrthaṃ vedavido viduḥ /
smaraṇād eva pāpānāṃ nāśanaṃ kiṃ tu darśanāt // BrP_101.1 //
purūravā brahmasadaḥ prāpya tatra sarasvatīm /
yadṛcchayā devanadīṃ hasantīṃ brahmaṇo 'ntike /
tāṃ dṛṣṭvā rūpasaṃpannām urvaśīṃ prāha bhūpatiḥ // BrP_101.2 //
{rājovāca: }
keyaṃ rūpavatī sādhvī sthiteyaṃ brahmaṇo 'ntike /
sarvāsām uttamā yoṣid dīpayantī sabhām imām // BrP_101.3 //
{brahmovāca: }
urvaśī prāha rājānam iyaṃ devanadī śubhā /
sarasvatī brahmasutā nityam eti ca yāti ca /
tac chrutvā vismito rājā ānayemāṃ mamāntikam // BrP_101.4 //
{brahmovāca: }
urvaśī punar apy āha rājānaṃ bhūridakṣiṇam //* BrP_101.5 //
{urvaśy uvāca: }
ānīyate mahārāja tasyāḥ sarvaṃ nivedya ca //* BrP_101.6 //
{brahmovāca: }
tatas tāṃ prāhiṇot tatra rājā prītyā tadorvaśīm /
sā gatvā rājavacanaṃ nyavedayad athorvaśī // BrP_101.7 //
sarasvaty api tan mene urvaśyā yan niveditam /
sā tatheti pratijñāya prāyād yatra purūravāḥ // BrP_101.8 //
sarasvatyās tatas tīre sa reme bahulāḥ samāḥ /
sarasvān abhavat putro yasya putro bṛhadrathaḥ // BrP_101.9 //
tāṃ gacchantīṃ nṛpagṛhaṃ nityam eva sarasvatīm /
sarasvantaṃ tato lakṣma jñātvānyeṣu tathā kṛtam // BrP_101.10 //
tasyai dadāv ahaṃ śāpaṃ bhūyā iti mahānadī /
macchāpabhītā vāgīśā prāgād devīṃ ca gautamīm // BrP_101.11 //
kamaṇḍalubhavāṃ pūtāṃ mātaraṃ lokapāvanīm /
tāpatrayopaśamanīm aihikāmuṣmikapradām // BrP_101.12 //
sā gatvā gautamīṃ devīṃ prāha macchāpam āditaḥ /
gaṅgāpi mām uvācedaṃ viśāpāṃ kartum arhasi // BrP_101.13 //
na yuktaṃ yat sarasvatyāḥ śāpaṃ tvaṃ dattavān asi /
strīṇām eṣa svabhāvo vai puṃskāmā yoṣito yataḥ // BrP_101.14 //
svabhāvacapalā brahman yoṣitaḥ sakalā api /
tvaṃ kathaṃ tu na jānīṣe jagatsraṣṭāmbujāsana // BrP_101.15 //
viḍambayati kaṃ vā na kāmo vāpi svabhāvataḥ /
tato viśāpam avadaṃ dṛśyāpi syāt sarasvatī // BrP_101.16 //
tasmāc chāpān nadī martye dṛśyādṛśyā sarasvatī /
yatraiṣā saṃgatā devī gaṅgāyāṃ śāpavihvalā // BrP_101.17 //
tatra prāyān nṛpavaro dhārmikaḥ sa purūravāḥ /
tapas taptvā samārādhya devaṃ siddheśvaraṃ haram // BrP_101.18 //
sarvān kāmān athāvāpa gaṅgāyāś ca prasādataḥ /
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ purūravasam ucyate // BrP_101.19 //
sarasvatīsaṃgamaṃ ca brahmatīrthaṃ tad ucyate /
siddheśvaro yatra devaḥ sarvakāmapradaṃ tu tat // BrP_101.20 //
{brahmovāca: }
sāvitrī caiva gāyatrī śraddhā medhā sarasvatī /
etāni pañca tīrthāni puṇyāni munayo viduḥ // BrP_102.1 //
tatra snātvā tu pītvā tu mucyate sarvakalmaṣāt /
sāvitrī caiva gāyatrī śraddhā medhā sarasvatī // BrP_102.2 //
etā mama sutā jyeṣṭhā dharmasaṃsthānahetavaḥ /
sarvāsām uttamāṃ kāṃcin nirmame lokasundarīm // BrP_102.3 //
tāṃ dṛṣṭvā vikṛtā buddhir mamāsīn munisattama /
gṛhyamāṇā mayā bālā sā māṃ dṛṣṭvā palāyitā // BrP_102.4 //
mṛgībhūtā tu sā bālā mṛgo 'ham abhavaṃ tadā /
mṛgavyādho 'bhavac chaṃbhur dharmasaṃrakṣaṇāya ca // BrP_102.5 //
tā madbhītāḥ pañca sutā gaṅgām īyur mahānadīm /
tato maheśvaraḥ prāyād dharmasaṃrakṣaṇāya saḥ // BrP_102.6 //
dhanur gṛhītvā saśaram īśo 'pi mṛgarūpiṇam /
mām uvāca vadhiṣye tvāṃ mṛgavyādhas tadā haraḥ // BrP_102.7 //
tatkarmaṇo nivṛtto 'haṃ prādāṃ kanyāṃ vivasvate /
sāvitryādyāḥ pañca sutā nadīrūpeṇa saṃgatāḥ // BrP_102.8 //
tā āgatāḥ punaś cāpi svargaṃ lokaṃ mamāntikam /
yatra tāḥ saṃgatā devyā pañca tīrthāni nārada // BrP_102.9 //
saṃgatāni ca puṇyāni pañca nadyaḥ sarasvatī /
teṣu snānaṃ tathā dānaṃ yat kiṃcit kurute naraḥ // BrP_102.10 //
sarvakāmapradaṃ tat syān naiṣkarmyān muktidaṃ smṛtam /
tatrābhavan mṛgavyādhaṃ tīrthaṃ sarvārthadaṃ nṛṇām /
svargamokṣaphalaṃ cānyad brahmatīrthaphalaṃ smṛtam // BrP_102.11 //
{brahmovāca: }
śamītīrtham iti khyātaṃ sarvapāpopaśāntidam /
tasyākhyānaṃ pravakṣyāmi śṛṇu yatnena nārada // BrP_103.1 //
āsīt priyavrato nāma kṣatriyo jayatāṃ varaḥ /
gautamyā dakṣiṇe tīre dīkṣāṃ cakre purodhasā // BrP_103.2 //
hayamedha upakrānte ṛtvigbhir ṛṣibhir vṛte /
tasya rājño mahābāhor vasiṣṭhas tu purohitaḥ // BrP_103.3 //
tadyajñavāṭam agamad dānavo 'tha hiraṇyakaḥ /
taṃ dānavam abhiprekṣya devās tv indrapurogamāḥ // BrP_103.4 //
bhītāḥ kecid divaṃ jagmur havyavāṭ śamim āviśat /
aśvatthaṃ viṣṇur agamad bhānur arkaṃ vaṭaṃ śivaḥ // BrP_103.5 //
somaḥ palāśam agamad gaṅgāmbho havyavāhanaḥ /
aśvinau tu hayaṃ gṛhya vāyaso 'bhūd yamaḥ svayam // BrP_103.6 //
etasminn antare tatra vasiṣṭho bhagavān ṛṣiḥ /
yaṣṭim ādāya daiteyān nyavārayad athājñayā // BrP_103.7 //
tataḥ pravṛttaḥ punar eva yajño BrP_103.8a
daityo gataḥ svena balena yuktaḥ BrP_103.8b
imāni tīrthāni tataḥ śubhāni BrP_103.8c
daśāśvamedhasya phalāni dadyuḥ BrP_103.8d
prathamaṃ tu śamītīrthaṃ dvitīyaṃ vaiṣṇavaṃ viduḥ /
ārkaṃ śaivaṃ ca saumyaṃ ca vāsiṣṭhaṃ sarvakāmadam // BrP_103.9 //
devāś ca ṛṣayaḥ sarve nivṛtte makhavistare /
tuṣṭāḥ procur vasiṣṭhaṃ taṃ yajamānaṃ priyavratam // BrP_103.10 //
tāṃś ca vṛkṣāṃs tāṃ ca gaṅgāṃ mudā yuktāḥ punaḥ punaḥ /
hayamedhasya niṣpattyai ete yātā itas tataḥ // BrP_103.11 //
hayamedhaphalaṃ dadyus tīrthānīty avadan surāḥ /
tasmāt snānena dānena teṣu tīrtheṣu nārada /
hayamedhaphalaṃ puṇyaṃ prāpnoti na mṛṣā vacaḥ // BrP_103.12 //
{brahmovāca: }
viśvāmitraṃ hariścandraṃ śunaḥśepaṃ ca rohitam /
vāruṇaṃ brāhmam āgneyam aindram aindavam aiśvaram // BrP_104.1 //
maitraṃ ca vaiṣṇavaṃ caiva yāmyam āśvinam auśanam /
eteṣāṃ puṇyatīrthānāṃ nāmadheyaṃ śṛṇuṣva me // BrP_104.2 //
hariścandra iti tv āsīd ikṣvākuprabhavo nṛpaḥ /
tasya gṛhe munī prāptau nāradaḥ parvatas tathā /
kṛtvātithyaṃ tayoḥ samyag ghariścandro 'bravīd ṛṣī // BrP_104.3 //
{hariścandra uvāca: }
putrārthaṃ kliśyate lokaḥ kiṃ putreṇa bhaviṣyati /
jñānī vāpy athavājñānī uttamo madhyamo 'thavā /
etaṃ me saṃśayaṃ nityaṃ brūtām ṛṣivarāv ubhau // BrP_104.4 //
{brahmovāca: }
tāv ūcatur hariścandraṃ parvato nāradas tathā //* BrP_104.5 //
{nāradaparvatāv ūcatuḥ: }
ekadhā daśadhā rājañ śatadhā ca sahasradhā /
uttaraṃ vidyate samyak tathāpy etad udīryate // BrP_104.6 //
nāputrasya paro loko vidyate nṛpasattama /
jāte putre pitā snānaṃ yaḥ karoti janādhipa // BrP_104.7 //
daśānām aśvamedhānām abhiṣekaphalaṃ labhet /
ātmapratiṣṭhā putrāt syāj jāyate cāmarottamaḥ // BrP_104.8 //
amṛtenāmarā devāḥ putreṇa brāhmaṇādayaḥ /
triṛṇān mocayet putraḥ pitaraṃ ca pitāmahān // BrP_104.9 //
kiṃ tu mūlaṃ kim u jalaṃ kiṃ tu śmaśrūṇi kiṃ tapaḥ /
vinā putreṇa rājendra svargo muktiḥ sutāt smṛtāḥ // BrP_104.10 //
putra eva paro loko dharmaḥ kāmo 'rtha eva ca /
putro muktiḥ paraṃ jyotis tārakaḥ sarvadehinām // BrP_104.11 //
vinā putreṇa rājendra svargamokṣau sudurlabhau /
putra eva paro loke dharmakāmārthasiddhaye // BrP_104.12 //
vinā putreṇa yad dattaṃ vinā putreṇa yad dhutam /
vinā putreṇa yaj janma vyarthaṃ tad avabhāti me // BrP_104.13 //
tasmāt putrasamaṃ kiṃcit kāmyaṃ nāsti jagattraye /
tac chrutvā vismayavāṃs tāv uvāca nṛpaḥ punaḥ // BrP_104.14 //
{hariścandra uvāca: }
kathaṃ me syāt suto brūtāṃ yatra kvāpi yathātatham /
yena kenāpy upāyena kṛtvā kiṃcit tu pauruṣam /
mantreṇa yāgadānābhyām utpādyo 'sau suto mayā // BrP_104.15 //
{brahmovāca: }
tāv ūcatur nṛpaśreṣṭhaṃ hariścandraṃ sutārthinam /
dhyātvā kṣaṇaṃ tathā samyag gautamīṃ yāhi mānada // BrP_104.16 //
tatrāpāṃpatir utkṛṣṭaṃ dadāti manasīpsitam /
varuṇaḥ sarvadātā vai munibhiḥ parikīrtitaḥ // BrP_104.17 //
sa tu prītaḥ śanaiḥ kāle tava putraṃ pradāsyati /
etac chrutvā nṛpaśreṣṭho munivākyaṃ tathākarot // BrP_104.18 //
toṣayām āsa varuṇaṃ gautamītīram āśritaḥ /
tataś ca tuṣṭo varuṇo hariścandram uvāca ha // BrP_104.19 //
{varuṇa uvāca: }
putraṃ dāsyāmi te rājaṃl lokatrayavibhūṣaṇam /
yadi yakṣyasi tenaiva tava putro bhaved dhruvam // BrP_104.20 //
{brahmovāca: }
hariścandro 'pi varuṇaṃ yakṣye tenety avocata /
tato gatvā hariścandraś caruṃ kṛtvā tu vāruṇam // BrP_104.21 //
bhāryāyai nṛpatiḥ prādāt tato jātaḥ suto nṛpāt /
jāte putre apām īśaḥ provāca vadatāṃ varaḥ // BrP_104.22 //
{varuṇa uvāca: }
adyaiva putro yaṣṭavyaḥ smarase vacanaṃ purā //* BrP_104.23 //
{brahmovāca: }
hariścandro 'pi varuṇaṃ provācedaṃ kramāgatam //* BrP_104.24 //
{hariścandra uvāca: }
nirdaśo medhyatāṃ yāti paśur yakṣye tato hy aham //* BrP_104.25 //
{brahmovāca: }
tac chrutvā vacanaṃ rājño varuṇo 'gāt svam ālayam /
nirdaśe punar abhyetya yajasvety āha taṃ nṛpam // BrP_104.26 //
rājāpi varuṇaṃ prāha nirdanto niṣphalaḥ paśuḥ /
paśor danteṣu jāteṣu ehi gacchādhunāppate // BrP_104.27 //
tac chrutvā rājavacanaṃ punaḥ prāyād apāṃpatiḥ /
jāteṣu caiva danteṣu saptavarṣeṣu nārada // BrP_104.28 //
punar apy āha rājānaṃ yajasveti tato 'bravīt /
rājāpi varuṇaṃ prāha patsyantīme apāṃpate // BrP_104.29 //
saṃpatsyanti tathā cānye tato yakṣye vrajādhunā /
punaḥ prāyāt sa varuṇaḥ punardanteṣu nārada /
yajasveti nṛpaṃ prāha rājā prāha tv apāṃpatim // BrP_104.30 //
{rājovāca: }
yadā tu kṣatriyo yajñe paśur bhavati vāripa /
dhanurvedaṃ yadā vetti tadā syāt paśur uttamaḥ // BrP_104.31 //
{brahmovāca: }
tac chrutvā rājavacanaṃ varuṇo 'gāt svam ālayam /
yadāstreṣu ca śastreṣu samartho 'bhūt sa rohitaḥ // BrP_104.32 //
sarvavedeṣu śāstreṣu vettābhūt sa tv ariṃdamaḥ /
yuvarājyam anuprāpte rohite ṣoḍaśābdike // BrP_104.33 //
prītimān agamat tatra yatra rājā sarohitaḥ /
āgatya varuṇaḥ prāha yajasvādya sutaṃ svakam // BrP_104.34 //
om ity uktvā nṛpavara ṛtvijaḥ prāha bhūpatiḥ /
rohitaṃ ca sutaṃ jyeṣṭhaṃ śṛṇvato varuṇasya ca // BrP_104.35 //
{hariścandra uvāca: }
ehi putra mahāvīra yakṣye tvāṃ varuṇāya hi //* BrP_104.36 //
{brahmovāca: }
kim etad ity athovāca rohitaḥ pitaraṃ prati /
pitāpi tad yathāvṛttam ācacakṣe savistaram /
rohitaḥ pitaraṃ prāha śṛṇvato varuṇasya ca // BrP_104.37 //
{rohita uvāca: }
ahaṃ pūrvaṃ mahārāja ṛtvigbhiḥ sapurohitaḥ /
viṣṇave lokanāthāya yakṣye 'haṃ tvaritaṃ śuciḥ /
paśunā varuṇenātha tad anujñātum arhasi // BrP_104.38 //
{brahmovāca: }
rohitasya tu tad vākyaṃ śrutvā vārīśvaras tadā /
kopena mahatāviṣṭo jalodaram athākarot // BrP_104.39 //
hariścandrasya nṛpate rohitaḥ sa vanaṃ yayau /
gṛhītvā sa dhanur divyaṃ rathārūḍho gatavyathaḥ // BrP_104.40 //
yatra cārādhya varuṇaṃ hariścandro janeśvaraḥ /
gaṅgāyāṃ prāptavān putraṃ tatrāgāt so 'pi rohitaḥ // BrP_104.41 //
vyatītāny atha varṣāṇi pañca ṣaṣṭhe pravartati /
tatra sthitvā nṛpasutaḥ śuśrāva nṛpate rujam // BrP_104.42 //
mayā putreṇa jātena pitur vai kleśakāriṇā /
kiṃ phalaṃ kiṃ nu kṛtyaṃ syād ity evaṃ paryacintayat // BrP_104.43 //
tasyās tīre ṛṣīn puṇyān apaśyan nṛpateḥ sutaḥ /
gaṅgātīre vartamānam apaśyad ṛṣisattamam // BrP_104.44 //
ajīgartam iti khyātam ṛṣes tu vayasaḥ sutam /
tribhiḥ putrair anuvṛtaṃ bhāryayā kṣīṇavṛttikam /
taṃ dṛṣṭvā nṛpateḥ putro namasyedaṃ vaco 'bravīt // BrP_104.45 //
{rohita uvāca: }
kṣīṇavṛttiḥ kṛśaḥ kasmād durmanā iva lakṣyase //* BrP_104.46 //
{brahmovāca: }
ajīgarto 'pi covāca rohitaṃ nṛpateḥ sutam //* BrP_104.47 //
{ajīgarta uvāca: }
vartanaṃ nāsti dehasya bhoktāro bahavaś ca me /
vinānnena mariṣyāmo brūhi kiṃ karavāmahe // BrP_104.48 //
{brahmovāca: }
tac chrutvā punar apy āha nṛpaputra ṛṣiṃ tadā //* BrP_104.49 //
{rohita uvāca: }
tava kiṃ vartate citte tad brūhi vadatāṃ vara //* BrP_104.50 //
{ajīgarta uvāca: }
hiraṇyaṃ rajataṃ gāvo dhānyaṃ vastrādikaṃ na me /
vidyate nṛpaśārdūla vartanaṃ nāsti me tataḥ // BrP_104.51 //
sutā me santi bhāryā ca ahaṃ vai pañcamas tathā /
naiteṣāṃ katamasyāpi kretānnena nṛpottama // BrP_104.52 //
{rohita uvāca: }
kiṃ krīṇāsi mahābuddhe 'jīgarta satyam eva me /
vada nānyac ca vaktavyaṃ viprā vai satyavādinaḥ // BrP_104.53 //
{ajīgarta uvāca: }
trayāṇām api putrāṇām ekaṃ vā māṃ tathaiva ca /
bhāryāṃ vāpi gṛhāṇemāṃ krītvā jīvāmahe vayam // BrP_104.54 //
{rohita uvāca: }
kiṃ bhāryayā mahābuddhe kiṃ tvayā vṛddharūpiṇā /
yuvānaṃ dehi putraṃ me putrāṇāṃ yaṃ tvam icchasi // BrP_104.55 //
{ajīgarta uvāca: }
jyeṣṭhaputraṃ śunaḥpucchaṃ nāhaṃ krīṇāmi rohita /
mātā kanīyasaṃ cāpi na krīṇāti tato 'nayoḥ /
madhyamaṃ tu śunaḥśepaṃ krīṇāmi vada taddhanam // BrP_104.56 //
{rohita uvāca: }
varuṇāya paśuḥ kalpyaḥ puruṣo guṇavattaraḥ /
yadi krīṇāsi mūlyaṃ tvaṃ vada satyaṃ mahāmune // BrP_104.57 //
{brahmovāca: }
tathety uktvā tv ajīgartaḥ putramūlyam akalpayat /
gavāṃ sahasraṃ dhānyānāṃ niṣkānāṃ cāpi vāsasām /
rājaputra varaṃ dehi dāsyāmi svasutaṃ tava // BrP_104.58 //
{brahmovāca: }
tathety uktvā rohito 'pi prādāt savasanaṃ dhanam /
dattvā jagāma pitaram ṛṣiputreṇa rohitaḥ /
pitre nivedayām āsa krayakrītam ṛṣeḥ sutam // BrP_104.59 //
{rohita uvāca: }
varuṇāya yajasva tvaṃ paśunā tvam arug bhava //* BrP_104.60 //
{brahmovāca: }
tathovāca hariścandraḥ putravākyād anantaram //* BrP_104.61 //
{hariścandra uvāca: }
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā rājñā pālyā iti śrutiḥ /
viśeṣatas tu varṇānāṃ guravo hi dvijottamāḥ // BrP_104.62 //
viṣṇor api hi ye pūjyā mādṛśāḥ kuta eva hi /
avajñayāpi yeṣāṃ syān nṛpāṇāṃ svakulakṣayaḥ // BrP_104.63 //
tān paśūn kṛtvā kṛpaṇaṃ kathaṃ rakṣitum utsahe /
ahaṃ ca brāhmaṇaṃ kuryāṃ paśuṃ naitad dhi yujyate // BrP_104.64 //
varaṃ hi jātu maraṇaṃ na kathaṃcid dvijaṃ paśum /
karomi tasmāt putra tvaṃ brāhmaṇena sukhaṃ vraja // BrP_104.65 //
{brahmovāca: }
etasminn antare tatra vāg uvācāśarīriṇī //* BrP_104.66 //
{ākāśavāg uvāca: }
gautamīṃ gaccha rājendra ṛtvigbhiḥ sapurohitaḥ /
paśunā vipraputreṇa rohitena sutena ca // BrP_104.67 //
tvayā kāryaḥ kratuś caiva śunaḥśepavadhaṃ vinā /
kratuḥ pūrṇo bhavet tatra tasmād yāhi mahāmate // BrP_104.68 //
{brahmovāca: }
tac chrutvā vacanaṃ śīghraṃ gaṅgām agān nṛpottamaḥ /
viśvāmitreṇa ṛṣiṇā vasiṣṭhena purodhasā // BrP_104.69 //
vāmadevena ṛṣiṇā tathānyair munibhiḥ saha /
prāpya gaṅgāṃ gautamīṃ tāṃ naramedhāya dīkṣitaḥ // BrP_104.70 //
vedimaṇḍapakuṇḍādi yūpapaśvādi cākarot /
kṛtvā sarvaṃ yathānyāyaṃ tasmin yajñe pravartite // BrP_104.71 //
śunaḥśepaṃ paśuṃ yūpe nibadhyātha samantrakam /
vāribhiḥ prokṣitaṃ dṛṣṭvā viśvāmitro 'bravīd idam // BrP_104.72 //
{viśvāmitra uvāca: }
devān ṛṣīn hariścandraṃ rohitaṃ ca viśeṣataḥ /
anujānantv imaṃ sarve śunaḥśepaṃ dvijottamam // BrP_104.73 //
yebhyas tv ayaṃ havir deyo devebhyo 'yaṃ pṛthak pṛthak /
anujānantu te sarve śunaḥśepaṃ viśeṣataḥ // BrP_104.74 //
vasābhir lomabhis tvagbhir māṃsaiḥ sanmantritair makhe /
agnau hoṣyaḥ paśuś cāyaṃ śunaḥśepo dvijottamaḥ // BrP_104.75 //
upāsitāḥ syur viprendrās te sarve tv anumanya mām /
gautamīṃ yāntu viprendrāḥ snātvā devān pṛthak pṛthak // BrP_104.76 //
mantraiḥ stotraiḥ stuvantas te mudaṃ yāntu śive ratāḥ /
enaṃ rakṣantu munayo devāś ca haviṣo bhujaḥ // BrP_104.77 //
{brahmovāca: }
tathety ūcuś ca munayo mene ca nṛpasattamaḥ /
tato gatvā śunaḥśepo gaṅgāṃ trailokyapāvanīm // BrP_104.78 //
snātvā tuṣṭāva tān devān ye tatra haviṣo bhujaḥ /
tatas tuṣṭāḥ suragaṇāḥ śunaḥśepaṃ ca te mune /
avadanta surāḥ sarve viśvāmitrasya śṛṇvataḥ // BrP_104.79 //
{surā ūcuḥ: }
kratuḥ pūrṇo bhavatv eṣa śunaḥśepavadhaṃ vinā //* BrP_104.80 //
{brahmovāca: }
viśeṣeṇātha varuṇaś cāvadan nṛpasattamam /
tataḥ pūrṇo 'bhavad rājño nṛmedho lokaviśrutaḥ // BrP_104.81 //
devānāṃ ca prasādena munīnāṃ ca prasādataḥ /
tīrthasya tu prasādena rājñaḥ pūrṇo 'bhavat kratuḥ // BrP_104.82 //
viśvāmitraḥ śunaḥśepaṃ pūjayām āsa saṃsadi /
akarod ātmanaḥ putraṃ pūjayitvā surāntike // BrP_104.83 //
jyeṣṭhaṃ cakāra putrāṇām ātmanaḥ sa tu kauśikaḥ /
na menire ye ca putrā viśvāmitrasya dhīmataḥ // BrP_104.84 //
śunaḥśepasya ca jyaiṣṭhyaṃ tāñ śaśāpa sa kauśikaḥ /
jyaiṣṭhyaṃ ye menire putrāḥ pūjayām āsa tān sutān // BrP_104.85 //
vareṇa muniśārdūlas tad etat kathitaṃ mayā /
etat sarvaṃ yatra jātaṃ gautamyā dakṣiṇe taṭe // BrP_104.86 //
tatra tīrthāni puṇyāni vikhyātāni surādibhiḥ /
bahūni teṣāṃ nāmāni mattaḥ śṛṇu mahāmate // BrP_104.87 //
hariścandraṃ śunaḥśepaṃ viśvāmitraṃ sarohitam /
ityādy aṣṭa sahasrāṇi tīrthāny atha caturdaśa // BrP_104.88 //
teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca naramedhaphalapradam /
ākhyātaṃ cāsya māhātmyaṃ tīrthasya munisattama // BrP_104.89 //
yaḥ paṭhet pāṭhayed vāpi śṛṇuyād vāpi bhaktitaḥ /
aputraḥ putram āpnoti yac cānyan manasaḥ priyam // BrP_104.90 //
{brahmovāca: }
somatīrtham iti khyātaṃ pitṝṇāṃ prītivardhanam /
tatra vṛttaṃ mahāpuṇyaṃ śṛṇu yatnena nārada // BrP_105.1 //
somo rājāmṛtamayo gandharvāṇāṃ purābhavat /
na devānāṃ tadā devā mām abhyetyedam abruvan // BrP_105.2 //
{devā ūcuḥ: }
gandharvair āhṛtaḥ somo devānāṃ prāṇadaḥ purā /
tam adhyāyan suragaṇā ṛṣayas tv atiduḥkhitāḥ /
yathā syāt somo hy asmākaṃ tathā nītir vidhīyatām // BrP_105.3 //
{brahmovāca: }
tatra vāg vibudhān āha gandharvāḥ strīṣu kāmukāḥ /
tebhyo dattvātha māṃ devāḥ somam āhartum arhatha // BrP_105.4 //
vācaṃ pratyūcur amarās tvāṃ dātuṃ na kṣamā vayam /
vinā tenāpi na sthātuṃ śakyaṃ naiva tvayā vinā // BrP_105.5 //
punar vāg abravīd devān punar eṣyāmy ahaṃ tv iha /
atra buddhir vidhātavyā kriyatāṃ kratur uttamaḥ // BrP_105.6 //
gautamyā dakṣiṇe tīre bhaved devāgamo yadi /
makhaṃ tu viṣayaṃ kṛtvā āyāntu surasattamāḥ // BrP_105.7 //
gandharvāḥ strīpriyā nityaṃ paṇadhvaṃ taṃ mayā saha /
tathety uktvā suragaṇāḥ sarasvatyā vacaḥsthitāḥ // BrP_105.8 //
devadūtaiḥ pṛthag devān yakṣān gandharvapannagān /
āhvānaṃ cakrire tatra puṇye devagirau tadā // BrP_105.9 //
tato devagirir nāma parvatasyābhavan mune /
tatrāgaman suragaṇā gandharvā yakṣakiṃnarāḥ // BrP_105.10 //
devāḥ siddhāś ca ṛṣayas tathāṣṭau devayonayaḥ /
ṛṣibhir gautamītīre kriyamāṇe mahādhvare // BrP_105.11 //
tatra devaiḥ parivṛtaḥ sahasrākṣo 'bhyabhāṣata //* BrP_105.12 //
{indra uvāca: }
gandharvān atha saṃpūjya sarasvatyāḥ samīpataḥ /
sarasvatyā paṇadhvaṃ no yuṣmākam amṛtātmanā // BrP_105.13 //
{brahmovāca: }
tac chakravacanāt te vai gandharvāḥ strīṣu kāmukāḥ /
somaṃ dattvā surebhyas tu jagṛhus tāṃ sarasvatīm // BrP_105.14 //
somo 'bhavac cāmarāṇāṃ gandharvāṇāṃ sarasvatī /
avasat tatra vāgīśā tathāpi ca surāntike // BrP_105.15 //
āyāti ca raho nityam upāṃśu kriyatām iti /
ata eva hi somasya krayo bhavati nārada // BrP_105.16 //
upāṃśunā vartitavyaṃ somakrayaṇa eva hi /
tato 'bhavad devatānāṃ somaś cāpi sarasvatī // BrP_105.17 //
gandharvāṇāṃ naiva somo naivāsīc ca sarasvatī /
tatrāgaman sarva eva somārthaṃ gautamītaṭam // BrP_105.18 //
gāvo devāḥ parvatā yakṣarakṣāḥ BrP_105.19a
siddhāḥ sādhyā munayo guhyakāś BrP_105.19b
gandharvās te marutaḥ pannagāś BrP_105.19c
sarvauṣadhyo mātaro lokapālāḥ BrP_105.19d
rudrādityā vasavaś cāśvinau ca BrP_105.19e
ye 'nye devā yajñabhāgasya yogyāḥ BrP_105.19f
pañcaviṃśatinadyas tu gaṅgāyāṃ saṃgatā mune /
pūrṇāhutir yatra dattā pūrṇākhyānaṃ tad ucyate // BrP_105.20 //
gautamyāṃ saṃgatā yās tu sarvāś cāpi yathoditāḥ /
tannāmadheyatīrthāni saṃkṣepāc chṛṇu nārada // BrP_105.21 //
somatīrthaṃ ca gāndharvaṃ devatīrtham ataḥ param /
pūrṇātīrthaṃ tataḥ śālaṃ śrīparṇāsaṃgamaṃ tathā // BrP_105.22 //
svāgatāsaṃgamaṃ puṇyaṃ kusumāyāś ca saṃgamam /
puṣṭisaṃgamam ākhyātaṃ karṇikāsaṃgamaṃ śubham // BrP_105.23 //
vaiṇavīsaṃgamaś caiva kṛśarāsaṃgamas tathā /
vāsavīsaṃgamaś caiva śivaśaryā tathā śikhī // BrP_105.24 //
kusumbhikā upārathyā śāntijā devajā tadā /
ajo vṛddhaḥ suro bhadro gautamyā saha saṃgatāḥ // BrP_105.25 //
ete cānye ca bahavo nadīnadasahāyagāḥ /
pṛthivyāṃ yāni tīrthāni hy agaman devaparvate // BrP_105.26 //
somārthaṃ vai tathā cānye 'py āgaman makhamaṇḍapam /
tāni tīrthāni gaṅgāyāṃ saṃgatāni yathākramam // BrP_105.27 //
nadīrūpeṇa kāny eva nadarūpeṇa kānicit /
sarorūpeṇa kāny atra stavarūpeṇa kānicit // BrP_105.28 //
tāny eva sarvatīrthāni vikhyātāni pṛthak pṛthak /
teṣu snānaṃ japo homaḥ pitṛtarpaṇam eva ca // BrP_105.29 //
sarvakāmapradaṃ puṃsāṃ bhuktidaṃ muktibhājanam /
eteṣāṃ paṭhanaṃ cāpi smaraṇaṃ vā karoti yaḥ /
sarvapāpavinirmukto yāti viṣṇupuraṃ janaḥ // BrP_105.30 //
{brahmovāca: }
pravarāsaṃgamo nāma śreṣṭhā caiva mahānadī /
yatra siddheśvaro devaḥ sarvalokopakārakṛt // BrP_106.1 //
devānāṃ dānavānāṃ ca saṃgamo 'bhūt sudāruṇaḥ /
teṣāṃ parasparaṃ vāpi prītiś cābhūn mahāmune // BrP_106.2 //
te 'py evaṃ mantrayām āsur devā vai dānavā mithaḥ /
meruparvatam āsādya parasparahitaiṣiṇaḥ // BrP_106.3 //
{devadaityā ūcuḥ: }
amṛtenāmaratvaṃ syād utpādyāmṛtam uttamam /
pibāmaḥ sarva evaite bhavāmaś cāmarā vayam // BrP_106.4 //
ekībhūtvā vayaṃ lokān pālayāmaḥ sukhāni ca /
prāpsyāmaḥ saṃgaraṃ hitvā saṃgaro duḥkhakāraṇam // BrP_106.5 //
prītyā caivārjitān arthān bhokṣyāmo gatamatsarāḥ /
yataḥ snehena vṛttir yā sāsmākaṃ sukhadā sadā // BrP_106.6 //
vaiparītyaṃ tu yad vṛttaṃ na smartavyaṃ kadācana /
na ca trailokyarājye 'pi kaivalye vā sukhaṃ manāk /
tad ūrdhvam api vā yat tu nirvairatvād avāpyate // BrP_106.7 //
{brahmovāca: }
evaṃ parasparaṃ prītāḥ santo devāś ca dānavāḥ /
ekībhūtāś ca suprītā vimathya varuṇālayam // BrP_106.8 //
manthānaṃ mandaraṃ kṛtvā rajjuṃ kṛtvā tu vāsukim /
devāś ca dānavāḥ sarve mamanthur varuṇālayam // BrP_106.9 //
utpannaṃ ca tataḥ puṇyam amṛtaṃ suravallabham /
niṣpanne cāmṛte puṇye te ca procuḥ parasparam // BrP_106.10 //
yāmaḥ svaṃ svam adhiṣṭhānaṃ kṛtakāryāḥ śramaṃ gatāḥ /
sarve samaṃ ca sarvebhyo yathāyogyaṃ vibhajyatām // BrP_106.11 //
yadā sarvāgamo yatra yasmiṃl lagne śubhāvahe /
vibhajyatām idaṃ puṇyam amṛtaṃ surasattamāḥ // BrP_106.12 //
ity uktvā te yayuḥ sarve daityadānavarākṣasāḥ /
gateṣu daityasaṃgheṣu devāḥ sarve 'nvamantrayan // BrP_106.13 //
{devā ūcuḥ: }
gatās te ripavo 'smākaṃ daivayogād ariṃdamāḥ /
ripūṇām amṛtaṃ naiva deyaṃ bhavati sarvathā // BrP_106.14 //
{brahmovāca: }
bṛhaspatis tathety āha punar āha surān idam //* BrP_106.15 //
{bṛhaspatir uvāca: }
na jānanti yathā pāpā pibadhvaṃ ca tathāmṛtam /
ayam evocito mantro yac chatrūṇāṃ parābhavaḥ // BrP_106.16 //
dveṣyāḥ sarvātmanā dveṣyā iti nītivido viduḥ /
na viśvāsyā na cākhyeyā naiva mantryāś ca śatravaḥ // BrP_106.17 //
tebhyo na deyam amṛtaṃ bhaveyur amarās tataḥ /
amareṣu ca jāteṣu teṣu daityeṣu śatruṣu /
tāñ jetuṃ naiva śakṣyāmo na deyam amṛtaṃ tataḥ // BrP_106.18 //
{brahmovāca: }
iti saṃmantrya te devā vācaspatim athābruvan //* BrP_106.19 //
{devā ūcuḥ: }
kva yāmaḥ kutra mantraḥ syāt kva pibāmaḥ kva saṃsthitiḥ /
kurmas tad eva prathamaṃ vada vācaspate tathā // BrP_106.20 //
{bṛhaspatir uvāca: }
yāntu brahmāṇam amarāḥ pṛcchantv atra gatiṃ parām /
sa tu jñātā ca vaktā ca dātā caiva pitāmahaḥ // BrP_106.21 //
{brahmovāca: }
bṛhaspater vacaḥ śrutvā madantikam athāgaman /
namasya māṃ surāḥ sarve yad vṛttaṃ tan nyavedayan // BrP_106.22 //
tad devavacanāt putra taiḥ surair agamaṃ harim /
viṣṇave kathitaṃ sarvaṃ śaṃbhave viṣahāriṇe // BrP_106.23 //
ahaṃ viṣṇuś ca śaṃbhuś ca devagandharvakiṃnaraiḥ /
merukandaram āgatya na jānanti yathāsurāḥ // BrP_106.24 //
rakṣakaṃ ca hariṃ kṛtvā somapānāya tasthire /
ādityas tatra vijñātā somabhojyān athetarān // BrP_106.25 //
somo dātāmṛtaṃ bhāgaṃ cakradhṛg rakṣakas tathā /
naiva jānanti tad daityā danujā rākṣasās tathā // BrP_106.26 //
vinā rāhuṃ mahāprājñaṃ saiṃhikeyaṃ ca somapam /
kāmarūpadharo rāhur marutāṃ madhyam āviśat // BrP_106.27 //
marudrūpaṃ samāsthāya pānapātradharas tathā /
jñātvā divākaro daityaṃ taṃ somāya nyavedayat // BrP_106.28 //
tadā tad amṛtaṃ tasmai daityāyādaityarūpiṇe /
dattvā somaṃ tadā somo viṣṇave tan nyavedayat // BrP_106.29 //
viṣṇuḥ pītāmṛtaṃ daityaṃ cakreṇodyamya tacchiraḥ /
ciccheda tarasā vatsa tacchiras tv amaraṃ tv abhūt // BrP_106.30 //
śiromātravihīnaṃ yad dehaṃ tad apatad bhuvi /
dehaṃ tad amṛtaspṛṣṭaṃ patitaṃ dakṣiṇe taṭe // BrP_106.31 //
gautamyā muniśārdūla kampayad vasudhātalam /
dehaṃ cāpy amaraṃ putra tad adbhutam ivābhavat // BrP_106.32 //
dehaṃ ca śiraso 'pekṣi śiro deham apekṣate /
ubhayaṃ cāmaraṃ jātaṃ daityaś cāyaṃ mahābalaḥ // BrP_106.33 //
śiraḥ kāye samāviṣṭaṃ sarvān bhakṣayate surān /
tasmād deham idaṃ pūrvaṃ nāśayāmo mahīgatam /
tatas te śaṃkaraṃ prāhur devāḥ sarve sasaṃbhramāḥ // BrP_106.34 //
{devā ūcuḥ: }
mahīgataṃ daityadehaṃ nāśayasva surottama /
tvaṃ deva karuṇāsindhuḥ śaraṇāgatarakṣakaḥ // BrP_106.35 //
śirasā naiva yujyeta daityadehaṃ tathā kuru //* BrP_106.36 //
{brahmovāca: }
preṣayām āsa ceśo 'pi śreṣṭhāṃ śaktiṃ tadātmanaḥ /
mātṛbhiḥ sahitāṃ devīṃ mātaraṃ lokapālinīm // BrP_106.37 //
īśāyudhadharā devī īśaśaktisamanvitā /
mahīgataṃ yatra dehaṃ tatrāgād bhakṣyakāṅkṣiṇī // BrP_106.38 //
śiromātraṃ surāḥ sarve merau tatraiva sāntvayan /
deho devyā punas tatra yuyudhe bahavaḥ samāḥ // BrP_106.39 //
rāhus tatra surān āha bhittvā dehaṃ purā mama /
atrāste rasam utkṛṣṭaṃ tad ākṛṣya śarīrataḥ // BrP_106.40 //
pṛthakbhūte rase dehaṃ pravare 'mṛtam uttamam /
bhasmībhūyāt kṣaṇenaiva tasmāt kurvantu tat purā // BrP_106.41 //
{brahmovāca: }
etad rāhuvacaḥ śrutvā prītāḥ sarve 'surārayaḥ /
abhyaṣiñcan grahāṇāṃ tvaṃ graho bhūyā mudānvitaḥ // BrP_106.42 //
taddevavacanāc chaktir īśvarī yā nigadyate /
dehaṃ bhittvā daityapateḥ suraśaktisamanvitā // BrP_106.43 //
ākṛṣya śīghram utkṛṣṭaṃ pravaraṃ cāmṛtaṃ bahiḥ /
sthāpayitvā tu tad dehaṃ bhakṣayām āsa cāmbikā // BrP_106.44 //
kālarātrir bhadrakālī procyate yā mahābalā /
sthāpitaṃ rasam utkṛṣṭaṃ rasānāṃ pravaraṃ rasam // BrP_106.45 //
vyasravat sthāpitaṃ tat tu pravarā sābhavan nadī /
ākṛṣṭam amṛtaṃ caiva sthāpitaṃ sāpy abhakṣayat // BrP_106.46 //
tataḥ śreṣṭhā nadī jātā pravarā cāmṛtā śubhā /
rāhudehasamudbhūtā rudraśaktisamanvitā // BrP_106.47 //
nadīnāṃ pravarā ramyā cāmṛtā preritā tahā /
tatra pañca sahasrāṇi tīrthāni guṇavanti ca // BrP_106.48 //
tatra śaṃbhuḥ svayaṃ tasthau sarvadā surapūjitaḥ /
tasyai tuṣṭāḥ surāḥ sarve devyai nadyai pṛthak pṛthak // BrP_106.49 //
varān dadur mudā yuktā yathā pūjām avāpsyati /
śaṃbhuḥ surapatir loke tathā pūjām avāpsyasi // BrP_106.50 //
nivāsaṃ kuru devi tvaṃ lokānāṃ hitakāmyayā /
sadā tiṣṭha raseśāni sarveṣāṃ sarvasiddhidā // BrP_106.51 //
stavanāt kīrtanād dhyānāt sarvakāmapradāyinī /
tvāṃ namasyanti ye bhaktyā kiṃcid āpekṣya sarvadā // BrP_106.52 //
teṣāṃ sarvāṇi kāryāṇi bhaveyur devatājñayā /
śivaśaktyor yatas tasmin nivāso 'bhūt sanātanaḥ // BrP_106.53 //
ato vadanti munayo nivāsapuram ity adaḥ /
pravarāyāḥ purā devāḥ suprītās te varān daduḥ // BrP_106.54 //
gaṅgāyāḥ saṃgamo yas te vikhyātaḥ suravallabhaḥ /
tatrāplutānāṃ sarveṣāṃ bhuktir vā muktir eva ca // BrP_106.55 //
yad vāpi manasaḥ kāmyaṃ devānām api durlabham /
syāt teṣāṃ sarvam eveha evaṃ dattvā surā yayuḥ // BrP_106.56 //
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ pravarāsaṃgamaṃ viduḥ /
preritā devadevena śaktir yā preritā tu sā // BrP_106.57 //
amṛtā saiva vikhyātā pravaraivaṃ mahānadī //* BrP_106.58 //
{brahmovāca: }
vṛddhāsaṃgamam ākhyātaṃ yatra vṛddheśvaraḥ śivaḥ /
tasyākhyānaṃ pravakṣyāmi śṛṇu pāpapraṇāśanam // BrP_107.1 //
gautamo vṛddha ity ukto munir āsīn mahātapāḥ /
yadā purābhavad bālo gautamasya suto dvijaḥ // BrP_107.2 //
anāsaḥ sa purotpannas tasmād vikṛtarūpadhṛk /
sa vairāgyāj jagāmātha deśaṃ tīrtham itas tataḥ // BrP_107.3 //
upādhyāyena naivāsīl lajjitasya samāgamaḥ /
śiṣyair anyaiḥ sahādhyāyo lajjitasya ca nābhavat // BrP_107.4 //
upanītaḥ kathaṃcic ca pitrā vai gautamena saḥ /
etāvatā gautamo 'pi vyagamac carituṃ bahiḥ // BrP_107.5 //
evaṃ bahutithe kāle brahmamātrā dhṛte dvije /
naiva cādhyayanaṃ tasya saṃjātaṃ gautamasya hi // BrP_107.6 //
naiva śāstrasya cābhyāso gautamasyābhavat tadā /
agnikāryaṃ tataś cakre nityam eva yatavrataḥ // BrP_107.7 //
gāyatryabhyāsamātreṇa brāhmaṇo nāmadhārakaḥ /
agnyupāsanamātraṃ ca gāyatryabhyasanaṃ tathā // BrP_107.8 //
etāvatā brāhmaṇatvaṃ gautamasyābhavan mune /
upāsato 'gniṃ vidhivad gāyatrīṃ ca mahātmanaḥ // BrP_107.9 //
tasyāyur vavṛdhe putra gautamasya cirāyuṣaḥ /
na dārasaṃgrahaṃ lebhe naiva dātāsti kanyakām // BrP_107.10 //
tathā caraṃs tīrthadeśe vaneṣu vividheṣu ca /
āśrameṣu ca puṇyeṣu aṭann āste sa gautamaḥ // BrP_107.11 //
evaṃ bhramañ śītagirim āśrityāste sa gautamaḥ /
tatrāpaśyad guhāṃ ramyāṃ vallīviṭapamālinīm // BrP_107.12 //
tatropaviśya viprendro vastuṃ samakaron matim /
cintayaṃs tu praviṣṭo 'sāv apaśyat striyam uttamām // BrP_107.13 //
śithilāṅgīm atha kṛśāṃ vṛddhāṃ ca tapasi sthitām /
brahmacaryeṇa vartantīṃ virāgāṃ rahasi sthitām // BrP_107.14 //
sa tāṃ dṛṣṭvā muniśreṣṭho namaskārāya tasthivān /
namasyantaṃ muniśreṣṭhaṃ taṃ gautamam avārayat // BrP_107.15 //
{vṛddhovāca: }
gurus tvaṃ bhavitā mahyaṃ na māṃ vanditum arhasi /
āyur vidyā dhanaṃ kīrtir dharmaḥ svargādikaṃ ca yat /
tasya naśyati vai sarvaṃ yaṃ namasyati vai guruḥ // BrP_107.16 //
{brahmovāca: }
kṛtāñjalipuṭas tāṃ vai gautamaḥ prāha vismitaḥ //* BrP_107.17 //
{gautama uvāca: }
tapasvinī tvaṃ vṛddhā ca guṇajyeṣṭhā ca bhāminī /
alpavidyas tv alpavayā ahaṃ tava guruḥ katham // BrP_107.18 //
{vṛddhovāca: }
ārṣṭiṣeṇapriyaputra ṛtadhvaja iti śrutaḥ /
guṇavān matimāñ śūraḥ kṣatradharmaparāyaṇaḥ // BrP_107.19 //
sa kadācid vanaṃ prāyān mṛgayākṛṣṭacetanaḥ /
viśrāmam akarod asyāṃ guhāyāṃ sa ṛtadhvajaḥ // BrP_107.20 //
yuvā sa matimān dakṣo balena mahatā vṛtaḥ /
taṃ viśrāntaṃ nṛpavaram apsarā dadṛśe tataḥ // BrP_107.21 //
gandharvarājasya sutā suśyāmā iti viśrutā /
tāṃ dṛṣṭvā cakame rājā rājānaṃ cakame ca sā // BrP_107.22 //
iti krīḍā samabhavat tayā rājño mahāmate /
nivṛttakāmo rājendras tām āpṛcchyāgamad gṛham // BrP_107.23 //
utpannāhaṃ tatas tasyāṃ suśyāmāyāṃ mahāmate /
gacchantī māṃ tadā mātā idam āha tapodhana // BrP_107.24 //
{suśyāmovāca: }
yas tv asyāṃ praviśed bhadre sa te bhartā bhaviṣyati //* BrP_107.25 //
{vṛddhovāca: }
ity uktvā sā jagamātha mātā mama mahāmate /
tasmād atra praviṣṭas tvaṃ pumān nānyaḥ kadācana // BrP_107.26 //
sahasrāṇi tathāśītiṃ kṛtvā rājyaṃ pitā mama /
atraiva ca tapas taptvā tataḥ svargam upeyivān // BrP_107.27 //
svargaṃ yāte 'pi pitari sahasrāṇi tathā daśa /
varṣāṇi muniśārdūla rājyaṃ kṛtvā tathā paraḥ // BrP_107.28 //
svarge yāto mama bhrātā aham atraiva saṃsthitā /
ahaṃ brahman nānyavṛttā na mātā na pitā mama // BrP_107.29 //
aham ātmeśvarī brahman niviṣṭā kṣatrakanyakā /
tasmād bhajasva māṃ brahman vratasthāṃ puruṣārthinīm // BrP_107.30 //
{gautama uvāca: }
sahasrāyur ahaṃ bhadre mattas tvaṃ vayasādhikā /
ahaṃ bālas tvaṃ tu vṛddhā naivāyaṃ ghaṭate mithaḥ // BrP_107.31 //
{vṛddhovāca: }
tvaṃ bhartā me purā diṣṭo nānyo bhartā mato mama /
dhātrā dattas tatas tvaṃ māṃ na nirākartum arhasi // BrP_107.32 //
athavā necchasi māṃ tvam apraduṣṭām anuvratām /
tatas tyakṣyāmi jīvaṃ me idānīṃ tava paśyataḥ // BrP_107.33 //
apekṣitāprāptito hi dehināṃ maraṇaṃ varam /
anuraktajanatyāge pātakānto na vidyate // BrP_107.34 //
{brahmovāca: }
vṛddhāyās tad vacaḥ śrutvā gautamo vākyam abravīt //* BrP_107.35 //
{gautama uvāca: }
ahaṃ tapovirahito vidyāhīno hy akiṃcanaḥ /
nāhaṃ varo hi yogyas te kurūpo bhogavarjitaḥ // BrP_107.36 //
anāso 'haṃ kiṃ karomi atapovidya eva ca /
tasmāt surūpaṃ suvidyām āpādya prathamaṃ śubhe /
paścāt te vacanaṃ kāryaṃ tato vṛddhābravīd dvijam // BrP_107.37 //
{vṛddhovāca: }
mayā sarasvatī devī toṣitā tapasā dvija /
tathaivāpo rūpavatyo rūpadātāgnir eva ca // BrP_107.38 //
tasmād vāgīśvarī devī sā te vidyāṃ pradāsyati /
agniś ca rūpavān devas tava rūpaṃ pradāsyati // BrP_107.39 //
{brahmovāca: }
evam uktvā gautamaṃ taṃ vṛddhovāca vibhāvasum /
prārthayitvā suvidyaṃ taṃ surūpaṃ cākaron munim // BrP_107.40 //
tataḥ suvidyaḥ subhagaḥ sukānto BrP_107.41a
vṛddhāṃ sa patnīm akarot prītiyuktaḥ BrP_107.41b
tayā sa reme bahulā manojñayā BrP_107.41c
samāḥ sukhaṃ prītamanā guhāyām BrP_107.41d
kadācit tatra vasator daṃpatyor mudator girau /
guhāyāṃ muniśārdūla ājagmur munayo 'malāḥ // BrP_107.42 //
vasiṣṭhavāmadevādyā ye cānye ca maharṣayaḥ /
bhramantaḥ puṇyatīrthāni prāpnuvaṃs tasya tāṃ guhām // BrP_107.43 //
āgatāṃs tān ṛṣīñ jñātvā gautamaḥ saha bhāryayā /
satkāram akarot teṣāṃ jahasus taṃ ca kecana // BrP_107.44 //
ye bālā yauvanonmattā vayasā ye ca madhyamāḥ /
vṛddhāṃ ca gautamaṃ prekṣya jahasus tatra kecana // BrP_107.45 //
{ṛṣaya ūcuḥ: }
putro 'yaṃ tava pautro vā vṛddhe ko gautamo 'bhavat /
satyaṃ vadasva kalyāṇi ity evaṃ jahasur dvijāḥ // BrP_107.46 //
viṣaṃ vṛddhasya yuvatī vṛddhāyā amṛtaṃ yuvā /
iṣṭāniṣṭasamāyogo dṛṣṭo 'smābhir aho cirāt // BrP_107.47 //
{brahmovāca: }
ity evam ūcire kecid daṃpatyoḥ śṛṇvatos tadā /
evam uktvā kṛtātithyā yayuḥ sarve maharṣayaḥ // BrP_107.48 //
ṛṣīṇāṃ vacanaṃ śrutvā ubhāv api suduḥkhitau /
lajjitau ca mahāprājñau gautamo bhāryayā saha /
papraccha muniśārdūlam agastyam ṛṣisattamam // BrP_107.49 //
{gautama uvāca: }
ko deśaḥ kim u tīrthaṃ vā yatra śreyaḥ samāpyate /
śīghram eva mahāprājña bhuktimuktipradāyakam // BrP_107.50 //
{agastya uvāca: }
vadadbhir munibhir brahman mayā śrutam idaṃ vacaḥ /
sarve kāmās tatra pūrṇā gautamyāṃ nātra saṃśayaḥ // BrP_107.51 //
tasmād gaccha mahābuddhe gautamīṃ pāpanāśinīm /
ahaṃ tvām anuyāsyāmi yathecchasi tathā kuru // BrP_107.52 //
{brahmovāca: }
etac chrutvāgastyavākyaṃ vṛddhayā gautamo 'bhyagāt /
tatra tepe tapas tīvraṃ patnyā sa bhagavān ṛṣiḥ // BrP_107.53 //
stutiṃ cakāra devasya śaṃbhor viṣṇos tathaiva ca /
gaṅgāṃ ca toṣayām āsa bhāryārthaṃ bhagavān ṛṣiḥ // BrP_107.54 //
{gautama uvāca: }
khinnātmanām atra bhave tvam eva śaraṇaṃ śivaḥ /
marubhūmāv adhvagānāṃ viṭapīva priyāyutaḥ // BrP_107.55 //
uccāvacānāṃ bhūtānāṃ sarvathā pāpanodanaḥ /
sasyānāṃ ghanavat kṛṣṇa tvam avagrahaśoṣiṇām // BrP_107.56 //
vaikuṇṭhadurganiḥśreṇis tvaṃ pīyūṣataraṃgiṇī /
adhogatānāṃ taptānāṃ śaraṇaṃ bhava gautami // BrP_107.57 //
{brahmovāca: }
tatas tuṣṭāvadad vākyaṃ gautamaṃ vṛddhayā yutam /
śaraṇāgatadīnārtaṃ śaraṇyā gautamī mudā // BrP_107.58 //
{gautamy uvāca: }
abhiṣiñcasva bhāryāṃ tvaṃ majjalair mantrasaṃyutaiḥ /
kalaśair upacāraiś ca tataḥ patnī tava priyā // BrP_107.59 //
surūpā cārusarvāṅgī subhagā cārulocanā /
sarvalakṣaṇasaṃpūrṇā ramyarūpam avāpsyati // BrP_107.60 //
rūpavatyā punas tvaṃ vai bhāryayā cābhiṣecitaḥ /
sarvalakṣaṇasaṃpūrṇaḥ kāntaṃ rūpam avāpsyasi // BrP_107.61 //
{brahmovāca: }
tatheti gāṅgavacanād yathoktaṃ tau ca cakratuḥ /
surūpatām ubhau prāptau gautamyāś ca prasādataḥ // BrP_107.62 //
abhiṣekodakaṃ yac ca sā nadī samajāyata /
tasyā nāmnā tu vikhyātā vṛddhāyā munisattama // BrP_107.63 //
vṛddhā nadīti vikhyātā gautamo 'pi tathocyate /
vṛddhagautama ity ukta ṛṣibhiḥ samavāsibhiḥ /
vṛddhā tu gautamīṃ prāha gaṅgāṃ pratyakṣarūpiṇīm // BrP_107.64 //
{vṛddhovāca: }
mannāmnīyaṃ nadī devi vṛddhā cety abhidhīyatām /
tvayā ca saṃgamas tasyās tasyās tīrtham anuttamam // BrP_107.65 //
rūpasaubhāgyasaṃpatti- putrapautrapravardhanam /
āyurārogyakalyāṇaṃ jayaprītivivardhanam /
snānadānādihomaiś ca pitṝṇāṃ pāvanaṃ param // BrP_107.66 //
{brahmovāca: }
astv ity āha ca tāṃ gaṅgā suvṛddhāṃ gautamapriyām /
gautamasthāpitaṃ liṅgaṃ vṛddhānāmnaiva kīrtitam // BrP_107.67 //
tatraiva ca mudaṃ prāpto vṛddhayā munisattamaḥ /
tatra snānaṃ ca dānaṃ ca sarvābhīṣṭapradāyakam // BrP_107.68 //
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ vṛddhāsaṃgamam ucyate //* BrP_107.69 //
{brahmovāca: }
ilātīrtham iti khyātaṃ sarvasiddhikaraṃ nṛṇām /
brahmahatyādipāpānāṃ pāvanaṃ sarvakāmadam // BrP_108.1 //
vaivasvatānvaye jāta ilo nāma janeśvaraḥ /
mahatyā senayā sārdhaṃ jagāma mṛgayāvanam // BrP_108.2 //
paribabhrāma gahanaṃ bahuvyālasamākulam /
nānākāradvijayutaṃ viṭapaiḥ pariśobhitam // BrP_108.3 //
vanecaraṃ nṛpaśreṣṭho mṛgayāgatamānasaḥ /
tatraiva matim ādhatta ilo 'mātyān athābravīt // BrP_108.4 //
{ila uvāca: }
gacchantu nagaraṃ sarve mama putreṇa pālitam /
deśaṃ kośaṃ balaṃ rājyaṃ pālayantu punaś ca tam // BrP_108.5 //
vasiṣṭho 'pi tathā yātu ādāyāgnīn piteva naḥ /
patnībhiḥ sahito dhīmān araṇye 'haṃ vasāmy atha // BrP_108.6 //
araṇyabhogabhugbhiś ca vājivāraṇamānuṣaiḥ /
mṛgayāśīlibhiḥ kaiścid yāntu sarva itaḥ purīm // BrP_108.7 //
{brahmovāca: }
tathety uktvā yayus te 'pi svayaṃ prāyāc chanair girim /
himavantaṃ ratnamayaṃ vasaṃs tatra ilo nṛpaḥ // BrP_108.8 //
dadarśa kandaraṃ tatra nānāratnavicitritam /
tatra yakṣeśvaraḥ kaścit samanyur iti viśrutaḥ // BrP_108.9 //
tasya bhāryā samānāmnī bhartṛvrataparāyaṇā /
tasmin vasaty asau yakṣo ramaṇīye nagottame // BrP_108.10 //
mṛgarūpeṇa vyacarad bhāryayā sa mahāmatiḥ /
svecchayā svavane yakṣaḥ krīḍate nṛtyagītakaiḥ // BrP_108.11 //
itthaṃ sa yakṣo jānāti mṛgarūpadharo 'pi ca /
ilas tu taṃ na jānāti kandaraṃ yakṣapālitam // BrP_108.12 //
yakṣasya gehaṃ vipulaṃ nānāratnavicitritam /
tatropaviṣṭo nṛpatir mahatyā senayā vṛtaḥ // BrP_108.13 //
vāsaṃ cakre sa tatraiva gehe yakṣasya dhīmataḥ /
sa yakṣo 'dharmakopena bhāryayā mṛgarūpadhṛk // BrP_108.14 //
ilaṃ jetuṃ na śaknomi yācito na dadāti ca /
hṛtaṃ gehaṃ mamānena kiṃ karomīty acintayat // BrP_108.15 //
yudhi mattaṃ kathaṃ hanyāṃ ceti sthitvā sa yakṣarāṭ /
ātmīyān preṣayām āsa yakṣāñ śūrān dhanurdharān // BrP_108.16 //
{yakṣa uvāca: }
yuddhe jitvā ca rājānam ilam uddhatadantinam /
gṛhād yathānyato yāti mama tat kartum arhatha // BrP_108.17 //
{brahmovāca: }
yakṣeśvarasya tad vākyād yakṣās te yuddhadurmadāḥ /
ilaṃ gatvābruvan sarve nirgacchāsmād guhālayāt // BrP_108.18 //
na ced yuddhāt paribhraṣṭaḥ palāyya kva gamiṣyasi /
tad yakṣavacanāt kopād yuddhaṃ cakre sa rājarāṭ // BrP_108.19 //
jitvā yakṣān bahuvidhān uvāsa daśa śarvarīḥ /
yakṣeśvaro mṛgo bhūtvā bhāryayāpi vane vasan // BrP_108.20 //
hṛtageho vanaṃ prāpto hṛtabhṛtyaḥ sa yakṣiṇīm /
prāha cintāparo bhūtvā mṛgīrūpadharāṃ priyām // BrP_108.21 //
{yakṣa uvāca: }
rājā 'yaṃ durmanāḥ kānte vyasanāsaktamānasaḥ /
katham āyāti vipadaṃ tatropāyo vicintyatām // BrP_108.22 //
pāparddhivyasanāntāni rājyāny akhilabhūbhujām /
prāpayomāvanaṃ subhrūr mṛgī bhūtvā manoharā // BrP_108.23 //
praviśet tatra rājāyaṃ strī bhaviṣyaty asaṃśayam /
karaṇīyaṃ tvayā bhadre na caitad yujyate mama /
ahaṃ tu puruṣo yena tvaṃ punaḥ strī ca yakṣiṇī // BrP_108.24 //
{yakṣiṇy uvāca: }
kathaṃ tvayā na gantavyam umāvanam anuttamam /
gate 'pi tvayi ko doṣas tan me kathaya tattvataḥ // BrP_108.25 //
{yakṣa uvāca: }
himavatparvataśreṣṭha umayā sahitaḥ śivaḥ /
devair gaṇair anuvṛto vicacāra yathāsukham /
pārvatī śaṃkaraṃ prāha kadācid rahasi sthitam // BrP_108.26 //
{pārvaty uvāca: }
strīṇām eṣa svabhāvo 'sti rataṃ gopāyitaṃ bhavet /
tasmān me niyataṃ deśam ājñayā rakṣitaṃ tava // BrP_108.27 //
dehi me tridaśeśāna umāvanam iti śrutam /
vinā tvayā gaṇeśena kārttikeyena nandinā // BrP_108.28 //
yas tv atra praviśen nātha strītvaṃ tasya bhaved iti //* BrP_108.29 //
{yakṣa uvāca: }
ity ājñomāvane dattā prasannenendumaulinā /
kiṃ karomi pumān kānte tvayā praṇayanārditaḥ /
tasmān mayā na gantavyam umāyā vanam uttamam // BrP_108.30 //
{brahmovāca: }
tad bhartṛvacanaṃ śrutvā yakṣiṇī kāmarūpiṇī /
mṛgī bhūtvā viśālākṣī ilasya purato 'bhavat // BrP_108.31 //
yakṣas tu saṃsthitas tatra dadarśelo mṛgīṃ tadā /
mṛgayāsaktacitto vai mṛgīṃ dṛṣṭvā viśeṣataḥ // BrP_108.32 //
eka eva hayārūḍho niryayau tāṃ mṛgīm anu /
sākarṣata śanais taṃ tu rājānaṃ mṛgayākulam // BrP_108.33 //
śanair jagāma sā tatra yad umāvanam ucyate /
adṛśyā tu mṛgī tasmai darśayantī kvacit kvacit // BrP_108.34 //
tiṣṭhantī caiva gacchantī dhāvantī ca vibhītavat /
hariṇī capalākṣī sā tam ākarṣad umāvanam // BrP_108.35 //
anuprāpto hayārūḍhas tat prāpa sa umāvanam /
umāvanaṃ praviṣṭaṃ taṃ jñātvā sā yakṣiṇī tadā // BrP_108.36 //
mṛgīrūpaṃ parityajya yakṣiṇī kāmarūpiṇī /
divyarūpaṃ samāsthāya cāśokatarusaṃnidhau // BrP_108.37 //
tacchākhālambitakarā divyagandhānulepanā /
divyarūpadharā tanvī kṛtakāryā samā tadā // BrP_108.38 //
hasantī nṛpatiṃ prekṣya śrāntaṃ hayagataṃ tadā /
mṛgīm ālokayantaṃ taṃ capalākṣam ilaṃ tadā // BrP_108.39 //
bhartṛvākyam aśeṣeṇa smarantī prāha bhūmipam //* BrP_108.40 //
{samovāca: }
hayārūḍhābalā tanvi kva ekaiva tu gacchasi /
puruṣasya ca veṣeṇa ile kam anuyāsyasi // BrP_108.41 //
{brahmovāca: }
ileti vacanaṃ śrutvā rājāsau krodhamūrchitaḥ /
yakṣiṇīṃ bhartsayitvāsau tām apṛcchan mṛgīṃ punaḥ // BrP_108.42 //
tathāpi yakṣiṇī prāha ile kim anuvīkṣase /
ileti vacanaṃ śrutvā dhṛtacāpo hayasthitaḥ // BrP_108.43 //
kupito darśayām āsa trailokyavijayī dhanuḥ /
punaḥ sā prāha nṛpatiṃ mahātmānam ile svayam // BrP_108.44 //
prekṣasva paścān māṃ brūhi asatyāṃ satyavādinīm /
tadā cālokayad rājā stanau tuṅgau bhujāntare // BrP_108.45 //
kim idaṃ mama saṃjātam ity evaṃ cakito 'bhavat //* BrP_108.46 //
{ilovāca: }
kim idaṃ mama saṃjātaṃ jānīte bhavatī sphuṭam /
vada sarvaṃ yathātathyaṃ tvaṃ kā vā vada suvrate // BrP_108.47 //
{yakṣiṇy uvāca: }
himavatkandaraśreṣṭhe samanyur vasate patiḥ /
yakṣāṇām adhipaḥ śrīmāṃs tadbhāryāhaṃ tu yakṣiṇī // BrP_108.48 //
yatkandare bhavān rājā tūpaviṣṭaḥ suśītale /
yasya yakṣā hatā mohāt tvayā hi saṃgaraṃ vinā // BrP_108.49 //
tato 'haṃ nirgamārthaṃ te mṛgī bhūtvā umāvanam /
praviṣṭā tvaṃ praviṣṭo 'si purā prāha maheśvaraḥ // BrP_108.50 //
yas tv atra praviśen mandaḥ pumān strītvam avāpsyati /
tasmāt strītvam avāpto 'si na tvaṃ duḥkhitum arhasi /
prauḍho 'pi ko 'tra jānāti vicitrabhavitavyatām // BrP_108.51 //
{brahmovāca: }
yakṣiṇīvacanaṃ śrutvā hayārūḍhas tadāpatat /
tam āśvāsya punaḥ saiva yakṣiṇī vākyam abravīt // BrP_108.52 //
{yakṣiṇy uvāca: }
strītvaṃ jātaṃ jātam eva na puṃstvaṃ kartum arhasi /
gṛhāṇa vidyāṃ strīyogyāṃ nṛtyaṃ gītam alaṃkṛtim /
strīlālityaṃ strīvilāsaṃ strīkṛtyaṃ sarvam eva tat // BrP_108.53 //
{brahmovāca: }
ilā sarvam athāvāpya yakṣiṇīṃ vākyam abravīt //* BrP_108.54 //
{ilovāca: }
ko vā bhartā kiṃ tu kṛtyaṃ punaḥ puṃstvaṃ kathaṃ bhavet /
etad vadasva kalyāṇī duḥkhārtāyā viśeṣataḥ /
ārtānām ārtiśamanāc chreyo nābhyadhikaṃ kvacit // BrP_108.55 //
{yakṣiṇy uvāca: }
budhaḥ somasuto nāma vanād asmāc ca pūrvataḥ /
āśramas tasya subhage pitaraṃ nityam eṣyati // BrP_108.56 //
anenaiva pathā somaṃ pitaraṃ sa budho grahaḥ /
draṣṭuṃ yāti tato nityaṃ namaskartuṃ tathaiva ca // BrP_108.57 //
yadā yāti budhaḥ śāntas tadātmānaṃ ca darśaya /
taṃ dṛṣṭvā tvaṃ tu subhage sarvakāmān avāpsyasi // BrP_108.58 //
{brahmovāca: }
tām āśvāsya tataḥ subhrūr yakṣiṇy antaradhīyata /
yakṣiṇī sā tam ācaṣṭa yakṣo 'pi sukham āptavān // BrP_108.59 //
ilasainyaṃ ca tatrāsīt tad gataṃ ca yathāsukham /
umāvanasthitā celā gāyantī nṛtyatī punaḥ // BrP_108.60 //
strībhāvam anuceṣṭantī smarantī karmaṇo gatim /
kadācit kriyamāṇe tu ilayā nṛtyakarmaṇi // BrP_108.61 //
tām apaśyad budho dhīmān pitaraṃ gantum udyataḥ /
ilāṃ dṛṣṭvā gatiṃ tyaktvā tām āgatyābravīd budhaḥ // BrP_108.62 //
{budha uvāca: }
bhāryā bhava mama svasthā sarvābhyas tvaṃ priyā bhava //* BrP_108.63 //
{brahmovāca: }
budhavākyam ilā bhaktyā tv abhinandya tathākarot /
smṛtvā ca yakṣiṇīvākyaṃ tatas tuṣṭābhavan mune // BrP_108.64 //
budho reme tayā prītyā nītvā svasthānam uttamam /
sā cāpi sarvabhāvena toṣayām āsa taṃ patim /
tato bahutithe kāle budhas tuṣṭo 'vadat priyām // BrP_108.65 //
{budha uvāca: }
kiṃ te deyaṃ mayā bhadre priyaṃ yan manasi sthitam //* BrP_108.66 //
{brahmovāca: }
tadvākyasamakālaṃ tu putraṃ dehīty abhāṣata /
ilā budhaṃ somasutaṃ prītimantaṃ priyaṃ tathā // BrP_108.67 //
{budha uvāca: }
amogham etan madvīryaṃ tathā prītisamudbhavam /
putras te bhavitā tasmāt kṣatriyo lokaviśrutaḥ // BrP_108.68 //
somavaṃśakaraḥ śrīmān āditya iva tejasā /
buddhyā bṛhaspatisamaḥ kṣamayā pṛthivīsamaḥ // BrP_108.69 //
vīryeṇājau harir iva kopena hutabhug yathā //* BrP_108.70 //
{brahmovāca: }
tasminn utpadyamāne tu budhaputre mahātmani /
jayaśabdaś ca sarvatra tv āsīc ca suraveśmani // BrP_108.71 //
budhaputre samutpanne tatrājagmuḥ sureśvarāḥ /
aham apy āgamaṃ tatra mudā yukto mahāmate // BrP_108.72 //
jātamātraḥ suto rāvam akarot sa pṛthusvaram /
tena sarve 'py avocan vai saṃgatā ṛṣayaḥ surāḥ // BrP_108.73 //
yasmāt purū ravo 'syeti tasmād eṣa purūravāḥ /
syād ity evaṃ nāma cakruḥ sarve saṃtuṣṭamānasāḥ // BrP_108.74 //
budho 'py adhyāpayām āsa kṣātravidyāṃ sutaṃ śubhām /
dhanurvedaṃ saprayogaṃ budhaḥ prādāt tadātmaje // BrP_108.75 //
sa śīghraṃ vṛddhim agamac chuklapakṣe yathā śaśī /
sa mātaraṃ duḥkhayutāṃ samīkṣyelāṃ mahāmatiḥ /
namasyātha vinītātmā ilām ailo 'bravīd idam // BrP_108.76 //
{aila uvāca: }
budho mātar mama pitā tava bhartā priyas tathā /
ahaṃ ca putraḥ karmaṇyaḥ kasmāt te mānaso jvaraḥ // BrP_108.77 //
{ilovāca: }
satyaṃ putra budho bhartā tvaṃ ca putro guṇākaraḥ /
bhartṛputrakṛtā cintā na mamāsti kadācana // BrP_108.78 //
tathāpi pūrvajaṃ kiṃcid duḥkhaṃ smṛtvā punaḥ punaḥ /
cintayeyaṃ mahābuddhe tato mātaram abravīt // BrP_108.79 //
{aila uvāca: }
nivedayasva me mātas tad eva prathamaṃ mama //* BrP_108.80 //
{brahmovāca: }
ilā cainam uvācedaṃ rahovācaṃ kathaṃ vade /
tathāpi putra te vacmi pitroḥ putro yato gatiḥ /
magnānāṃ duḥkhapāthobdhau putraḥ pravahaṇaṃ param // BrP_108.81 //
{brahmovāca: }
tan mātṛvacanaṃ śrutvā vinītaḥ prāha mātaram /
pādayoḥ patitaś cāpi vada mātar yathā tathā // BrP_108.82 //
{brahmovāca: }
sā purūravasaṃ prāha ikṣvākūṇāṃ tathā kulam /
tatrotpattiṃ svasya nāma rājyaprāptiṃ priyān sutān // BrP_108.83 //
purodhasaṃ vasiṣṭhaṃ ca priyāṃ bhāryāṃ svakaṃ padam /
vananiryāṇam evātha amātyānāṃ purodhasaḥ // BrP_108.84 //
preṣaṇaṃ ca nagaryāṃ tāṃ mṛgayāsaktim eva ca /
himavatkandaragatiṃ yakṣeśvaragṛhe gatim // BrP_108.85 //
umāvanapraveśaṃ ca strītvaprāptim aśeṣataḥ /
maheśvarājñayā tatra cāpraveśaṃ narasya tu // BrP_108.86 //
yakṣiṇīvākyam apy asya varadānaṃ tathaiva ca /
budhaprāptiṃ tathā prītiṃ putrotpattyādy aśeṣataḥ // BrP_108.87 //
kathayām āsa tat sarvaṃ śrutvā mātaram abravīt /
purūravāḥ kiṃ karomi kiṃ kṛtvā sukṛtaṃ bhavet // BrP_108.88 //
etāvatā te tṛptiś ced alam etena cāmbike /
yad apy anyan manovarti tad apy ājñāpayasva me // BrP_108.89 //
{ilovāca: }
iccheyaṃ puṃstvam utkṛṣṭam iccheyaṃ rājyam uttamam /
abhiṣekaṃ ca putrāṇāṃ tava cāpi viśeṣataḥ // BrP_108.90 //
dānaṃ dātuṃ ca yaṣṭuṃ ca muktimārgasya vīkṣaṇam /
sarvaṃ ca kartum icchāmi tava putra prasādataḥ // BrP_108.91 //
{putra uvāca: }
upāyaṃ tvā tu pṛcchāmi yena puṃstvam avāpsyasi /
tapaso vānyato vāpi vadasva mama tattvataḥ // BrP_108.92 //
{ilovāca: }
budhaṃ tvaṃ pitaraṃ pṛccha gatvā putra yathārthavat /
sa tu sarvaṃ tu jānāti upadekṣyati te hitam // BrP_108.93 //
{brahmovāca: }
tanmātṛvacanād ailo gatvā pitaram añjasā /
uvāca praṇato bhūtvā mātuḥ kṛtyaṃ tathātmanaḥ // BrP_108.94 //
{budha uvāca: }
ilaṃ jāne mahāprājña ilāṃ jātāṃ punas tathā /
umāvanapraveśaṃ ca śaṃbhor ājñāṃ tathaiva ca // BrP_108.95 //
tasmāc chaṃbhuprasādena umāyāś ca prasādataḥ /
viśāpo bhavitā putra tāv ārādhya na cānyathā // BrP_108.96 //
{purūravā uvāca: }
paśyeyaṃ taṃ kathaṃ devaṃ kathaṃ vā mātaraṃ śivām /
tīrthād vā tapaso vāpi tat pitaḥ prathamaṃ vada // BrP_108.97 //
{budha uvāca: }
gautamīṃ gaccha putra tvaṃ tatrāste sarvadā śivaḥ /
umayā sahitaḥ śrīmāñ śāpahantā varapradaḥ // BrP_108.98 //
{brahmovāca: }
purūravāḥ pitur vākyaṃ śrutvā tu mudito 'bhavat /
gautamīṃ tapase dhīmān gaṅgāṃ trailokyapāvanīm // BrP_108.99 //
puṃstvam icchaṃs tathā mātur jagāma tapase tvaran /
himavantaṃ giriṃ natvā mātaraṃ pitaraṃ gurum // BrP_108.100 //
gacchantam anvagāt putram ilā somasutas tathā /
te sarve gautamīṃ prāptā himavatparvatottamāt // BrP_108.101 //
tatra snātvā tapaḥ kiṃcit kṛtvā cakruḥ stutiṃ parām /
bhavasya devadevasya stutikramam imaṃ śṛṇu // BrP_108.102 //
budhas tuṣṭāva prathamam ilā ca tadanantaram /
tataḥ purūravāḥ putro gaurīṃ devīṃ ca śaṃkaram // BrP_108.103 //
{budha uvāca: }
yau kuṅkumena svaśarīrajena BrP_108.104a
svabhāvahemapratimau sarūpau BrP_108.104b
yāv arcitau skandagaṇeśvarābhyāṃ BrP_108.104c
tau me śaraṇyau śaraṇaṃ bhavetām BrP_108.104d
{ilovāca: }
saṃsāratāpatrayadāvadagdhāḥ BrP_108.105a
śarīriṇo yau paricintayantaḥ BrP_108.105b
sadyaḥ parāṃ nirvṛtim āpnuvanti BrP_108.105c
tau śaṃkarau me śaraṇaṃ bhavetām BrP_108.105d
ārtā hy ahaṃ pīḍitamānasā te BrP_108.106a
kleśādigoptā na paro 'sti kaścit BrP_108.106b
deva tvadīyau caraṇau supuṇyau BrP_108.106c
tau me śaraṇyau śaraṇaṃ bhavetām BrP_108.106d
{purūravā uvāca: }
yayoḥ sakāśād idam abhyudaiti BrP_108.107a
prayāti cānte layam eva sarvam BrP_108.107b
jagaccharaṇyau jagadātmakau tu BrP_108.107c
gaurīharau me śaraṇaṃ bhavetām BrP_108.107d
yau devavṛndeṣu mahotsave tu BrP_108.108a
pādau gṛhāṇeśa girīśaputryāḥ BrP_108.108b
proktaṃ dhṛtau prītivaśāc chivena BrP_108.108c
tau me śaraṇyau śaraṇaṃ bhavetām BrP_108.108d
{śrīdevy uvāca: }
kim abhīṣṭaṃ pradāsyāmi yuṣmabhyaṃ tad vadantu me /
kṛtakṛtyāḥ stha bhadraṃ vo devānām api duṣkaram // BrP_108.109 //
{purūravā uvāca: }
ilo rājā tavājñātvā vanaṃ prāviśad ambike /
tat kṣamasva sureśāni puṃstvaṃ dātuṃ tvam arhasi // BrP_108.110 //
{brahmovāca: }
tathety uvāca tān sarvān bhavasya tu mate sthitā /
tataḥ sa bhagavān āha devīvākyarataḥ sadā // BrP_108.111 //
{śiva uvāca: }
atrābhiṣekamātreṇa puṃstvaṃ prāpnotv ayaṃ nṛpaḥ //* BrP_108.112 //
{brahmovāca: }
snātāyā budhabhāryāyāḥ śarīrād vāri susruve /
nṛtyaṃ gītaṃ ca lāvaṇyaṃ yakṣiṇyā yad upārjitam // BrP_108.113 //
tat sarvaṃ vāridhārābhir gaṅgāmbhasi samāviśat /
nṛtyā gītā ca saubhāgyā imā nadyo babhūvire // BrP_108.114 //
tāś cāpi saṃgatā gaṅgāṃ te puṇyāḥ saṃgamās trayaḥ /
teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca surarājyaphalapradam // BrP_108.115 //
ilā puṃstvam avāpyātha gaurīśaṃbhoḥ prasādataḥ /
mahābhyudayasiddhyarthaṃ vājimedham athākarot // BrP_108.116 //
purodhasaṃ vasiṣṭhaṃ ca bhāryāṃ putrāṃs tathaiva ca /
amātyāṃś ca balaṃ kośam ānīya sa nṛpottamaḥ // BrP_108.117 //
caturaṅgaṃ balaṃ rājyaṃ daṇḍake 'sthāpayat tadā /
ilasya nāmnā vikhyātaṃ tatra tat puram ucyate // BrP_108.118 //
pūrvajātān atho putrān sūryavaṃśakramāgate /
rājye 'bhiṣicya paścāt tam ailaṃ snehād asiñcayat // BrP_108.119 //
somavaṃśakaraḥ śrīmān ayaṃ rājā bhaved iti /
sarvebhyo matimānebhyo jyeṣṭhaḥ śreṣṭho 'bhavan mune // BrP_108.120 //
yatra ca kratavo vṛttā ilasya nṛpateḥ śubhāḥ /
yatra puṃstvam avāpyātha yatra putrāḥ samāgatāḥ // BrP_108.121 //
yakṣiṇīdattanṛtyādi- gītasaubhāgyamaṅgalāḥ /
nadyo bhūtvā yatra gaṅgāṃ saṃgatās tāni nārada // BrP_108.122 //
tīrthāni śubhadāny āsan sahasrāṇy atha ṣoḍaśa /
ubhayos tīrayos tāta tatra śaṃbhur ileśvaraḥ /
teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca sarvakratuphalapradam // BrP_108.123 //
{brahmovāca: }
cakratīrtham iti khyātaṃ brahmahatyādināśanam /
yatra cakreśvaro devaś cakram āpa yato hariḥ // BrP_109.1 //
yatra viṣṇuḥ svayaṃ sthitvā cakrārthaṃ śaṃkaraṃ prabhuḥ /
pūjayām āsa tat tīrthaṃ cakratīrtham udāhṛtam // BrP_109.2 //
yasya śravaṇamātreṇa sarvapāpaiḥ pramucyate /
dakṣakratau pravṛtte tu devānāṃ ca samāgame // BrP_109.3 //
dakṣeṇa dūṣite deve śive śarve maheśvare /
anāhvāne sureśasya dakṣacitte malīmase // BrP_109.4 //
dākṣāyaṇyā śrute vākye anāhvānasya kāraṇe /
ahalyāyāṃ coktavatyāṃ kupitābhūt sureśvarī // BrP_109.5 //
pitaraṃ nāśaye pāpaṃ kṣameyaṃ na kathaṃcana /
śṛṇvatī doṣavākyāni pitrā coktāni bhartari // BrP_109.6 //
patyuḥ śṛṇvanti yā nindāṃ tāsāṃ pāpāvadhiḥ kutaḥ /
yādṛśas tādṛśo vāpi patiḥ strīṇāṃ parā gatiḥ // BrP_109.7 //
kiṃ punaḥ sakalādhīśo mahādevo jagadguruḥ /
śrutaṃ tannindanaṃ tarhi dhārayāmi na dehakam // BrP_109.8 //
tasmāt tyakṣya imaṃ deham ity uktvā sā mahāsatī /
kopena mahatāviṣṭā prajajvāla sureśvarī // BrP_109.9 //
śivaikacetanā dehaṃ balād yogāc ca tatyaje /
maheśvaro 'pi sakalaṃ vṛttam ākarṇya nāradāt // BrP_109.10 //
dṛṣṭvā cukopa papraccha jayāṃ ca vijayāṃ tathā /
te ūcatur ubhe devaṃ dakṣakratuvināśanam // BrP_109.11 //
dākṣāyaṇyā iti śrutvā makhaṃ prāyān maheśvaraḥ /
bhīmair gaṇaiḥ parivṛto bhūtanāthaiḥ samaṃ yayau // BrP_109.12 //
makhas tair veṣṭitaḥ sarvo devabrahmapuraskṛtaḥ /
dakṣeṇa yajamānena śuddhabhāvena rakṣitaḥ // BrP_109.13 //
vasiṣṭhādibhir atyugrair munibhiḥ parivāritaḥ /
indrādityādyair vasubhiḥ sarvataḥparipālitaḥ // BrP_109.14 //
ṛgyajuḥsāmavedaiś ca svāhāśabdair alaṃkṛtaḥ /
śraddhā puṣṭis tathā tuṣṭiḥ śāntir lajjā sarasvatī // BrP_109.15 //
bhūmir dyauḥ śarvarī kṣāntir uṣā āśā jayā matiḥ /
etābhiś ca tathānyābhiḥ sarvataḥ samalaṃkṛtaḥ // BrP_109.16 //
tvaṣṭrā mahātmanā cāpi kārito viśvakarmaṇā /
surabhir nandinī dhenuḥ kāmadhuk kāmadohinī // BrP_109.17 //
etābhiḥ kāmavarṣābhiḥ sarvakāmasamṛddhimān /
kalpavṛkṣaḥ pārijāto latāḥ kalpalatādikāḥ // BrP_109.18 //
yad yad iṣṭatamaṃ kiṃcit tatra tasmin makhe sthitam /
svayaṃ maghavatā pūṣṇā hariṇā parirakṣitaḥ // BrP_109.19 //
dīyatāṃ bhujyatāṃ vāpi kriyatāṃ sthīyatāṃ sukham /
etaiś ca sarvato vākyair dakṣasya pūjitaṃ makham // BrP_109.20 //
ādau tu vīrabhadro 'sau bhadrakālyā yuto yayau /
śokakopaparītātmā paścāc chūlapinākadhṛk // BrP_109.21 //
abhyāyayau mahādevo mahābhūtair alaṃkṛtaḥ /
tāni bhūtāni parito makhe veṣṭya maheśvaram // BrP_109.22 //
kratuṃ vidhvaṃsayām āsus tatra kṣobho mahān abhūt /
palāyanta tataḥ kecit kecid gatvā tataḥ śivam // BrP_109.23 //
kecit stuvanti deveśaṃ kecit kupyanti śaṃkaram /
evaṃ vidhvaṃsitaṃ yajñaṃ dṛṣṭvā pūṣā samabhyagāt // BrP_109.24 //
pūṣṇo dantān athotpāṭya indraṃ vyadrāvayat kṣaṇāt /
bhagasya cakṣuṣī vipra vīrabhadro vyapāṭayat // BrP_109.25 //
divākaraṃ punar dorbhyāṃ paribhrāmya samākṣipat /
tataḥ suragaṇāḥ sarve viṣṇuṃ te śaraṇaṃ yayuḥ // BrP_109.26 //
{devā ūcuḥ: }
trāhi trāhi gadāpāṇe bhūtanāthakṛtād bhayāt /
maheśvaragaṇaḥ kaścit pramathānāṃ tu nāyakaḥ /
tena dagdho makhaḥ sarvo vaiṣṇavaḥ paśyato hareḥ // BrP_109.27 //
{brahmovāca: }
hariṇā cakram utsṛṣṭaṃ bhūtanāthavadhaṃ prati /
bhūtanātho 'pi tac cakram āpatac ca tadāgrasat // BrP_109.28 //
graste cakre tato viṣṇor lokapālā bhayād yayuḥ /
tathā sthitān avekṣyātha dakṣo yajñaṃ surān api /
tuṣṭāva śaṃkaraṃ devaṃ dakṣo bhaktyā prajāpatiḥ // BrP_109.29 //
{dakṣa uvāca: }
jaya śaṃkara someśa jaya sarvajña śaṃbhave /
jaya kalyāṇabhṛc chaṃbho jaya kālātmane namaḥ // BrP_109.30 //
ādikartar namas te 'stu nīlakaṇṭha namo 'stu te /
brahmapriya namas te 'stu brahmarūpa namo 'stu te // BrP_109.31 //
trimūrtaye namo deva tridhāma parameśvara /
sarvamūrte namas te 'stu trailokyādhāra kāmada // BrP_109.32 //
namo vedāntavedyāya namas te paramātmane /
yajñarūpa namas te 'stu yajñadhāma namo 'stu te // BrP_109.33 //
yajñadāna namas te 'stu havyavāha namo 'stu te /
yajñahartre namas te 'stu phaladāya namo 'stu te // BrP_109.34 //
trāhi trāhi jagannātha śaraṇāgatavatsala /
bhaktānām apy abhaktānāṃ tvam eva śaraṇaṃ prabho // BrP_109.35 //
{brahmovāca: }
evaṃ tu stuvatas tasya prasanno 'bhūn maheśvaraḥ /
kiṃ dadāmīti taṃ prāha kratuḥ pūrṇo 'stu me prabho // BrP_109.36 //
tathety uvāca bhagavān devadevo maheśvaraḥ /
śaṃkaraḥ sarvabhūtātmā karuṇāvaruṇālayaḥ // BrP_109.37 //
kratuṃ kṛtvā tataḥ pūrṇaṃ tasya dakṣasya vai mune /
evam uktvā sa bhagavān bhūtair antaradhīyata // BrP_109.38 //
yathāgataṃ surā jagmuḥ svam eva sadanaṃ prati /
tataḥ kadācid devānāṃ daityānāṃ vigraho mahān // BrP_109.39 //
babhūva tatra daityebhyo bhītā devāḥ śriyaḥ patim /
tuṣṭuvuḥ sarvabhāvena vacobhis taṃ janārdanam // BrP_109.40 //
{devā ūcuḥ: }
śakrādayo 'pi tridaśāḥ kaṭākṣam BrP_109.41a
avekṣya yasyās tapa ācaranti BrP_109.41b
sā cāpi yatpādaratā ca lakṣmīs BrP_109.41c
taṃ brahmabhūtaṃ śaraṇaṃ prapadye BrP_109.41d
yasmāt trilokyāṃ na paraḥ samāno BrP_109.42a
na cādhikas tārkṣyarathān nṛsiṃhāt BrP_109.42b
sa devadevo 'vatu naḥ samastān BrP_109.42c
mahābhayebhyaḥ kṛpayā prapannān BrP_109.42d
{brahmovāca: }
tataḥ prasanno bhagavāñ śaṅkhacakragadādharaḥ /
kimartham āgatāḥ sarve tatkartāsmīty uvāca tān // BrP_109.43 //
{devā ūcuḥ: }
bhayaṃ ca tīvraṃ daityebhyo devānāṃ madhusūdana /
tatas trāṇāya devānāṃ matiṃ kuru janārdana // BrP_109.44 //
{brahmovāca: }
tān āgatān hariḥ prāha grastaṃ cakraṃ hareṇa me /
kiṃ karomi gataṃ cakraṃ bhavantaś cārtim āgatāḥ /
yāntu sarve devagaṇā rakṣā vaḥ kriyate mayā // BrP_109.46 //
{brahmovāca: }
tato gateṣu deveṣu viṣṇuś cakrārtham udyataḥ /
godāvarīṃ tato gatvā śaṃbhoḥ pūjāṃ pracakrame // BrP_109.47 //
suvarṇakamalair divyaiḥ sugandhair daśabhiḥ śataiḥ /
bhaktito nityavat pūjāṃ cakre viṣṇur umāpateḥ // BrP_109.48 //
evaṃ saṃpūjyamāne tu tayos tattvam idaṃ śṛṇu /
kamalānāṃ sahasre tu yadaikaṃ naiva pūryate // BrP_109.49 //
tadāsurāriḥ svaṃ netram utpāṭyārghyam akalpayat /
arghyapātraṃ kare gṛhya sahasrakamalānvitam /
dhyātvā śaṃbhuṃ dadāv arghyam ananyaśaraṇo hariḥ // BrP_109.50 //
{viṣṇur uvāca: }
tvam eva deva jānīṣe bhāvam antargataṃ nṛṇām /
tvam eva śaraṇo 'dhīśo 'tra kā bhaved vicāraṇā // BrP_109.51 //
{brahmovāca: }
vadann udaśrunayano nililye 'sāv itīśvare /
bhavānīsahitaḥ śaṃbhuḥ purastād abhavat tadā // BrP_109.52 //
gāḍham āliṅgya vividhair varair āpūrayad dharim /
tad eva cakram abhavan netraṃ cāpi yathā purā // BrP_109.53 //
tataḥ suragaṇāḥ sarve tuṣṭuvur hariśaṃkarau /
gaṅgāṃ cāpi saricchreṣṭhāṃ devaṃ ca vṛṣabhadhvajam // BrP_109.54 //
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ cakratīrtham iti smṛtam /
yasyānuśravaṇenaiva mucyate sarvakilbiṣaiḥ // BrP_109.55 //
tatra snānaṃ ca dānaṃ ca yaḥ kuryāt pitṛtarpaṇam /
sarvapāpavinirmuktaḥ pitṛbhiḥ svargabhāg bhavet /
tat tu cakrāṅkitaṃ tīrtham adyāpi paridṛśyate // BrP_109.56 //
{brahmovāca: }
pippalaṃ tīrtham ākhyātaṃ cakratīrthād anantaram /
yatra cakreśvaro devaś cakram āpa yato hariḥ // BrP_110.1 //
yatra viṣṇuḥ svayaṃ sthitvā cakrārthaṃ śaṃkaraṃ vibhum /
pūjayām āsa tat tīrthaṃ cakratīrtham udāhṛtam // BrP_110.2 //
yatra prīto 'bhavad viṣṇoḥ śaṃbhus tat pippalaṃ viduḥ /
mahimānaṃ yasya vaktuṃ na kṣamo 'py ahināyakaḥ // BrP_110.3 //
cakreśvaro pippaleśo nāmadheyasya kāraṇam /
śṛṇu nārada tad bhaktyā sākṣād vedoditaṃ mayā // BrP_110.4 //
dadhīcir iti vikhyāto munir āsīd guṇānvitaḥ /
tasya bhāryā mahāprājñā kulīnā ca pativratā // BrP_110.5 //
lopāmudreti yā khyātā svasā tasyā gabhastinī /
iti nāmnā ca vikhyātā vaḍaveti prakīrtitā // BrP_110.6 //
dadhīceḥ sā priyā nityaṃ tapas tepe tayā mahat /
dadhīcir agnimān nityaṃ gṛhadharmaparāyaṇaḥ // BrP_110.7 //
bhāgīrathīṃ samāśritya devātithiparāyaṇaḥ /
svakalatrarataḥ śāntaḥ kumbhayonir ivāparaḥ // BrP_110.8 //
tasya prabhāvāt taṃ deśaṃ nārayo daityadānavāḥ /
ājagmur muniśārdūla yatrāgastyasya cāśramaḥ // BrP_110.9 //
tatra devāḥ samājagmū rudrādityās tathāśvinau /
indro viṣṇur yamo 'gniś ca jitvā daityān upāgatān // BrP_110.10 //
jayena jātasaṃharṣāḥ stutāś caiva marudgaṇaiḥ /
dadhīciṃ muniśārdūlaṃ dṛṣṭvā nemuḥ sureśvarāḥ // BrP_110.11 //
dadhīcir jātasaṃharṣaḥ surān pūjya pṛthak pṛthak /
gṛhakṛtyaṃ tataś cakre surebhyo bhāryayā saha // BrP_110.12 //
pṛṣṭāś ca kuśalaṃ tena kathāś cakruḥ surā api /
dadhīcim abruvan devā bhāryayā sukhitaṃ punaḥ // BrP_110.13 //
āsīnaṃ hṛṣṭamanasa ṛṣiṃ natvā punaḥ punaḥ //* BrP_110.14 //
{devā ūcuḥ: }
kim adya durlabhaṃ loke ṛṣe 'smākaṃ bhaviṣyati /
tvādṛśaḥ sakṛpo yeṣu munir bhūkalpapādapaḥ // BrP_110.15 //
etad eva phalaṃ puṃsāṃ jīvatāṃ munisattama /
tīrthāplutir bhūtadayā darśanaṃ ca bhavādṛśām // BrP_110.16 //
yat snehād ucyate 'smābhir avadhāraya tan mune /
jitvā daityān iha prāptā hatvā rākṣasapuṃgavān // BrP_110.17 //
vayaṃ ca sukhino brahmaṃs tvayi dṛṣṭe viśeṣataḥ /
nāyudhaiḥ phalam asmākaṃ voḍhuṃ naiva kṣamā vayam // BrP_110.18 //
sthāpyadeśaṃ na paśyāma āyudhānāṃ munīśvara /
svarge suradviṣo jñātvā sthāpitāni haranti ca // BrP_110.19 //
nayeyur āyudhānīti tathaiva ca rasātale /
tasmāt tavāśrame puṇye sthāpyante 'strāṇi mānada // BrP_110.20 //
naivātra kiṃcid bhayam asti vipra BrP_110.21a
na dānavebhyo rākṣasebhyaś ca ghoram BrP_110.21b
tvadājñayā rakṣitapuṇyadeśo BrP_110.21c
na vidyate tapasā te samānaḥ BrP_110.21d
jitārayo brahmavidāṃ variṣṭhaṃ BrP_110.22a
vayaṃ ca pūrvaṃ nihatā daityasaṃghāḥ BrP_110.22b
astrair alaṃ bhārabhūtaiḥ kṛtārthaiḥ BrP_110.22c
sthāpyaṃ sthānaṃ te samīpe munīśa BrP_110.22d
divyān bhogān kāminībhiḥ sametān BrP_110.23a
devodyāne nandane saṃbhajāmaḥ BrP_110.23b
tato yāmaḥ kṛtakāryāḥ sahendrāḥ BrP_110.23c
svaṃ svaṃ sthānaṃ cāyudhānāṃ ca rakṣā BrP_110.23d
tvayā kṛtā jāyatāṃ tat praśādhi BrP_110.24a
samarthas tvaṃ rakṣaṇe dhāraṇe ca BrP_110.24b
{brahmovāca: }
tadvākyam ākarṇya dadhīcir evaṃ BrP_110.25a
vākyaṃ jagau vibudhān evam astu BrP_110.25b
nivāryamāṇaḥ priyaśīlayā striyā BrP_110.25c
kiṃ devakāryeṇa viruddhakāriṇā BrP_110.25d
ye jñātaśāstrāḥ paramārthaniṣṭhāḥ BrP_110.26a
saṃsāraceṣṭāsu gatānurāgāḥ BrP_110.26b
teṣāṃ parārthavyasanena kiṃ mune BrP_110.26c
yenātra vāmutra sukhaṃ na kiṃcit BrP_110.26d
devadviṣo dveṣam anuprayānti BrP_110.27a
datte sthāne vipravarya śṛṇuṣva BrP_110.27b
naṣṭe hṛte cāyudhānāṃ munīśa BrP_110.27c
kupyanti devā ripavas te bhavanti BrP_110.27d
tasmān nedaṃ vedavidāṃ variṣṭha BrP_110.28a
yuktaṃ dravye parakīye mamatvam BrP_110.28b
tāvac ca maitrī dravyabhāvaś ca tāvan BrP_110.28c
naṣṭe hṛte ripavas te bhavanti BrP_110.28d
ced asti śaktir dravyadāne tatas te BrP_110.29a
dātavyam evārthine kiṃ vicāryam BrP_110.29b
no cet santaḥ parakāryāṇi kuryur BrP_110.29c
vāgbhir manobhiḥ kṛtibhis tathaiva BrP_110.29d
parasvasaṃdhāraṇam etad eva BrP_110.30a
sadbhir nirastaṃ tyaja kānta sadyaḥ BrP_110.30b
{brahmovāca: }
evaṃ priyāyā vacanaṃ sa vipro BrP_110.31b
niśamya bhāryām idam āha subhrūm BrP_110.31b
{dadhīcir uvāca: }
purā surāṇām anumānya bhadre BrP_110.32a
netīti vāṇī na sukhaṃ mamaiti BrP_110.32b
{brahmovāca: }
śrutveritaṃ patyur iti priyāyāṃ BrP_110.33a
daivaṃ vinānyan na nṛṇāṃ samartham BrP_110.33b
tūṣṇīṃ sthitāyāṃ surasattamās te BrP_110.33c
saṃsthāpya cāstrāṇy atidīptimanti BrP_110.33d
natvā munīndraṃ yayur eva lokān BrP_110.34a
daityadviṣo nyastaśastrāḥ kṛtārthāḥ BrP_110.34b
gateṣu deveṣu munipravaryo BrP_110.34c
hṛṣṭo 'vasad bhāryayā dharmayuktaḥ BrP_110.34d
gate ca kāle hy ativiprayukte BrP_110.35a
daive varṣe saṃkhyayā vai sahasre BrP_110.35b
na te surā āyudhānāṃ munīśa BrP_110.35c
vācaṃ manaś cāpi tathaiva cakruḥ BrP_110.35d
dadhīcir apy āha gabhastim ojasā BrP_110.36a
devārayo māṃ dviṣatīha bhadre BrP_110.36b
na te surā netukāmā bhavanti BrP_110.36c
saṃsthāpitāny atra vadasva yuktam BrP_110.36d
sā cāha kāntaṃ vinayād uktam eva BrP_110.37a
tvaṃ jānīṣe nātha yad atra yuktam BrP_110.37b
daityā hariṣyanti mahāpravṛddhās BrP_110.37c
tapoyuktā balinaḥ svāyudhāni BrP_110.37d
tadastrarakṣārtham idaṃ sa cakre BrP_110.38a
mantrais tu saṃkṣālya jalaiś ca puṇyaiḥ BrP_110.38b
tad vāri sarvāstramayaṃ supuṇyaṃ BrP_110.38c
tejoyuktaṃ tac ca papau dadhīciḥ BrP_110.38d
nirvīryarūpāṇi tadāyudhāni BrP_110.39a
kṣayaṃ jagmuḥ kramaśaḥ kālayogāt BrP_110.39b
surāḥ samāgatya dadhīcim ūcur BrP_110.39c
mahābhayaṃ hy āgataṃ śātravaṃ naḥ BrP_110.39d
dadasva cāstrāṇi munipravīra BrP_110.40a
yāni tvadante nihitāni devaiḥ BrP_110.40b
dadhīcir apy āha surāribhītyā BrP_110.40c
anāgatyā bhavatāṃ cācireṇa BrP_110.40d
astrāṇi pītāni śarīrasaṃsthāny BrP_110.41a
uktāni yuktaṃ mama tad vadantu BrP_110.41b
śrutvā taduktaṃ vacanaṃ tu devāḥ BrP_110.41c
procus tam itthaṃ vinayāvanamrāḥ BrP_110.41d
astrāṇi dehīti ca vaktum etac BrP_110.42a
chakyaṃ na vānyat prativaktuṃ munīndra BrP_110.42b
vinā ca taiḥ paribhūyema nityaṃ BrP_110.42c
puṣṭārayaḥ kva prayāmo munīśa BrP_110.42d
na martyaloke na tale na nāke BrP_110.43a
vāsaḥ surāṇāṃ bhavitādya tāta BrP_110.43b
tvaṃ vipravaryas tapasā caiva yukto BrP_110.43c
nānyad vaktuṃ yujyate te purastāt BrP_110.43d
vipras tadovāca madasthisaṃsthāny BrP_110.44a
astrāṇi gṛhṇantu na saṃśayo 'tra BrP_110.44b
devās tam apy āhur anena kiṃ no hy BrP_110.44c
astrair hīnāḥ strītvam āptāḥ surendrāḥ BrP_110.44d
punas tadā cāha munipravīras BrP_110.45a
tyakṣye jīvān daihikān yogayuktaḥ BrP_110.45b
astrāṇi kurvantu madasthibhūtāny BrP_110.45c
anuttamāny uttamarūpavanti BrP_110.45d
kuruṣva cety āhur adīnasattvaṃ BrP_110.46a
dadhīcim ity uttaram agnikalpam BrP_110.46b
tadā tu tasya priyam īrayantī BrP_110.46c
na sāṃnidhye prātitheyī munīśa BrP_110.46d
te cāpi devās tām adṛṣṭvaiva śīghraṃ BrP_110.47a
tasyā bhītā vipram ūcuḥ kuruṣva BrP_110.47b
tatyāja jīvān dustyajān prītiyukto BrP_110.47c
yathāsukhaṃ deham imaṃ juṣadhvam BrP_110.47d
madasthibhiḥ prītimanto bhavantu BrP_110.48a
surāḥ sarve kiṃ tu dehena kāryam BrP_110.48b
{brahmovāca: }
ity uktvāsau baddhapadmāsanastho BrP_110.49a
nāsāgradattākṣiprakāśaprasannaḥ BrP_110.49b
vāyuṃ savahniṃ madhyamodghāṭayogān BrP_110.49c
nītvā śanair daharākāśagarbham BrP_110.49d
yad aprameyaṃ paramaṃ padaṃ yad BrP_110.50a
yad brahmarūpaṃ yad upāsitavyam BrP_110.50b
tatraiva vinyasya dhiyaṃ mahātmā BrP_110.50c
sāyujyatāṃ brahmaṇo 'sau jagāma BrP_110.50d
nirjīvatāṃ prāptam abhīkṣya devāḥ BrP_110.51a
kalevaraṃ tasya surāś ca samyak BrP_110.51b
tvaṣṭāram apy ūcur atitvarantaḥ BrP_110.51c
kuruṣva cāstrāṇi bahūni sadyaḥ BrP_110.51d
sa cāpi tān āha kathaṃ nu kāryaṃ BrP_110.52a
kalevaraṃ brāhmaṇasyeha devāḥ BrP_110.52b
bibhemi kartuṃ dāruṇaṃ cākṣamo 'haṃ BrP_110.52c
vidāritāny āyudhāny uttamāni BrP_110.52d
tadasthibhūtāni karomi sadyas BrP_110.53a
tato devā gāḥ samūcus tvarantaḥ BrP_110.53b
{devā ūcuḥ: }
vajraṃ mukhaṃ vaḥ kriyate hitārthaṃ BrP_110.54a
gāvo devair āyudhārthaṃ kṣaṇena BrP_110.54b
dadhīcidehaṃ tu vidārya yūyam BrP_110.54c
asthīni śuddhāni prayacchatādya BrP_110.54d
{brahmovāca: }
tā devavākyāc ca tathaiva cakruḥ BrP_110.55a
saṃlihya cāsthīni daduḥ surāṇām BrP_110.55b
surās tvarā jagmur adīnasattvāḥ BrP_110.55c
svam ālayaṃ cāpi tathaiva gāvaḥ BrP_110.55d
kṛtvā tathāstrāṇi ca devatānāṃ BrP_110.56a
tvaṣṭā jagāmātha surājñayā tadā BrP_110.56b
tataś cirāc chīlavatī subhadrā BrP_110.56c
bhartuḥ priyā bālagarbhā tvarantī BrP_110.56d
kare gṛhītvā kalaśaṃ vāripūrṇam BrP_110.57a
umāṃ natvā phalapuṣpaiḥ sametya BrP_110.57b
agniṃ ca bhartāram athāśramaṃ ca BrP_110.57c
saṃdraṣṭukāmā hy ājagāmātha śīghram BrP_110.57d
āgacchantīṃ tāṃ prātitheyīṃ tadānīṃ BrP_110.58a
nivārayām āsa tadolkapātaḥ BrP_110.58b
sā saṃbhramād āgatā cāśramaṃ svaṃ BrP_110.58c
naivāpaśyat tatra bhartāram agre BrP_110.58d
kva vā gataś ceti savismayā sā BrP_110.59a
papraccha cāgniṃ prātitheyī tadānīm BrP_110.59b
agnis tadovāca savistaraṃ tāṃ BrP_110.59c
devāgamaṃ yācanaṃ vai śarīre BrP_110.59d
asthnām upādānam atha prayāṇaṃ BrP_110.60a
śrutvā sarvaṃ duḥkhitā sā babhūva BrP_110.60b
duḥkhodvegāt sā papātātha pṛthvyāṃ BrP_110.60c
mandaṃ mandaṃ vahnināśvāsitā ca BrP_110.60d
{prātitheyy uvāca: }
śāpe 'marāṇāṃ tu nāhaṃ samarthā BrP_110.61a
agniṃ prāpsye kiṃ nu kāryaṃ bhaven me BrP_110.61b
{brahmovāca: }
kopaṃ ca duḥkhaṃ ca niyamya sādhvī BrP_110.62a
tadāvādīd dharmayuktaṃ ca bhartuḥ BrP_110.62b
{prātitheyy uvāca: }
utpadyate yat tu vināśi sarvaṃ BrP_110.63a
na śocyam astīti manuṣyaloke BrP_110.63b
govipradevārtham iha tyajanti BrP_110.63c
prāṇān priyān puṇyabhājo manuṣyāḥ BrP_110.63d
saṃsāracakre parivartamāne BrP_110.64a
dehaṃ samarthaṃ dharmayuktaṃ tv avāpya BrP_110.64b
priyān prāṇān devaviprārthahetos BrP_110.64c
te vai dhanyāḥ prāṇino ye tyajanti BrP_110.64d
prāṇāḥ sarve 'syāpi dehānvitasya BrP_110.65a
yātāro vai nātra saṃdehaleśaḥ BrP_110.65b
evaṃ jñātvā vipragodevadīnādy BrP_110.65c
arthaṃ cainān utsṛjantīśvarās te BrP_110.65d
nivāryamāṇo 'pi mayā prapannayā BrP_110.66a
cakāra devāstraparigrahaṃ saḥ BrP_110.66b
manogataṃ vetty athavā vidhātuḥ BrP_110.66c
ko martyalokātigaceṣṭitasya BrP_110.66d
{brahmovāca: }
ity evam uktvāpūjya cāgnīn yathāvad BrP_110.67a
bhartus tvacā lomabhiḥ sā viveśa BrP_110.67b
garbhasthitaṃ bālakaṃ prātitheyī BrP_110.67c
kukṣiṃ vidāryātha kare gṛhītvā BrP_110.67d
natvā ca gaṅgāṃ bhuvam āśramaṃ ca BrP_110.68a
vanaspatīn oṣadhīr āśramasthān BrP_110.68b
{prātitheyy uvāca: }
pitrā hīno bandhubhir gotrajaiś ca BrP_110.69a
mātrā hīno bālakaḥ sarva eva BrP_110.69b
rakṣantu sarve 'pi ca bhūtasaṃghās BrP_110.69c
tathauṣadhyo bālakaṃ lokapālāḥ BrP_110.69d
ye bālakaṃ mātṛpitṛprahīṇaṃ BrP_110.70a
sanirviśeṣaṃ svatanuprarūḍhaiḥ BrP_110.70b
paśyanti rakṣanti ta eva nūnaṃ BrP_110.70c
brahmādikānām api vandanīyāḥ BrP_110.70d
{brahmovāca: }
ity uktvā cātyajad bālaṃ bhartṛcittaparāyaṇā /
pippalānāṃ samīpe tu nyasya bālaṃ namasya ca // BrP_110.71 //
agniṃ pradakṣiṇīkṛtya yajñapātrasamanvitā /
viveśāgniṃ prātitheyī bhartrā saha divaṃ yayau // BrP_110.72 //
ruruduś cāśramasthā ye vṛkṣāś ca vanavāsinaḥ /
putravat poṣitā yena ṛṣiṇā ca dadhīcinā // BrP_110.73 //
vinā tena na jīvāmas tayā mātrā vinā tathā /
mṛgāś ca pakṣiṇaḥ sarve vṛkṣāḥ procuḥ parasparam // BrP_110.74 //
{vṛkṣā ūcuḥ: }
svargam āseduṣoḥ pitros tadapatyeṣv akṛtrimam /
ye kurvanty aniśaṃ snehaṃ ta eva kṛtino narāḥ // BrP_110.75 //
dadhīciḥ prātitheyī vā vīkṣate 'smān yathā purā /
tathā pitā na mātā vā dhig asmān pāpino vayam // BrP_110.76 //
asmākam api sarveṣām ataḥ prabhṛti niścitam /
bālo dadhīciḥ prātitheyī bālo dharmaḥ sanātanaḥ // BrP_110.77 //
{brahmovāca: }
evam uktvā tadauṣadhyo vanaspatisamanvitāḥ /
somaṃ rājānam abhyetya yācire 'mṛtam uttamam // BrP_110.78 //
sa cāpi dattavāṃs tebhyaḥ somo 'mṛtam anuttamam /
dadur bālāya te cāpi amṛtaṃ suravallabham // BrP_110.79 //
sa tena tṛpto vavṛdhe śuklapakṣe yathā śaśī /
pippalaiḥ pālito yasmāt pippalādaḥ sa bālakaḥ /
pravṛddhaḥ pippalān evam uvāca tv ativismitaḥ // BrP_110.80 //
{pippalāda uvāca: }
mānuṣebhyo mānuṣās tu jāyante pakṣibhiḥ khagāḥ /
bījebhyo vīrudho loke vaiṣamyaṃ naiva dṛśyate /
vārkṣas tv ahaṃ kathaṃ jāto hastapādādijīvavān // BrP_110.81 //
{brahmovāca: }
vṛkṣās tadvacanaṃ śrutvā sarvam ūcur yathākramam /
dadhīcer maraṇaṃ sādhvyās tathā cāgnipraveśanam // BrP_110.82 //
asthnāṃ saṃharaṇaṃ devair etat sarvaṃ savistaram /
śrutvā duḥkhasamāviṣṭo nipapāta tadā bhuvi // BrP_110.83 //
āśvāsitaḥ punar vṛkṣair vākyair dharmārthasaṃhitaiḥ /
āśvastaḥ sa punaḥ prāha tadauṣadhivanaspatīn // BrP_110.84 //
{pippalāda uvāca: }
pitṛhantṝn haniṣye 'haṃ nānyathā jīvituṃ kṣamaḥ /
pitur mitrāṇi śatrūṃś ca tathā putro 'nuvartate // BrP_110.85 //
sa eva putro yo 'nyas tu putrarūpo ripuḥ smṛtaḥ /
vadanti pitṛmitrāṇi tārayanty ahitān api // BrP_110.86 //
{brahmovāca: }
vṛkṣās taṃ bālam ādāya somāntikam athāyayuḥ /
bālavākyaṃ tu te vṛkṣāḥ somāyātha nyavedayan /
śrutvā somo 'pi taṃ bālaṃ pippalādam abhāṣata // BrP_110.87 //
{soma uvāca: }
gṛhāṇa vidyāṃ vidhivat samagrāṃ BrP_110.88a
tapaḥsamṛddhiṃ ca śubhāṃ ca vācam BrP_110.88b
śauryaṃ ca rūpaṃ ca balaṃ ca buddhiṃ BrP_110.88c
saṃprāpsyase putra madājñayā tvam BrP_110.88d
{brahmovāca: }
pippalādas tam apy āha oṣadhīśaṃ vinītavat //* BrP_110.89 //
{pippalāda uvāca: }
sarvam etad vṛthā manye pitṛhantṛviniṣkṛtim /
na karomy atra yāvac ca tasmāt tat prathamaṃ vada // BrP_110.90 //
yasmin deśe yatra kāle yasmin deve ca mantrake /
yatra tīrthe ca sidhyeta matsaṃkalpaḥ surottama // BrP_110.91 //
{brahmovāca: }
candraḥ prāha ciraṃ dhyātvā bhuktir vā muktir eva vā /
sarvaṃ maheśvarād devāj jāyate nātra saṃśayaḥ // BrP_110.92 //
sa somaṃ punar apy āha kathaṃ drakṣye maheśvaram /
bālo 'haṃ bālabuddhiś ca na sāmarthyaṃ tapas tathā // BrP_110.93 //
{candra uvāca: }
gautamīṃ gaccha bhadra tvaṃ stuhi cakreśvaraṃ haram /
prasannas tu taveśāno hy alpāyāsena vatsaka // BrP_110.94 //
prīto bhaven mahādevaḥ sākṣāt kāruṇikaḥ śivaḥ /
āste sākṣātkṛtaḥ śaṃbhur viṣṇunā prabhaviṣṇunā // BrP_110.95 //
varaṃ ca dattavān viṣṇoś cakraṃ ca tridaśārcitam /
gaccha tatra mahābuddhe daṇḍake gautamīṃ nadīm // BrP_110.96 //
cakreśvaraṃ nāma tīrthaṃ jānanty oṣadhayas tu tat /
taṃ gatvā stuhi deveśaṃ sarvabhāvena śaṃkaram /
sa te prītamanās tāta sarvān kāmān pradāsyati // BrP_110.97 //
{brahmovāca: }
tad rājavacanād brahman pippalādo mahāmuniḥ /
ājagāma jagannātho yatra rudraḥ sa cakradaḥ // BrP_110.98 //
taṃ bālaṃ kṛpayāviṣṭāḥ pippalāḥ svāśramān yayuḥ /
godāvaryāṃ tataḥ snātvā natvā tribhuvaneśvaram /
tuṣṭāva sarvabhāvena pippalādaḥ śivaṃ śuciḥ // BrP_110.99 //
{pippalāda uvāca: }
sarvāṇi karmāṇi vihāya dhīrās BrP_110.100a
tyaktaiṣaṇā nirjitacittavātāḥ BrP_110.100b
yaṃ yānti muktyai śaraṇaṃ prayatnāt BrP_110.100c
tam ādidevaṃ praṇamāmi śaṃbhum BrP_110.100d
yaḥ sarvasākṣī sakalāntarātmā BrP_110.101a
sarveśvaraḥ sarvakalānidhānam BrP_110.101b
vijñāya maccittagataṃ samastaṃ BrP_110.101c
sa me smarāriḥ karuṇāṃ karotu BrP_110.101d
digīśvarāñ jitya surārcitasya BrP_110.102a
kailāsam āndolayataḥ purāreḥ BrP_110.102b
aṅguṣṭhakṛtyaiva rasātalād adho BrP_110.102c
gatasya tasyaiva daśānanasya BrP_110.102d
ālūnakāyasya giraṃ niśamya BrP_110.103a
vihasya devyā saha dattam iṣṭam BrP_110.103b
tasmai prasannaḥ kupito 'pi tadvad BrP_110.103c
ayuktadātāsi maheśvara tvam BrP_110.103d
sautrāmaṇīm ṛddhim adhaḥ sa cakre BrP_110.104a
yo 'rcāṃ harau nityam atīva kṛtvā BrP_110.104b
bāṇaḥ praśasyaḥ kṛtavān uccapūjāṃ BrP_110.104c
ramyāṃ manojñāṃ śaśikhaṇḍamauleḥ BrP_110.104d
jitvā ripūn devagaṇān prapūjya BrP_110.105a
guruṃ namaskartum agād viśākhaḥ BrP_110.105b
cukopa dṛṣṭvā gaṇanātham ūḍham BrP_110.105c
aṅke tam āropya jahāsa somaḥ BrP_110.105d
īśāṅkarūḍho 'pi śiśusvabhāvān BrP_110.106a
na mātur aṅkaṃ pramumoca bālaḥ BrP_110.106b
kruddhaṃ sutaṃ bodhitum apy aśaktas BrP_110.106c
tato 'rdhanāritvam avāpa somaḥ BrP_110.106d
{brahmovāca: }
tataḥ svayaṃbhūḥ suprītaḥ pippalādam abhāṣata //* BrP_110.107 //
{śiva uvāca: }
varaṃ varaya bhadraṃ te pippalāda yathepsitam //* BrP_110.108 //
{pippalāda uvāca: }
hato devair mahādeva pitā mama mahāyaśāḥ /
adāmbhikaḥ satyavādī tathā mātā pativratā // BrP_110.109 //
devebhyaś ca tayor nāśaṃ śrutvā nātha savistaram /
duḥkhakopasamāviṣṭo nāhaṃ jīvitum utsahe // BrP_110.110 //
tasmān me dehi sāmarthyaṃ nāśayeyaṃ surān yathā /
avadhyasevyas trailokye tvam eva śaśiśekhara // BrP_110.111 //
{īśvara uvāca: }
tṛtīyaṃ nayanaṃ draṣṭuṃ yadi śaknoṣi me 'nagha /
tataḥ samartho bhavitā devāṃś chedayituṃ bhavān // BrP_110.112 //
{brahmovāca: }
tato draṣṭuṃ manaś cakre tṛtīyaṃ locanaṃ vibhoḥ /
na śaśāka tadovāca na śakto 'smīti śaṃkaram // BrP_110.113 //
{īśvara uvāca: }
kiṃcit kuru tapo bāla yadā drakṣyasi locanam /
tṛtīyaṃ tvaṃ tadābhīṣṭaṃ prāpsyase nātra saṃśayaḥ // BrP_110.114 //
{brahmovāca: }
etac chrutveśānavākyaṃ tapase kṛtaniścayaḥ /
dadhīcisūnur dharmātmā tatraiva bahulāḥ samāḥ // BrP_110.115 //
śivadhyānaikanirato bālo 'pi balavān iva /
pratyahaṃ prātar utthāya snātvā natvā gurūn kramāt // BrP_110.116 //
sukhāsīno manaḥ kṛtvā suṣumnāyām ananyadhīḥ /
hastasvastikam āropya nābhau vismṛtasaṃsṛtiḥ // BrP_110.117 //
sthānāt sthānāntarotkarṣān vidadhyau śāṃbhavaṃ mahaḥ /
dadarśa cakṣur devasya tṛtīyaṃ pippalāśanaḥ /
kṛtāñjalipuṭo bhūtvā vinīta idam abravīt // BrP_110.118 //
{pippalāda uvāca: }
śaṃbhunā devadevena varo dattaḥ purā mama /
tārtīyacakṣuṣo jyotir yadā paśyasi tatkṣaṇāt // BrP_110.119 //
sarvaṃ te prārthitaṃ sidhyed ity āha tridaśeśvaraḥ /
tasmād ripuvināśāya hetubhūtāṃ prayaccha me // BrP_110.120 //
tadaiva pippalāḥ procur vaḍavāpi mahādyute /
mātā tava prātitheyī vadanty evaṃ divaṃ gatā // BrP_110.121 //
parābhidrohaniratā vismṛtātmahitā narāḥ /
itas tato bhrāntacittāḥ patanti narakāvaṭe // BrP_110.122 //
tan mātṛvacanaṃ śrutvā kupitaḥ pippalāśanaḥ /
abhimāne jvalaty antaḥ sādhuvādo nirarthakaḥ // BrP_110.123 //
dehi dehīti taṃ prāha kṛtyā netravinirgatā /
vaḍaveti smaran vipraḥ kṛtyāpi vaḍavākṛtiḥ // BrP_110.124 //
sarvasattvavināśāya prabhūtānalagarbhiṇī /
gabhastinī bālagarbhā yā mātā pippalāśinaḥ // BrP_110.125 //
taddhyānayogāt tu jātā kṛtyā sānalagarbhiṇī /
utpannā sā mahāraudrā mṛtyujihveva bhīṣaṇā // BrP_110.126 //
avocat pippalādaṃ taṃ kiṃ kṛtyaṃ me vadasva tat /
pippalādo 'pi tāṃ prāha devān khāda ripūn mama // BrP_110.127 //
jagrāha sā tathety uktvā pippalādaṃ purasthitam /
sa prāha kim idaṃ kṛtye sā cāpy āha tvayoditam // BrP_110.128 //
devaiś ca nirmitaṃ dehaṃ tato bhītaḥ śivaṃ yayau /
tuṣṭāva devaṃ sa muniḥ kṛtyāṃ prāha tadā śivaḥ // BrP_110.129 //
{śiva uvāca: }
yojanāntaḥsthitāñ jīvān na gṛhāṇa madājñayā /
tasmād yāhi tato dūraṃ kṛtye kṛtyaṃ tataḥ kuru // BrP_110.130 //
{brahmovāca: }
tīrthāt tu pippalāt pūrvaṃ yāvad yojanasaṃkhyayā /
prātiṣṭhad vaḍavārūpā kṛtyā sā ṛṣinirmitā // BrP_110.131 //
tasyāṃ jāto mahān agnir lokasaṃharaṇakṣamaḥ /
taṃ dṛṣṭvā vibudhāḥ sarve trastāḥ śaṃbhum upāgaman // BrP_110.132 //
cakreśvaraṃ pippaleśaṃ pippalādena toṣitam /
stuvanto bhītamanasaḥ śaṃbhum ūcur divaukasaḥ // BrP_110.133 //
{devā ūcuḥ: }
rakṣasva śaṃbho kṛtyāsmān bādhate tadbhavānalaḥ /
śaraṇaṃ bhava sarveśa bhītānām abhayaprada // BrP_110.134 //
sarvataḥ paribhūtānām ārtānāṃ śrāntacetasām /
sarveṣām eva jantūnāṃ tvam eva śaraṇaṃ śiva // BrP_110.135 //
ṛṣiṇābhyarthitā kṛtyā tvaccakṣurvahninirgatā /
sā jighāṃsati lokāṃs trīṃs tvaṃ nas trātā na cetaraḥ // BrP_110.136 //
{brahmovāca: }
tān abravīj jagannātho yojanāntarnivāsinaḥ /
na bādhate tv asau kṛtyā tasmād yūyam aharniśam /
ihaivāsadhvam amarās tasyā vo na bhayaṃ bhavet // BrP_110.137 //
{brahmovāca: }
punar ūcuḥ sureśānaṃ tvayā dattaṃ triviṣṭapam /
tat tyaktvātra kathaṃ nātha vatsyāmas tridaśārcita // BrP_110.138 //
{brahmovāca: }
devānāṃ vacanaṃ śrutvā śivo vākyam athābravīt //* BrP_110.140 //
{śiva uvāca: }
devo 'sau viśvataścakṣur yo devo viśvatomukhaḥ /
yo raśmibhis tu dhamate nityaṃ yo janako mataḥ // BrP_110.141 //
sa sūrya eka evātra sākṣād rūpeṇa sarvadā /
sthitiṃ karotu tanmūrtau bhaviṣyanty akhilāḥ sthitāḥ // BrP_110.142 //
{brahmovāca: }
tatheti śaṃbhuvacanāt pārijātataros tadā /
devā divākaraṃ cakrus tvaṣṭā bhāskaram abravīt // BrP_110.143 //
{tvaṣṭovāca: }
ihaivāssva jagatsvāmin rakṣemān vibudhān svayam /
svāṃśaiś ca vayam apy atra tiṣṭhāmaḥ śaṃbhusaṃnidhau // BrP_110.144 //
cakreśvarasya parito yāvad yojanasaṃkhyayā /
gaṅgāyā ubhayaṃ tīram āsādyāsan surottamāḥ // BrP_110.145 //
aṅgulyardhārdhamātraṃ tu gaṅgātīraṃ samāśritāḥ /
tisraḥ koṭyas tathā pañca śatāni munisattama /
tīrthānāṃ tatra vyuṣṭiṃ ca kaḥ śṛṇoti bravīti vā // BrP_110.146 //
{brahmovāca: }
tataḥ suragaṇāḥ sarve vinītāḥ śivam abruvan //* BrP_110.147 //
{devā ūcuḥ: }
pippalādaṃ sureśāna śamaṃ naya jaganmaya //* BrP_110.148 //
{brahmovāca: }
om ity uktvā jagannāthaḥ pippalādam avocata //* BrP_110.149 //
{śiva uvāca: }
nāśiteṣv api deveṣu pitā te nāgamiṣyati /
dattāḥ pitrā tava prāṇā devānāṃ kāryasiddhaye // BrP_110.150 //
dīnārtakaruṇābandhuḥ ko hi tādṛgbhave bhavet /
tathā yātā divaṃ tāta tava mātā pativratā // BrP_110.151 //
samā kāpy atra matayā lopāmudrāpy arundhatī /
yad asthibhiḥ surāḥ sarve jayinaḥ sukhinaḥ sadā // BrP_110.152 //
tenāvāptaṃ yaśaḥ sphītaṃ tava mātrākṣayaṃ kṛtam /
tvayā putreṇa sarvatra nātaḥ parataraṃ kṛtam // BrP_110.153 //
tvatpratāpabhayāt svargāc cyutāṃs tvaṃ pātum arhasi /
kāṃdiśīkāṃs tava bhayād amarāṃs trātum arhasi /
nārtatrāṇād abhyadhikaṃ sukṛtaṃ kvāpi vidyate // BrP_110.154 //
yāvad yaśaḥ sphurati cāru manuṣyaloke BrP_110.155a
ahāni tāvanti divaṃ gatasya BrP_110.155b
dine dine varṣasaṃkhyā parasmiṃl BrP_110.155c
loke vāso jāyate nirvikāraḥ BrP_110.155d
mṛtās ta evātra yaśo na yeṣām BrP_110.156a
andhās ta eva śrutavarjitā ye BrP_110.156b
ye dānaśīlā na napuṃsakās te BrP_110.156c
ye dharmaśīlā na ta eva śocyāḥ BrP_110.156d
{brahmovāca: }
bhāṣitaṃ devadevasya śrutvā śānto 'bhavan muniḥ /
kṛtāñjalipuṭo bhūtvā natvā nātham athābravīt // BrP_110.157 //
{pippalāda uvāca: }
vāgbhir manobhiḥ kṛtibhiḥ kadācin BrP_110.158a
mamopakurvanti hite ratā ye BrP_110.158b
tebhyo hitārthaṃ tv iha cāpareṣāṃ BrP_110.158c
somaṃ namasyāmi surādipūjyam BrP_110.158d
saṃrakṣito yair abhivardhitaś ca BrP_110.159a
samānagotraś ca samānadharmā BrP_110.159b
teṣām abhīṣṭāni śivaḥ karotu BrP_110.159c
bālendumauliṃ praṇato 'smi nityam BrP_110.159d
yair ahaṃ vardhito nityaṃ mātṛvat pitṛvat prabho /
tannāmnā jāyatāṃ tīrthaṃ devadeva jagattraye // BrP_110.160 //
yaśas tu teṣāṃ bhavitā tebhyo 'ham anṛṇas tataḥ /
yāni kṣetrāṇi devānāṃ yāni tīrthāni bhūtale // BrP_110.161 //
tebhyo yad idam adhikam anumanyantu devatāḥ /
tataḥ kṣame 'haṃ devānām aparādhaṃ nirañjanaḥ // BrP_110.162 //
{brahmovāca: }
tataḥ samakṣaṃ surasākṣarāṃ giraṃ BrP_110.163a
sahasracakṣuḥpramukhāṃs tathāgrataḥ BrP_110.163b
uvāca devā api menire vaco BrP_110.163c
dadhīciputroditam ādareṇa BrP_110.163d
bālasya buddhiṃ vinayaṃ ca vidyāṃ BrP_110.164a
śauryaṃ balaṃ sāhasaṃ satyavācam BrP_110.164b
pitror bhaktiṃ bhāvaśuddhiṃ viditvā BrP_110.164c
tadāvādīc chaṃkaraḥ pippalādam BrP_110.164d
{śaṃkara uvāca: }
vatsa yad vai priyaṃ kāmaṃ yac cāpi suravallabham /
prāpsyase vada kalyāṇaṃ nānyathā tvaṃ manaḥ kṛthāḥ // BrP_110.165 //
{pippalāda uvāca: }
ye gaṅgāyām āplutā dharmaniṣṭhāḥ BrP_110.166a
saṃpaśyanti tvatpadābjaṃ maheśa BrP_110.166b
sarvān kāmān āpnuvantu prasahya BrP_110.166c
dehānte te padam āyāntu śaivam BrP_110.166d
tātaḥ prāptas tvatpadaṃ cāmbikā me BrP_110.167a
nātha prāptā pippalaś cāmarāś ca BrP_110.167b
sukhaṃ prāptā nāthanāthaṃ vilokya BrP_110.167c
tvāṃ paśyeyus tvatpadaṃ te prayāntu BrP_110.167d
{brahmovāca: }
tathety uktvā pippalādaṃ devadevo maheśvaraḥ /
abhinandya ca taṃ devaiḥ sārdhaṃ vākyam athābravīt // BrP_110.168 //
devā api mudā yuktā nirbhayās tatkṛtād bhayāt /
idam ūcuḥ sarva eva dādhīcaṃ śivasaṃnidhau // BrP_110.169 //
{devā ūcuḥ: }
surāṇāṃ yad abhīṣṭaṃ ca tvayā kṛtam asaṃśayam /
pālitā devadevasya ājñā trailokyamaṇḍanī // BrP_110.170 //
yācitaṃ ca tvayā pūrvaṃ parārthaṃ nātmane dvija /
tasmād anyatamaṃ brūhi kiṃcid dāsyāmahe vayam // BrP_110.171 //
{brahmovāca: }
punaḥ punas tad evocuḥ surasaṃghā dvijottamam /
kṛtāñjalipuṭaḥ pūrvaṃ natvā śaṃbhusurān idam /
uvāca pippalādaś ca umāṃ natvā ca pippalān // BrP_110.172 //
{pippalāda uvāca: }
pitarau draṣṭukāmo 'smi sadā me śabdagocarau /
te dhanyāḥ prāṇino loke mātāpitror vaśe sthitāḥ // BrP_110.173 //
śuśrūṣaṇaparā nityaṃ tatpādājñāpratīkṣakāḥ /
indriyāṇi śarīraṃ ca kulaṃ śaktiṃ dhiyaṃ vapuḥ // BrP_110.174 //
parilabhya tayoḥ kṛtye kṛtakṛtyo bhavet svayam /
paśūnāṃ pakṣiṇāṃ cāpi sulabhaṃ mātṛdarśanam // BrP_110.175 //
durlabhaṃ mama tac cāpi pṛcche pāpaphalaṃ nu kim /
durlabhaṃ ca tathā cet syāt sarveṣāṃ yasya kasyacit // BrP_110.176 //
nopapadyeta sulabhaṃ matto nānyo 'sti pāpakṛt /
tayor darśanamātraṃ ca yadi prāpsye surottamāḥ // BrP_110.177 //
manovākkāyakarmabhyaḥ phalaṃ prāptaṃ bhaviṣyati /
pitarau ye na paśyanti samutpannā na saṃsṛtau /
teṣāṃ mahāpātakānāṃ kaḥ saṃkhyāṃ kartum īśvaraḥ // BrP_110.178 //
{brahmovāca: }
tad ṛṣer vacanaṃ śrutvā mithaḥ saṃmantrya te surāḥ /
vimānavaram ārūḍhau pitarau daṃpatī śubhau // BrP_110.179 //
tava saṃdarśanākāṅkṣau drakṣyase vādya niścitam /
viṣādaṃ lobhamohau ca tyaktvā cittaṃ śamaṃ naya // BrP_110.180 //
paśya paśyeti taṃ prāhur dādhīcaṃ surasattamāḥ /
vimānavaram ārūḍhau svargiṇau svarṇabhūṣaṇau // BrP_110.181 //
tava saṃdarśanākāṅkṣau pitarau daṃpatī śubhau /
vījyamānau surastrībhiḥ stūyamānau ca kiṃnaraiḥ // BrP_110.182 //
dṛṣṭvā sa mātāpitarau nanāma śivasaṃnidhau /
harṣabāṣpāśrunayanau sa kathaṃcid uvāca tau // BrP_110.183 //
{putra uvāca: }
tārayanty eva pitarāv anye putrāḥ kulodvahāḥ /
ahaṃ tu mātur udare kevalaṃ bhedakāraṇam /
evaṃbhūto 'pi tau mohāt paśyeyam atidurmatiḥ // BrP_110.184 //
{brahmovāca: }
tāv ālokya tato duḥkhād vaktuṃ naiva śaśāka saḥ /
devāś ca mātāpitarau pippalādam athābruvan // BrP_110.185 //
dhanyas tvaṃ putra lokeṣu yasya kīrtir gatā divam /
sākṣātkṛtas tvayā tryakṣo devāś cāśvāsitās tvayā /
tvayā putreṇa sallokā na kṣīyante kadācana // BrP_110.186 //
{brahmovāca: }
puṣpavṛṣṭis tadā svargāt papāta tasya mūrdhani /
jayaśabdaḥ surair uktaḥ prādurbhūto mahāmune // BrP_110.187 //
āśiṣaṃ tu sute dattvā dadhīciḥ saha bhāryayā /
śaṃbhuṃ gaṅgāṃ surān natvā putraṃ vākyam athābravīt // BrP_110.188 //
{dadhīcir uvāca: }
prāpya bhāryāṃ śive bhaktiṃ kuru gaṅgāṃ ca sevaya /
putrān utpādya vidhivad yajñān iṣṭvā sadakṣiṇān /
kṛtakṛtyas tato vatsa ākramasva ciraṃ divam // BrP_110.189 //
{brahmovāca: }
karomy evam iti prāha dadhīciṃ pippalāśanaḥ /
dadhīciḥ putram āśvāsya bhāryayā ca punaḥ punaḥ // BrP_110.190 //
anujñātaḥ suragaṇaiḥ punaḥ sa divam ākramat /
devā apy ūcire sarve pippalādaṃ sasaṃbhramāḥ // BrP_110.191 //
{devā ūcuḥ: }
kṛtyāṃ śamaya bhadraṃ te tad utpannaṃ mahānalam //* BrP_110.192 //
{brahmovāca: }
pippalādas tu tān āha na śakto 'haṃ nivāraṇe /
asatyaṃ naiva vaktāhaṃ yūyaṃ kṛtyāṃ tu brūta tām // BrP_110.193 //
māṃ dṛṣṭvā sā mahāraudrā viparītaṃ kariṣyati /
tām eva gatvā vibudhāḥ procus te śāntikāraṇam // BrP_110.194 //
analaṃ ca yathāprīti te ubhe nety avocatām /
sarveṣāṃ bhakṣaṇāyaiva sṛṣṭā cāhaṃ dvijanmanā // BrP_110.195 //
tathā ca matprasūto 'gnir anyathā tat kathaṃ bhavet /
mahābhūtāni pañcāpi sthāvaraṃ jaṅgamaṃ tathā // BrP_110.196 //
sarvam asmanmukhe vidyād vaktavyaṃ nāvaśiṣyate /
mayā saṃmantrya te devāḥ punar ūcur ubhāv api // BrP_110.197 //
bhakṣayetām ubhau sarvaṃ yathānukramatas tathā /
vaḍavāpi surān evam uvāca śṛṇu nārada // BrP_110.198 //
{vaḍavovāca: }
bhavatām icchayā sarvaṃ bhakṣyaṃ me surasattamāḥ //* BrP_110.199 //
{brahmovāca: }
vaḍavā sā nadī jātā gaṅgayā saṃgatā mune /
tadbhavas tu mahān agnir ya āsīd atibhīṣaṇaḥ /
tam āhur amarā vahniṃ bhūtānām ādito viduḥ // BrP_110.200 //
{surā ūcuḥ: }
āpo jyeṣṭhatamā jñeyās tathaiva prathamaṃ bhavān /
tatrāpy apāṃpatiṃ jyeṣṭhaṃ samudram aśanaṃ kuru /
yathaiva tu vayaṃ brūmo gaccha bhuṅkṣva yathāsukham // BrP_110.201 //
{brahmovāca: }
analas tv amarān āha āpas tatra kathaṃ tv aham /
vrajeyaṃ yadi māṃ tatra prāpayanty udakaṃ mahat // BrP_110.202 //
bhavanta eva te 'py āhuḥ kathaṃ te 'gne gatir bhavet /
agnir apy āha tān devān kanyā māṃ guṇaśālinī // BrP_110.203 //
hiraṇyakalaśe sthāpya nayed yatra gatir mama /
tasya tad vacanaṃ śrutvā kanyām ūcuḥ sarasvatīm // BrP_110.204 //
{devā ūcuḥ: }
nayainam analaṃ śīghraṃ śirasā varuṇālayam //* BrP_110.205 //
{brahmovāca: }
sarasvatī surān āha naikā śaktā ca dhāraṇe /
yuktā catasṛbhiḥ śīghraṃ vaheyaṃ varuṇālayam // BrP_110.206 //
sarasvatyā vacaḥ śrutvā gaṅgāṃ ca yamunāṃ tathā /
narmadāṃ tapatīṃ caiva surāḥ procuḥ pṛthak pṛthak // BrP_110.207 //
tābhiḥ samanvitovāha hiraṇyakalaśe 'nalam /
saṃsthāpya śirasādhārya tā jagmur varuṇālayam // BrP_110.208 //
saṃsthāpya yatra deveśaḥ somanātho jagatpatiḥ /
adhyāste vibudhaiḥ sārdhaṃ prabhāse śaśibhūṣaṇaḥ // BrP_110.209 //
prāpayām āsur analaṃ pañcanadyaḥ sarasvatī /
adhyāste ca mahān agniḥ piban vāri śanaiḥ śanaiḥ // BrP_110.210 //
tataḥ suragaṇāḥ sarve śivam ūcuḥ surottamam //* BrP_110.211 //
{devā ūcuḥ: }
asthnāṃ ca pāvanaṃ brūhi asmākaṃ ca gavāṃ tathā //* BrP_110.212 //
{brahmovāca: }
śivaḥ prāha tadā sarvān gaṅgām āplutya yatnataḥ /
devāś ca gāvas tatpāpān mucyante nātra saṃśayaḥ // BrP_110.213 //
prakṣālitāni cāsthīni ṛṣidehabhavāny atha /
tāni prakṣālanād eva tatra prāptāni pūtatām // BrP_110.214 //
yatra devā muktapāpās tat tīrthaṃ pāpanāśanam /
tatra snānaṃ ca dānaṃ ca brahmahatyāvināśanam // BrP_110.215 //
gavāṃ ca pāvanaṃ yatra gotīrthaṃ tad udāhṛtam /
tatra snānān mahābuddhir gomedhaphalam āpnuyāt // BrP_110.216 //
yatra tadbrāhmaṇāsthīni āsan puṇyāni nārada /
pitṛtīrthaṃ tu vai jñeyaṃ pitṝṇāṃ prītivardhanam // BrP_110.217 //
bhasmāsthinakharomāṇi prāṇino yasya kasyacit /
tatra tīrthe saṃkrameran yāvac candrārkatārakam // BrP_110.218 //
svarge vāso bhavet tasya api duṣkṛtakarmaṇaḥ /
tathā cakreśvarāt tīrthāt trīṇi tīrthāni nārada /
tataḥ pūtāḥ suragaṇā gāvaḥ śaṃbhum athābruvan // BrP_110.219 //
{gosurā ūcuḥ: }
yāmaḥ svaṃ svam adhiṣṭhānam atra sūryaḥ pratiṣṭhitaḥ /
asmin sthite dinakare surāḥ sarve pratiṣṭhitāḥ // BrP_110.220 //
bhaveyur jagatām īśa tad anujñātum arhasi /
sūryo hy ātmāsya jagatas tasthuṣaś ca sanātanaḥ // BrP_110.221 //
divākaro devamayas tatrāsmābhiḥ pratiṣṭhitaḥ /
yatra gaṅgā jagaddhātrī yatra vai tryambakaḥ svayam /
suravāsaṃ pratiṣṭhānaṃ bhaved yatra ca tryambakam // BrP_110.222 //
{brahmovāca: }
āpṛcchya pippalādaṃ taṃ surāḥ svaṃ sadanaṃ yayuḥ /
pippalāḥ kālaparyāye svargaṃ jagmur athākṣayam // BrP_110.223 //
pādapānāṃ padaṃ vipraḥ pippalādaḥ pratāpavān /
kṣetrādhipatye saṃsthāpya pūjayām āsa śaṃkaram // BrP_110.224 //
dadhīcisūnur munir ugratejā BrP_110.225a
avāpya bhāryāṃ gautamasyātmajāṃ ca BrP_110.225b
putrān athāvāpya śriyaṃ yaśaś ca BrP_110.225c
suhṛjjanaiḥ svargam avāpa dhīraḥ BrP_110.225d
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ pippaleśvaram ucyate /
sarvakratuphalaṃ puṇyaṃ smaraṇād aghanāśanam // BrP_110.226 //
kiṃ punaḥ snānadānābhyām ādityasya tu darśanāt /
cakreśvaraḥ pippaleśo devadevasya nāmanī // BrP_110.227 //
sarahasyaṃ viditvā tu sarvakāmān avāpnuyāt /
sūryasya ca pratiṣṭhānāt suravāse pratiṣṭhite /
pratiṣṭhānaṃ tu tat kṣetraṃ surāṇām api vallabham // BrP_110.228 //
itīdam ākhyānam atīva puṇyaṃ BrP_110.229a
paṭheta vā yaḥ śṛṇuyāt smared vā BrP_110.229b
sa dīrghajīvī dhanavān dharmayuktaś BrP_110.229c
cānte smarañ śaṃbhum upaiti nityam BrP_110.229d
{brahmovāca: }
nāgatīrtham iti khyātaṃ sarvakāmapradaṃ śubham /
yatra nāgeśvaro devaḥ śṛṇu tasyāpi vistaram // BrP_111.1 //
pratiṣṭhānapure rājā śūrasena iti śrutaḥ /
somavaṃśabhavaḥ śrīmān matimān guṇasāgaraḥ // BrP_111.2 //
putrārthaṃ sa mahāyatnam akarot priyayā saha /
tasya putraś cirād āsīt sarpo vai bhīṣaṇākṛtiḥ // BrP_111.3 //
putraṃ taṃ gopayām āsa śūraseno mahīpatiḥ /
rājñaḥ putraḥ sarpa iti na kaścid vindate janaḥ // BrP_111.4 //
antarvartī paro vāpi mātaraṃ pitaraṃ vinā /
dhātreyy api na jānāti nāmātyo na purohitaḥ // BrP_111.5 //
taṃ dṛṣṭvā bhīṣaṇaṃ sarpaṃ sabhāryo nṛpasattamaḥ /
saṃtāpaṃ nityam āpnoti sarpād varam aputratā // BrP_111.6 //
etad asti mahāsarpo vakti nityaṃ manuṣyavat /
sa sarpaḥ pitaraṃ prāha kuru cūḍām api kriyām // BrP_111.7 //
tathopanayanaṃ cāpi vedādhyayanam eva ca /
yāvad vedaṃ na cādhīte tāvac chūdrasamo dvijaḥ // BrP_111.8 //
{brahmovāca: }
etac chrutvā putravacaḥ śūraseno 'tiduḥkhitaḥ /
brāhmaṇaṃ kaṃcanānīya saṃskārādi tadākarot /
adhītavedaḥ sarpo 'pi pitaraṃ cābravīd idam // BrP_111.9 //
{sarpa uvāca: }
vivāhaṃ kuru me rājan strīkāmo 'haṃ nṛpottama /
anyathāpi ca kṛtyaṃ te na sidhyed iti me matiḥ // BrP_111.10 //
janayitvātmajān veda- vidhinākhilasaṃskṛtīḥ /
na kuryād yaḥ pitā tasya narakān nāsti niṣkṛtiḥ // BrP_111.11 //
{brahmovāca: }
vismitaḥ sa pitā prāha sutaṃ tam uragākṛtim //* BrP_111.12 //
{śūrasena uvāca: }
yasya śabdād api trāsaṃ yānti śūrāś ca pūruṣāḥ /
tasmai kanyāṃ tu ko dadyād vada putra karomi kim // BrP_111.13 //
{brahmovāca: }
tat pitur vacanaṃ śrutvā sarpaḥ prāha vicakṣaṇaḥ //* BrP_111.14 //
{sarpa uvāca: }
vivāhā bahavo rājan rājñāṃ santi janeśvara /
prasahyāharaṇaṃ cāpi śastrair vaivāha eva ca // BrP_111.15 //
jāte vivāhe putrasya pitāsau kṛtakṛd bhavet /
no ced atraiva gaṅgāyāṃ mariṣye nātra saṃśayaḥ // BrP_111.16 //
{brahmovāca: }
tat putraniścayaṃ jñātvā aputro nṛpasattamaḥ /
vivāhārtham amātyāṃs tān āhūyedaṃ vaco 'bravīt // BrP_111.17 //
{śūrasena uvāca: }
nāgeśvaro mama suto yuvarājo guṇākaraḥ /
guṇavān matimāñ śūro durjayaḥ śatrutāpanaḥ // BrP_111.18 //
rathe nāge sa dhanuṣi pṛthivyāṃ nopamīyate /
vivāhas tasya kartavyo hy ahaṃ vṛddhas tathaiva ca // BrP_111.19 //
rājyabhāraṃ sute nyasya niścinto 'haṃ bhavāmy ataḥ /
na dārasaṃgraho yāvat tāvat putro mama priyaḥ // BrP_111.20 //
bālabhāvaṃ no jahāti tasmāt sarve 'numanya ca /
vivāhāyātha kurvantu yatnaṃ mama hite ratāḥ // BrP_111.21 //
na me kācit tadā cintā kṛtodvāho yadātmajaḥ /
sute nyastabharā yānti kṛtinas tapase vanam // BrP_111.22 //
{brahmovāca: }
amātyā rājavacanaṃ śrutvā sarve vinītavat /
ūcuḥ prāñjalayo harṣād rājānaṃ bhūritejasam // BrP_111.23 //
{amātyā ūcuḥ: }
tava putro guṇajyeṣṭhas tvaṃ ca sarvatra viśrutaḥ /
vivāhe tava putrasya kiṃ mantryaṃ kiṃ tu cintyate // BrP_111.24 //
{brahmovāca: }
amātyeṣu tathokteṣu gambhīro nṛpasattamaḥ /
putraṃ sarpaṃ tv amātyānāṃ na cākhyāti na te viduḥ // BrP_111.25 //
rājā punas tān uvāca kā syāt kanyā guṇādhikā /
mahāvaṃśabhavaḥ śrīmān ko rājā syād guṇāśrayaḥ // BrP_111.26 //
saṃbandhayogyaḥ śūraś ca yatsaṃbandhaḥ praśasyate /
tad rājavacanaṃ śrutvā amātyānāṃ mahāmatiḥ // BrP_111.27 //
kulīnaḥ sādhur atyantaṃ rājakāryahite rataḥ /
rājño matiṃ viditvā tu iṅgitajño 'bravīd idam // BrP_111.28 //
{amātya uvāca: }
pūrvadeśe mahārāja vijayo nāma bhūpatiḥ /
vājivāraṇaratnānāṃ yasya saṃkhyā na vidyate // BrP_111.29 //
aṣṭau putrā maheṣvāsā mahārājasya dhīmataḥ /
teṣāṃ svasā bhogavatī sākṣāl lakṣmīr ivāparā /
tava putrasya yogyā sā bhāryā rājan mayoditā // BrP_111.30 //
{brahmovāca: }
vṛddhāmātyavacaḥ śrutvā rājā taṃ pratyabhāṣata //* BrP_111.31 //
{rājovāca: }
sutā tasya kathaṃ me 'sya sutasya syād vadasva tat //* BrP_111.32 //
{vṛddhāmātya uvāca: }
lakṣito 'si mahārāja yat te manasi vartate /
yac chūrasena kṛtyaṃ syād anujānīhi māṃ tataḥ // BrP_111.33 //
{brahmovāca: }
vṛddhāmātyavacaḥ śrutvā bhūṣaṇācchādanoktibhiḥ /
saṃpūjya preṣayām āsa mahatyā senayā saha // BrP_111.34 //
sa pūrvadeśam āgatya mahārājaṃ sametya ca /
saṃpūjya vividhair vākyair upāyair nītisaṃbhavaiḥ // BrP_111.35 //
mahārājasutāyāś ca bhogavatyā mahāmatiḥ /
śūrasenasya nṛpateḥ sūnor nāgasya dhīmataḥ // BrP_111.36 //
vivāhāyākarot saṃdhiṃ mithyāmithyāvacouktibhiḥ /
pūjayām āsa nṛpatiṃ bhūṣaṇācchādanādibhiḥ // BrP_111.37 //
avāpya pūjāṃ nṛpatir dadāmīty avadat tadā /
tata āgatya rājñe 'sau vṛddhāmātyo mahāmatiḥ // BrP_111.38 //
śūrasenāya tad vṛttaṃ vaivāhikam avedayat /
tato bahutithe kāle vṛddhāmātyo mahāmatiḥ // BrP_111.39 //
punar balena mahatā vastrālaṃkārabhūṣitaḥ /
jagāma tarasā sarvair anyaiś ca sacivair vṛtaḥ // BrP_111.40 //
vivāhāya mahāmātyo mahārājāya buddhimān /
sarvaṃ provāca vṛddho 'sāv amātyaḥ sacivair vṛtaḥ // BrP_111.41 //
{vṛddhāmātya uvāca: }
atrāgantuṃ na cāyāti śūrasenasya bhūpateḥ /
putro nāga iti khyāto buddhimān guṇasāgaraḥ // BrP_111.42 //
kṣatriyāṇāṃ vivāhāś ca bhaveyur bahudhā nṛpa /
tasmāc chastrair alaṃkārair vivāhaḥ syān mahāmate // BrP_111.43 //
kṣatriyā brāhmaṇāś caiva satyāṃ vācaṃ vadanti hi /
tasmāc chastrair alaṃkārair vivāhas tv anumanyatām // BrP_111.44 //
{brahmovāca: }
vṛddhāmātyavacaḥ śrutvā vijayo rājasattamaḥ /
mene vākyaṃ tathā satyam amātyaṃ bhūpatiṃ tadā // BrP_111.45 //
vivāham akarod rājā bhogavatyāḥ savistaram /
śastreṇa ca yathāśāstraṃ preṣayām āsa tāṃ punaḥ // BrP_111.46 //
svān amātyāṃs tathā gāś ca hiraṇyaturagādikam /
bahu dattvātha vijayo harṣeṇa mahatā yutaḥ // BrP_111.47 //
tām ādāyātha sacivā vṛddhāmātyapurogamāḥ /
pratiṣṭhānam athābhyetya śūrasenāya tāṃ snuṣām // BrP_111.48 //
nyavedayaṃs tathocus te vijayasya vaco bahu /
bhūṣaṇāni vicitrāṇi dāsyo vastrādikaṃ ca yat // BrP_111.49 //
nivedya śūrasenāya kṛtakṛtyā babhūvire /
vijayasya tu ye 'mātyā bhogavatyā sahāgatāḥ // BrP_111.50 //
tān pūjayitvā rājāsau bahumānapuraḥsaram /
vijayāya yathā prītis tathā kṛtvā vyasarjayat // BrP_111.51 //
vijayasya sutā bālā rūpayauvanaśālinī /
śvaśrūśvaśurayor nityaṃ śuśrūṣantī sumadhyamā // BrP_111.52 //
bhogavatyāś ca yo bhartā mahāsarpo 'tibhīṣaṇaḥ /
ekāntadeśe vijane gṛhe ratnasuśobhite // BrP_111.53 //
sugandhakusumākīrṇe tatrāste sukhaśītale /
sa sarpo mātaraṃ prāha pitaraṃ ca punaḥ punaḥ // BrP_111.54 //
mama bhāryā rājaputrī kiṃ māṃ naivopasarpati /
tat putravacanaṃ śrutvā sarpamātedam abravīt // BrP_111.55 //
{rājapatny uvāca: }
dhātrike gaccha subhage śīghraṃ bhogavatīṃ vada /
tava bhartā sarpa iti tataḥ sā kiṃ vadiṣyati // BrP_111.56 //
{brahmovāca: }
dhātrikā ca tathety uktvā gatvā bhogavatīṃ tadā /
rahogatā uvācedaṃ vinītavad apūrvavat // BrP_111.57 //
{dhātrikovāca: }
jāne 'haṃ subhage bhadre bhartāraṃ tava daivatam /
na cākhyeyaṃ tvayā kvāpi sarpo na puruṣo dhruvam // BrP_111.58 //
{brahmovāca: }
tasyās tad vacanaṃ śrutvā bhogavaty abravīd idam //* BrP_111.59 //
{bhogavaty uvāca: }
mānuṣīṇāṃ manuṣyo hi bhartā sāmānyato bhavet /
kiṃ punar devajātis tu bhartā puṇyena labhyate // BrP_111.60 //
{brahmovāca: }
bhogavatyās tu tad vākyaṃ sā ca sarvaṃ nyavedayat /
sarpāya sarpamātre ca rājñe caiva yathākramam // BrP_111.61 //
ruroda rājā tadvākyāt smṛtvā tāṃ karmaṇo gatim /
bhogavaty api tāṃ prāha uktapūrvāṃ punaḥ sakhīm // BrP_111.62 //
{bhogavaty uvāca: }
kāntaṃ darśaya bhadraṃ te vṛthā yāti vayo mama //* BrP_111.63 //
{brahmovāca: }
tataḥ sā darśayām āsa sarpaṃ tam atibhīṣaṇam /
sugandhakusumākīrṇe śayane sā rahogatā // BrP_111.64 //
taṃ dṛṣṭvā bhīṣaṇaṃ sarpaṃ bhartāraṃ ratnabhūṣitam /
kṛtāñjalipuṭā vākyam avadat kāntam añjasā // BrP_111.65 //
{bhogavaty uvāca: }
dhanyāsmy anugṛhītāsmi yasyā me daivataṃ patiḥ //* BrP_111.66 //
{brahmovāca: }
ity uktvā śayane sthitvā taṃ sarpaṃ sarpabhāvanaiḥ /
khelayām āsa tanvaṅgī gītaiś caivāṅgasaṃgamaiḥ // BrP_111.67 //
sugandhakusumaiḥ pānais toṣayām āsa taṃ patim /
tasyāś caiva prasādena sarpasyābhūt smṛtir mune /
smṛtvā sarvaṃ daivakṛtaṃ rātrau sarpo 'bravīt priyām // BrP_111.68 //
{sarpa uvāca: }
rājakanyāpi māṃ dṛṣṭvā na bhītāsi kathaṃ priye /
sovāca daivavihitaṃ ko 'tikramitum īśvaraḥ /
patir eva gatiḥ strīṇāṃ sarvadaiva viśeṣataḥ // BrP_111.69 //
{brahmovāca: }
śrutveti hṛṣṭas tām āha nāgaḥ prahasitānanaḥ //* BrP_111.70 //
{sarpa uvāca: }
tuṣṭo 'smi tava bhaktyāhaṃ kiṃ dadāmi tavepsitam /
tava prasādāc cārvaṅgi sarvasmṛtir abhūd iyam // BrP_111.71 //
śapto 'haṃ devadevena kupitena pinākinā /
maheśvarakare nāgaḥ śeṣaputro mahābalaḥ // BrP_111.72 //
so 'haṃ patis tvaṃ ca bhāryā nāmnā bhogavatī purā /
umāvākyāj jahāsoccaiḥ śaṃbhuḥ prīto rahogataḥ // BrP_111.73 //
mamāpi cāgataṃ bhadre hāsyaṃ taddevasaṃnidhau /
tatas tu kupitaḥ śaṃbhuḥ prādāc chāpaṃ mamedṛśam // BrP_111.74 //
{śiva uvāca: }
manuṣyayonau tvaṃ sarpo bhavitā jñānavān iti //* BrP_111.75 //
{sarpa uvāca: }
tataḥ prasāditaḥ śaṃbhus tvayā bhadre mayā saha /
tataś coktaṃ tena bhadre gautamyāṃ mama pūjanam // BrP_111.76 //
kurvato jñānam ādhāsye yadā sarpākṛtes tava /
tadā viśāpo bhavitā bhogavatyāḥ prasādataḥ // BrP_111.77 //
tasmād idaṃ mamāpannaṃ tava cāpi śubhānane /
tasmān nītvā gautamīṃ māṃ pūjāṃ kuru mayā saha // BrP_111.78 //
tato viśāpo bhavitā āvāṃ yāvaḥ śivaṃ punaḥ /
sarveṣāṃ sarvadārtānāṃ śiva eva parā gatiḥ // BrP_111.79 //
{brahmovāca: }
tac chrutvā bhartṛvacanaṃ sā bhartrā gautamīṃ yayau /
tataḥ snātvā tu gautamyāṃ pūjāṃ cakre śivasya tu // BrP_111.80 //
tataḥ prasanno bhagavān divyarūpaṃ dadau mune /
āpṛcchya pitarau sarpo bhāryayā gantum udyataḥ /
śivalokaṃ tato jñātvā pitā prāha mahāmatiḥ // BrP_111.81 //
{pitovāca: }
yuvarājyadharo jyeṣṭhaḥ putra eko bhavān iti /
tasmād rājyam aśeṣeṇa kṛtvotpādya sutān bahūn /
yāte mayi paraṃ dhāma tato yāhi śivaṃ puram // BrP_111.82 //
{brahmovāca: }
etac chrutvā pitṛvacas tathety āha sa nāgarāṭ /
kāmarūpam avāpyātha bhāryayā saha suvrataḥ // BrP_111.83 //
pitrā mātrā tathā putrai rājyaṃ kṛtvā suvistaram /
yāte pitari svarlokaṃ putrān sthāpya svake pade // BrP_111.84 //
bhāryāmātyādisahitas tataḥ śivapuraṃ yayau /
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ nāgatīrtham iti śrutam // BrP_111.85 //
yatra nāgeśvaro devo bhogavatyā pratiṣṭhitaḥ /
tatra snānaṃ ca dānaṃ ca sarvakratuphalapradam // BrP_111.86 //
{brahmovāca: }
mātṛtīrtham iti khyātaṃ sarvasiddhikaraṃ nṛṇām /
ādhibhir mucyate jantus tattīrthasmaraṇād api // BrP_112.1 //
devānām asurāṇāṃ ca saṃgaro 'bhūt sudāruṇaḥ /
nāśaknuvaṃs tadā jetuṃ devā dānavasaṃgaram // BrP_112.2 //
tadāham agamaṃ devais tiṣṭhantaṃ śūlapāṇinam /
astavaṃ vividhair vākyaiḥ kṛtāñjalipuṭaḥ śanaiḥ // BrP_112.3 //
saṃmantrya devair asuraiś ca sarvair BrP_112.4a
yadāhṛtaṃ saṃmathituṃ samudram BrP_112.4b
yat kālakūṭaṃ samabhūn maheśa BrP_112.4c
tat tvāṃ vinā ko grasituṃ samarthaḥ BrP_112.4d
puṣpaprahāreṇa jagattrayaṃ yaḥ BrP_112.5a
svādhīnam āpādayituṃ samarthaḥ BrP_112.5b
māro hare 'py anyasurādivandyo BrP_112.5c
vitāyamāno vilayaṃ prayātaḥ BrP_112.5d
vimathya vārīśam anaṅgaśatro BrP_112.6a
yad uttamaṃ tat tu divaukasebhyaḥ BrP_112.6b
dattvā viṣaṃ saṃharan nīlakaṇṭha BrP_112.6c
ko vā dhartuṃ tvām ṛte vai samarthaḥ BrP_112.6d
tataś ca tuṣṭo bhagavān ādikartā trilocanaḥ //* BrP_112.7 //
{śiva uvāca: }
dāsye 'haṃ yad abhīṣṭaṃ vo bruvantu surasattamāḥ //* BrP_112.8 //
{devā ūcuḥ: }
dānavebhyo bhayaṃ ghoraṃ tatraihi vṛṣabhadhvaja /
jahi śatrūn surān pāhi nāthavantas tvayā prabho // BrP_112.9 //
niṣkāraṇaḥ suhṛc chaṃbho nābhaviṣyad bhavān yadi /
tadākariṣyan kim iva duḥkhārtāḥ sarvadehinaḥ // BrP_112.10 //
{brahmovāca: }
ity uktas tatkṣaṇāt prāyād yatra te devaśatravaḥ /
tatra tad yuddham abhavac chaṃkareṇa suradviṣām // BrP_112.11 //
tatas trilocanaḥ śrāntas tamorūpadharaḥ śivaḥ /
lalāṭād vyapataṃs tasya yudhyataḥ svedabindavaḥ // BrP_112.12 //
sa saṃharan daityagaṇāṃs tāmasīṃ mūrtim āśritaḥ /
tāṃ mūrtim asurā dṛṣṭvā merupṛṣṭhād bhuvaṃ yayuḥ // BrP_112.13 //
sa saṃharan sarvadaityāṃs tadāgacchad bhuvaṃ haraḥ /
itaś cetaś ca bhītās te 'dhāvan sarvāṃ mahīm imām // BrP_112.14 //
tathaiva kopād rudro 'pi śatrūṃs tān anudhāvati /
tathaiva yudhyataḥ śaṃbhoḥ patitāḥ svedabindavaḥ // BrP_112.15 //
yatra yatra bhuvaṃ prāpto bindur māheśvaro mune /
tatra tatra śivākārā mātaro jajñire tataḥ // BrP_112.16 //
procur maheśvaraṃ sarvāḥ khādāmas tv asurān iti /
tataḥ provāca bhagavān sarvaiḥ suragaṇair vṛtaḥ // BrP_112.17 //
{śiva uvāca: }
svargād bhuvam anuprāptā rākṣasās te rasātalam /
anuprāptās tataḥ sarvāḥ śṛṇvantu mama bhāṣitam // BrP_112.18 //
yatra yatra dviṣo yānti tatra gacchantu mātaraḥ /
rasātalam anuprāptā idānīṃ madbhayād dviṣaḥ /
bhavatyo 'py anugacchantu rasātalam anu dviṣaḥ // BrP_112.19 //
{brahmovāca: }
tāś ca jagmur bhuvaṃ bhittvā yatra te daityadānavāḥ /
tān hatvā mātaraḥ sarvān devārīn atibhīṣaṇān // BrP_112.20 //
punar devān upājagmuḥ pathā tenaiva mātaraḥ /
gatāś ca mātaro yāvad yāvac ca punar āgatāḥ // BrP_112.21 //
tāvad devāḥ sthitā āsan gautamītīram āśritāḥ /
prasthānāt tatra mātṝṇāṃ surāṇāṃ ca pratiṣṭhiteḥ // BrP_112.22 //
pratiṣṭhānaṃ tu tat kṣetraṃ puṇyaṃ vijayavardhanam /
mātṝṇāṃ yatra cotpattir mātṛtīrthaṃ pṛthak pṛthak // BrP_112.23 //
tatra tatra bilāny āsan rasātalagatāni ca /
surās tābhyo varān procur loke pūjāṃ yathā śivaḥ // BrP_112.24 //
prāpnoti tadvan mātṛbhyaḥ pūjā bhavatu sarvadā /
ity uktvāntardadhur devā āsaṃs tatraiva mātaraḥ // BrP_112.25 //
yatra yatra sthitā devyo mātṛtīrthaṃ tato viduḥ /
surāṇām api sevyāni kiṃ punar mānuṣādibhiḥ // BrP_112.26 //
teṣu snānam atho dānaṃ pitṝṇāṃ caiva tarpaṇam /
sarvaṃ tad akṣayaṃ jñeyaṃ śivasya vacanaṃ yathā // BrP_112.27 //
yas tv idaṃ śṛṇuyān nityaṃ smared api paṭhet tathā /
ākhyānaṃ mātṛtīrthānām āyuṣmān sa sukhī bhavet // BrP_112.28 //
{brahmovāca: }
idam apy aparaṃ tīrthaṃ devānām api durlabham /
brahmatīrtham iti khyātaṃ bhuktimuktipradaṃ nṛṇām // BrP_113.1 //
sthiteṣu devasainyeṣu praviṣṭeṣu rasātalam /
daityeṣu ca muniśreṣṭha tathā mātṛṣu tān anu // BrP_113.2 //
madīyaṃ pañcamaṃ vaktraṃ gardabhākṛti bhīṣaṇam /
tad vaktraṃ devasainyeṣu mayi tiṣṭhaty uvāca ha // BrP_113.3 //
he daityāḥ kiṃ palāyante na bhayaṃ vo 'stu satvaram /
āgacchantu surān sarvān bhakṣayiṣye kṣaṇād iti // BrP_113.4 //
nivārayantaṃ mām evaṃ bhakṣaṇāyodyataṃ tathā /
taṃ dṛṣṭvā vibudhāḥ sarve vitrastā viṣṇum abruvan // BrP_113.5 //
trāhi viṣṇo jagannātha brahmaṇo 'sya mukhaṃ luna /
cakradhṛg vibudhān āha cchedmi cakreṇa vai śiraḥ // BrP_113.6 //
kiṃ tu tac chinnam evedaṃ saṃharet sacarācaram /
mantraṃ brūmo 'tra vibudhāḥ śrūyatāṃ sarvam eva hi // BrP_113.7 //
trinetraḥ kaśiraś chettā sa ca dhatte na saṃśayaḥ /
mayā ca śaṃbhuḥ sarvaiś ca stutaḥ proktas tathaiva ca // BrP_113.8 //
yāgaḥ kṣaṇī dṛṣṭaphale 'samarthaḥ BrP_113.9a
sa naiva kartuḥ phalatīti matvā BrP_113.9b
phalasya dāne pratibhūr jaṭīti BrP_113.9c
niścitya lokaḥ pratikarma yātaḥ BrP_113.9d
tataḥ sureśaḥ saṃtuṣṭo devānāṃ kāryasiddhaye /
lokānām upakārārthaṃ tathety āha surān prati // BrP_113.10 //
tadvaktraṃ pāparūpaṃ yad bhīṣaṇaṃ lomaharṣaṇam /
nikṛtya nakhaśastraiś ca kva sthāpyaṃ cety athābravīt // BrP_113.11 //
tatrelā vibudhān āha nāhaṃ voḍhuṃ śiraḥ kṣamā /
rasātalam atho yāsye udadhiś cāpy athābravīt // BrP_113.12 //
śoṣaṃ yāsye kṣaṇād eva punaś cocuḥ śivaṃ surāḥ /
tvayaivaitad brahmaśiro dhāryaṃ lokānukampayā // BrP_113.13 //
acchede jagatāṃ nāśaś chede doṣaś ca tādṛśaḥ /
evaṃ vimṛśya someśo dadhāra kaśiras tadā // BrP_113.14 //
tad dṛṣṭvā duṣkaraṃ karma gautamīṃ prāpya pāvanīm /
astuvañ jagatām īśaṃ praṇayād bhaktitaḥ surāḥ // BrP_113.15 //
deveṣv amitraṃ kaśiro 'tibhīmaṃ BrP_113.16a
tān bhakṣaṇāyopagataṃ nikṛtya BrP_113.16b
nakhāgrasūcyā śakalendumaulis BrP_113.16c
tyāge 'pi doṣāt kṛpayānudhatte BrP_113.16d
tatra te vibudhāḥ sarve sthitā ye brahmaṇo 'ntike /
tuṣṭuvur vibudheśānaṃ karma dṛṣṭvātidaivatam // BrP_113.17 //
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ brahmatīrtham iti śrutam /
adyāpi brahmaṇo rūpaṃ caturmukham avasthitam // BrP_113.18 //
śiromātraṃ tu yaḥ paśyet sa gacched brahmaṇaḥ padam /
yatra sthitvā svayaṃ rudro lūnavān brahmaṇaḥ śiraḥ // BrP_113.19 //
rudratīrthaṃ tad eva syāt tatra sākṣād divākaraḥ /
devānāṃ ca svarūpeṇa sthito yasmāt tad uttamam // BrP_113.20 //
sauryaṃ tīrthaṃ tad ākhyātaṃ sarvakratuphalapradam /
tatra snātvā raviṃ dṛṣṭvā punarjanma na vidyate // BrP_113.21 //
mahādevena yac chinnaṃ brahmaṇaḥ pañcamaṃ śiraḥ /
kṣetre 'vimukte saṃsthāpya devatānāṃ hitaṃ kṛtam // BrP_113.22 //
brahmatīrthe śiromātraṃ yo dṛṣṭvā gautamītaṭe /
kṣetre 'vimukte tasyaiva sthāpitaṃ yo 'nupaśyati /
kapālaṃ brahmaṇaḥ puṇyaṃ brahmahā pūtatāṃ vrajet // BrP_113.23 //
{brahmovāca: }
avighnaṃ tīrtham ākhyātaṃ sarvavighnavināśanam /
tatrāpi vṛttam ākhyāsye śṛṇu nārada bhaktitaḥ // BrP_114.1 //
devasattre pravṛtte tu gautamyāś cottare taṭe /
samāptir naiva sattrasya saṃjātā vighnadoṣataḥ // BrP_114.2 //
tataḥ suragaṇāḥ sarve mām avocan hariṃ tadā /
tato dhyānagato 'haṃ tān avocaṃ vīkṣya kāraṇam // BrP_114.3 //
vināyakakṛtair vighnair naitat sattraṃ samāpyate /
tasmāt stuvantu te sarve ādidevaṃ vināyakam // BrP_114.4 //
tathety uktvā suragaṇāḥ snātvā te gautamītaṭe /
astuvan bhaktito devā ādidevaṃ gaṇeśvaram // BrP_114.5 //
{devā ūcuḥ: }
yaḥ sarvakāryeṣu sadā surāṇām BrP_114.6a
apīśaviṣṇvambujasaṃbhavānām BrP_114.6b
pūjyo namasyaḥ paricintanīyas BrP_114.6c
taṃ vighnarājaṃ śaraṇaṃ vrajāmaḥ BrP_114.6d
na vighnarājena samo 'sti kaścid BrP_114.7a
devo manovāñchitasaṃpradātā BrP_114.7b
niścitya caitat tripurāntako 'pi BrP_114.7c
taṃ pūjayām āsa vadhe purāṇām BrP_114.7d
karotu so 'smākam avighnam asmin BrP_114.8a
mahākratau satvaram āmbikeyaḥ BrP_114.8b
dhyātena yenākhiladehabhājāṃ BrP_114.8c
pūrṇā bhaviṣyanti manobhilāṣāḥ BrP_114.8d
mahotsavo 'bhūd akhilasya devyā BrP_114.9a
jātaḥ sutaś cintitamātra eva BrP_114.9b
ato 'vadan surasaṃghāḥ kṛtārthāḥ BrP_114.9c
sadyojātaṃ vighnarājaṃ namantaḥ BrP_114.9d
yo mātur utsaṅgagato 'tha mātrā BrP_114.10a
nivāryamāṇo 'pi balāc ca candram BrP_114.10b
saṃgopayām āsa pitur jaṭāsu BrP_114.10c
gaṇādhināthasya vinoda eṣaḥ BrP_114.10d
papau stanaṃ mātur athāpi tṛpto BrP_114.11a
yo bhrātṛmātsaryakaṣāyabuddhiḥ BrP_114.11b
lambodaras tvaṃ bhava vighnarājo BrP_114.11c
lambodaraṃ nāma cakāra śaṃbhuḥ BrP_114.11d
saṃveṣṭito devagaṇair maheśaḥ BrP_114.12a
pravartatāṃ nṛtyam itīty uvāca BrP_114.12b
saṃtoṣito nūpurarāvamātrād BrP_114.12c
gaṇeśvaratve 'bhiṣiṣeca putram BrP_114.12d
yo vighnapāśaṃ ca kareṇa bibhrat BrP_114.13a
skandhe kuṭhāraṃ ca tathā pareṇa BrP_114.13b
apūjito vighnam atho 'pi mātuḥ BrP_114.13c
karoti ko vighnapateḥ samo 'nyaḥ BrP_114.13d
dharmārthakāmādiṣu pūrvapūjyo BrP_114.14a
devāsuraiḥ pūjyata eva nityam BrP_114.14b
yasyārcanaṃ naiva vināśam asti BrP_114.14c
taṃ pūrvapūjyaṃ prathamaṃ namāmi BrP_114.14d
yasyārcanāt prārthanayānurūpāṃ BrP_114.15a
dṛṣṭvā tu sarvasya phalasya siddhim BrP_114.15b
svatantrasāmarthyakṛtātigarvaṃ BrP_114.15c
bhrātṛpriyaṃ tv ākhurathaṃ tam īḍe BrP_114.15d
yo mātaraṃ sarasair nṛtyagītais BrP_114.16a
tathābhilāṣair akhilair vinodaiḥ BrP_114.16b
saṃtoṣayām āsa tadātituṣṭaṃ BrP_114.16c
taṃ śrīgaṇeśaṃ śaraṇaṃ prapadye BrP_114.16d
suropakārair asuraiś ca yuddhaiḥ BrP_114.17a
stotrair namaskāraparaiś ca mantraiḥ BrP_114.17b
pitṛprasādena sadā samṛddhaṃ BrP_114.17c
taṃ śrīgaṇeśaṃ śaraṇaṃ prapadye BrP_114.17d
jaye purāṇām akarot pratīpaṃ BrP_114.18a
pitrāpi harṣāt pratipūjito yaḥ BrP_114.18b
nirvighnatāṃ cāpi punaś cakāra BrP_114.18c
tasmai gaṇeśāya namaskaromi BrP_114.18d
{brahmovāca: }
iti stutaḥ suragaṇair vighneśaḥ prāha tān punaḥ //* BrP_114.19 //
{gaṇeśa uvāca: }
ito nirvighnatā sattre mattaḥ syād asurāriṇaḥ //* BrP_114.20 //
{brahmovāca: }
devasattre nivṛtte tu gaṇeśaḥ prāha tān surān //* BrP_114.21 //
{gaṇeśa uvāca: }
stotreṇānena ye bhaktyā māṃ stoṣyanti yatavratāḥ /
teṣāṃ dāridryaduḥkhāni na bhaveyuḥ kadācana // BrP_114.22 //
atra ye bhaktitaḥ snānaṃ dānaṃ kuryur atandritāḥ /
teṣāṃ sarvāṇi kāryāṇi bhaveyur iti manyatām // BrP_114.23 //
{brahmovāca: }
tadvākyasamakālaṃ tu tathety ūcuḥ surā api /
nivṛtte tu makhe tasmin surā jagmuḥ svam ālayam // BrP_114.24 //
tataḥ prabhṛti tat tīrtham avighnam iti gadyate /
sarvakāmapradaṃ puṃsāṃ sarvavighnavināśanam // BrP_114.25 //
{brahmovāca: }
śeṣatīrtham iti khyātaṃ sarvakāmapradāyakam /
tasya rūpaṃ pravakṣyāmi yan mayā paribhāṣitam // BrP_115.1 //
śeṣo nāma mahānāgo rasātalapatiḥ prabhuḥ /
sarvanāgaiḥ parivṛto rasātalam athābhyagāt // BrP_115.2 //
rākṣasā daityadanujāḥ praviṣṭā ye rasātalam /
tair nirasto bhogipatir mām uvācātha vihvalaḥ // BrP_115.3 //
{śeṣa uvāca: }
rasātalaṃ tvayā dattaṃ rākṣasānāṃ mamāpi ca /
te me sthānaṃ na dāsyanti tasmāt tvāṃ śaraṇaṃ gataḥ // BrP_115.4 //
tato 'ham abravaṃ nāgaṃ gautamīṃ yāhi pannaga /
tatra stutvā mahādevaṃ lapsyase tvaṃ manoratham // BrP_115.5 //
nānyo 'sti lokatritaye manorathasamarpakaḥ /
madvākyaprerito nāgo gaṅgām āplutya yatnataḥ /
kṛtāñjalipuṭo bhūtvā tuṣṭāva tridaśeśvaram // BrP_115.6 //
{śeṣa uvāca: }
namas trailokyanāthāya dakṣayajñavibhedine /
ādikartre namas tubhyaṃ namas trailokyarūpiṇe // BrP_115.7 //
namaḥ sahasraśirase namaḥ saṃhārakāriṇe /
somasūryāgnirūpāya jalarūpāya te namaḥ // BrP_115.8 //
sarvadā sarvarūpāya kālarūpāya te namaḥ /
pāhi śaṃkara sarveśa pāhi someśa sarvaga /
jagannātha namas tubhyaṃ dehi me manasepsitam // BrP_115.9 //
{brahmovāca: }
tato maheśvaraḥ prītaḥ prādān nāgepsitān varān /
vināśāya surārīṇāṃ daityadānavarakṣasām // BrP_115.10 //
śeṣāya pradadau śūlaṃ jahy anenāripuṃgavān /
tataḥ proktaḥ śivenāsau śeṣaḥ śūlena bhogibhiḥ // BrP_115.11 //
rasātalam atho gatvā nijaghāna ripūn raṇe /
nihatya nāgaḥ śūlena daityadānavarākṣasān // BrP_115.12 //
nyavartata punar devo yatra śeṣeśvaro haraḥ /
pathā yena samāyāto devaṃ draṣṭuṃ sa nāgarāṭ // BrP_115.13 //
rasātalād yatra devo bilaṃ tatra vyajāyata /
tasmād bilatalād yātaṃ gāṅgaṃ vāry atipuṇyadam // BrP_115.14 //
tad vāri gaṅgām agamad gaṅgāyāḥ saṃgamas tataḥ /
devasya purataś cāpi kuṇḍaṃ tatra suvistaram // BrP_115.15 //
nāgas tatrākarod dhomaṃ yatra cāgniḥ sadā sthitaḥ /
soṣṇaṃ tad abhavad vāri gaṅgāyās tatra saṃgamaḥ // BrP_115.16 //
devadevaṃ samārādhya nāgaḥ prīto mahāyaśāḥ /
rasātalaṃ tato 'bhīṣṭaṃ śivāt prāpya talaṃ yayau // BrP_115.17 //
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ nāgatīrtham udāhṛtam /
sarvakāmapradaṃ puṇyaṃ rogadāridryanāśanam // BrP_115.18 //
āyurlakṣmīkaraṃ puṇyaṃ snānadānāc ca muktidam /
śṛṇuyād vā paṭhed bhaktyā yo vāpi smarate tu tat // BrP_115.19 //
tīrthaṃ śeṣeśvaro yatra yatra śaktipradaḥ śivaḥ /
ekaviṃśatitīrthānām ubhayos tatra tīrayoḥ /
śatāni muniśārdūla sarvasaṃpatpradāyinām // BrP_115.20 //
{brahmovāca: }
mahānalam iti khyātaṃ vaḍavānalam ucyate /
mahānalo yatra devo vaḍavā yatra sā nadī // BrP_116.1 //
tat tīrthaṃ putra vakṣyāmi mṛtyudoṣajarāpaham /
purāsan naimiṣāraṇye ṛṣayaḥ sattrakāriṇaḥ // BrP_116.2 //
śamitāraṃ ca ṛṣayo mṛtyuṃ cakrus tapasvinaḥ /
vartamāne sattrayāge mṛtyau śamitari sthite // BrP_116.3 //
na mamāra tadā kaścid ubhayaṃ sthāsnu jaṅgamam /
vinā paśūn muniśreṣṭha martyaṃ cāmartyatāṃ gatam // BrP_116.4 //
tatas triviṣṭape śūnye martye caivātisaṃbhṛte /
mṛtyunopekṣite devā rākṣasān ūcire tadā // BrP_116.5 //
{devā ūcuḥ: }
gacchadhvam ṛṣisattraṃ tan nāśayadhvaṃ mahādhvaram /
{brahmovāca: }
iti devavacaḥ śrutvā procus te rākṣasāḥ surān // BrP_116.6 //
{asurā ūcuḥ: }
vidhvaṃsayāmas taṃ yajñam asmākaṃ kiṃ phalaṃ tataḥ /
pravartate vinā hetuṃ na kopi kvāpi jātucit // BrP_116.7 //
{brahmovāca: }
devā apy asurān ūcur yajñārdhaṃ bhavatām api /
bhaved eva tato yāntu ṛṣīṇāṃ sattram uttamam // BrP_116.8 //
te śrutvā tvaritāḥ sarve yatra yajñaḥ pravartate /
jagmus tatra vināśāya devavākyād viśeṣataḥ // BrP_116.9 //
taj jñātvā ṛṣayo mṛtyum āhuḥ kiṃ kurmahe vayam /
āgatā devavacanād rākṣasā yajñanāśinaḥ // BrP_116.10 //
mṛtyunā saha saṃmantrya naimiṣāraṇyavāsinaḥ /
sarve tyaktvā svāśramaṃ taṃ śamitrā saha nārada // BrP_116.11 //
agnimātram upādāya tyaktvā pātrādikaṃ tu yat /
kratuniṣpattaye jagmur gautamīṃ prati satvarāḥ // BrP_116.12 //
tatra snātvā maheśānaṃ rakṣaṇāyopatasthire /
kṛtāñjalipuṭās te tu tuṣṭuvus tridaśeśvaram // BrP_116.13 //
{ṛṣaya ūcuḥ: }
yo līlayā viśvam idaṃ cakāra BrP_116.14a
dhātā vidhātā bhuvanatrayasya BrP_116.14b
yo viśvarūpaḥ sadasatparo yaḥ BrP_116.14c
someśvaraṃ taṃ śaraṇaṃ vrajāmaḥ BrP_116.14d
{mṛtyur uvāca: }
icchāmātreṇa yaḥ sarvaṃ hanti pāti karoti ca /
tam ahaṃ tridaśeśānaṃ śaraṇaṃ yāmi śaṃkaram // BrP_116.15 //
mahānalaṃ mahākāyaṃ mahānāgavibhūṣaṇam /
mahāmūrtidharaṃ devaṃ śaraṇaṃ yāmi śaṃkaram // BrP_116.16 //
{brahmovāca: }
tataḥ provāca bhagavān mṛtyo kā prītir astu te //* BrP_116.17 //
{mṛtyur uvāca: }
rākṣasebhyo bhayaṃ ghoram āpannaṃ tridaśeśvara /
yajñam asmāṃś ca rakṣasva yāvat sattraṃ samāpyate // BrP_116.18 //
{brahmovāca: }
tathā cakāra bhagavāṃs trinetro vṛṣabhadhvajaḥ /
śamitrā mṛtyunā sattram ṛṣīṇāṃ pūrṇatāṃ yayau // BrP_116.19 //
haviṣāṃ bhāgadheyāya ājagmur amarāḥ kramāt /
tān avocan munigaṇāḥ saṃkṣubdhā mṛtyunā saha // BrP_116.20 //
{ṛṣaya ūcuḥ: }
asmanmakhavināśāya rākṣasāḥ preṣitā yataḥ /
tasmād bhavadbhyaḥ pāpiṣṭhā rākṣasāḥ santu śatravaḥ // BrP_116.21 //
{brahmovāca: }
tataḥ prabhṛti devānāṃ rākṣasā vairiṇo 'bhavan /
kṛtyāṃ ca vaḍavāṃ tatra devāś ca ṛṣayo 'malāḥ // BrP_116.22 //
mṛtyor bhāryā bhava tvaṃ tām ity uktvā te 'bhyaṣecayan /
abhiṣekodakaṃ yat tu sā nadī vaḍavābhavat // BrP_116.23 //
mṛtyunā sthāpitaṃ liṅgaṃ mahānalam iti śrutam /
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ vaḍavāsaṃgamaṃ viduḥ // BrP_116.24 //
mahānalo yatra devas tat tīrthaṃ bhuktimuktidam /
sahasraṃ tatra tīrthānāṃ sarvābhīṣṭapradāyinām /
ubhayos tīrayos tatra smaraṇād aghaghātinām // BrP_116.25 //
{brahmovāca: }
ātmatīrtham iti khyātaṃ bhuktimuktipradaṃ nṛṇām /
tasya prabhāvaṃ vakṣyāmi yatra jñāneśvaraḥ śivaḥ // BrP_117.1 //
datta ity api vikhyātaḥ so 'triputro harapriyaḥ /
durvāsasaḥ priyo bhrātā sarvajñānaviśāradaḥ /
sa gatvā pitaraṃ prāha vinayena praṇamya ca // BrP_117.2 //
{datta uvāca: }
brahmajñānaṃ kathaṃ me syāt kaṃ pṛcchāmi kva yāmi ca //* BrP_117.3 //
{brahmovāca: }
tac chrutvātriḥ putravākyaṃ dhyātvā vacanam abravīt //* BrP_117.4 //
{atrir uvāca: }
gautamīṃ putra gaccha tvaṃ tatra stuhi maheśvaram /
sa tu prīto yadaiva syāt tadā jñānam avāpsyasi // BrP_117.5 //
{brahmovāca: }
tathety uktvā tadātreyo gaṅgāṃ gatvā śucir yataḥ /
kṛtāñjalipuṭo bhūtvā bhaktyā tuṣṭāva śaṃkaram // BrP_117.6 //
{datta uvāca: }
saṃsārakūpe patito 'smi daivān BrP_117.7a
mohena gupto bhavaduḥkhapaṅke BrP_117.7b
ajñānanāmnā tamasāvṛto 'haṃ BrP_117.7c
paraṃ na vindāmi surādhinātha BrP_117.7d
bhinnas triśūlena balīyasāhaṃ BrP_117.8a
pāpena cintākṣurapāṭitaś ca BrP_117.8b
tapto 'smi pañcendriyatīvratāpaiḥ BrP_117.8c
śrānto 'smi saṃtāraya somanātha BrP_117.8d
baddho 'smi dāridryamayaiś ca bandhair BrP_117.9a
hato 'smi rogānalatīvratāpaiḥ BrP_117.9b
krānto 'smy ahaṃ mṛtyubhujaṃgamena BrP_117.9c
bhīto bhṛśaṃ kiṃ karavāṇi śaṃbho BrP_117.9d
bhavābhavābhyām atipīḍito 'haṃ BrP_117.10a
tṛṣṇākṣudhābhyāṃ ca rajastamobhyām BrP_117.10b
īdṛkṣayā jarayā cābhibhūtaḥ BrP_117.10c
paśyāvasthāṃ kṛpayā me 'dya nātha BrP_117.10d
kāmena kopena ca matsareṇa BrP_117.11a
dambhena darpādibhir apy anekaiḥ BrP_117.11b
ekaikaśaḥ kaṣṭagato 'smi viddhas BrP_117.11c
tvaṃ nāthavad vāraya nātha śatrūn BrP_117.11d
kasyāpi kaścit patitasya puṃso BrP_117.12a
duḥkhapraṇodī bhavatīti satyam BrP_117.12b
vinā bhavantaṃ mama somanātha BrP_117.12c
kutrāpi kāruṇyavaco 'pi nāsti BrP_117.12d
tāvat sa kopo bhayamohaduḥkhāny BrP_117.13a
ajñānadāridryarujas tathaiva BrP_117.13b
kāmādayo mṛtyur apīha yāvan BrP_117.13c
namaḥ śivāyeti na vacmi vākyam BrP_117.13d
na me 'sti dharmo na ca me 'sti bhaktir BrP_117.14a
nāhaṃ vivekī karuṇā kuto me BrP_117.14b
dātāsi tenāśu śaraṇya citte BrP_117.14c
nidhehi someti padaṃ madīye BrP_117.14d
yāce na cāhaṃ surabhūpatitvaṃ BrP_117.15a
hṛtpadmamadhye mama somanātha BrP_117.15b
śrīsomapādāmbujasaṃnidhānaṃ BrP_117.15c
yāce vicāryaiva ca tat kuruṣva BrP_117.15d
yathā tavāhaṃ vidito 'smi pāpas BrP_117.16a
tathāpi vijñāpanam āśṛṇuṣva BrP_117.16b
saṃśrūyate yatra vacaḥ śiveti BrP_117.16c
tatra sthitiḥ syān mama somanātha BrP_117.16d
gaurīpate śaṃkara somanātha BrP_117.17a
viśveśa kāruṇyanidhe 'khilātman BrP_117.17b
saṃstūyate yatra sadeti tatra BrP_117.17c
keṣām api syāt kṛtināṃ nivāsaḥ BrP_117.17d
{brahmovāca: }
ity ātreyastutiṃ śrutvā tutoṣa bhagavān haraḥ /
varado 'smīti taṃ prāha yoginaṃ viśvakṛd bhavaḥ // BrP_117.18 //
{ātreya uvāca: }
ātmajñānaṃ ca muktiṃ ca bhuktiṃ ca vipulāṃ tvayi /
tīrthasyāpi ca māhātmyaṃ varo 'yaṃ tridaśārcita // BrP_117.19 //
{brahmovāca: }
evam astv iti taṃ śaṃbhur uktvā cāntaradhīyata /
tataḥ prabhṛti tat tīrtham ātmatīrthaṃ vidur budhāḥ /
tatra snānena dānena muktiḥ syād iha nārada // BrP_117.20 //
{brahmovāca: }
aśvatthatīrtham ākhyātaṃ pippalaṃ ca tataḥ param /
uttare mandatīrthaṃ tu tatra vyuṣṭim itaḥ śṛṇu // BrP_118.1 //
purā tv agastyo bhagavān dakṣiṇāśāpatiḥ prabhuḥ /
devais tu preritaḥ pūrvaṃ vindhyasya prārthanaṃ prati // BrP_118.2 //
sa śanair vindhyam abhyāgāt sahasramunibhir vṛtaḥ /
tam āgatya nagaśreṣṭhaṃ bahuvṛkṣasamākulam // BrP_118.3 //
spardhinaṃ merubhānubhyāṃ vindhyaṃ śṛṅgaśatair vṛtam /
atyunnataṃ nagaṃ dhīro lopāmudrāpatir muniḥ // BrP_118.4 //
kṛtātithyo dvijaiḥ sārdhaṃ praśasya ca nagaṃ punaḥ /
idam āha muniśreṣṭho devakāryārthasiddhaye // BrP_118.5 //
{agastya uvāca: }
ahaṃ yāmi nagaśreṣṭha munibhis tattvadarśibhiḥ /
tīrthayātrāṃ karomīti dakṣiṇāśāṃ vrajāmy aham // BrP_118.6 //
dehi mārgaṃ nagapate ātithyaṃ dehi yācate /
yāvad āgamanaṃ me syāt sthātavyaṃ tāvad eva hi // BrP_118.7 //
nānyathā bhavitavyaṃ te tathety āha nagottamaḥ /
ākrāman dakṣiṇām āśāṃ tair vṛto munibhir muniḥ // BrP_118.8 //
śanaiḥ sa gautamīm āgāt sattrayāgāya dīkṣitaḥ /
yāvat saṃvatsaraṃ sattram akarod ṛṣibhir vṛtaḥ // BrP_118.9 //
kaiṭabhasya sutau pāpau rākṣasau dharmakaṇṭakau /
aśvatthaḥ pippalaś ceti vikhyātau tridaśālaye // BrP_118.10 //
aśvattho 'śvattharūpeṇa pippalo brahmarūpadhṛk /
tāv ubhāv antaraṃ prepsū yajñavidhvaṃsanāya tu // BrP_118.11 //
kurutāṃ kāṅkṣitaṃ rūpaṃ dānavau pāpacetasau /
aśvattho vṛkṣarūpeṇa pippalo brāhmaṇākṛtiḥ // BrP_118.12 //
ubhau tau brāhmaṇān nityaṃ pīḍayetāṃ tapodhana /
ālabhante ca ye 'śvatthaṃ tāṃs tān aśnāty asau taruḥ // BrP_118.13 //
pippalaḥ sāmago bhūtvā śiṣyān aśnāti rākṣasaḥ /
tasmād adyāpi vipreṣu sāmago 'tīva niṣkṛpaḥ // BrP_118.14 //
kṣīyamāṇān dvijān dṛṣṭvā munayo rākṣasāv imau /
iti buddhvā mahāprājñā dakṣiṇaṃ tīram āśritam // BrP_118.15 //
sauriṃ śanaiścaraṃ mandaṃ tapasyantaṃ dhṛtavratam /
gatvā munigaṇāḥ sarve rakṣaḥkarma nyavedayan // BrP_118.16 //
saurir munigaṇān āha pūrṇe tapasi me dvijāḥ /
rākṣasau hanmy apūrṇe tu tapasy akṣama eva hi // BrP_118.17 //
punaḥ procur munigaṇā dāsyāmas te tapo mahat /
ity ukto brāhmaṇaiḥ sauriḥ kṛtam ity āha tān api // BrP_118.18 //
saurir brāhmaṇaveṣeṇa prāyād aśvattharūpiṇam /
rākṣasaṃ brāhmaṇo bhūtvā pradakṣiṇam athākarot // BrP_118.19 //
pradakṣiṇaṃ tu kurvāṇaṃ mene brāhmaṇam eva tam /
nityavad rākṣasaḥ pāpo bhakṣayām āsa māyayā // BrP_118.20 //
tasya kāyaṃ samāviśya cakṣuṣāntrāṇy apaśyata /
dṛṣṭaḥ sa rākṣasaḥ pāpo mandena ravisūnunā // BrP_118.21 //
bhasmībhūtaḥ kṣaṇenaiva girir vajrahato yathā /
aśvatthaṃ bhasmasāt kṛtvā anyaṃ brāhmaṇarūpiṇam // BrP_118.22 //
rākṣasaṃ pāpanilayam eka eva tam abhyagāt /
adhīyāno vipra iva śiṣyarūpo vinītavat // BrP_118.23 //
pippalaḥ pūrvavac cāpi bhakṣayām āsa bhānujam /
sa bhakṣitaḥ pūrvavac ca kukṣāv antrāṇy avaikṣata // BrP_118.24 //
tenālokitamātro 'sau rākṣaso bhasmasād abhūt /
ubhau hatvā bhānusutaḥ kiṃ kṛtyaṃ me vadantv atha // BrP_118.25 //
munayo jātasaṃharṣāḥ sarva eva tapasvinaḥ /
tataḥ prasannā hy abhavann ṛṣayo 'gastyapūrvakāḥ // BrP_118.26 //
varān dadur yathākāmaṃ sauraye mandagāmine /
sa prīto brāhmaṇān āha śaniḥ sūryasuto balī // BrP_118.27 //
{saurir uvāca: }
maddvāre niyatā ye ca kurvanty aśvatthalambhanam /
teṣāṃ sarvāṇi kāryāṇi syuḥ pīḍā madbhavā na ca // BrP_118.28 //
tīrthe cāśvatthasaṃjñe vai snānaṃ kurvanti ye narāḥ /
teṣāṃ sarvāṇi kāryāṇi bhaveyur aparo varaḥ // BrP_118.29 //
mandavāre tu ye 'śvatthaṃ prātar utthāya mānavāḥ /
ālabhante ca teṣāṃ vai grahapīḍā vyapohatu // BrP_118.30 //
{brahmovāca: }
tataḥ prabhṛti tat tīrtham aśvatthaṃ pippalaṃ viduḥ /
tīrthaṃ śanaiścaraṃ tatra tatrāgastyaṃ ca sāttrikam // BrP_118.31 //
yājñikaṃ cāpi tat tīrthaṃ sāmagaṃ tīrtham eva ca /
ityādyaṣṭottarāṇy āsan sahasrāṇy atha ṣoḍaśa /
teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca sattrayāgaphalapradam // BrP_118.32 //
{brahmovāca: }
somatīrtham iti khyātaṃ tad apy uktaṃ mahātmabhiḥ /
tatra snānena dānena somapānaphalaṃ labhet // BrP_119.1 //
jagatāṃ mātaraḥ pūrvam oṣadhyo jīvasaṃmatāḥ /
mamāpi mātaro devyaḥ pūrvāsāṃ pūrvavattarāḥ // BrP_119.2 //
āsu pratiṣṭhito dharmaḥ svādhyāyo yajñakarma ca /
ābhir eva dhṛtaṃ sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram // BrP_119.3 //
aśeṣarogopaśamo bhavaty ābhir asaṃśayam /
annam etābhir eva syād aśeṣaprāṇarakṣaṇam /
atrauṣadhyo jagadvandyā mām ūcur anahaṃkṛtāḥ // BrP_119.4 //
{oṣadhya ūcuḥ: }
asmākaṃ tvaṃ patiṃ dehi rājānaṃ surasattama //* BrP_119.5 //
{brahmovāca: }
tac chrutvā vacanaṃ tāsāṃ mayoktā oṣadhīr idam /
patiṃ prāpsyatha sarvāś ca rājānaṃ prītivardhanam // BrP_119.6 //
rājānam iti tac chrutvā tā mām ūcuḥ punar mune /
gantavyaṃ kva punaś coktā gautamīṃ yāntu mātaraḥ // BrP_119.7 //
tuṣṭāyām atha tasyāṃ vo rājā syāl lokapūjitaḥ /
tāś ca gatvā muniśreṣṭha tuṣṭuvur gautamīṃ nadīm // BrP_119.8 //
{oṣadhya ūcuḥ: }
kiṃ vākariṣyan bhavavartino janā BrP_119.9a
nānāghasaṃghābhibhavāc ca duḥkhitāḥ BrP_119.9b
na cāgamiṣyad bhavatī bhuvaṃ cet BrP_119.9c
puṇyodake gautami śaṃbhukānte BrP_119.9d
ko vetti bhāgyaṃ naradehabhājāṃ BrP_119.10a
mahīgatānāṃ saritām adhīśe BrP_119.10b
eṣāṃ mahāpātakasaṃghahantrī BrP_119.10c
tvam amba gaṅge sulabhā sadaiva BrP_119.10d
na te vibhūtiṃ nanu vetti ko 'pi BrP_119.11a
trailokyavandye jagadamba gaṅge BrP_119.11b
gaurīsamāliṅgitavigraho 'pi BrP_119.11c
dhatte smarāriḥ śirasāpi yat tvām BrP_119.11d
namo 'stu te mātar abhīṣṭadāyini BrP_119.12a
namo 'stu te brahmamaye 'ghanāśini BrP_119.12b
namo 'stu te viṣṇupadābjaniḥsṛte BrP_119.12c
namo 'stu te śaṃbhujaṭāviniḥsṛte BrP_119.12d
{brahmovāca: }
ity evaṃ stuvatām īśā kiṃ dadāmīty avocata //* BrP_119.13 //
{oṣadhya ūcuḥ: }
patiṃ dehi jaganmātā rājānam atitejasam //* BrP_119.14 //
{brahmovāca: }
tadovāca nadī gaṅgā oṣadhīs tā idaṃ vacaḥ //* BrP_119.15 //
{gaṅgovāca: }
ahaṃ cāmṛtarūpāsmi oṣadhyo mātaro 'mṛtāḥ /
tādṛśaṃ cāmṛtātmānaṃ patiṃ somaṃ dadāmi vaḥ // BrP_119.16 //
{brahmovāca: }
devāś ca ṛṣayo vākyaṃ menire soma eva ca /
oṣadhyaś cāpi tad vākyaṃ tato jagmuḥ svam ālayam // BrP_119.17 //
yatra cāpur mahauṣadhyo rājānam amṛtātmakam /
somaṃ samastasaṃtāpa- pāpasaṃghanivārakam // BrP_119.18 //
somatīrthaṃ tu tat khyātaṃ somapānaphalapradam /
tatra snānena dānena pitaraḥ svargam āpnuyuḥ // BrP_119.19 //
ya idaṃ śṛṇuyān nityaṃ paṭhed vā bhaktitaḥ smaret /
dīrgham āyur avāpnoti sa putrī dhanavān bhavet // BrP_119.20 //
{brahmovāca: }
dhānyatīrtham iti khyātaṃ sarvakāmapradaṃ nṛṇām /
subhikṣaṃ kṣemadaṃ puṃsāṃ sarvāpadvinivāraṇam // BrP_120.1 //
oṣadhyaḥ somarājānaṃ patiṃ prāpya mudānvitāḥ /
ūcuḥ sarvasya lokasya gaṅgāyāś cepsitaṃ vacaḥ // BrP_120.2 //
{oṣadhya ūcuḥ: }
vaidikī puṇyagāthāsti yāṃ vai vedavido viduḥ /
bhūmiṃ sasyavatīṃ kaścin mātaraṃ mātṛsaṃmitām // BrP_120.3 //
gaṅgāsamīpe yo dadyāt sarvakāmān avāpnuyāt /
bhūmiṃ sasyavatīṃ gāś ca oṣadhīś ca mudānvitaḥ // BrP_120.4 //
viṣṇubrahmeśarūpāya yo dadyād bhaktimān naraḥ /
sarvaṃ tad akṣayaṃ vidyāt sarvakāmān avāpnuyāt // BrP_120.5 //
oṣadhyaḥ somarājanyāḥ somaś cāpy oṣadhīpatiḥ /
iti jñātvā brahmavida oṣadhīr yaḥ pradāsyati // BrP_120.6 //
sarvān kāmān avāpnoti brahmaloke mahīyate /
tā eva somarājanyāḥ prītāḥ procuḥ punaḥ punaḥ // BrP_120.7 //
{oṣadhya ūcuḥ: }
yo 'smān dadāti gaṅgāyāṃ taṃ rājan pārayāmasi /
tvam uttamaś cauṣadhīśa tvadadhīnaṃ carācaram // BrP_120.8 //
oṣadhayaḥ saṃvadante somena saha rājñā /
yo 'smān dadāti viprebhyas taṃ rājan pārayāmasi // BrP_120.9 //
vayaṃ ca brahmarūpiṇyaḥ prāṇarūpiṇya eva ca /
yo 'smān dadāti viprebhyas taṃ rājan pārayāmasi // BrP_120.10 //
asmān dadāti yo nityaṃ brāhmaṇebhyo jitavrataḥ /
upāstir asti sāsmākaṃ taṃ rājan pārayāmasi // BrP_120.11 //
sthāvaraṃ jaṅgamaṃ kiṃcid asmābhir vyāpṛtaṃ jagat /
yo 'smān dadāti viprebhyas taṃ rājan pārayāmasi // BrP_120.12 //
havyaṃ kavyaṃ yad amṛtaṃ yat kiṃcid upabhujyate /
tadgarīyaś ca yo dadyāt taṃ rājan pārayāmasi // BrP_120.13 //
ity etāṃ vaidikīṃ gāthāṃ yaḥ śṛṇoti smareta vā /
paṭhate bhaktim āpannas taṃ rājan pārayāmasi // BrP_120.14 //
{brahmovāca: }
yatraiṣā paṭhitā gāthā somena saha rājñā /
gaṅgātīre cauṣadhībhir dhānyatīrthaṃ tad ucyate // BrP_120.15 //
tataḥ prabhṛti tat tīrtham auṣadhyaṃ saumyam eva ca /
amṛtaṃ vedagāthaṃ ca mātṛtīrthaṃ tathaiva ca // BrP_120.16 //
eṣu snānaṃ japo homo dānaṃ ca pitṛtarpaṇam /
annadānaṃ tu yaḥ kuryāt tad ānantyāya kalpate // BrP_120.17 //
ṣaṭśatādhikasāhasraṃ tīrthānāṃ tīrayor dvayoḥ /
sarvapāpanihantṝṇāṃ sarvasaṃpadvivardhanam // BrP_120.18 //
{brahmovāca: }
vidarbhāsaṃgamaṃ puṇyaṃ revatīsaṃgamaṃ tathā /
tatra yad vṛttam ākhyāsye yat purāṇavido viduḥ // BrP_121.1 //
bharadvāja iti khyāta ṛṣir āsīt tapodhikaḥ /
tasya svasā revatīti kurūpā vikṛtasvarā // BrP_121.2 //
tāṃ dṛṣṭvā vikṛtāṃ bhrātā bharadvājaḥ pratāpavān /
cintayā parayā yukto gaṅgāyā dakṣiṇe taṭe // BrP_121.3 //
kasmai dadyām imāṃ kanyāṃ svasāraṃ bhīṣaṇākṛtim /
na kaścit pratigṛhṇāti dātavyā ca svasā tathā // BrP_121.4 //
aho bhūyān na kasyāpi kanyā duḥkhaikakāraṇam /
maraṇaṃ jīvato 'py asya prāṇinas tu pade pade // BrP_121.5 //
evaṃ vimṛśatas tasya svāśrame cātiśobhane /
draṣṭuṃ munivaraḥ prāyād bharadvājaṃ yatavratam // BrP_121.6 //
dvyaṣṭavarṣaḥ śubhavapuḥ śānto dānto guṇākaraḥ /
nāmnā kaṭha iti khyāto bharadvājaṃ nanāma saḥ // BrP_121.7 //
vidhivat pūjya taṃ vipraṃ bharadvājaḥ kaṭhaṃ tadā /
tasyāgamanakāryaṃ ca papraccha purataḥ sthitaḥ // BrP_121.8 //
kaṭho 'py āha bharadvājaṃ vidyārthy aham upāgataḥ /
tathā ca darśanākāṅkṣī yad yuktaṃ tad vidhīyatām // BrP_121.9 //
bharadvājaḥ kaṭhaṃ prāha adhīṣva yad abhīpsitam /
purāṇaṃ smṛtayo vedā dharmasthānāny anekaśaḥ // BrP_121.10 //
sarvaṃ vedmi mahāprājña ruciraṃ vada mā ciram /
kulīno dharmanirato guruśuśrūṣaṇe rataḥ /
abhimānī śrutadharaḥ śiṣyaḥ puṇyair avāpyate // BrP_121.11 //
{kaṭha uvāca: }
adhyāpayasva bho brahmañ śiṣyaṃ māṃ vītakalmaṣam /
śuśrūṣaṇarataṃ bhaktaṃ kulīnaṃ satyavādinam // BrP_121.12 //
{brahmovāca: }
tathety uktvā bharadvājaḥ prādād vidyām aśeṣataḥ /
prāptavidyaḥ kaṭhaḥ prīto bharadvājam athābravīt // BrP_121.13 //
{kaṭha uvāca: }
iccheyaṃ dakṣiṇāṃ dātuṃ guro tava manaḥpriyām /
vadasva durlabhaṃ vāpi guro tubhyaṃ namo 'stu te // BrP_121.14 //
vidyāṃ prāpyāpi ye mohāt svaguroḥ pāritoṣikam /
na prayacchanti nirayaṃ te yānty ācandratārakam // BrP_121.15 //
{bharadvāja uvāca: }
gṛhāṇa kanyāṃ vidhivad bhāryāṃ kuru mama svasām /
asyāṃ prītyā vartitavyaṃ yāceyaṃ dakṣiṇām imām // BrP_121.16 //
{kaṭha uvāca: }
bhrātṛvat putravac cāpi śiṣyaḥ syāt tu guroḥ sadā /
guruś ca pitṛvac ca syāt saṃbandho 'tra kathaṃ bhavet // BrP_121.17 //
{bharadvāja uvāca: }
madvākyaṃ kuru satyaṃ tvaṃ mamājñā tava dakṣiṇā /
sarvaṃ smṛtvā kaṭhādya tvaṃ revatīṃ bhara tanmanāḥ // BrP_121.18 //
{brahmovāca: }
tathety uktvā guror vākyāt kaṭho jagrāha pāṇinā /
revatīṃ vidhivad dattāṃ tāṃ samīkṣya kaṭhas tv atha // BrP_121.19 //
tatraiva pūjayām āsa deveśaṃ śaṃkaraṃ tadā /
revatyā rūpasaṃpattyai śivaprītyai ca revatī // BrP_121.20 //
surūpā cārusarvāṅgī na rūpeṇopamīyate /
abhiṣekodakaṃ tatra revatyā yad viniḥsṛtam // BrP_121.21 //
sābhavat tatra gaṅgāyāṃ tasmāt tannāmato nadī /
revatīti samākhyātā rūpasaubhāgyadāyinī // BrP_121.22 //
punar darbhaiś ca vividhair abhiṣekaṃ cakāra saḥ /
puṇyarūpatvasaṃsiddhyai vidarbhā tad abhūn nadī // BrP_121.23 //
śraddhayā saṃgame snātvā revatīgaṅgayor naraḥ /
sarvapāpavinirmukto viṣṇuloke mahīyate // BrP_121.24 //
tathā vidarbhāgautamyoḥ saṃgame śraddhayā mune /
snānaṃ karoty asau yāti bhuktiṃ muktiṃ ca tatkṣaṇāt // BrP_121.25 //
ubhayos tīrayos tatra tīrthānāṃ śatam uttamam /
sarvapāpakṣayakaraṃ sarvasiddhipradāyakam // BrP_121.26 //
{brahmovāca: }
pūrṇatīrtham iti khyātaṃ gaṅgāyā uttare taṭe /
tatra snātvā naro 'jñānāt tathāpi śubham āpnuyāt // BrP_122.1 //
pūrṇatīrthasya māhātmyaṃ varṇyate kena jantunā /
svayaṃ saṃsthīyate yatra cakriṇā ca pinākinā // BrP_122.2 //
purā dhanvantarir nāma kalpādāv āyuṣaḥ sutaḥ /
iṣṭvā bahuvidhair yajñair aśvamedhapuraḥsaraiḥ // BrP_122.3 //
dattvā dānāny anekāni bhuktvā bhogāṃś ca puṣkalān /
vijñāya bhogavaiṣamyaṃ paraṃ vairāgyam āśritaḥ // BrP_122.4 //
giriśṛṅge 'mbudheḥ pāre tathā gaṅgānadītaṭe /
śivaviṣṇvor gṛhe vāpi viśeṣāt puṇyasaṃgame // BrP_122.5 //
taptaṃ hutaṃ ca japtaṃ ca sarvam akṣayatāṃ vrajet /
dhanvantarir iti jñātvā tatra tepe tapo mahat // BrP_122.6 //
jñānavairāgyasaṃpanno bhīmeśacaraṇāśrayaḥ /
tapaś cakāra vipulaṃ gaṅgāsāgarasaṃgame // BrP_122.7 //
purā ca nikṛto rājñā raṇaṃ hitvā mahāsuraḥ /
sahasram ekaṃ varṣāṇāṃ samudraṃ prāviśad bhayāt // BrP_122.8 //
dhanvantarau vanaṃ prāpte rājyaṃ prāpte tu tatsute /
virāgaṃ ca gate rājñi tataḥ prāyād athārṇavāt // BrP_122.9 //
tapasyantaṃ tamo nāma balavān asuro mune /
gaṅgātīraṃ samāśritya rājā dhanvantarir yataḥ // BrP_122.10 //
japahomarato nityaṃ brahmajñānaparāyaṇaḥ /
taṃ ripuṃ nāśayāmīti tamaḥ prāyād athārṇavāt // BrP_122.11 //
nāśito bahuśo 'nena rājñā balavatā tv aham /
taṃ ripuṃ nāśayāmīti tamaḥ prāyād athārṇavāt // BrP_122.12 //
māyayā pramadārūpaṃ kṛtvā rājānam abhyagāt /
nṛtyagītavatī subhrūr hasantī cārudarśanā // BrP_122.13 //
tāṃ dṛṣṭvā cārusarvāṅgīṃ bahukālaṃ nayānvitām /
śāntām anuvratāṃ bhaktāṃ kṛpayā cābravīn nṛpaḥ // BrP_122.14 //
{nṛpa uvāca: }
kāsi tvaṃ kasya hetor vā vartase gahane vane /
kaṃ dṛṣṭvā harṣasīva tvaṃ vada kalyāṇi pṛcchate // BrP_122.15 //
{brahmovāca: }
pramadā cāpi tadvākyaṃ śrutvā rājānam abravīt //* BrP_122.16 //
{pramadovāca: }
tvayi tiṣṭhati ko loke hetur harṣasya me bhavet /
aham indrasya yā lakṣmīs tvāṃ dṛṣṭvā kāmasaṃbhṛtam // BrP_122.17 //
harṣāc carāmi purato rājaṃs tava punaḥ punaḥ /
agaṇyapuṇyavirahād ahaṃ sarvasya durlabhā // BrP_122.18 //
{brahmovāca: }
etad vaco niśamyāśu tapas tyaktvā suduṣkaram /
tām eva manasā dhyāyaṃs tanniṣṭhas tatparāyaṇaḥ // BrP_122.19 //
tadekaśaraṇo rājā babhūva sa yadā tamaḥ /
antardhānaṃ gato brahman nāśayitvā tapo bṛhat // BrP_122.20 //
etasminn antare 'haṃ vai varān dātuṃ samabhyagām /
taṃ dṛṣṭvā vihvalībhūtaṃ tapobhraṣṭaṃ yathā mṛtam // BrP_122.21 //
tam āśvāsyātha vividhair hetubhir nṛpasattamam /
tava śatrus tamo nāma kṛtvā tāṃ tapasaś cyutim // BrP_122.22 //
caritārtho gato rājan na tvaṃ śocitum arhasi /
ānandayanti pramadās tāpayanti ca mānavam // BrP_122.23 //
sarvā eva viśeṣeṇa kim u māyāmayī tu sā /
tataḥ kṛtāñjalī rājā mām āha vigatabhramaḥ // BrP_122.24 //
{rājovāca: }
kiṃ karomi kathaṃ brahmaṃs tapasaḥ pāram āpnuyām //* BrP_122.25 //
{brahmovāca: }
tatas tasyottaraṃ prādāṃ devadevaṃ janārdanam /
stuhi sarvaprayatnena tataḥ siddhim avāpsyasi // BrP_122.26 //
sa hy aśeṣajagatsraṣṭā vedavedyaḥ purātanaḥ /
sarvārthasiddhidaḥ puṃsāṃ nānyo 'sti bhuvanatraye // BrP_122.27 //
sa jagāma nagaśreṣṭhaṃ himavantaṃ nṛpottamaḥ /
kṛtāñjalipuṭo bhūtvā viṣṇuṃ tuṣṭāva bhaktitaḥ // BrP_122.28 //
{dhanvantarir uvāca: }
jaya viṣṇo jayācintya jaya jiṣṇo jayācyuta /
jaya gopāla lakṣmīśa jaya kṛṣṇa jaganmaya // BrP_122.29 //
jaya bhūtapate nātha jaya pannagaśāyine /
jaya sarvaga govinda jaya viśvakṛte namaḥ // BrP_122.30 //
jaya viśvabhuje deva jaya viśvadhṛte namaḥ /
jayeśa sadasat tvaṃ vai jaya mādhava dharmiṇe // BrP_122.31 //
jaya kāmada kāma tvaṃ jaya rāma guṇārṇava /
jaya puṣṭida puṣṭīśa jaya kalyāṇadāyine // BrP_122.32 //
jaya bhūtapa bhūteśa jaya mānavidhāyine /
jaya karmada karma tvaṃ jaya pītāmbaracchada // BrP_122.33 //
jaya sarveśa sarvas tvaṃ jaya maṅgalarūpiṇe /
jaya sattvādhināthāya jaya vedavide namaḥ // BrP_122.34 //
jaya janmada janmistha paramātman namo 'stu te /
jaya muktida muktis tvaṃ jaya bhuktida keśava // BrP_122.35 //
jaya lokada lokeśa jaya pāpavināśana /
jaya vatsala bhaktānāṃ jaya cakradhṛte namaḥ // BrP_122.36 //
jaya mānada mānas tvaṃ jaya lokanamaskṛta /
jaya dharmada dharmas tvaṃ jaya saṃsārapāraga // BrP_122.37 //
jaya annada annaṃ tvaṃ jaya vācaspate namaḥ /
jaya śaktida śaktis tvaṃ jaya jaitravaraprada // BrP_122.38 //
jaya yajñada yajñas tvaṃ jaya padmadalekṣaṇa /
jaya dānada dānaṃ tvaṃ jaya kaiṭabhasūdana // BrP_122.39 //
jaya kīrtida kīrtis tvaṃ jaya mūrtida mūrtidhṛk /
jaya saukhyada saukhyātmañ jaya pāvanapāvana // BrP_122.40 //
jaya śāntida śāntis tvaṃ jaya śaṃkarasaṃbhava /
jaya pānada pānas tvaṃ jaya jyotiḥsvarūpiṇe // BrP_122.41 //
jaya vāmana vitteśa jaya dhūmapatākine /
jaya sarvasya jagato dātṛmūrte namo 'stu te // BrP_122.42 //
tvam eva lokatrayavartijīva BrP_122.43a
nikāyasaṃkleśavināśadakṣa BrP_122.43b
śrīpuṇḍarīkākṣa kṛpānidhe tvaṃ BrP_122.43c
nidhehi pāṇiṃ mama mūrdhni viṣṇo BrP_122.43d
{brahmovāca: }
evaṃ stuvantaṃ bhagavāñ śaṅkhacakragadādharaḥ /
vareṇa cchandayām āsa sarvakāmasamṛddhidaḥ // BrP_122.44 //
dhanvantariḥ prītamanā varadānena cakriṇaḥ /
varadānāya deveśaṃ govindaṃ saṃsthitaṃ puraḥ // BrP_122.45 //
tam āha nṛpatiḥ prahvaḥ surarājyaṃ mamepsitam /
tac ca dattaṃ tvayā viṣṇo prāpto 'smi kṛtakṛtyatām // BrP_122.46 //
stutaḥ saṃpūjito viṣṇus tatraivāntaradhīyata /
tathaiva tridaśeśatvam avāpa nṛpatiḥ kramāt // BrP_122.47 //
prāgarjitānekakarma- paripākavaśāt tataḥ /
triḥkṛtvo nāśam agamat sahasrākṣaḥ svakāt padāt // BrP_122.48 //
nahuṣād vṛtrahatyāyāḥ sindhusenavadhāt tataḥ /
ahalyāyāṃ ca gamanād yena kena ca hetunā // BrP_122.49 //
smāraṃ smāraṃ tat tad indraś cintāsaṃtāpadurmanāḥ /
tataḥ surapatiḥ prāha vācaspatim idaṃ vacaḥ // BrP_122.50 //
{indra uvāca: }
hetunā kena vāgīśa bhraṣṭarājyo bhavāmy aham /
madhye madhye padabhraṃśād varaṃ niḥśrīkatā nṛṇām // BrP_122.51 //
gahanāṃ karmaṇāṃ jīva- gatiṃ ko vetti tattvataḥ /
rahasyaṃ sarvabhāvānāṃ jñātuṃ nānyaḥ pragalbhate // BrP_122.52 //
{brahmovāca: }
bṛhaspatir hariṃ prāha brahmāṇaṃ pṛccha gaccha tam /
sa tu jānāti yad bhūtaṃ bhaviṣyac cāpi vartanam // BrP_122.53 //
sa tu vakṣyati yenedaṃ jātaṃ tac ca mahāmate /
tāv āgatya mahāprājñau namaskṛtya mamāntikam /
kṛtāñjalipuṭo bhūtvā mām ūcatur idaṃ vacaḥ // BrP_122.54 //
{indrabṛhaspatī ūcatuḥ: }
bhagavan kena doṣeṇa śacībhartā udāradhīḥ /
rājyāt prabhraśyate nātha saṃśayaṃ chettum arhasi // BrP_122.55 //
{brahmovāca: }
tadāham abravaṃ brahmaṃś ciraṃ dhyātvā bṛhaspatim /
khaṇḍadharmākhyadoṣeṇa tena rājyapadāc cyutaḥ // BrP_122.56 //
deśakālādidoṣeṇa śraddhāmantraviparyayāt /
yathāvaddakṣiṇādānād asaddravyapradānataḥ // BrP_122.57 //
devabhūdevatāvajñā- pātakāc ca viśeṣataḥ /
yat khaṇḍatvaṃ svadharmasya dehinām upajāyate // BrP_122.58 //
tenātimānasas tāpaḥ padahāniś ca dustyajā /
kṛto 'pi dharmo 'niṣṭāya jāyate kṣubdhacetasā // BrP_122.59 //
kāryasya na bhavet siddhyai tasmād avyākulāya ca /
asaṃpūrṇe svadharme hi kim aniṣṭaṃ na jāyate // BrP_122.60 //
tābhyāṃ yat pūrvavṛttāntaṃ tad apy uktaṃ mayānagha /
āyuṣas tu sutaḥ śrīmān dhanvantarir udāradhīḥ // BrP_122.61 //
tamasā ca kṛtaṃ vighnaṃ viṣṇunā tac ca nāśitam /
pūrvajanmasu vṛttāntam ityādi parikīrtitam // BrP_122.62 //
tac chrutvā vismitau cobhau mām eva punar ūcatuḥ //* BrP_122.63 //
{indrabṛhaspatī ūcatuḥ: }
taddoṣapratibandhas tu kena syāt surasattama //* BrP_122.64 //
{brahmovāca: }
punar dhyātvā tāv avadaṃ śrūyatāṃ doṣakārakam /
kāraṇaṃ sarvasiddhīnāṃ duḥkhasaṃsāratāraṇam // BrP_122.65 //
śaraṇaṃ taptacittānāṃ nirvāṇaṃ jīvatām api /
gatvā tu gautamīṃ devīṃ stūyetāṃ hariśaṃkarau // BrP_122.66 //
nopāyo 'nyo 'sti saṃśuddhyai tau tāṃ hitvā jagattraye /
tadaiva jagmatur ubhau gautamīṃ munisattama /
snātau kṛtakṣaṇau cobhau devau tuṣṭuvatur mudā // BrP_122.67 //
{indra uvāca: }
namo matsyāya kūrmāya varāhāya namo namaḥ /
narasiṃhāya devāya vāmanāya namo namaḥ // BrP_122.68 //
namo 'stu hayarūpāya trivikrama namo 'stu te /
namo 'stu buddharūpāya rāmarūpāya kalkine // BrP_122.69 //
anantāyācyutāyeśa jāmadagnyāya te namaḥ /
varuṇendrasvarūpāya yamarūpāya te namaḥ // BrP_122.70 //
parameśāya devāya namas trailokyarūpiṇe /
bibhratsarasvatīṃ vaktre sarvajño 'si namo 'stu te // BrP_122.71 //
lakṣmīvān asy ato lakṣmīṃ bibhrad vakṣasi cānagha /
bahubāhūrupādas tvaṃ bahukarṇākṣiśīrṣakaḥ /
tvām eva sukhinaṃ prāpya bahavaḥ sukhino 'bhavan // BrP_122.72 //
tāvan niḥśrīkatā puṃsāṃ mālinyaṃ dainyam eva vā /
yāvan na yānti śaraṇaṃ hare tvāṃ karuṇārṇavam // BrP_122.73 //
{bṛhaspatir uvāca: }
sūkṣmaṃ paraṃ jotir anantarūpam BrP_122.74a
oṃkāramātraṃ prakṛteḥ paraṃ yat BrP_122.74b
cidrūpam ānandamayaṃ samastam BrP_122.74c
evaṃ vadantīśa mumukṣavas tvām BrP_122.74d
ārādhayanty atra bhavantam īśaṃ BrP_122.75a
mahāmakhaiḥ pañcabhir apy akāmāḥ BrP_122.75b
saṃsārasindhoḥ param āptakāmā BrP_122.75c
viśanti divyaṃ bhuvanaṃ vapus te BrP_122.75d
sarveṣu sattveṣu samatvabuddhyā BrP_122.76a
saṃvīkṣya ṣaṭsūrmiṣu śāntabhāvāḥ BrP_122.76b
jñānena te karmaphalāni hitvā BrP_122.76c
dhyānena te tvāṃ praviśanti śaṃbho BrP_122.76d
na jātidharmāṇi na vedaśāstraṃ BrP_122.77a
na dhyānayogo na samādhidharmaḥ BrP_122.77b
rudraṃ śivaṃ śaṃkaraṃ śānticittaṃ BrP_122.77c
bhaktyā devaṃ somam ahaṃ namasye BrP_122.77d
mūrkho 'pi śaṃbho tava pādabhaktyā BrP_122.78a
samāpnuyān muktimayīṃ tanuṃ te BrP_122.78b
jñāneṣu yajñeṣu tapaḥsu caiva BrP_122.78c
dhyāneṣu homeṣu mahāphaleṣu BrP_122.78d
saṃpannam etat phalam uttamaṃ yat BrP_122.79a
someśvare bhaktir aharniśaṃ yat BrP_122.79b
sarvasya jīvasya sadā priyasya BrP_122.79c
phalasya dṛṣṭasya tathā śrutasya BrP_122.79d
svargasya mokṣasya jagannivāsa BrP_122.80a
sopānapaṅktis tava bhaktir eṣā BrP_122.80b
tvatpādasaṃprāptiphalāptaye tu BrP_122.80c
sopānapaṅktiṃ na vadanti dhīrāḥ BrP_122.80d
tasmād dayālo mama bhaktir astu BrP_122.81a
naivāsty upāyas tava rūpasevā BrP_122.81b
ātmīyam ālokya mahattvam īśa BrP_122.81c
pāpeṣu cāsmāsu kuru prasādam BrP_122.81d
sthūlaṃ ca sūkṣmaṃ tvam anādi nityaṃ BrP_122.82a
pitā ca mātā yad asac ca sac ca BrP_122.82b
evaṃ stuto yaḥ śrutibhiḥ purāṇair BrP_122.82c
namāmi someśvaram īśitāram BrP_122.82d
{brahmovāca: }
tataḥ prītau hariharāv ūcatus tridaśeśvarau //* BrP_122.83 //
{hariharāv ūcatuḥ: }
vriyatāṃ yan manobhīṣṭaṃ yad varaṃ cātidurlabham //* BrP_122.84 //
{brahmovāca: }
indraḥ prāha sureśānaṃ madrājyaṃ tu punaḥ punaḥ /
jāyate bhraśyate caiva tat pāpam upaśāmyatām // BrP_122.85 //
yathā sthiro 'haṃ rājye syāṃ sarvaṃ syān niścalaṃ mama /
suprītau yadi deveśau sarvaṃ syān niścalaṃ sadā // BrP_122.86 //
tatheti harivākyaṃ tāv abhinandyedam ūcatuḥ /
paraṃ prasādam āpannau tāv ālokya smitānanau // BrP_122.87 //
nirapāyanirādhāra- nirvikārasvarūpiṇau /
śaraṇyau sarvalokānāṃ bhuktimuktipradāv ubhau // BrP_122.88 //
{hariharāv ūcatuḥ: }
tridaivatyaṃ mahātīrthaṃ gautamī vāñchitapradā /
tasyām anena mantreṇa kurutāṃ snānam ādarāt // BrP_122.89 //
abhiṣekaṃ mahendrasya maṅgalāya bṛhaspatiḥ /
karotu saṃsmarann āvāṃ saṃpadāṃ sthairyasiddhaye // BrP_122.90 //
iha janmani pūrvasmin yat kiṃcit sukṛtaṃ kṛtam /
tat sarvaṃ pūrṇatām etu godāvari namo 'stu te // BrP_122.91 //
evaṃ smṛtvā tu yaḥ kaścid gautamyāṃ snānam ācaret /
āvābhyāṃ tu prasādena dharmaḥ saṃpūrṇatām iyāt /
pūrvajanmakṛtād doṣāt sa muktaḥ puṇyavān bhavet // BrP_122.92 //
{brahmovāca: }
tatheti cakratuḥ prītau surendradhiṣaṇau tataḥ /
mahābhiṣekam indrasya cakāra dyusadāṃ guruḥ // BrP_122.93 //
tenābhūd yā nadī puṇyā maṅgalety uditā tu sā /
tayā ca saṃgamaḥ puṇyo gaṅgāyāḥ śubhadas tv asau // BrP_122.94 //
indreṇa saṃstuto viṣṇuḥ pratyakṣo 'bhūj jaganmayaḥ /
trilokasaṃmitāṃ śakro bhūmiṃ lebhe jagatpateḥ // BrP_122.95 //
tannāmnā cāpi vikhyāto govinda iti tatra ca /
trilokasaṃmitā labdhā tena gaur vajradhāriṇā // BrP_122.96 //
dattā ca hariṇā tatra govindas tad abhūd dhariḥ /
trailokyarājyaṃ yat prāptaṃ hariṇā ca harer mune // BrP_122.97 //
niścalaṃ yena saṃjātaṃ devadevān maheśvarāt /
bṛhaspatir devagurur yatrāstauṣīn maheśvaram // BrP_122.98 //
rājyasya sthirabhāvāya devendrasya mahātmanaḥ /
siddheśvaras tatra devo liṅgaṃ tu tridaśārcitam // BrP_122.99 //
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ govindam iti viśrutam /
maṅgalāsaṃgamaṃ caiva pūrṇatīrthaṃ tataḥ param // BrP_122.100 //
indratīrtham iti khyātaṃ bārhaspatyaṃ ca viśrutam /
yatra siddheśvaro devo viṣṇur govinda eva ca // BrP_122.101 //
teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca yat kiṃcit sukṛtārjanam /
sarvaṃ tad akṣayaṃ vidyāt pitṝṇām ativallabham // BrP_122.102 //
śṛṇoti yaś cāpi paṭhed yaś ca smarati nityaśaḥ /
tasya tīrthasya māhātmyaṃ bhraṣṭarājyapradāyakam // BrP_122.103 //
saptatriṃśat sahasrāṇi tīrthānāṃ tīrayor dvayoḥ /
ubhayor muniśārdūla sarvasiddhipradāyinām // BrP_122.104 //
na pūrṇatīrthasadṛśaṃ tīrtham asti mahāphalam /
niṣphalaṃ tasya janmādi yo na seveta tan naraḥ // BrP_122.105 //
{brahmovāca: }
rāmatīrtham iti khyātaṃ bhrūṇahatyāvināśanam /
tasya śravaṇamātreṇa sarvapāpaiḥ pramucyate // BrP_123.1 //
ikṣvākuvaṃśaprabhavaḥ kṣatriyo lokaviśrutaḥ /
balavān matimāñ śūro yathā śakraḥ puraṃdaraḥ // BrP_123.2 //
pitṛpaitāmahaṃ rājyaṃ kurvann āste yathā baliḥ /
tasya tisro mahiṣyaḥ syū rājño daśarathasya hi // BrP_123.3 //
kauśalyā ca sumitrā ca kaikeyī ca mahāmate /
etāḥ kulīnāḥ subhagā rūpalakṣaṇasaṃyutāḥ // BrP_123.4 //
tasmin rājani rājye tu sthite 'yodhyāpatau mune /
vasiṣṭhe brahmavicchreṣṭhe purodhasi viśeṣataḥ // BrP_123.5 //
na ca vyādhir na durbhikṣaṃ na cāvṛṣṭir na cādhayaḥ /
brahmakṣatraviśāṃ nityaṃ śūdrāṇāṃ ca viśeṣataḥ // BrP_123.6 //
āśramāṇāṃ tu sarveṣām ānando 'bhūt pṛthak pṛthak /
tasmiñ śāsati rājendra ikṣvākūṇāṃ kulodvahe // BrP_123.7 //
devānāṃ dānavānāṃ tu rājyārthe vigraho 'bhavat /
kvāpi tatra jayaṃ prāpur devāḥ kvāpi tathetare // BrP_123.8 //
evaṃ pravartamāne tu trailokyam atipīḍitam /
abhūn nārada tatrāham avadaṃ daityadānavān // BrP_123.9 //
devāṃś cāpi viśeṣeṇa na kṛtaṃ tair madīritam /
punaś ca saṃgaras teṣāṃ babhūva sumahān mithaḥ // BrP_123.10 //
viṣṇuṃ gatvā surāḥ procus tatheśānaṃ jaganmayam /
tāv ūcatur ubhau devān asurān daityadānavān // BrP_123.11 //
tapasā balino yāntu punaḥ kurvantu saṃgaram /
tathety āhur yayuḥ sarve tapase niyatavratāḥ // BrP_123.12 //
yayus tu rākṣasān devāḥ punas te matsarānvitāḥ /
devānāṃ dānavānāṃ ca saṃgaro 'bhūt sudāruṇaḥ // BrP_123.13 //
na tatra devā jetāro naiva daityāś ca dānavāḥ /
saṃyuge vartamāne tu vāg uvācāśarīriṇī // BrP_123.14 //
{ākāśavāg uvāca: }
yeṣāṃ daśaratho rājā te jetāro na cetare //* BrP_123.15 //
{brahmovāca: }
iti śrutvā jayāyobhau jagmatur devadānavau /
tatra vāyus tvaran prāpto rājānam avadat tadā // BrP_123.16 //
{vāyur uvāca: }
āgantavyaṃ tvayā rājan devadānavasaṃgare /
yatra rājā daśaratho jayas tatreti viśrutam // BrP_123.17 //
tasmāt tvaṃ devapakṣe syā bhaveyur jayinaḥ surāḥ //* BrP_123.18 //
{brahmovāca: }
tad vāyuvacanaṃ śrutvā rājā daśaratho nṛpaḥ /
āgamyate mayā satyaṃ gaccha vāyo yathāsukham // BrP_123.19 //
gate vāyau tadā daityā ājagmur bhūpatiṃ prati /
te 'py ūcur bhagavann asmat- sāhāyyaṃ kartum arhasi // BrP_123.20 //
rājan daśaratha śrīman vijayas tvayi saṃsthitaḥ /
tasmāt tvaṃ vai daityapateḥ sāhāyyaṃ kartum arhasi // BrP_123.21 //
tataḥ provāca nṛpatir vāyunā prārthitaḥ purā /
pratijñātaṃ mayā tac ca yāntu daityāś ca dānavāḥ // BrP_123.22 //
sa tu rājā tathā cakre gatvā caiva triviṣṭapam /
yuddhaṃ cakre tathā daityair dānavaiḥ saha rākṣasaiḥ // BrP_123.23 //
paśyatsu devasaṃgheṣu namucer bhrātaras tadā /
vividhur niśitair bāṇair athākṣaṃ nṛpates tathā // BrP_123.24 //
bhinnākṣaṃ taṃ rathaṃ rājā na jānāti sa saṃbhramāt /
rājāntike sthitā subhrūḥ kaikeyyājñāyi nārada // BrP_123.25 //
na jñāpitaṃ tayā rājñe svayam ālokya suvratā /
bhagnam akṣaṃ samālakṣya cakre hastaṃ tadā svakam // BrP_123.26 //
akṣavan muniśārdūla tad etan mahad adbhutam /
rathena rathināṃ śreṣṭhas tayā dattakareṇa ca // BrP_123.27 //
jitavān daityadanujān devaiḥ prāpya varān bahūn /
tato devair anujñātas tv ayodhyāṃ punar abhyagāt // BrP_123.28 //
sa tu madhye mahārājo mārge vīkṣya tadā priyām /
kaikeyyāḥ karma tad dṛṣṭvā vismayaṃ paramaṃ gataḥ // BrP_123.29 //
tatas tasyai varān prādāt trīṃs tu nārada sā api /
anumānya nṛpaproktaṃ kaikeyī vākyam abravīt // BrP_123.30 //
{kaikeyy uvāca: }
tvayi tiṣṭhantu rājendra tvayā dattā varā amī //* BrP_123.31 //
{brahmovāca: }
vibhūṣaṇāni rājendro dattvā sa priyayā saha /
rathena vijayī rājā yayau svanagaraṃ sukhī // BrP_123.32 //
yoṣitāṃ kim adeyaṃ hi priyāṇām ucitāgame /
sa kadācid daśaratho mṛgayāśīlibhir vṛtaḥ // BrP_123.33 //
aṭann araṇye śarvaryāṃ vāribandham athākarot /
saptavyasanahīnena bhavitavyaṃ tu bhūbhujā // BrP_123.34 //
iti jānann api ca tac cakāra tu vidher vaśāt /
gartaṃ praviśya pānārtham āgatān niśitaiḥ śaraiḥ // BrP_123.35 //
mṛgān hanti mahābāhuḥ śṛṇu kālaviparyayam /
gartaṃ praviṣṭe nṛpatau tasminn eva nagottame // BrP_123.36 //
vṛddho vaiśravaṇo nāma na śṛṇoti na paśyati /
tasya bhāryā tathābhūtā tāv abrūtāṃ tadā sutam // BrP_123.37 //
{mātāpitarāv ūcatuḥ: }
āvāṃ tṛṣārtau rātriś ca kṛṣṇā cāpi pravartate /
vṛddhānāṃ jīvitaṃ kṛtsnaṃ bālas tvam asi putraka // BrP_123.38 //
andhānāṃ badhirāṇāṃ ca vṛddhānāṃ dhik ca jīvitam /
jarājarjaradehānāṃ dhig dhik putraka jīvitam // BrP_123.39 //
tāvat puṃbhir jīvitavyaṃ yāval lakṣmīr dṛḍhaṃ vapuḥ /
yāvad ājñāpratihatā tīrthādāv anyathā mṛtiḥ // BrP_123.40 //
{brahmovāca: }
ity etad vacanaṃ śrutvā vṛddhayor guruvatsalaḥ /
putraḥ provāca tad duḥkhaṃ girā madhurayā haran // BrP_123.41 //
{putra uvāca: }
mayi jīvati kiṃ nāma yuvayor duḥkham īdṛśam /
na haraty ātmajaḥ pitror yaś caritrair manorujam // BrP_123.42 //
tena kiṃ tanujeneha kulodvegavidhāyinā //* BrP_123.43 //
{brahmovāca: }
ity uktvā pitarau natvā tāv āśvāsya mahāmanāḥ /
taruskandhe samāropya vṛddhau ca pitarau tadā // BrP_123.44 //
haste gṛhītvā kalaśaṃ jagāma ṛṣiputrakaḥ /
sa ṛṣir na tu rājānaṃ jānāti nṛpatir dvijam // BrP_123.45 //
ubhau sarabhasau tatra dvijo vāri samāviśat /
satvaraṃ kalaśe nyubje vāri gṛhṇantam āśugaiḥ // BrP_123.46 //
dvijaṃ rājā dvipaṃ matvā vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ /
vanadvipo 'pi bhūpānām avadhyas tad vidann api // BrP_123.47 //
vivyādha taṃ nṛpaḥ kuryān na kiṃ kiṃ vidhivañcitaḥ /
sa viddho marmadeśe tu duḥkhito vākyam abravīt // BrP_123.48 //
{dvija uvāca: }
kenedaṃ duḥkhadaṃ karma kṛtaṃ sadbrāhmaṇasya me /
maitro brāhmaṇa ity ukto nāparādho 'sti kaścana // BrP_123.49 //
{brahmovāca: }
tad etad vacanaṃ śrutvā muner ārtasya bhūpatiḥ /
niśceṣṭaś ca nirutsāho śanais taṃ deśam abhyagāt // BrP_123.50 //
taṃ tu dṛṣṭvā dvijavaraṃ jvalantam iva tejasā /
asāv apy abhavat tatra saśalya iva mūrcchitaḥ // BrP_123.51 //
ātmānam ātmanā kṛtvā sthiraṃ rājābravīd idam //* BrP_123.52 //
{rājovāca: }
ko bhavān dvijaśārdūla kimartham iha cāgataḥ /
vada pāpakṛte mahyaṃ vada me niṣkṛtiṃ parām // BrP_123.53 //
brahmahā varṇibhiḥ kiṃtu śvapacair api jātucit /
na spraṣṭavyo mahābuddhe draṣṭavyo na kadācana // BrP_123.54 //
{brahmovāca: }
tad rājavacanaṃ śrutvā muniputro 'bravīd vacaḥ //* BrP_123.55 //
{muniputra uvāca: }
utkramiṣyanti me prāṇā ato vakṣyāmi kiṃcana /
svacchandavṛttitājñāne viddhi pākaṃ ca karmaṇām // BrP_123.56 //
ātmārthaṃ tu na śocāmi vṛddhau tu pitarau mama /
tayoḥ śuśrūṣakaḥ kaḥ syād andhayor ekaputrayoḥ // BrP_123.57 //
vinā mayā mahāraṇye kathaṃ tau jīvayiṣyataḥ /
mamābhāgyam aho kīdṛk pitṛśuśrūṣaṇe kṣatiḥ // BrP_123.58 //
jātā me 'dya vinā prāṇair hā vidhe kiṃ kṛtaṃ tvayā /
tathāpi gaccha tatra tvaṃ gṛhītakalaśas tvaran // BrP_123.59 //
tābhyāṃ dehy udapānaṃ tvaṃ yathā tau na mariṣyataḥ //* BrP_123.60 //
{brahmovāca: }
ity evaṃ bruvatas tasya gatāḥ prāṇā mahāvane /
visṛjya saśaraṃ cāpam ādāya kalaśaṃ nṛpaḥ // BrP_123.61 //
tatrāgāt sa tu vegena yatra vṛddhau mahāvane /
vṛddhau cāpi tadā rātrau tāv anyonyaṃ samūcatuḥ // BrP_123.62 //
{vṛddhāv ūcatuḥ: }
udvignaḥ kupito vā syād athavā bhakṣitaḥ katham /
na prāptaś cāvayor yaṣṭiḥ kiṃ kurmaḥ kā gatir bhavet // BrP_123.63 //
na kopi tādṛśaḥ putro vidyate sacarācare /
yaḥ pitror anyathā vākyaṃ na karoty api ninditaḥ // BrP_123.64 //
vajrād api kaṭhoraṃ vā jīvitaṃ tam apaśyatoḥ /
śīghraṃ na yānti yat prāṇās tadekāyattajīvayoḥ // BrP_123.65 //
{brahmovāca: }
evaṃ bahuvidhā vāco vṛddhayor vadator vane /
tadā daśaratho rājā śanais taṃ deśam abhyagāt // BrP_123.66 //
pādasaṃcāraśabdena menāte sutam āgatam //* BrP_123.67 //
{vṛddhāv ūcatuḥ: }
kuto vatsa cirāt prāptas tvaṃ dṛṣṭis tvaṃ parāyaṇam /
na brūṣe kiṃtu ruṣṭo 'si vṛddhayor andhayoḥ sutaḥ // BrP_123.68 //
{brahmovāca: }
saśalya iva duḥkhārtaḥ śocan duṣkṛtam ātmanaḥ /
sa bhīta iva rājendras tāv uvācātha nārada // BrP_123.69 //
udapānaṃ ca kurutāṃ tac chrutvā nṛpabhāṣitam /
nāyaṃ vaktā suto 'smākaṃ ko bhavāṃs tat purā vada // BrP_123.70 //
paścāt pibāvaḥ pānīyaṃ tato rājābravīc ca tau //* BrP_123.71 //
{rājovāca: }
tatra tiṣṭhati vāṃ putro yatra vārisamāśrayaḥ //* BrP_123.72 //
{brahmovāca: }
tac chrutvocatur ārtau tau satyaṃ brūhi na cānyathā /
ācacakṣe tato rājā sarvam eva yathātatham // BrP_123.73 //
tatas tu patitau vṛddhau tatrāvāṃ naya mā spṛśa /
brahmaghnasparśanaṃ pāpaṃ na kadācid vinaśyati // BrP_123.74 //
ninye vai śravaṇaṃ vṛddhaṃ sabhāryaṃ nṛpasattamaḥ /
yatrāsau patitaḥ putras taṃ spṛṣṭvā tau vilepatuḥ // BrP_123.75 //
{vṛddhāv ūcatuḥ: }
yathā putraviyogena mṛtyur nau vihitas tathā /
tvaṃ cāpi pāpa putrasya viyogān mṛtyum āpsyasi // BrP_123.76 //
{brahmovāca: }
evaṃ tu jalpator brahman gatāḥ prāṇās tato nṛpaḥ /
agninā yojayām āsa vṛddhau ca ṛṣiputrakam // BrP_123.77 //
tato jagāma nagaraṃ duḥkhito nṛpatir mune /
vasiṣṭhāya ca tat sarvaṃ nyavedayad aśeṣataḥ // BrP_123.78 //
nṛpāṇāṃ sūryavaṃśyānāṃ vasiṣṭho hi parā gatiḥ /
vasiṣṭho 'pi dvijaśreṣṭhaiḥ saṃmantryāha ca niṣkṛtim // BrP_123.79 //
{vasiṣṭha uvāca: }
gālavaṃ vāmadevaṃ ca jābālim atha kaśyapam /
etān anyān samāhūya hayamedhāya yatnataḥ // BrP_123.80 //
yajasva hayamedhaiś ca bahubhir bahudakṣiṇaiḥ //* BrP_123.81 //
{brahmovāca: }
akarod dhayamedhāṃś ca rājā daśaratho dvijaiḥ /
etasminn antare tatra vāg uvācāśarīriṇī // BrP_123.82 //
{ākāśavāṇy uvāca: }
pūtaṃ śarīram abhavad rājño daśarathasya hi /
vyavahāryaś ca bhavitā bhaviṣyanti tathā sutāḥ /
jyeṣṭhaputraprasādena rājāpāpo bhaviṣyati // BrP_123.83 //
{brahmovāca: }
tato bahutithe kāle ṛṣyaśṛṅgān munīśvarāt /
devānāṃ kāryasiddhyarthaṃ sutā āsan suropamāḥ // BrP_123.84 //
kauśalyāyāṃ tathā rāmaḥ sumitrāyāṃ ca lakṣmaṇaḥ /
śatrughnaś cāpi kaikeyyāṃ bharato matimattaraḥ // BrP_123.85 //
te sarve matimantaś ca priyā rājño vaśe sthitāḥ /
taṃ rājānam ṛṣiḥ prāpya viśvāmitraḥ prajāpatiḥ // BrP_123.86 //
rāmaṃ ca lakṣmaṇaṃ cāpi ayācata mahāmate /
yajñasaṃrakṣaṇārthāya jñātatanmahimā muniḥ // BrP_123.87 //
ciraprāptasuto vṛddho rājā naivety abhāṣata //* BrP_123.88 //
{rājovāca: }
mahatā daivayogena kathaṃcid vārdhake mune /
jātāv ānandasaṃdoha- dāyakau mama bālakau // BrP_123.89 //
saśarīram idaṃ rājyaṃ dāsye naiva sutāv imau //* BrP_123.90 //
{brahmovāca: }
vasiṣṭhena tadā prokto rājā daśarathas tv iti //* BrP_123.91 //
{vasiṣṭha uvāca: }
raghavaḥ prārthanābhaṅgaṃ na rājan kvāpi śikṣitāḥ //* BrP_123.92 //
{brahmovāca: }
rāmaṃ ca lakṣmaṇaṃ caiva kathaṃcid avadan nṛpaḥ //* BrP_123.93 //
{rājovāca: }
viśvāmitrasya brahmarṣeḥ kurutāṃ yajñarakṣaṇam //* BrP_123.94 //
{brahmovāca: }
vadann iti sutau soṣṇaṃ niśvasan glapitādharaḥ /
putrau samarpayām āsa viśvāmitrasya śāstrakṛt // BrP_123.95 //
tathety uktvā daśarathaṃ namasya ca punaḥ punaḥ /
jagmatū rakṣaṇārthāya viśvāmitreṇa tau mudā // BrP_123.96 //
tataḥ prahṛṣṭaḥ sa munir mudā prādāt tadobhayoḥ /
māheśvarīṃ mahāvidyāṃ dhanurvidyāpuraḥsarām // BrP_123.97 //
śāstrīm āstrīṃ laukikīṃ ca rathavidyāṃ gajodbhavām /
aśvavidyāṃ gadāvidyāṃ mantrāhvānavisarjane // BrP_123.98 //
sarvavidyām athāvāpya ubhau tau rāmalakṣmaṇau /
vanaukasāṃ hitārthāya jaghnatus tāṭakāṃ vane // BrP_123.99 //
ahalyāṃ śāpanirmuktāṃ pādasparśāc ca cakratuḥ /
yajñavidhvaṃsanāyātāñ jaghnatus tatra rākṣasān // BrP_123.100 //
kṛtavidyau dhanuṣpāṇī cakratur yajñarakṣaṇam /
tato mahāmakhe vṛtte viśvāmitro munīśvaraḥ // BrP_123.101 //
putrābhyāṃ sahito rājño janakaṃ draṣṭum abhyagāt /
citrām adarśayat tatra rājamadhye nṛpātmajaḥ // BrP_123.102 //
rāmaḥ saumitrisahito dhanurvidyāṃ guror matām /
tatprīto janakaḥ prādāt sītāṃ lakṣmīm ayonijām // BrP_123.103 //
tathaiva lakṣmaṇasyāpi bharatasyānujasya ca /
śatrughnabharatādīnāṃ vasiṣṭhādimate sthitaḥ // BrP_123.104 //
rājā daśarathaḥ śrīmān vivāham akaron mune /
tato bahutithe kāle rājyaṃ tasya prayacchati // BrP_123.105 //
nṛpatau sarvalokānām anumatyā guror api /
mantharātmakadurdaiva- preritā matsarākulā // BrP_123.106 //
kaikeyī vighnam ātasthe vanapravrājanaṃ tathā /
bharatasya ca tad rājyaṃ rājā naiva ca dattavān // BrP_123.107 //
pitaraṃ satyavākyaṃ taṃ kurvan rāmo mahāvanam /
viveśa sītayā sārdhaṃ tathā saumitriṇā saha // BrP_123.108 //
satāṃ ca mānasaṃ śuddhaṃ sa viveśa svakair guṇaiḥ /
tasmin vinirgate rāme vanavāsāya dīkṣite // BrP_123.109 //
samaṃ lakṣmaṇasītābhyāṃ rājyatṛṣṇāvivarjite /
taṃ rāmaṃ cāpi saumitriṃ sītāṃ ca guṇaśālinīm // BrP_123.110 //
duḥkhena mahatāviṣṭo brahmaśāpaṃ ca saṃsmaran /
tadā daśaratho rājā prāṇāṃs tatyāja duḥkhitaḥ // BrP_123.111 //
kṛtakarmavipākena rājā nīto yamānugaiḥ /
tasmai rājñe mahāprājña yāvat sthāvarajaṅgame // BrP_123.112 //
yamasadmany anekāni tāmisrādīni nārada /
narakāṇy atha ghorāṇi bhīṣaṇāni bahūni ca // BrP_123.113 //
tatra kṣiptas tadā rājā narakeṣu pṛthak pṛthak /
pacyate chidyate rājā piṣyate cūrṇyate tathā // BrP_123.114 //
śoṣyate daśyate bhūyo dahyate ca nimajjyate /
evamādiṣu ghoreṣu narakeṣu sa pacyate // BrP_123.115 //
rāmo 'pi gacchann adhvānaṃ citrakūṭam athāgamat /
tatraiva trīṇi varṣāṇi vyatītāni mahāmate // BrP_123.116 //
punaḥ sa dakṣiṇām āśām ākrāmad daṇḍakaṃ vanam /
vikhyātaṃ triṣu lokeṣu deśānāṃ tad dhi puṇyadam // BrP_123.117 //
prāviśat tan mahāraṇyaṃ bhīṣaṇaṃ daityasevitam /
tadbhayād ṛṣibhis tyaktaṃ hatvā daityāṃs tu rākṣasān // BrP_123.118 //
vicaran daṇḍakāraṇye ṛṣisevyam athākarot /
tatredaṃ vṛttam ākhyāsye śṛṇu nārada yatnataḥ // BrP_123.119 //
tāvac chanais tv agād rāmo yāvad yojanapañcakam /
gautamīṃ samanuprāpto rājāpi narake sthitaḥ // BrP_123.120 //
yamaḥ svakiṃkarān āha rāmo daśarathātmajaḥ /
gautamīm abhito yāti pitaraṃ tasya dhīmataḥ // BrP_123.121 //
ākarṣantv atha rājānaṃ narakān nātra saṃśayaḥ /
uttīrya gautamīṃ yāti yāvad yojanapañcakam // BrP_123.122 //
rāmas tāvat tasya pitā narake naiva pacyatām /
yad etan madvacaḥ puṇyaṃ na kuryur yadi dūtakāḥ // BrP_123.123 //
tataś ca narake ghore yūyaṃ sarve nimajjatha /
yā kāpy uktā parā śaktiḥ śivasya samavāyinī // BrP_123.124 //
tām eva gautamīṃ santo vadanty ambhaḥsvarūpiṇīm /
haribrahmamaheśānāṃ mānyā vandyā ca saiva yat // BrP_123.125 //
nistīryate na kenāpi tad atikramajaṃ tv agham /
pāpino 'py ātmajaḥ kaścid yaś ca gaṅgām anusmaret // BrP_123.126 //
so 'nekadurganirayān nirgato muktatāṃ vrajet /
kiṃ punas tādṛśaḥ putro gautamīnikaṭe sthitaḥ // BrP_123.127 //
yasyāsau narake paktuṃ na kairapi hi śakyate /
dakṣiṇāśāpater vākyaṃ niśamya yamakiṃkarāḥ // BrP_123.128 //
narake pacyamānaṃ tam ayodhyādhipatiṃ nṛpam /
uttārya ghoranarakād vacanaṃ cedam abruvan // BrP_123.129 //
{yamakiṃkarā ūcuḥ: }
dhanyo 'si nṛpaśārdūla yasya putraḥ sa tādṛśaḥ /
iha cāmutra viśrāntiḥ suputraḥ kena labhyate // BrP_123.130 //
{brahmovāca: }
sa viśrāntaḥ śanai rājā kiṃkarān vākyam abravīt //* BrP_123.131 //
{rājovāca: }
narakeṣv atha ghoreṣu pacyamānaḥ punaḥ punaḥ /
kathaṃ tv ākarṣitaḥ śīghraṃ tan me vaktum ihārhatha // BrP_123.132 //
{brahmovāca: }
tatra kaścic chāntamanā rājānam idam abravīt //* BrP_123.133 //
{yamadūta uvāca: }
vedaśāstrapurāṇādāv etad gopyaṃ prayatnataḥ /
prakāśyate tad api te sāmarthyaṃ putratīrthayoḥ // BrP_123.134 //
rāmas tava sutaḥ śrīmān gautamītīram āgataḥ /
tasmāt tvaṃ narakād ghorād ākṛṣṭo 'si narottama // BrP_123.135 //
yadi tvāṃ tatra gautamyāṃ smared rāmaḥ salakṣmaṇaḥ /
snānaṃ kṛtvātha piṇḍādi te dadyāt sa nṛpottama /
tatas tvaṃ sarvapāpebhyo mukto yāsi triviṣṭapam // BrP_123.136 //
{rājovāca: }
tatra gatvā bhavadvākyam ākhyāsye svasutau prati /
bhavanta eva śaraṇam anujñāṃ dātum arhatha // BrP_123.137 //
{brahmovāca: }
tad rājavacanaṃ śrutvā kṛpayā yamakiṃkarāḥ /
ājñāṃ ca pradadus tasmai rājā prāgāt sutau prati // BrP_123.138 //
bhīṣaṇaṃ yātanādeham āpanno niḥśvasan muhuḥ /
nirīkṣya svaṃ lajjamānaḥ kṛtaṃ karma ca saṃsmaran // BrP_123.139 //
svecchayā viharan gaṅgām āsasāda ca rāghavaḥ /
gautamyās taṭam āśritya rāmo lakṣmaṇa eva ca // BrP_123.140 //
sītayā saha vaidehyā sasnau caiva yathāvidhi /
naiva tatrābhavad bhojyaṃ bhakṣyaṃ vā gautamītaṭe // BrP_123.141 //
taddine tatra vasatāṃ gautamītīravāsinām /
tad dṛṣṭvā duḥkhito bhrātā lakṣmaṇo rāmam abravīt // BrP_123.142 //
{lakṣmaṇa uvāca: }
putrau daśarathasyāvāṃ tavāpi balam īdṛśam /
nāsti bhojyam athāsmākaṃ gaṅgātīranivāsinām // BrP_123.143 //
{rāma uvāca: }
bhrātar yad vihitaṃ karma naiva tac cānyathā bhavet /
pṛthivyām annapūrṇāyāṃ vayam annābhilāṣiṇaḥ // BrP_123.144 //
saumitre nūnam asmābhir na brāhmaṇamukhe hutam /
avajñayā mahīdevāṃs tarpayanty arcayanti na // BrP_123.145 //
te ye lakṣmaṇa jāyante sarvadaiva bubhukṣitāḥ /
snātvā devān athābhyarcya hotavyaś ca hutāśanaḥ /
tataḥ svasamaye devo vidhāsyaty aśanaṃ tu nau // BrP_123.146 //
{brahmovāca: }
bhrātroḥ saṃjalpator evaṃ paśyatoḥ karmaṇo gatim /
śanair daśaratho rājā taṃ deśam upajagmivān // BrP_123.147 //
taṃ dṛṣṭvā lakṣmaṇaḥ śīghraṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt /
dhanur ākṛṣya kopena rakṣas tvaṃ dānavo 'thavā // BrP_123.148 //
āsannaṃ ca punar dṛṣṭvā yāhi yāhy atra puṇyabhāk /
rāmo dāśarathī rājā dharmabhāk paśya vartate // BrP_123.149 //
gurubhaktaḥ satyasaṃdho devabrāhmaṇasevakaḥ /
trailokyarakṣādakṣo 'sau vartate yatra rāghavaḥ // BrP_123.150 //
na tatra tvādṛśām asti praveśaḥ pāpakarmaṇām /
yadi praviśase pāpa tato vadham avāpsyasi // BrP_123.151 //
tat putravacanaṃ śrutvā śanair āhūya vācayā /
uvācādhomukho bhūtvā snuṣāṃ putrau kṛtāñjaliḥ /
muhur antar vinidhyāyan gatiṃ duṣkṛtakarmaṇaḥ // BrP_123.152 //
{rājovāca: }
ahaṃ daśaratho rājā putrau me śṛṇutaṃ vacaḥ /
tisṛbhir brahmahatyābhir vṛto 'haṃ duḥkham āgataḥ /
chinnaṃ paśyata me dehaṃ narakeṣu ca pātitam // BrP_123.153 //
{brahmovāca: }
tataḥ kṛtāñjalī rāmaḥ sītayā lakṣmaṇena ca /
bhūmau praṇemus te sarve vacanaṃ caitad abruvan // BrP_123.154 //
{sītārāmalakṣmaṇā ūcuḥ: }
kasyedaṃ karmaṇas tāta phalaṃ nṛpatisattama //* BrP_123.155 //
{brahmovāca: }
sa ca prāha yathāvṛttaṃ brahmahatyātrayaṃ tathā //* BrP_123.156 //
{rājovāca: }
niṣkṛtir brahmahantṝṇāṃ putrau kvāpi na vidyate //* BrP_123.157 //
{brahmovāca: }
tato duḥkhena mahatā- vṛtāḥ sarve bhuvaṃ gatāḥ /
rājānaṃ vanavāsaṃ ca mātaraṃ pitaraṃ tathā // BrP_123.158 //
duḥkhāgamaṃ karmagatiṃ narake pātanaṃ tathā /
evamādy atha saṃsmṛtya mumoha nṛpateḥ sutaḥ /
visaṃjñaṃ nṛpatiṃ dṛṣṭvā sītā vākyam athābravīt // BrP_123.159 //
{sītovāca: }
na śocanti mahātmānas tvādṛśā vyasanāgame /
cintayanti pratīkāraṃ daivyam apy atha mānuṣam // BrP_123.160 //
śocadbhir yugasāhasraṃ vipattir naiva tīryate /
vyāmoham āpnuvantīha na kadācid vicakṣaṇāḥ // BrP_123.161 //
kim anenātra duḥkhena niṣphalena janeśvara /
dehi hatyāṃ prathamato yā jātā hy atibhīṣaṇā // BrP_123.162 //
pitṛbhaktaḥ puṇyaśīlo vedavedāṅgapāragaḥ /
anāgā yo hato vipras tatpāpasyātra niṣkṛtim // BrP_123.163 //
ācarāmi yathāśāstraṃ mā śokaṃ kurutaṃ yuvām /
dvitīyāṃ lakṣmaṇo hatyāṃ gṛhṇātu tv aparāṃ bhavān // BrP_123.164 //
{brahmovāca: }
etad dharmayutaṃ vākyaṃ sītayā bhāṣitaṃ dṛḍham /
tatheti cāhatur ubhau tato daśaratho 'bravīt // BrP_123.165 //
{daśaratha uvāca: }
tvaṃ hi brahmavidaḥ kanyā janakasya tv ayonijā /
bhāryā rāmasya kiṃ citraṃ yad yuktam anubhāṣase // BrP_123.166 //
na kopi bhavatāṃ kiṃtu śramaḥ svalpo 'pi vidyate /
gautamyāṃ snānadānena piṇḍanirvapaṇena ca // BrP_123.167 //
tisṛbhir brahmahatyābhir mukto yāmi triviṣṭapam /
tvayā janakasaṃbhūte svakulocitam īritam // BrP_123.168 //
prāpayanti paraṃ pāraṃ bhavābdheḥ kulayoṣitaḥ /
godāvaryāḥ prasādena kiṃ nāmāsty atra durlabham // BrP_123.169 //
{brahmovāca: }
tatheti kriyamāṇe tu piṇḍadānāya śatruhā /
naivāpaśyad bhakṣyabhojyaṃ tato lakṣmaṇam abravīt // BrP_123.170 //
lakṣmaṇaḥ prāha vinayād iṅgudyāś ca phalāni ca /
santi teṣāṃ ca piṇyākam ānītaṃ tatkṣaṇād iva // BrP_123.171 //
piṇyākenātha gaṅgāyāṃ piṇḍaṃ dātuṃ tathā pituḥ /
manaḥ kurvaṃs tato rāmo mando 'bhūd duḥkhitas tadā // BrP_123.172 //
daivī vāg abhavat tatra duḥkhaṃ tyaja nṛpātmaja /
rājyabhraṣṭo vanaṃ prāptaḥ kiṃ vai niṣkiṃcano bhavān // BrP_123.173 //
aśaṭho dharmanirato na śocitum ihārhasi /
vittaśāṭhyena yo dharmaṃ karoti sa tu pātakī // BrP_123.174 //
śrūyate sarvaśāstreṣu yad rāma śṛṇu yatnataḥ /
yadannaḥ puruṣo rājaṃs tadannās tasya devatāḥ // BrP_123.175 //
piṇḍe nipatite bhūmau nāpaśyat pitaraṃ tadā /
śavaṃ ca patitaṃ yatra śavatīrtham anuttamam // BrP_123.176 //
mahāpātakasaṃghāta- vighātakṛd anusmṛtiḥ /
tatrāgacchaṃl lokapālā rudrādityās tathāśvinau // BrP_123.177 //
svaṃ svaṃ vimānam ārūḍhās teṣāṃ madhye 'tidīptimān /
vimānavaram ārūḍhaḥ stūyamānaś ca kiṃnaraiḥ // BrP_123.178 //
ādityasadṛśākāras teṣāṃ madhye babhau pitā /
tam adṛṣṭvā svapitaraṃ devān dṛṣṭvā vimāninaḥ // BrP_123.179 //
kṛtāñjalipuṭo rāmaḥ pitā me kvety abhāṣata /
iti divyābhavad vāṇī rāmaṃ saṃbodhya sītayā // BrP_123.180 //
tisṛbhir brahmahatyābhir mukto daśaratho nṛpaḥ /
vṛtaṃ paśya surais tāta devā apy ūcire ca tam // BrP_123.181 //
{devā ūcuḥ: }
dhanyo 'si kṛtakṛtyo 'si rāma svargaṃ gataḥ pitā /
nānānirayasaṃghātāt pūrvajān uddharet tu yaḥ // BrP_123.182 //
sa dhanyo 'laṃkṛtaṃ tena kṛtinā bhuvanatrayam /
enaṃ paśya mahābāho muktapāpaṃ raviprabham // BrP_123.183 //
sarvasaṃpattiyukto 'pi pāpī dagdhadrumopamaḥ /
niṣkiṃcano 'pi sukṛtī dṛśyate candramaulivat // BrP_123.184 //
{brahmovāca: }
dṛṣṭvābravīt sutaṃ rājā āśīrbhir abhinandya ca //* BrP_123.185 //
{rājovāca: }
kṛtakṛtyo 'si bhadraṃ te tārito 'haṃ tvayānagha /
dhanyaḥ sa putro loke 'smin pitṝṇāṃ yas tu tārakaḥ // BrP_123.186 //
{brahmovāca: }
tataḥ suragaṇāḥ procur devānāṃ kāryasiddhaye /
rāmaṃ ca puruṣaśreṣṭhaṃ gaccha tāta yathāsukham /
tatas tadvacanaṃ śrutvā rāmas tān abravīt surān // BrP_123.187 //
{rāma uvāca: }
gurau pitari me devāḥ kiṃ kṛtyam avaśiṣyate //* BrP_123.188 //
{devā ūcuḥ: }
nadī na gaṅgayā tulyā na tvayā sadṛśaḥ sutaḥ /
na śivena samo devo na tāreṇa samo manuḥ // BrP_123.189 //
tvayā rāma gurūṇāṃ ca kāryaṃ sarvam anuṣṭhitam /
tāritāḥ pitaro rāma tvayā putreṇa mānada /
gacchantu sarve svasthānaṃ tvaṃ ca gaccha yathāsukham // BrP_123.190 //
{brahmovāca: }
tad devavacanād dhṛṣṭaḥ sītayā lakṣmaṇāgrajaḥ /
tad dṛṣṭvā gaṅgāmāhātmyaṃ vismito vākyam abravīt // BrP_123.191 //
{rāma uvāca: }
aho gaṅgāprabhāvo 'yaṃ trailokye nopamīyate /
vayaṃ dhanyā yato gaṅgā dṛṣṭāsmābhis tripāvanī // BrP_123.192 //
{brahmovāca: }
harṣeṇa mahatā yukto devaṃ sthāpya maheśvaram /
taṃ ṣoḍaśabhir īśānam upacāraiḥ prayatnataḥ // BrP_123.193 //
saṃpūjyāvaraṇair yuktaṃ ṣaṭtriṃśatkalam īśvaram /
kṛtāñjalipuṭo bhūtvā rāmas tuṣṭāva śaṃkaram // BrP_123.194 //
{rāma uvāca: }
namāmi śaṃbhuṃ puruṣaṃ purāṇaṃ BrP_123.195a
namāmi sarvajñam apārabhāvam BrP_123.195b
namāmi rudraṃ prabhum akṣayaṃ taṃ BrP_123.195c
namāmi śarvaṃ śirasā namāmi BrP_123.195d
namāmi devaṃ param avyayaṃ tam BrP_123.196a
umāpatiṃ lokaguruṃ namāmi BrP_123.196b
namāmi dāridryavidāraṇaṃ taṃ BrP_123.196c
namāmi rogāpaharaṃ namāmi BrP_123.196d
namāmi kalyāṇam acintyarūpaṃ BrP_123.197a
namāmi viśvodbhavabījarūpam BrP_123.197b
namāmi viśvasthitikāraṇaṃ taṃ BrP_123.197c
namāmi saṃhārakaraṃ namāmi BrP_123.197d
namāmi gaurīpriyam avyayaṃ taṃ BrP_123.198a
namāmi nityaṃ kṣaram akṣaraṃ tam BrP_123.198b
namāmi cidrūpam ameyabhāvaṃ BrP_123.198c
trilocanaṃ taṃ śirasā namāmi BrP_123.198d
namāmi kāruṇyakaraṃ bhavasya BrP_123.199a
bhayaṃkaraṃ vāpi sadā namāmi BrP_123.199b
namāmi dātāram abhīpsitānāṃ BrP_123.199c
namāmi someśam umeśam ādau BrP_123.199d
namāmi vedatrayalocanaṃ taṃ BrP_123.200a
namāmi mūrtitrayavarjitaṃ tam BrP_123.200b
namāmi puṇyaṃ sadasadvyatītaṃ BrP_123.200c
namāmi taṃ pāpaharaṃ namāmi BrP_123.200d
namāmi viśvasya hite rataṃ taṃ BrP_123.201a
namāmi rūpāṇi bahūni dhatte BrP_123.201b
yo viśvagoptā sadasatpraṇetā BrP_123.201c
namāmi taṃ viśvapatiṃ namāmi BrP_123.201d
yajñeśvaraṃ saṃprati havyakavyaṃ BrP_123.202a
tathā gatiṃ lokasadāśivo yaḥ BrP_123.202b
ārādhito yaś ca dadāti sarvaṃ BrP_123.202c
namāmi dānapriyam iṣṭadevam BrP_123.202d
namāmi someśvaram asvatantram BrP_123.203a
umāpatiṃ taṃ vijayaṃ namāmi BrP_123.203b
namāmi vighneśvaranandinātha